საქმე N:ას-630-591-2010

ას-630-591-2010 23 თებერვალი, 2011 წელი

q. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, მ. სულხანიშვილი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი _ შპს “ს. რ.”

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს “პ.”, შპს “მ.”, შპს “ი.”

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის საპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 8 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ ვაგონებით სარგებლობის საფასურისა და ტვირთის შენახვის ხარჯების დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს “ს. რ.-ს” სარჩელი მოპასუხეების _ შპს “პ.-ს”, შპს “მ.-სა” და შპს “ი.-ს” მიმართ ვაგონით სარგებლობის საფასურისა და ტვირთის შენახვის ხარჯების დაკისრების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

შპს “ს. რ.” 2003 წლის ივლისიდან 2004 წლის ბოლომდე აწარმოებდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღვრიდან ბათუმამდე მოპასუხე ფირმების _ შპს “პ.-ს, შპს “მ.-სა” და შპს “ი.-ს” კუთვნილი ნავთობის და ნავთობპროდუქტების საერთაშორისო გადაზიდვებს, რისთვისაც მოპასუხეები წინასწარ იხდიდნენ ტვირთის გადაზიდვის ღირებულებას;

ტვირთის დაცლა ხდებოდა ბათუმის ნავთობტერმინალში;

ვაგონ-ცისტერნების დაცლასა და ტვირთის მიღებას ახორციელებდნენ მოპასუხეები, როგორც ტვირთმიმღებები;

საერთო ფორმის აქტები შედგენილი იყო, როგორც ბათუმის სატვირთოში, ასევე გზადმდებარე სადგურებში;

მოპასუხეეებს საკუთრებაში არ გააჩნდათ სადგურ ბათუმის სატვირთოში მისასვლელი ლიანდაგი;

“შენახვის ვადის გასვლასთან დაკავშირებით არქივის განადგურების შესახებ” 2005 წლის 20 იანვრისა და 2006 წლის 3 თებერვლის ოქმების თანახმად, განადგურებულია ს. რ.-ს გადაზიდვებთან დაკავშირებით შექმნილი 2002-2004 წლების დოკუმენტაცია, მათ შორის, საერთო ფორმის აქტები (ქმანი ფორმა გუ-23), ვაგონების მიწოდება-გამოყვანის უწყისები (ფორმა გუ-46), ტვირთის დანიშნულების ადგილზე ჩასვლის, ვაგონების დასატვირთად და გადმოსატვირთად მიწოდების წიგნები, მიმღებ-ჩამბარებლის სამახსოვროები და სხვა დოკუმენტაცია;

შპს “ს. რ.-სა” და ერთ-ერთ მოპასუხეს _ შპს “მ.-ს” შორის 2004 წლის 1 ნოემბერს გაფორმდა ურთიერთგანზრახულობათა ოქმი, რომლის შესაბამისად, შპს “ს. რ.” ვალდებულებას იღებდა სამი დღის განმავლობაში მიეწოდებინა მისთვის დეტალური ინფორმაცია პრეტენზიების თაობაზე, ხოლო, თავის მხრივ, შპს “მ.-ს” ინფორმაციის მიღებიდან 7 დღის ვადაში უნდა განეხილა და მიეწოდებინა შპს “ს. რ.-სათვის” შესაბამისი პასუხი. აღნიშნული ოქმით მხარეთა მიერ აღებული ეს ვალდებულებები არ შესრულებულა;

სს “ა. ბანკის” მიერ გაცემული დოკუმენტის შესაბამისად, შპს “მ.-ს” შპს “ს. რ.-ს” სასარგებლოდ სადავო პერიოდში გადახდილი აქვს 150 000 აშშ დოლარი;

შპს “ს. რ.-ს” სადავო პერიოდში მოპასუხეების მიმართ არ გამოუყენებია სამოქალაქო კოდექსის 685-ე და სარკინიგზო კოდექსის 58-ე მუხლით გათვალისწინებული უფლებები, რომელა თანახმად, რ.-ს უფლება ჰქონდა გადაზიდვის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, გამოეყენებინა ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ხარჯების გამო, ტვირთზე გირავნობის უფლება;

საქმეში არსებული მასალების საექსპერტო კვლევისათვის არასაკმარისობის მოტივით, საბუღალტრო ექსპერტიზით შეუძლებელი იყო იმის დადგენა სასარჩელო მოთხოვნაში დაფიქსირებული თანხები შეესაბამებოდა თუ არა აქტებსა და უწყისებში დაფიქსირებულ თანხებს. ასევე არ დგინდებოდა რამდენად შეესაბამებოდა მოპასუხეებისათვის დარიცხული თანხა 2003-2004 წლებში მოქმედ სატარიფო პოლიტიკას;

საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების, აგრეთვე მხარეთა არგუმენტების შეფასების საფუძველზე, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ სათანადო მტკიცებულებების წარმოუდგენლობის გამო, ვერ დასტურდებოდა მოპასუხეების _ შპს “პ.-ს”, შპს “მ.-სა” და შპს “ი.-ს” ბრალეულობა, მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხეების ქმედებასა და ვაგონების მოცდენის შემთხვევებს შორის.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ შპს “ს. რ.” ვაგონების მოცდენისა და მოცდენაში მოპასუხეების ბრალეულობის დამადასტურებელ მტკიცებულებად მიიჩნევდა საქმეში წარდგენილ საერთო ფორმის აქტებსა და თანდართულ უწყისებს, შუალედურ სადგურებში შედგენილ განკარგულებებსა და წერილებს, თუმცა შეკვეთილი წერილით საერთო ფორმის აქტის გაგზავნის დამადასტურებელი საფოსტი ქვითარი მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია, მაშინ როდესაც აღნიშნულის შენახვის ვალდებულება ჰქონდა შპს “ს. რ.-ს”.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელის მიერ წარდგენილ საერთო ფორმის აქტებში ასახული დაყოვნების მიზეზები არ ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ ვაგონების მოცდენა გამოწვეული იყო ტვირთმიმღების, მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეების ბრალით.

სასამართლომ განმარტა, რომ ერთ-ერთი მხარის ახსნა-განმარტება, თუ მას არ ეთანხმება მოწინააღმდეგე მხარე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება ჩაითვალოს სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობისა და საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებების დამადასტურებელ მტკიცებულებად, თუ იგი დასტურდება საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად. შპს “ს. რ.” დანიშნულების სადგურსა და შუალედურ სადგურებში ვაგონების დაყოვნებისა და დაყოვნებაში ტვირთმიმღების ბრალის არასებობას ადასტურებდა მხოლოდ სასამართლოსათვის მიცემული ახსნა-განმარტებით და ცალმხრივად შედგენილი აქტით, რაც, მისი ცალმხრივი ხასიათის გათვალისწინებით, ფაქტობრივად უთანაბრდებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე მიცემულ ახსნა-განმარტებას. აქტის ცალმხრივი შედგენა ტვირთმიმღების წარმომადგენლის დაუსწრებლად საეჭვოს ხდიდა თავად ვაგონების დაყოვნების რეალურად არსებობის ფაქტს, რომელიც საფუძვლად უნდა დადებოდა ვაგონით სარგებლობის საფასურის განსაზღვრას, მითუმეტეს, რომ საქმეში წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით საერთო ფორმის აქტებში მითითებული მოცდენის ვადები არ ემთხვეოდა გაანგარიშებებში მითითებულ ვადებს და საბოლოოდ ფიქსირდებოდა მიღება-ჩამბარებლის სამახსოვროს საფუძველზე შედგენილ უწყისში. მოცემულ შემთხვევაში სადავო პერიოდის მიღება-ჩამბარებლის სამახსოვრო მოსარჩელე მხარის მიერ განადგურებული იყო, ანუ ვაგონის დაყოვნების დრო შესაბამისი დოკუმენტით არ საბუთდებოდა.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვაგონებით სარგებლობის საფასაურისა და მოცდენის ხარჯის გადახდის მოთხოვნის მართლზომირება და გაანგარიშების სიზუსტე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ იყო გამყარებული. შპს “ს. რ.-ს” ტვირთი უნდა მიეწოდებინა დაცლის ფრონტზე, რის შემდეგაც სამახსოვრო ბარათში უნდა შედგენილიყო ფორმა გუ-46, რომლის უწყისის საფუძველზე წარმოებს ანგარიშსწორება ვაგონების მიწოდების, გამოყვანისა და სამანევრო სამუშაოებისათვის, რომელიც შესრულებულია რკინიგზის ლოკომოტივით, ვაგონების გამოყენების საფასურის დასარიცხად და იგი უნდა ინახებოდეს შესაბამის სადგურში. აღნიშნული უწყისის წარდგენა სასამართლოს შესაძლებლობას მისცემდა დაედსტურებინა ვაგონების დაყოვნების ფაქტის არსებობა, დაყოვნების მიზეზი და დაყოვნებისათვის დარიცხული თანხის შესაბამისობა მოცდენის რეალურ დროსთან. აღნიშნული დოკუმენტების არარსებობა არ გამორიცხავდა იმ გარემოებას, რომ ტერმინალის ჩიხში სხვა სუბიექტების ტვირთიც შეიძლებოდა ყოფილიყო მიწოდებული.

სასამართლოს მითითებით, შპს “ს. რ.-ს” მიერ წარდგენილი უწყისები არ იყო გათვალისწინებული ურთიერთობის მარეგულირებელი სპეციალური კანონმდებლობით, არ იყო ხელმოწერილი უფლებამოსილი პირის მიერ, არ იყო დადასტურებული შესაბამისი ბეჭდით, ზოგიერთ შემთხვევაში შეუსაბამო იყო შესაბამის აქტთან, ამდენად, საერთო ფორმის აქტების შედგენისას დაშვებული ხარვეზების აღმოფხვრა ამ დოკუმენტებით შეუძლებელი იყო.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ვაგონების შუალედურ სადგურში დაყოვნების თაობაზე შპს “ს. რ.-ს” უფლებამოსილი პირის მიერ გაცემულ განკარგულებებში, გაჩერების დრო მითითებული არ ყოფილა. გზად შექმნილი ქმანების უმრავლესობაზე მხოლოდ ერთი პირის ხელმოწერა იყო დაფიქსირებული, რაც ეწინააღმდეგებოდა სარკინიგზო კოდექსს და “რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესებს”. არსებულ ვითარებაში შეუძლებელი იყო იმის დადგენა, თუ რა იყო ვაგონის გაჩერების, ვადის ათვლისა და შესაბამისად თანხის დარიცხვის საფუძველი.

შპს “ს. რ.-ს” მიერ წარდგენილი რამდენიმე წერილის შინაარსიდან გამომდინარე, არ დასტურდებოდა ის ფაქტი, რომ მოცდენები მოპასუხეების ბრალით ხდებოდა, შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს “ს. რ.-მ” სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებები, რაც უდავოდ დაადასტურებდა მოპასუხეების მიზეზით ტვირთის დაყოვნების ფაქტს.

საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ სარკინიგზო კოდექსის 23-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 22-ე მუხლის მე-7 ნაწილი, 25-ე მუხლის მე-4 პუნქტის “გ” ქვეპუნქტი ნათლად განსაზღვრავენ მოცდენებზე რ.-ს წინაშეEპასუხისმგებელ სუბიექტებს. მოპასუხეებისათვის ვაგონის მოცდენის გამო პასუხისმგებლობის დაკისრება მხოლოდ იმ მოტივით, რომ ისინი წარმოადგენდნენ ტვირთმიმღებს უსაფუძვლო იყო და ეწინააღმდეგებოდა სარკინიგზო კოდექსის 44-ე მუხლის მე-2 ნაწილს, რომლის თანახმად, მხარეები პასუხს აგებენ მხოლოდ მათ მიერ ჩადენილი ან მათი მიზეზით გამოწვეული სამართალდარღვევისათვის.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ შენახვის ვადის გასვლასთან დაკავშირებით არქივის განადგურების შესახებ შპს “ს. რ.-ს” მიერ წარდგენილ 2005 წლის 20 იანვრისა და 2006 წლის 3 თებერვლის ოქმებს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, არ გააჩნდა წინასწარ დადგენილი ძალა, ხოლო წარდგენილი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად სარჩელი დაუსაბუთებელი იყო.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ს. რ.-მ”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, რომლითაც ვაგონების დაყოვნების გამო, ვაგონით სარგებლობის საფასურისა და ტვირთის შენახვის ხარჯის სახით შპს “მ.-ს” დაეკისრებოდა 793 892 ლარის, შპს “ი.-ს” _ 1 709 077 ლარის, ხოლო შპს “პ.-ს” 217 880 ლარის გადახდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 8 აპრილის განჩინებით შპს “ს. რ.-ს” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რაც შემდეგში მდგომარეობდა: პირველი ინსტანციის სასამართლომ იმ საკითხის გადაწყვეტისას, რომ მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა მის მიერ მოყვანილი გარემოებები, არასწორად გამოიყენა “რ.-თ ტვირთის გადაზიდვის წესების” 440-ე მუხლის მე-2 პუნქტი. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული პუნქტი ვერ განიხილებოდა ცალკე აღებული “რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების” სხვა პუნქტებისაგან მოწყვეტით. მითითებული 440-ე მუხლის მე-2 პუნქტი წარმოადგენს ნორმატიული აქტით განსაზღვრულ მტკიცებულებათა სტანდარტებიდან ერთ-ერთს და არა ერთადერთს (როგორც აპელანტი აღნიშნავდა). იმ პერიოდში მოქმედი “რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების” სხვა დებულებები ითვალისწინებდა აგრეთვე სხვა საბუთების შედგენას და მარტოოდენ ორი პირის ხელმოწერა აქტზე ვერ შეცვლიდა ნორმატიული აქტით განსაზღვრულ მტკიცების სტანდარტს. მაგალითად, იმ დროს მოქმედი “რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების” 434-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” პუნქტით, თუ საერთო ფორმის აქტის შედგენისას ტვირთგამგზავნი, ტვირთმიმღები ან სხვა ვალდებული პირი უარს აცხადებს ან თავს არიდებს ვაგონის (კონტეინერის) დაზიანების აქტის, მიმღებ-ჩამბარებლის სამახსოვროს, ვაგონების მიწოდება-გამოყვანის უწყისის ან გადაზიდვის გეგმის შესრულების სააღრიცხვო ბარათის ხელმოწერაზე, საერთო ფორმის აქტი შეკვეთილი წერილით იგზავნება ტვირთგამგზავნის, ტვირთმიმღების ან სხვა შესაბამისი პირის მისამართით ამ დოკუმენტების მეორე ეგზემპლართან ერთად. წერილის გაგზანის საფოსტო ქვითარი, წერილის ასლთან ერთად ინახება მის შემდგენელ სადგურში. შპს “ს. რ.-ს” ეს წესი არ დაუცავს. ამ უკანასკნელის განმარტებით, შეუძლებელი იყო უცხოეთში მდებარე მოპასუხე ორგანიზაციებისათვის საერთო ფორმის აქტის შეკვეთილი წერილით გაგზავნა, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დასახელებული არგუმენტი არ წარმოადგენდა ნორმატიული აქტით განსაზღვრული ვალდებულების შესრულებისაგან გადახვევის საფუძველს.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, თუკი შპს “ს. რ.-სათვის” შეუძლებელი იყო ნორმატიული აქტით განსაზღვრული ვალდებულების შესრულება, მას შეეძლო თავიდანვე უარი განეცხადებინა სახელშეკრულებო ურთიერთობებში შესვლაზე, რაც მხარეს არ განუხორციელებია.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ვერ დაადგინა მოპასუხე იურიდიული პირების ბრალეულობა ვაგონების მოცდენაში, ვინაიდან მას არ წარუდგენია რაიმე ისეთი მტკიცებულება, რომელზე დაყრდნობითაც აღნიშნული გარემოება დადგინდებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის არგუმენტი იმის თაობაზე, რომ საქალაქო სასამართლო არასწორად დაეყრდნო ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს საბუღალტრო ექსპერტიზის მითითებას დავის გადასაწყვეტად ვაგონების მიწოდება-გამოყვანის უწყისების აუცილებლობის შესახებ და, რომ მათი წარდგენა შესაძლებლობას მისცემდა ექსპერტსა და სასამართლოს დაედასტურებინა ვაგონების დაყოვნების ფაქტის არსებობა და დაყოვნებისათვის დარიცხული თანხის შესაბამისობა მოცდენის რეალურ დროსთან.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული ვერც ერთი მტკიცებულება ნათელს ვერ ხდიდა საკითხს იმის შესახებ, შპს “ს. რ.-ს” მიერ მოთხოვნილი თანხის ოდენობა თითოეული მოპასუხის მიმართ რა გზით იყო გამოანგარიშებული. ამასთან, აპელანტი ვერ ადასტურებდა შევიდა თუ არა სარჩელის მოთხოვნაში შპს “მ.-ს” მიერ გადახდილი 150 000 აშშ დოლარი.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ვინაიდან აღნიშნული საკითხის გადაწყვეტა მოითხოვდა სპეციალურ ცოდნას, საქალაქო სასამართლომ, მართებულად დანიშნა ექსპერტიზა, ხოლო მიუხედავად იმისა, რომ ექსპერტიზის ჩატარება შეუძლებელი აღმოჩნდა, ექსპერტმა მაინც განსაზღვრა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, რამაც ხელი შეუწყო დავის გადაწყვეტას. შპს “ს. რ.-ს”, რომელმაც სასარჩელო წარმოება 2005 წელს დაიწყო, დავის წარმოების განმავლობაში შეეძლო თავად წარედგინა სპეციალისტის ან ექსპერტის დასკვნა მის მიერ სარჩელით მოთხოვნილი თანხების დაანგარიშების შესახებ ცალ-ცალკე, თითოეული მოპასუხის მიმართ, რაც არ განუხორციელებია.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ს. რ.-მ”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

შპს “ს. რ.” წარდგენილი სარჩელებით ითხოვდა მოპასუხეებისათვის ვაგონების დაყოვნების გამო ვაგონებით სარგებლობის საფასურისა და ტვირთის შენახვის ხარჯების ანაზღაურებას. აღნიშნული მოთხოვნა ეფუძნებოდა სარკინიგზო კოდექსის 22-23-ე, 25-26-ე, 36-ე მუხლებს. ამიტომ, მოსარჩელემ მოთხოვნის დასასაბუთებლად წარადგინა დანიშნულებისა და გზადმდებარე სადგურებში შედგენილი საერთო ფორმის აქტები, რომლებიც სასამართლომ უკანონოდ არ მიიჩნია სათანადო მტკიცებულებებად;

სასამართლო ვალდებული იყო შესაბამის მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დაედგინა, ჰქონდა თუ არა რეალურად ადგილი ვაგონების მოცდენას. სარკინიგზო კოდექსის 52.1 მუხლის მიხედვით, გარემოებები, რომლებიც სარკინიგზო მიმოსვლის მონაწილეთა პასუხისმგებლობის საფუძველს წარმოადგენს დასტურდება კომერციული, ტექნიკური და საერთო ფორმის აქტებით. ამავე კოდექსის 25-ე მუხლის მე-4 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტი ადგენს, რომ ტვირთის დანიშნულების ადგილზე მიწოდების დაყოვნებისას დგება საერთო ფორმის აქტი, რომლის საფუძველზეც ტვირთმიმღები ვალდებულია გადაუხადოს რ.-ს საფასური. კიდევ უფრო მკაფიოა “რ.-თ ტვირთის გადაზიდვის წესების” 433-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის “ბ” და “გ” ქვეპუნქტები, რომელთა თანახმად, საერთო ფორმის აქტით დასტურდება შემდეგი მნიშვნელობის ფაქტი: დანიშნულების სადგურში ვაგონების დაყოვნება ტვირთმიმღების ან მისასვლელი ლიანდაგის მოსარგებლის მიზეზით; დატვირთული ვაგონების დაყოვნება შუალედურ სადგურში იმის გამო, რომ ტვირთმიმღების ან მისასვლელი ლიანდაგით მოსარგებლის მიზეზით მათ ვერ იღებენ მომიჯნავე სადგურები;

ამდენად, სარკინიგზო კანონმდებლობით საერთო ფორმის აქტი არის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.3 მუხლით დადგენილი ერთადერთი სათანადო მტკიცებულება, რომლითაც უდავოდ დასტურდება ვაგონების მოცდენის ფაქტი. ვაგონების მოცდენასთან დაკავშირებით ასეთ უტყუარ მტკიცებულებად არის მიჩნეული საერთო ფორმის აქტი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკითაც. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ რ.-ს მიერ წარდგენილი საერთო ფორმის აქტები არ მიიჩნია სათანადო მტკიცებულებად, რადგან მათ ხელს აწერენ მხოლოდ რ.-ს თანამშრომლები, ამასთან, ეს აქტები შეკვეთილი წერილით არ გაგზავნილა მოპასუხე ტვირთმიმღებ ფირმებთან;

სასამართლომ სადავო საკითხის გადაწყვეტისას არ გამოიყენა “რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების” იმჟამად მოქმედი რედაქციის 440.2 მუხლი, რომლის მიხედვით, საერთო ფორმის აქტზე სავალდებულო იყო ორი ხელმოწერა. ასეთს კი მოცემულ შემთხვევაში ადგილი აქვს. საქმეზე წარდგენილ აქტებზე არის სადგურის თანამშრომლების ხელმოწერა. ერთადერთ გამონაკლისს, როდესაც საერთო ფორმის აქტზე სავალდებულო იყო ტვირთმიმღების წარმომადგენლის ხელმოწერა, წარმოადგენდა შემთხვევა, როდესაც ტვირთის გადაზიდვა ხორციელდებოდა გამყოლის თანხლებით, რასაც სადავო გადაზიდვებში ადგილი არ ჰქონია. იმის გამო, რომ მოპასუხე ფირმების წარმომადგენლები უარს აცხადებდნენ საერთო ფორმის აქტის ხელმოწერაზე, დანიშნულების სადგურ ბათუმის სატვირთოში შედგენილ აქტებზე დაფიქსირებულია სადგურის თანამშრომლების კ-ძისა და კ-ოვის ხელმოწერები. ეს პირები წარმოადგენდნენ პასუხისმგებელ პირებს, რომლებსაც ევალებოდათ ვაგონების მოცდენების ზუსტი აღრიცხვა და კონტროლი;

სასამართლომ “რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების” 434.1 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტზე დაყრდნობით ს. რ.-ს თანამშრომლების მიერ ხელმოწერილი საერთო ფორმის აქტები არ მიიჩნია სათანადო მტკიცებულებებად იმის გამოც, რომ ს. რ.-ს ეს აქტები არ გაუგზავნია ტვირთმიმღების მისამართზე. მითითებული ნორმის თანახმად, თუ საერთო ფორმის აქტის შედგენისას ტვირთმიმღები უარს აცხადებს ხელმოწერაზე, საერთო ფორმის აქტი შეკვეთილი წერილით ეგზავნება ტვირთმიმღებს. კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლოს ეს ნორმა არ უნდა გამოეყენებინა და უნდა გაეთვალისწინებინა ის გარემოება, რომ ტვირთმიმღები მოპასუხე ფირმები საქართველოს რეზიდენტი იურიდიული პირები არ არიან და ოფისები საქართველოში არა აქვთ, ისინი არიან არარეზიდენტი პირები, მათი ადგილსამყოფელია დუბაი, არაბთა გაერთიანებული ემიგრანტები და სინგაპური. ამასთან, სადავო გადაზიდვა იყო საერთაშორისო გადაზიდვა. მოპასუხეებთან სახელშეკრულებო ურთიერთობა უშუალოდ დაამყარა აზერბაიჯანის რკინიგზამ, გადაზიდვა დაიწყო აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში და შესაბამისად საგზაო უწყისი გამოიწერა ამ ქვეყნის რკინიგზის მიერ. იმ მიზეზით, რომ შეკვეთილ წერილებს ვერ გააგზავნიდა ტვირთმიმღებ ფირმებთან, შპს “ს. რ.” უარს ვერ იტყოდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკიდან წამოსული ტვირთის გადაზიდვაზე;

სასამართლომ სათანადო მტკიცებულებების წარუდგენლობის გამო დადასტურებულად არ მიიჩნია მოპასუხე იურიდიული პირების ბრალეულობა ვაგონების მოცდენებში და ვერც მიზეზობრივი კავშირი დაადგინა მოპასუხეების ქმედებებსა და ვაგონების მოცდენებს შორის, რაც არასწორია. ძირითადად ვაგონების მოცდენას ადგილი ჰქონდა დანიშნულების სადგურ ბათუმის სატვირთოში. საქმეში წარდგენილია ამის დამადასტურებელი წერილობითი მტკიცებულებები _ საერთო ფორმის აქტები. დასახელებულ აქტებში ვაგონების მოცდენის მიზეზად მითითებულია დაცლის მოლოდინსა და დაცლის ფრონტის არარსებობაზე. სარკინიგზო კოდექსის 25-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, რკინიგზა ვალდებულია ტვირთი დანიშნულების ადგილზე მიიტანოს ვადაში. ამავე კოდექსის 47.1 და სამოქალაქო კოდექსის 686.1 მუხლებიდან გამომდინარე, გადამზიდველი (რკინიგზა) პასუხს აგებს ტვირთის მთლიანად ან ნაწილობრივ დაკარგვისა და დაზიანებისათვის, ასევე _ მიტანის ვადის გადაცილებისათვის. ყურადსაღებია ის ფაქტი, რომ მოპასუხე ფირმებს არასდროს გამოუთქვამთ პრეტენზია “ს. რ.-ს” მიმართ ტვირთის გადაზიდვის დაყოვნებისათვის. შესაბამისად, მათ არასდროს მოუთხოვიათ გადაზიდვის დაგვიანებით გამოწვეული ზიანის, მაგალითად, ტანკერების მოცდენის ხარჯების ანაზღაურება;

სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლისა და სარკინიგზო კოდექსის 44-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე საქმეზე დადგენილია ვაგონების მოცდენებში მოპასუხეების ბრალი, მიზეზობრივი კავშირი მათ უმოქმედობასა და ვაგონების დაყოვნების გამო მოსარჩელეებისათვის მიყენებულ ზიანს შორის. რ.-ს ინფორმაციით, კერძოდ, ტერმინალის თანამშრომლების განმარტებით, ტანკერების დროულად ჩაუსვლელობის გამო მოპასუხეები ვერ ახერხებდნენ ვაგონ-ცისტერნების დაცლას. ტერმინალში მათი საცავები არ იყო თავისუფალი, რაც ნიშნავს დაცლის ფრონტის არარსებობას. აღნიშნულს ცხადყოფს რ.-ს მიერ წარდგენილი შეტყობინება-წერილები მოპასუხე ფირმებისადმი და ნავთობტერმინალის წერილი, ტანკერების დაგვიანების და თავისუფალი საცავების უქონლობის გამო მოპასუხეთა ტვირთის მნიშვნელოვანი შეფერხებით მიღების შესახებ, რომელთა გამაქარწყლებელი მტკიცებულება მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ;

საერთო ფორმის აქტებში “რკინიგზით ტვირთის გადაზიდვის წესების” იმჟამად მოქმედი 440.1 მუხლის შესაბამისად, დაფიქსირებულია თითოეული მოცდენილი ვაგონის ნომერი, მოცდენის დაწებისა და დასრულების დრო (თარიღის, საათისა და წუთების მითითებით). სასამართლოს და ექსპერტს ასევე წარედგინა 2003-2004 წლების “რკინიგზის სატარიფო პოლიტიკის” 32-ე მუხლის ქსეროასლები. შესაბამისად, საერთო ფორმის აქტებისა და “სატარიფო პოლიტიკის” შესწავლა-შეჯერებით ექსპერტს თავისუფლად შეეძლო შეემოწმებინა მოცდენებზე დარიცხული თანხების სისწორე, რაც სააპელაციო სასამართლოს განუხორციელებია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაში საკასაციო საჩივრის განხილვისას მხარეები მორიგდნენ და წარმოადგინეს შემდეგი შინაარსის მორიგების აქტი:

1. მხარეები ადასტურებენ იმ გარემოებას, რომ მათ შორის საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარმოებული სამოქალაქო დავა (საქმე ¹ას-1156-1032-10) სურთ დაასრულონ მორიგებით, რომლის პირობები აღნიშნულია ქვემოთ, წინამდებარე მორიგების აქტში;

2. მხარეები ადასტურებენ, რომ წინამდებარე მორიგების აქტი არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას;

3. მხარეები თანხმდებიან, რომ მომავალში არ მიმართავენ სასამართლოს წინამდებარე მორიგების აქტის კანონიერებასთან დაკავშირებით და კისრულობენ ვალდებულებას, რომ კეთილსინდისიერად, დროულად და ჯეროვნად შეასრულებენ მორიგების ამ აქტით ნაკისრ ვალდებულებებს;

4. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, მხარეები მორიგდნენ შემდეგი პირობებით:

- მოწინააღმდეგე მხარე (შპს “პ.”, შპს “მ.”, შპს “ი.”) აღიარებს კასატორის (შპს “ს. რ.”) მიმართ დავალიანებას 900 000 (ცხრაასი ათასი) ლარის ოდენობით;

- მოწინაამდეგე მხარე აცხადებს, რომ შპს “ა. შ. კ.” (წარმოდგენილი მისი დირექტორის ა. ა-ადეს სახით) მოწინააღმდეგე მხარის ნაცვლად, მისი დავალებით, წინამდებარე აქტის ხელმოწერის მომენტში უხდის კასატორს 900 000 (ცხრაასი ათასი) ლარს შემდეგ საბანკო ანგარიშზე: ბანკის დასახელება _ სს “ბ. ბანკი “, ბანკის კოდი _ ..., ანგარიშის ¹ .....;

5. მორიგების აქტის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამტკიცების დღიდან წყდება მხარეებს შორის არსებული სამოქალაქო დავა (საქმე ¹ას-1156-1032-10) და მხარეები აცხადებენ, რომ ერთმანეთის მიმართ პრეტენზიები არ გააჩნიათ;

6. მხარეებისათვის ცნობილია, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს წარმოებაში არსებული სამოქალაქო დავის მორიგებით დასრულებისა და ამ საფუძვლით საქმის წარმოების შეწყვეტის შემდეგ, დავა იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით დაუშვებელია;

7. მხარეები აცხადებენ, რომ მორიგების აქტის დამტკიცების მომენტიდან არ გამოთქვამენ პრეტენზიას აღნიშნულ საქმესთან დაკავშირებით გაღებულ სახელმწიფო ბაჟებთან დაკავშირებით;

8. წინამდებარე მორიგების აქტი ხელმოწერილია მხარეთა მიერ და წარმოადგენს მხარეთა შორის მიღწეული სრული მორიგების ამსახველ დოკუმენტს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მორიგების აქტის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მორიგების აქტი უნდა დამტკიცდეს და მოცემულ საქმეზე წარმოება შეწყდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მეორე ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. ამავე კოდექსის 218-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლომ ყოველნაირად უნდა შეუწყოს ხელი და მიიღოს კანონით გათვალისწინებული ყველა ზომა, რათა მხარეებმა საქმე მორიგებით დაამთავრონ. ამავე კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ მხარეები მორიგდნენ.

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მხარეთა მიერ შეთანხმებული მორიგების პირობები არ ეწინააღმდეგება კანონს და არ ლახავს მესამე პირთა ინტერესებს, რის გამოც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მორიგების აქტი უნდა დამტკიცდეს და საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს. ამავე კოდექსის 273-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 49-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, მოპასუხე ცნობს სარჩელს ან მხარეები მორიგდებიან, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა ნახევრდება, ხოლო ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოებში სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან მთლიანად გათავისუფლება ან სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის განახევრება ხდება ამ მუხლით დადგენილი წესით, ამ ინსტანციებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის ფარგლებში. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მხარეები მორიგდნენ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, ამიტომ კასატორ შპს “ს. რ.-ს” უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი) ნახევარი _ 4000 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე მუხლით, 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

I. დაკმაყოფილდეს მხარეთა შუამდგომლობა და დამტკიცდეს მორიგება მხარეთა შორის შემდეგი პირობებით:

4. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, მხარეები მორიგდნენ შემდეგი პირობებით:

- მოწინაამდეგე მხარე აცხადებს, რომ შპს “ა. შ. კ.” (წარმოდგენილი მისი დირექტორის ა. ა-ადეს სახით) მოწინააღმდეგე მხარის ნაცვლად, მისი დავალებით, წინამდებარე აქტის ხელმოწერის მომენტში უხდის კასატორს 900 000 (ცხრაასი ათასი) ლარს შემდეგ საბანკო ანგარიშზე: ბანკის დასახელება _ სს “ბ.ბანკი “ , ბანკის კოდი _ ..., ანგარიშის ¹ ....;

7. მხარეები აცხადებენ, რომ მორიგების აქტის დამტკიცების მომენტიდან არ გამოთქვამენ პრეტენზიას აღნიშნულ საქმესთან დაკავშირებით გაღებულ სახელმწიფო ბაჟებთან დაკავშირებით.

II. მხარეთა შორის მორიგების დამტკიცების გამო, გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული ყველა გადაწყვეტილება და შეწყდეს საქმის წარმოება.

III. განემარტოთ მხარეებს, რომ სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

IV. შპს “ს. რ.-ს” დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარის) ნახევარი – 4000 (ოთხი ათასი) ლარი.

V. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.