საქმე N:ას-596-560-2010

ას-596-560-2010 7 დეკემბერი, 2010 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვ. როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კვანტალიანი, პ. ქათამაძე

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი _ გ. ვ-ძე (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი – ა. მ-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე _ გი. ვ-ძე (მოპასუხე)

წარმომადგენელი –თ. გ-ძე

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 იანვრის განჩინება

დავის საგანი _ სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების წილზე საკუთრების უფლების აღიარება, სამკვიდრო წილის მიკუთვნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2009 წლის 10 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა გ. ვ-ძემ მოპასუხე გი. ვ-ძის მიმართ 2004 წლის 26 მარტს ნოტარიუს თ. ბ-ძის მიერ გი. ვ-ძის სახელზე გაცემული ¹2-8 სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობის, ქ.თბილისში, ... ქ.¹5-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2 ანუ 4/8 წილზე აწ გარდაცვლილი ლ. ვ-ძის საკუთრების უფლების აღიარებისა და ზემოაღნიშნული უძრავი ქონების 2/8 წილზე მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ, რადგან ზემოხსენებული უძრავი ქონება წარმოადგენდა მისი მშობლების, გრ. ვ-ძისა და ლ. ვ-ძის, თანასაკუთრებას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1339-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო გრ. ვ-ძის გარდაცვალების, 2000 წლის 18 ივლისის, შემდეგ უნდა გახსნილიყო უძრავი ქონების მხოლოდ 1/2 წილზე, რადგან თანასაკუთრებიდან 1/2 წილი ეკუთვნოდა გარდაცვლილის მეუღლე ლ. ვ-ძეს. შესაბამისად 2004 წლის 26 მარტს სამკვიდრო მოწმობა მთლიანი სახლის 7/8 წილზე გი. ვ-ძის სახელზე არ უნდა გაცემულიყო, რადგან ლ. ვ-ძემ უარი განაცხადა მხოლოდ სამკვიდროდან თავის წილზე გი. ვ-ძის სასარგებლოდ. თავდაპირველად იყო ოთხი პირველი რიგის მემკვიდრე გ., გი., ე. და ლ. ვ-ძეები. ე. ვ-ძემ უარი განაცხადა სამკვიდროს მიღებაზე. თავად მოსარჩელე გ. ვ-ძემ კი, მიიღო 1/8 წილი სამკვიდროდან. ლ. ვ-ძე გარდაიცვალა 2008 წლის 24 თებერვალს. რადგან ე. ვ-ძემ კვლავ არ განაცხადა სამკვიდროს მიღებაზე 6 თვის ვადაში და არც ფაქტობრივად ფლობდა სამკვიდროს, დარჩა პირველი რიგის ორი მემკვიდრე მოსარჩელე და მოპასუხე გი. ვ-ძე, ამიტომ ლ. ვ-ძის სამკვიდრო თანაბრად ეკუთვნოდა მათ, კერძოდ, ზემოხსენებული უძრავი ქონების 1/2 ანუ 4/8 ნაწილიდან 2/8 თითოეულ მათგანს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით გ. ვ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. ვ-ძემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 იანვრის განჩინებით გ. ვ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:

1. 2000 წლის 19 სექტემბერს გარდაიცვალა გრ. ვ-ძე. გარდაცვალების დროისათვის მის საკუთრებაში ირიცხებოდა ქ. თბილისში, ... ქ. ¹5-ში მდებარე უძრავი ქონება;

2. გრ. ვ-ძეს დარჩა ოთხი პირველი რიგის მემკვიდრე _ მეუღლე ლ. ვ-ძე, რომელთანაც იგი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა 1946 წლის 16 ივლისიდან, ასევე შვილები გ., გი. და ე. ვ-ძეები;

3. 2002 წლის 1 ოქტომბერს სასამართლოში გ. ვ-ძის სარჩელთან დაკავშირებით სამოქალაქო საქმეზე მხარეებს შორის შედგა მორიგება, რომლის თანახმადაც, მოპასუხეებმა გამოთქვეს თანხმობა 2003 წლის 1 აპრილამდე შეუძინონ მოსარჩელე გ. ვ-ძეს ერთოთახიანი იზოლირებული ბინა თბილისის ნებისმიერ რაიონში, რის სანაცვლოდაც გ. ვ-ძემ უარი განაცხადა ქ. თბილისში, ... ქ. ¹5-ში მდებარე გრ. ვ-ძის სამკვიდროდან წილზე და მასში შესახლებაზე. იმ შემთხვევეში, თუ მითითებულ ვადაში გ. ვ-ძეს ბინით არ დააკმაყოფილებდნენ, გრ. ვ-ძის სამკვიდროს 1/4, რაც მთლიანი სახლის 1/8-ს შეადგენდა, აღირიცხებოდა გ. ვ-ძის საკუთრებად საჯარო რეესტრში. დამტკიცებული მორიგების პირველი პირობის მოპასუხეების მიერ შეუსრულებლობის გამო, გ. ვ-ძე აღირიცხა ქ. თბილისში, ... ქ. ¹5_ში მდებარე სახლის 1/8-ის მესაკუთრედ;

4. 2004 წლის 26 მარტს ნოტარიუს თ. ბ-ძის მიერ მამკვიდრებელ გრ. ვ-ძის პირველი რიგის მემკვიდრის – გი. ვ-ძის სახელზე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც იგი ცნობილ იქნა იმ დროისათვის გრ. ვ-ძის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების _ ქ. თბილისში, ... ქ. ¹5-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობების 7/8-ის მემკვიდრედ, რის საფუძველზეც აღირიცხა ზემოაღნიშნული წილის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში;

5. ზემოაღნიშნული სამკვიდრო მოწმობის გაცემისას, 2004 წლის 26 მარტს, ლ. ვ-ძემ სანოტარო წესით დამოწმებული ცალმხრივი გარიგების საფუძველზე თანხმობა განაცხადა, რომ მისმა შვილმა გი. ვ-ძემ მიიღოს მამისა და ლ. ვ-ძის მეუღლის, გრ. ვ-ძის, სამკვიდრო ქონება, კერძოდ, საცხოვრებელი ბინა, მდებარე ქ. თბილისში, ... ქ. ¹5-ში. მან უარი განაცხადა აღნიშნული ქონების მიღებაზე გი. ვ-ძის სასარგებლოდ. ასევე დადგენილია, რომ მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ ლ. ვ-ძე ფაქტობრივად დაეუფლა გრ. ვ-ძის დანაშთ სამკვიდრო ქონებას;

6. ლ. ვ-ძე გარდაიცვალა 2008 წლის 24 თებერვალს;

7. გრ. ვ-ძის ერთ-ერთი მემკვიდრეს - ე. ვ-ძეს სამკვიდროდან წილი არ მიუღია და არც რაიმე პრეტენზიას აცხადებს სამკვიდრო ქონებაზე;

8. 2008 წლის 9 ოქტომბერს ნოტარიუს თ. ბ-ძის მიერ გ. ვ-ძის სახელზე გაცემულ იქნა ზოგადი ხასიათის სამკვიდრო მოწმობა ¹2-45, რომლითაც იგი ცნობილ იქნა მამკვიდრებელ ლ. ვ-ძის მემკვიდრედ;

9. ლ. ვ-ძეს პრეტენზია არ გამოუთქვამს გრ. ვ-ძის სამკვიდროში შემავალი ... ქ.¹5-ში მდებარე სახლის 7/8 წილის მისი ვაჟის, გი. ვ-ძის, სახელზე რეგისტრაციასთან დაკავშირებით;

10. ლ. ვ-ძე მეუღლის გარდაცვალებამდე გამოხატავდა ნებას სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ვაჟის სასარგებლოდ გადაცემასთან დაკავშირებით. 2004 წლის 26 მარტს მან გამოავლინა ნება ... ქ.¹5-ში მდებარე უძრავ ნივთზე მისი მხრიდან პრეტენზიის არარსებობისა და საკუთრების უფლების გი. ვ-ძის სასარგებლოდ გადაცემასთან დაკავშირებით.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ლ. ვ-ძე, როგორც გრ. ვ-ძესთან რეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფი და ... ¹5-ში მდებარე უძრავი ნივთის თანამესაკუთრე, ასევე როგორც გრ. ვ-ძის პირველი რიგის მემკვიდრე (მეუღლე) უფლებამოსილი იყო, მოეთხოვა კუთვნილი წილის დარეგისტრირება საჯარო რეესტრში, რაც მას არ განუხორციელებია. სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ ლ. ვ-ძეს გარდაცვალების მომენტისთვის სამართლებრივი კავშირი შეწყვეტილი ჰქონდა სადავო ბინის მიმართ, რადგან იგი მეუღლის გარდაცვალებამდე გამოხატავდა ნებას სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების გი. ვ-ძის სასარგებლოდ გადაცემასთან დაკავშირებით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის ზემოაღნიშნული განჩინება გ. ვ-ძემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მითითებით, არასწორია სასამართლოს მტკიცება იმის შესახებ, რომ ლ. ვ-ძის გარდაცვალების მომენტისთვის მის საკუთრებას არ წარმოადგენდა სადავო ბინის ნაწილი, არ შედიოდა მის სამკვიდროში და, შესაბამისად, არ გააჩნია კასატორს იურიდიული ინტერესი. საკასაციო საჩივრის თანახმად, ასევე არასწორია სასამართლოს მსჯელობა, რომ ლ. ვ-ძე მეუღლის გარდაცვალებამდე გამოხატავდა ნებას სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების გი. ვ-ძის სასარგებლოდ გადაცემასთან დაკავშირებით, რადგან საქმეში არ მოიპოვება არავითარი მტკიცებულება, რომლებიც უტყუარად დაადასტურებდნენ ამ ფაქტს. კასატორის განმარტებით, სასამართლოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე და 53-ე მუხლები არ უნდა გამოეყენებინა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა, განიხილა საკასაციო საჩივარი და მიიჩნია, რომ გ. ვ-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

6. ლ. ვ-ძე გარდაიცვალა 2008 წლის 24 თებერვალს;

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია წარმოადგენს მხარის მითითებას პროცესუალურ-სამართლებრივ დარღვევებზე, რომლებმაც ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენა განაპირობეს. კასატორს ამგვარი პრეტენზია არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები საკასაციო პალატისათვის სავალდებულოა.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მტკიცებას, რომ სადავო ბინა, მისი შეძენის დროისათვის მოქმედი საქართველოს სსრ საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 21-ე მუხლის საფუძველზე, წარმოადგენდა ლ. და გრ. ვ-ძეების თანასაკუთრებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, 2009 წლის 19 სექტემბერს სამკვიდრო გაიხსნა მხოლოდ გრ. ვ-ძის კუთვნილ წილზე, რომლის ერთ-ერთი მემკვიდრე ლ. ვ-ძეც იყო.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ, ვინაიდან ლ. ვ-ძის კუთვნილი წილი საჯარო რეესტრში მის სახელზე არ დარეგისტრირებულა, მას არ შეეძლო ამ წილის ჩუქების ნება გამოევლინა.

პალატა აღნიშნავს, რომ საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრაციის ფაქტი, თავისთავად, საკუთრების უფლების წარმოშობაზე გავლენას არ ახდენს. საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია მხოლოდ ადასტურებს პირის საკუთრების უფლებას კონკრეტულ უძრავ ქონებაზე, ამასთან რეესტრის მონაცემები სამოქალაქო ბრუნვის სხვა მონაწილეების ინტერესების დაცვას ემსახურება, კერძოდ კი, უძრავი ქონების შემძენის, რომლის სასარგებლოდაც მოქმედებს რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია. რაც შეეხება უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვებას, აღნიშნული ხდება გარიგების საფუძველზე. თუ პირმა გარიგების საფუძველზე უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება შეიძინა, მაგრამ გარკვეული დროის მანძილზე ეს უფლება საჯარო რეესტრში არ დაარეგისტრირა, ვერ ჩაითვლება, რომ ამ დროის მანძილზე იგი ნივთის მესაკუთრე არ იყო. საკუთრების უფლების არსებობა კი, თავისთავად მოიცავს ნივთის განკარგვის შესაძლებლობას.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ბინა მეუღლეების თანასაკუთრებას წარმოადგენდა, ამდენად, ლ. ვ-ძე იმთავითვე იყო 1/2 წილის მესაკუთრე, გარდა ამისა, მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, იგი სამკვიდრო ქონების კუთვნილ წილს ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, 2004 წლის 26 მარტისათვის ლ. ვ-ძე სადავო ბინის 5/8-ის მესაკუთრე იყო.

სკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ 2004 წლის 26 მარტის ნების გამოვლენა სამკვიდროზე უარის თქმად ვერ ჩაითვლება. სამოქალაქო კოდექსის 1447-ე მუხლის მიხედვით, მემკვიდრეს, რომელიც ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი დროის განმავლობაში შეუძლია უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე, რის შესახებაც განცხადებით უნდა მიმართოს სანოტარო ორგანოს. იმავე კოდექსის 1424-ე მუხლის მიხედვით კი, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. განსახილველ შემთხვევაში, ნების გამოვლენა სამკვიდროს გახსნიდან თითქმის 4 წლის გასვლის შემდეგ განხორციელდა, ამასთან, თუნდაც ეს ნება ვადაში ყოფილიყო გამოვლენილი, იგი მხოლოდ გრ. ვ-ძის დანაშთი ქონებიდან ლ. ვ-ძის კუთვნილ წილს შეიძლებოდა შეხებოდა და არა მთლიან ბინას.

სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის მიხედვით, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან.

აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, ლ. ვ-ძის მიერ 2004 წლის 26 მარტს გამოვლენილი ნება უნდა შეფასდეს მისი შინაარსის გათვალისწინებით. ნების გამოვლენის ინტერპრეტაციისათვის აუცილებელია იმის გათვალისწინება, თუ რა საბოლოო შედეგს ისახავდა სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე მიზნად.

სანოტარო აქტიდან ნათლად ირკვევა, რომ ლ. ვ-ძეს სურდა ქ. თბილისში, ... ქ. ¹5-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობების მისი კუთვნილი წილი გადასულიყო გი. ვ-ძის საკუთრებაში, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ 2004 წლის 26 მარტის სანოტარო აქტი ჩუქების ხელშეკრულებად უნდა ჩაითვალოს, რადგანაც აკმაყოფილებს ამ ხელშეკრულებისათვის გათვალისწინებულ სავალდებულო მოთხოვნებს, კერძოდ: ა) სანოტარო აქტი შეიცავს პირის ნებას ქონების სხვა პირის საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადასვლასთან დაკავშირებით; ბ) ქონების გამსხვისებელი იყო ამ ქონების მესაკუთრე; გ) ნების გამოვლენა უნაკლო იყო; დ) უძრავ ქონებაზე დადებული ხელშეკრულებისათვის გათვალისწინებული წერილობითი ფორმა დაცული იყო.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მტკიცებას, რომ ლ. ვ-ძის გარდაცვალების დროისათვის სადავო ქონება მის სამკვიდრო მასაში აღარ შედიოდა, ამდენად, გ. ვ-ძის მოთხოვნა 2/8 წილის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე უსაფუძვლოა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

მართალია, განსახილველ შემთხვევაში არასწორადაა განმარტებული სამოქალაქო კოდექსის 183-ე და 312-ე მუხლები, ასევე სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ 2004 წლის 26 მარტის სანოტარო აქტი ჩუქების ხელშეკრულებად ვერ ჩაითვლებოდა, მაგრამ გასაჩივრებული განჩინება არსებითად სწორია, რის გამოც მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ. ვ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. მოცემულ საქმეზე უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 იანვრის განჩინება;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.