¹ას-608-573-2011 27 ივნისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნუნუ კვანტალიანი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები _ 1. ნ. ხ-ი, მ. ყ-ი, ე. ჩ-ძე, ჯ. გ-ძე, ტ. ს-ი, ლ. ს-ა, ნ. გ-ძე, დ.ჩ-ი, ვ. ფ-ძე, ი. ფ-შვილი, დ. გ-შვილი, ა. დ-ი; 2. რ.კ. ...»

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 14 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ნ. ხ-ის, მ. ყ-ის და სხვათა საკასაციო საჩივარში); გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება (რ.კ. ...» საკასაციო საჩივარში)

დავის საგანი _ იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეების: ნ. ხ-ის, მ. ყ-ის, ე. ჩ-ძის, ჯ. გ-ის, ტ. ს-ის, ლ. ს-ას, ნ. გ-ის, დ.ჩ-ის, ვ. ფ-ძის, ი. ფ-შვილის, დ. გ-შვილისა და ა. დ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

რ.კ. ...» დაეკისრა 2004 წლის 14 აპრილიდან აღნიშნული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე იძულებით მოცდენილი შრომის ანაზღაურება, ყოველთვიურად, ნ. ხ-ის სასარგებლოდ – 115 ლარის, მ. ყ-ი სასარგებლოდ – 100 ლარის, ე. ჩ-ის სასარგებლოდ – 100 ლარის, ჯ. გ-ის სასარგებლოდ – 100 ლარის, ტ. ს-ის სასარგებლოდ – 115 ლარის, ლ. ს-ას სასარგებლოდ – 80 ლარის, ნ. გ-ის სასარგებლოდ – 80 ლარის, დ.ჩ-ის სასარგებლოდ – 100 ლარის, ვ. ფ-ძის სასარგებლოდ – 110 ლარის, ი. ფ-შვილის სასარგებლოდ – 110 ლარის, დ. გ-შვილის სასარგებლოდ – 100 ლარის, ა. დ-ის სასარგებლოდ – 100 ლარის ოდენობით;

რ.კ. ...» დაეკისრა 2006 წლის 4 ივლისიდან ნ. ხ-ის, მ. ყ-ის, ე. ჩ-ის, ჯ. გ-ის, ტ. ს-ის, ლ. ს-ას, ნ. გ-ის, დ.ჩ-ის, ვ. ფ-ძის, ი. ფ-შვილის, დ. გ-შვილის, ა. დ-ის სასარგებლოდ ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტის ანაზღაურება;

ნ. ხ-ის, მ. ყ-ის, ე. ჩ-ის, ჯ. გ-ის, ტ. ს-ის, ლ. ს-ას, ნ. გ-ის, დ.ჩ-ის, ვ. ფ-ძის, ი. ფ-შვილის, დ. გ-შვილის, ა. დ-ის სარჩელი 2006 წლის 4 ივლისამდე საურავისა და ინფლაციის კოეფიციენტის გათვალისწინებით თანხის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა;

რ.კ. ...» დაეკისრა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება 3000 ლარის ოდენობით (ტომი II, ს.ფ. 86-103).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ.კ. ...», რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი II, ს.ფ. 139-152).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 14 თებერვლის გადაწყვეტილებით რ.კ. ...» სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება: რ.კ. ...» დაეკისრა 2006 წლის 1 ივნისიდან წინამდებარე გადაწყვეტილების აღსრულებამდე (მოსარჩელეთა სამუშაოზე აღდგენის შემთხვევაში კი არაუმეტეს სამუშაოზე აღდგენამდე) იძულებით მოცდენილი შრომის ანაზღაურება ყოველთვიურად ნ. ხ-ის სასარგებლოდ – 115 ლარის, მ. ყ-ის სასარგებლოდ – 100 ლარის, ე. ჩ-ის სასარგებლოდ – 100 ლარის, ჯ. გ-ის სასარგებლოდ – 100 ლარის, ტ. ს-ის სასარგებლოდ – 115 ლარის, ლ. ს-ას სასარგებლოდ – 80 ლარის, ნ. გ-ის სასარგებლოდ – 80 ლარის, დ.ჩ-ის სასარგებლოდ – 100 ლარის, ვ. ფ-ძის სასარგებლოდ – 110 ლარის, ი. ფ-შვილის სასარგებლოდ – 110 ლარის, დ. გ-შვილის სასარგებლოდ – 100 ლარის, ა. დ-ის სასარგებლოდ – 100 ლარის ოდენობით; სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტის დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება გაუქმდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში (სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტი); რ.კ. ...» სახელმწიფო ბიუჯეტის სასრგებლოდ დაეკისრა სარჩელზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდა 1306.8 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგინდა და სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ გამხდარა შემდეგი გარემოებები:

ნ. ხ-ი, მ. ყ-ი, ე. ჩ-ძე, ჯ. გ-ძე, ტ. ს-ი, ლ. ს-ა, ნ. გ-ძე, დ.ჩ-ი, ვ. ფ-ძე, ი. ფ-შვილი, დ. გ-შვილი, ა. დ-ი დასაქმებულნი იყვნენ რ.კ. ...»;

რ.კ. ...» 2004 წლის 12 აპრილის დადგენილებებისა და ¹23-35 განკარგულებების საფუძველზე მოსარჩელეებთან შეწყვეტილ იქნა შრომითი ურთიერთობები;

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა რ.კ. ...» 2004 წლის 12 აპრილის დადგენილებები და ¹23-35 განკარგულებები, მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ სამუშაოზე აღდგენაზე;

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა. საკასაციო სასამართლოს განჩინებით გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2006 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილება მოსარჩელეთა სამუშაოზე აღდგენაზე უარის თქმის ნაწილში და საქმე ამ ნაწილში ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს;

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 8 ივლისისა და 2009 წლის 10 თებერვლის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებებით მოსარჩელეები აღდგენილ იქნენ დაკავებულ თანამდებობებზე, აღნიშნული გადაწყვეტილებები შესულია კანონიერ ძალაში;

შესაბამისად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგენილია სამუშაოდან მოსარჩელეთა კანონდარღვევით გათავისუფლების ფაქტი და გადაწყვეტილია მათი სამუშაოზე აღდგენის საკითხი;

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია და საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება, რომ მოსარჩელეთა სამუშაოზე აღდგენის თაობაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 8 ივლისისა და 2009 წლის 10 თებერვლის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებები რ.კ. ...» არ აღუსრულებია. აღნიშნული გარემოება მოპასუხეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში სადავოდაც არ გაუხდია. გადაწყვეტილებების აღუსრულებლობის ფაქტი თბილისის საქალაქო სასამართლომ სწორად დაადგინა;

თბილისის საქალაქო სასამართლომ დაადგინა და სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არაა გამხდარი, რომ ნ. ხ-ის შრომის ანაზღაურების ოდენობა შეადგენდა ყოველთვიურად – 115 ლარს, მ. ყ-ის – 100 ლარს, ე. ჩ-ძის – 100 ლარს, ჯ. გ-ძის – 100 ლარს, ტ. ს-ის – 115 ლარს, ლ. ს-ას – 80 ლარს, ნ. გ-ის – 80 ლარს, დ.ჩ-ძის – 100 ლარს, ვ. ფ-ძის – 110 ლარს, ი. ფ-შვილის – 110 ლარს, დ. გ-შვილის – 100 ლარს, ა. დ-ის – 100 ლარს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო იყო სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხი. სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. 129-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომელებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელფასის გაცემის ვალდებულება წარმოადგენს პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას, შესაბამისად, მასზე უნდა გავრცელებულიყო სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალქო კოდექსის 130-ე მუხლი ადგენს ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების საკითხს, კერძოდ: ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეთა სამუშაოდან გათავისუფლების დროს მოქმედი შრომის კანონთა კოდექსის 94-ე მუხლის თანახმად, ხელფასი გაიცემოდა ყოველი ნახევარი თვის შემდეგ მაინც, თუ შრომის ხელშეკრულებით (კონტრაქტით) სხვა რამ არ იყო გათვალიწინებული. როგორც 2006 წლის 25 მაისს, ისე 2010 წლის 17 დეკემბერს მიღებული შრომის კოდექსების 31.2 მუხლების თანახმად, შრომის ანაზღაურება გაიცემა თვეში ერთხელ, სამუშაო ადგილზე. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა ყოველთვიური ხელფასის ოდენობა სადავო არ იყო. მოსარჩელეებისათვის, რომლებიც გათავისუფლდენენ სამუშაოდან 2004 წელს, იმთავითვე ცნობილი იყო უფლების დარღვევის შესახებ _ ხელფასის გაუცემლობის, ანუ განაცდურით ზიანის მიყენების შესახებ. წინამდებარე სარჩელი აღძრულია მხოლოდ 2009 წლის 1 ივნისს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი გასულ პერიოდზე უნდა დაკმაყოფილებულიყო მხოლოდ სარჩელის აღძვრამდე სამი წლის პერიოდის მიუღებელი ხელფასის მოთხოვნის ნაწილში, ანუ მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა მოსარჩელეთა სასარგებლოდ განაცდურის (მიუღებელი ხელფასის) ანაზღაურება 2006 წლის 1 ივნისიდან.

რაც შეეხება საკითხს, თუ რა პერიოდამდე უნდა მომხდარიყო თანხის დაკისრება, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელეები ითხოვდნენ მოპასუხისათვის განაცდურის (მიუღებელი ხელფასის) დაკისრებას წინამდებარე საქმეზე გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. შესაბამისად, რადგან უკანონო გათავისუფლების საფუძვლით განაცდური შეიძლება არსებობდეს მხოლოდ მოსარჩელეთა სამუშაოზე აღდგენამდე პერიოდში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა განაცდურის (მიუღებელი ხელფასის) ანაზღაურება წინამდებარე საქმეზე გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მაგრამ თუ იქამდე მოხდებოდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 8 ივლისისა და 2009 წლის 10 თებერვლის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებების აღსრულება (ანუ მოსარჩელეთა სამუშაოზე აღდგენა), არაუმეტეს ამ პერიოდამდე, ანუ არაუმეტეს მოსარჩელეთა სამუშაოზე აღდგენამდე. ბუნებრივია, თუ ასეთს ადგილი არ ექნებოდა, განაცდურის გაცემა მოხდებოდა წინამდებარე საქმეზე გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტამდე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. მოცემულ შემთხევევაში სწორედ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგინდა მოსარჩელეთა სამუშაოდან კანონდარღვევით გათავისუფლების და მათUსამუშაოზე აღდგენის საკითხი. შრომის კოდექსის 44-ე მუხლის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობისას, მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. შრომითი ურთიერთობის უკანონო შეწყვეტით მოპასუხემ დასაქმებულებს (მოსარჩელეებს) წაართვა შესაძლებლობა განეხორციელებინათ შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამსახურებრივი მოვალეობა და მიეღოთ შრომითი ანაზღაურება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელეებისათვის მიყენებული ზიანი განისაზღვრებოდა მათი მიუღებელი ხელფასით გათავისუფლების დღიდან სამუშაოზე აღდგენამდე (მოთხოვნილ პერიოდამდე).

სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. 411-ე მუხლის შესაბამისად კი, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელ შემოსავლისთვისაც. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, რომ არ მომხადარიყო მოსარჩელეთა უკანონო გათავისუფლება, ისინი მიიღებდნენ შემოსავალს _ ხელფასს, შესაბამისად, ისეთ პირობებში, როცა მათი გათავისუფლება უკანონოდ იყო აღიარებული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, არ არსებობდა მიუღებელი ხელფასის (განაცდურის) დაკისრებაზე უარის თქმის საფუძველი.

რაც შეეხებოდა განაცდურის დაკისრების დროის პერიოდს, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 129-ე, 130-ე მუხლების საფუძველზე ამ მოთხოვნაზე უნდა გავრცელებულიყო ხანდაზმულობის ვადა და მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა მოსარჩელეთა სასარგებლოდ სარჩელის წარდგენამდე 3 წლის მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურება, ასევე განაცდურის ანაზღაურება წინამდებარე საქმეზე გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მაგრამ თუ იქამდე მოხდებოდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 8 ივლისისა და 2009 წლის 10 თებერვლის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებების აღსრულება (ანუ მოსარჩელეთა სამუშაოზე აღდგენა), არაუმეტეს ამ პერიოდამდე, ანუ არაუმეტეს მოსარჩელეთა სამუშაოზე აღდგენამდე.

მოსარჩელეები სარჩელით ასევე ითხოვდნენ მიუღებელი ხელფასის დაყოვნების ყოველი დღისათვის მოპასუხისათვის საურავის დაკისრებას საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული ოდენობით. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიუღებელი ხელფასის (განაცდურის) მიმართ არ არსებობდა საგადასახდო კოდექსით გათვალისწინებული საურავის დარიცხვის წინაპირობა, რამეთუ საგადასახადო კანონმდებლობა შრომით ურთიერთობებზე არ ვრცელდება. ამასთან, გათვალიწინებით იმისა, რომ მოსარჩელეების სამუშაოდან გათავისუფლების დროს მოქმედი შრომის კანონთა კოდექსი არ იცნობდა დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის პროცენტის დაკისებას, ამასთან, წინამდებარე საქმეში იხილებოდა განაცდურის დაკისრების საკითხი, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ არ არსებობდა მოპასუხისათვის მოსარჩელეთა სასარგებლოდ ყოველ დღეზე არც გასაცემი თანხის 0.07 პროცენტის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი. შესაბამისად, ამ ნაწილში გადაწყვეტილება უნდა გაუქმებულიყო და პროცენტის დაკისრების ნაწილში სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო (ტომი III, ს.ფ. 120-134).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეს დაეკისრა ყველა მოსარჩელის მიმართ იძულებით მოცდენილი შრომის ანაზღაურება 2006 წლის 1 ივნისიდან საქმის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე, აგრეთვე, რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტის დაკისრების ნაწილში, საკასაციო წესით გაასაჩივრეს: ნ. ხ-მა, მ. ყ-მა, ე. ჩ-მ, ჯ. გ-ძემ, ტ. ს-მა, ლ. ს-ამ, ნ. გ-ძემ, დ.ჩ-მა, ვ. ფ-ძემ, ი. ფ-შვილმა, დ. გ-შვილმა და ა. დ-მა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის იმგვარად დაკმაყოფილება, როგორც ეს საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით დადგინდა. მათი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს:

კასატორების მოსაზრებით, მათი სარჩელი ხანდაზმული არ არის. მართალია, კანონით აღნიშნული სარჩელის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა არის 3 წელი, მაგრამ სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. კასატორებმა პირველი სარჩელი შეიტანეს იმ მიზნით, რომ დადგენილიყო ფაქტი _ ნამდვილად ეკუთვნოდათ თუ არა მათ იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება. მითითებული ფაქტის დადგენისათვის აუცილებელი იყო იმის დადგენა, რომ მოსარჩელეები უკანონოდ იყვნენ გათავისუფლებულნი. ამდენად, სამუშაოდან გათავისუფლების უკანონობის დადგენისა და სამუშაოზე აღდგენის შესახებ სარჩელის შეტანამ, რომლის გადაწყვეტას დასჭირდა 5 წელი, ასევე შეწყვიტა განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა. აქედან გამომდინარე, კასატორებს მიაჩნიათ, რომ მათი სარჩელი ხანდაზმული არ არის;

კასატორთა განმარტებით, 2006 წლის 4 ივლისამდე მოქმედი შრომის კანონთა კოდექსის 1-ლი მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ეს კოდექსი აწესრიგებს საქართველოში მცხოვრებ მუშაკთა შრომით ურთიერთობებს საწარმოსთან, დაწესებულებასთან და ორგანიზაციასთან (მიუხედავად მათი საკუთრებისა და ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმისა), ხელს უწყობს ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების რეალიზაციას შრომითი უფლებების დაცვის, შრომის სამართლიანი ანაზღაურების, მისი უსაფრთხო და ჯანსაღი პირობების, არასრულწლოვანთა და ქალთა შრომის პირობების განსაზღვრის თავისებურებათა გათვალისწინებით. 2006 წლის 4 ივლისამდე დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის არსებული შრომითი ურთიერთობები წესრიგდებოდა დასახელებული კოდექსით. აღნიშნული კანონით არ იყო განსაზღვრული დამსაქმებლის ვალდებულება ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნებისათვის დამატებითი სახდელის დაკისრების თაობაზე. ასეთი ვალდებულება განისაზღვრა 2006 წლის 4 ივლისიდან ამოქმედებული შრომის კოდექსით, რომლის 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადაუხადოს დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0.07%. აქედან გამომდინარე, კასატორები მიიჩნევენ, რომ ცეკავშირს დამატებით უნდა დაეკისროს მათ სასარგებლოდ ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე დაყოვნებული თანხის 0.07%, შრომის კოდექსის ძალაში შესვლის დღიდან მოცემულ საქმეზე მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე (ტომი 3, ს.ფ. 150-164).

სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 14 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში საკასაციო საჩივარი შეიტანა აგრეთვე რ.კ. ...», რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ამ ნაწილში საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება. აღნიშნული საკასაციო საჩივრის საფუძვლები შემდეგში მდგომარეობს:

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეები სამუშაოებზე არ აღადგინა, რითაც მათ მიაყენა ზიანი. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ სწორად არ შეაფასა მითითებული ფაქტი, კერძოდ, სათანადოდ არ გაარკვია თუ რა იურიდიული შედეგი დადგა ამ გადაწყვეტილებებით. სასამართლო გადაწყვეტილება პირის სამუშაოზე აღდგენის შესახებ წარმოშობს ერთადერთ სამართლებრივ შედეგს - იგი აღადგენს მხარეთა შორის შრომით ურთიერთობას, ხოლო თავად მხარეებს _ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტამდე არსებულ სტატუსში (უფლება-მოვალეობებში). ზემოთქმულიდან გამომდინარე, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 8 ივლისისა და 2009 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილებებით, მხარეთა შორის აღდგენილ იქნა რა შრომითი ურთიერთობა (ხელშეკრულება), შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარეებს განუახლდათ ვალდებულება, დამსაქმებლის სასარგებლოდ შეესრულებინათ შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო კასატორს _ შესრულებული სამუშაოს სანაცვლო ანაზღაურების (ხელფასის) გადახდის ვალდებულება. კასატორის მითითებით, სადავო არ არის ის ფაქტი, რომ სამუშაოზე აღდგენის მიუხედავად, მოწინააღმდეგე მხარეები დღემდე არ გამოცხადებულან სამუშაოზე და არც თავიანთი შრომითი მოვალეობები შეუსრულებიათ. ამის გამო, კასატორმა არ გასცა მათზე ხელფასი. მოპასუხის აღნიშნული ქმედება მართლზომიერია, რადგან შრომის კოდექსის მე-2 მუხლი ხელფასის გაცემას ითვალისწინებს, როგორც დამსაქმებლის სასარგებლოდ სამუშაოს შესრულების სანაცვლო ვალდებულებას. სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლის თანახმად კი, იმ პირს, რომელსაც ვალდებულება აკისრია ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შეუძლია უარი თქვას საპასუხო მოქმედების შესრულებამდე, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა იგი ვალდებული იყო თავისი ვალდებულება წინასწარ შეესრულებინა;

კასატორი უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხემ განახორციელა არამართლზომიერი ქმედება (უმოქმედობა) _ მოსარჩელეები სამუშაოზე არ აღადგინა. დადგენილია, რომ მოსარჩელეები სამუშაოზე აღდგენილნი არიან სასამართლო გადაწყვეტილებით. სასამართლომ მოპასუხეს კი არ დაავალა მათი სამუშაოზე აღდგენა, არამედ თავად აღადგინა ისინი სამუშაოზე. ასეთ ვითარებაში გაუგებარია, თუ როგორ უნდა აღედგინა კასატორს მოწინააღმდეგე მხარეები სამუშაოზე განმეორებით, ან კონკრეტულად რა სახის ქმედება უნდა განეხორციელებინა, რაც არ განუხორციელებია. საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, მოპასუხეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლებოდა დაკისრებოდა პასუხისმგებლობა ზიანის (მიუღებელი ხელფასის) ანაზღაურების სახით, თუ სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიუხედავად, იგი არ დაუშვებდა მოსარჩელეებს სამუშაოზე ან შეუქმნიდა სხვაგვარ დაბრკოლებას მათი მხრიდან შრომითი მოვალეობების შესრულებისას, ე.ი. თუკი ადგილი ექნებოდა დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეულ მოცდენას. არც შრომის კოდექსის 32-ე მუხლი და არც სხვა ნორმა არ იძლევა «მოცდენის» ცნების ლეგალურ დეფინიციას, თუმცა მითითებული მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე აშკარაა, რომ მოცდენა აღნიშნავს ისეთ ვითარებას, როცა დასაქმებული ფაქტობრივად არ/ვერ ახორციელებს შრომის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სამუშაოს. მოცემულ საქმეზე მოცდენის ფაქტი სადავო არ არის. კერძოდ, სადავო არ არის ის არემოება, რომ მოწინააღმდეგე მხარეთა სამუშაოზე აღდგენის მიუხედავად, მათი მხრიდან შრომითი მოვალეობა ფაქტობრივად არ ხორციელდება. მხარეთა შორის სადავოა მხოლოდ ის, თუ ვისი ბრალით არის გამოწვეული მოცდენა, დასაქმებულთა თუ დამსაქმებლის. სააპელაციო სასამართლო მოვალე იყო გაერკვია მოწინააღმდეგე მხარეთა მიერ შრომითი მოვალეობის ფაქტობრივი შეუსრულებლობის (მოცდენის) მიზეზი, რის შემდეგაც მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურების მოთხოვნის გადასაწყვეტად უნდა ეხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის 1-ლი ან მე-2 ნაწილით. სააპელაციო სასამართლოს არც აღნიშნული მუხლი გამოუყენებია და არც მითითებული მუხლის განსაზღვრული ფაქტობრივი შემადგენლობის არსებობა ან არარსებობა დაუდგენია;

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამუშაოზე აღდგენამდე პერიოდის განაცდურის ანაზღაურების, მათ შორის, ხანდაზმულობის საკითხის გადასაწყვეტად, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა არა სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი და 130-ე მუხლი, არამედ შრომის კანონთა კოდექსის შესაბამისი ნორმები. დასახელებული კოდექსის 204-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა შრომითი ურთიერთობებიდან გამომდინარე მოთხოვნებზე შეადგენდა უფლების დარღვევის შეტყობიდან 3 თვეს, ხოლო სამუშაოზე აღდგენის საქმეებზე _ დათხოვნის ბრძანების ჩაბარებიდან 1 თვეს. დადგენილია, რომ მოსარჩელეები სამიშაოდან გათავისუფლდნენ 2004 წლის 14 აპრილს. ამ საფუძვლით, ამავე თარიღიდან, ისინი აღარ იღებდნენ ხელფასს. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, შრომის კანონთა კოდექსის 204-ე მუხლით განსაზღვრული ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო 2004 წლის 14 აპრილიდან, რაც ბუნებრივია, გასული იყო 2009 წლის 1 ივნისის _ ანუ სარჩელის აღძვრის თარიღისათვის.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 აპრილის განჩინებით ნ. ხ-ის, მ. ყ-ის, ე. ჩ-ძის, ჯ. გ-ძის, ტ. ს-ის, ლ. ს-ას, ნ. გ-ძის, დ.ჩ-ძის, ვ. ფ-ძის, ი. ფ-შვილის, დ. გ-შვილისა და ა. დ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2011 წლის 9 ივნისის განჩინებით საკასაციო სასამართლომ წარმოებაში მიიღო ასევე რ.კ. ...» საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ხ-ის, მ. ყ-ის, ე. ჩ-ძის, ჯ. გ-ძის, ტ. ს-ის, ლ. ს-ას, ნ. გ-ძის, დ.ჩ-ძის, ვ. ფ-ძის, ი. ფ-შვილის, დ. გ-შვილისა და ა. დ-ის, აგრეთვე, რ.კ. ...» საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრებს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს _ რ.კ. ...» უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2178 ლარი) 70% _ 1524.6 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ხ-ის, მ. ყ-ის, ე. ჩ-ის, ჯ. გ-ძის, ტ. ს-ის, ლ. ს-ას, ნ. გ-ძის, დ.ჩ-ძის, ვ. ფ-ძის, ი. ფ-შვილის, დ. გ-შვილისა და ა. დ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. რ.კ. ...» საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

3. კასატორს _ რ.კ. ...» დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2178 ლარი) 70% _ 1524.6 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.