ას-6-345-09 14 ივნისი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლ. ლაზარაშვილი, ვ. როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ზ. შ-ძის უფლებამონაცვლე გ. შ-ძე, გ. ც-ძე (მოპასუხე)

შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ა. ი-ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. ი-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზ. შ-ძისა და გ. ც-ძის მიმართ ზიანის _ 4466 ლარის ანაზღაურების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2004 წლის 31 ივლისს მოსარჩელემ მოპასუხეებისაგან გირაოს _ 1500 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ მფლობელობაში მიიღო ქობულეთის ბაზრის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარე 12 კვ.მ სავაჭრო ჯიხური 2 წლის ვადით. შეთანხმების ვადის გასვლამდე 4 თვით ადრე ბაზრის ტერიტორიაზე დაწყებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოების გამო, მოსარჩელემ კაპიტალური ჯიხური აიღო და შეინახა, ხოლო მის სანაცვლოდ დადგა დროებითი კონსტრუქცია, რაშიც 500 ლარი გადაიხადა. გარიგებით განსაზღვრული ვადის გასვლის მიუხედავად, მოპასუხეებმა კუთვნილი თანხა არ დაუბრუნეს. ამდენად, მოპასუხეებს უნდა დაეკისროთ გირაოში გადახდილი 1500 აშშ დოლარის, ჯიხურზე დახარჯული 500 ლარის, აღნიშნული თანხის 3%-ის, სულ 1566 ლარისა და სასამართლო ხარჯების გადახდა.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს შემდეგი დასაბუთებით: მხარეთა შორის მარტივი ფორმით დაიდო მფლობელობითი გირავნობის ხელშეკრულება, რის საფუძველზეც მოსარჩელეს მფლობელობაში გადაეცა მოპასუხეთა კუთვნილი სავაჭრო დუქანი, ხოლო მოპასუხეებმა ვალდებულება იკისრეს, ა.ი-ძისაგან მიღებული 1500 აშშ დოლარი დაებრუნებინათ ორი წლის შემდეგ იმ დროს, როცა მათ კუთვნილი დუქანი დასჭირდებოდათ. სინამდვილეს არ შეესაბამება მოსარჩელის მითითება, რომ მან ჯიხურის გადატანაზე გარკვეული ხარჯი გაიღო, ვინაიდან მოპასუხეებმა თავად ითავეს და პრესტიჟულ ადგილას დაამონტაჟეს კუთვნილი ჯიხური, ამასთან, ა.ი-ძემ მიითვისა მათი კაპიტალური ჯიხურის მასალა.

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებით ა. ი-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ზ.შ-ძესა და გ.ც-ძეს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელის სასარგებლოდ 1500 აშშ დოლარის ანაზღაურება, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში ზ.შ-ძემ და გ.ც-ძემ, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში _ ა.ი-ძემ გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ზ.შ-ძესა და გ.ც-ძეს ა.ი-ძის სასარგებლოდ დაეკისრათ 2265 აშშ დოლარისა და 264 ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2004 წლის 31 ივლისს ზ. შ-ძემ და გ. ც-ძემ ა. ი-ძისაგან ისესხეს 1500 აშშ დოლარი ორი წლის ვადით. ამავდროულად, მოვალეებმა კრედიტორს უსასყიდლო სარგებლობაში გადასცეს სავაჭრო დუქანი ¹42. ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, მოვალეებს კრედიტორისათვის ნასესხები თანხა არ დაუბრუნებიათ. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ზ. შ-ძისა და გ. ც-ძის მოსაზრება, რომ მათ სადავო თანხა ა. ი-ძეს უნდა დაუბრუნონ მხოლოდ მაშინ, როდესაც დუქანი დასჭირდებათ. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ საქმის მასალებითა და მხარეთა განმარტებებით არ დასტურდება ა. ი-ძის მიერ მოწინააღმდეგე მხარისათვის თანხის იმ პირობით სესხება, რომ იგი დაუბრუნებდა მხოლოდ საჭიროების მიხედვით. პალატამ ჩათვალა, რომ ხელშეკრულების ტექსტში ნახსენები სიტყვები, “როდესაც დამჭირდება“, ნიშნავს მოვალის უფლებამოსილებას, არ შეწყვიტოს და გააგრძელოს ხელშეკრულება ვადის გასვლის შემდეგაც, თუმცა ეს დათქმა არ გულისხმობს, რომ კრედიტორის მიერ ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება დამოკიდებული იყო მოვალეთა ნებაზე, შესაბამისად, ხელშეკრულების მოქმედება შეიძლება გაგრძელებულიყო ვადის გასვლის შემდეგაც მხარეთა თანხმობის შემთხვევაში. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო გარიგება მოვალის ნებაზე დამოკიდებულად, პირობით დადებულად უნდა ჩაითვალოს, ამასთან მიუთითა, რომ სადავო დათქმისადმი ზ.შ-ძისა და გ.ც-ძის მოსაზრების გაზიარების შემთხვევაშიც კი მოვალეთა მხრიდან გადახდის ვალდებულება უცვლელად დარჩებოდა. მოვალეთა საჭიროების პირობის დადგომა მთლიანად მოვალეთა ნებაზეა დამოკიდებული, რის გამოც გარიგება ნებაზე დამოკიდებული პირობით დადებული გარიგებაა რაც, სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლის თანახმად, ასეთი პირობით დადებული გარიგება უცილოდ ბათილია და გარიგებით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგებს არ წარმოშობს. ასეთ შემთხვევაში სახეზეა უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის დაბრუნების ვალდებულება კონდიქციური სარჩელის შეტანის საფუძველზე. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლის მიხედვით, მოვალეებმა იკისრეს რა ვალდებულება ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ დაებრუნებინათ კრედიტორისათვის ნასესხები 1500 აშშ დოლარი, ა. ი-ძის სარჩელი ამ ნაწილში საფუძვლიანია. პალატამ დაადგინა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 123-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოვალეთა ვალდებულების შესრულების ვადა 2006 წლის 1 აგვისტოს გავიდა, თუმცა, ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და მე-400 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოვალეებმა გადააცილეს ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადა, რა დროსაც სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის პირველი ნაწილის სადავო ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი რედაქციის თანახმად, მოვალეს უნდა გადაეხადა კანონით გათვალისწინებული პროცენტი. პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლი ახალი რედაქციით 2007 წლის 29 ივნისს ჩამოყალიბდა. საკანონმდებლო ცვლილების შედეგად ჩამოყალიბებული 403-ე მუხლის ახალი რედაქცია მინიმალური ზიანის ანაზღაურებას არ კრძალავს, არამედ მოიხსნა ამავე ნორმის ძველი რედაქციით დაწესებული შეზღუდვა, რომ მინიმალური ზიანისათვის გათვალისწინებული პროცენტი შესაბამისობაში უნდა ყოფილიყო ბანკთაშორისი აუქციონით დადგენილი საპროცენტო სარგებლის ოდენობასთან. ესე იგი, მხარეებს მიენიჭათ უფლება ფულადი თანხის გადახდის ვადის გადაცილებით გამოწვეული ზიანის ოდენობა განსაზღვრონ თავისუფლად, რაც არ ნიშნავს ამ ტიპის ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების შემთხვევაში ვალდებულების დამრღვევის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან გათავისუფლებას. მითითებულ ნორმას უკუქცევითი ძალა არ მინიჭებია. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად, იგი ვერ დაარეგულირებს იმ ურთიერთობებს, რომლებიც წარმოშობილია მის ძალაში შესვლამდე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოვალეებს გადახდის ვალდებულება წარმოეშვათ მოცემული კანონის ამოქმედებამდე, შესაბამისად, დავის გადაწყვეტისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის 2007 წლის 29 ივნისამდე არსებული რედაქცია. ა. ი-ძემ მინიმალური ზიანის ანაზღაურება მოითხოვა 2006 წლის 1 აგვისტოდან 2008 წლის 28 იანვრამდე მოწინააღმდეგე მხარისათვის ყოველთვიურად 1500 აშშ დოლარის 3%-ის დაკისრება 17 თვის განმავლობაში. მოვალეს არ მიუთითებია, რომ კრედიტორის მიერ მოთხოვნილი მინიმალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ იყო შესაბამისობაში ბანკთაშორისი აუქციონით დადგენილ საპროცენტო ზღვრულ ოდენობასთან. ამდენად, პალატამ ჩათვალა, რომ ა. ი-ძის მოთხოვნა მინიმალური ზიანის _ 765 აშშ დოლარის ანაზღაურების თაობაზე საფუძვლიანია. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 383-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის ფულადი ვალდებულება დადგენილია აშშ დოლარში, შესაბამისად, იგი ამ ვალუტაშივე უნდა შესრულდეს. სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს კურსთა შორის სხვაობით მიღებული ზიანის ანაზღაურებას, რის საფუძვლად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლზე. პალატამ არ გაიზიარა ზ.შ-ძისა და გ.ც-ძის მოსაზრება, რომ ა.ი-ძის მიერ დუქნით სარგებლობით მიღებული შემოსავლით კომპენსირებულია კრედიტორის მოთხოვნა, რადგანაც სადავო არაა ის ფაქტი, რომ მხარეთა შეთანხმებით დუქანი ა.ი-ძეს გადაეცა უსასყიდლო სარგებლობაში და მოვალეთა მხრიდან ფულადი ვალდებულების შესრულება დამოკიდებული არ ყოფილა ა.ი-ძის მიერ ქონებიდან ნაყოფის მიღების შესაძლებლობაზე, ამასთან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე აღნიშნული გარემოების მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდათ ზ.შ-ძესა და გ.ც-ძეს, რაც მათ სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით არ დაუსაბუთებიათ. მხარეებს ასევე არ დაუდასტურებიათ მათ მიერ მითითებული გარემოება, რომ დუქნის დემონტაჟის შედეგად ა.ი-ძემ მიიღო სარგებელი, რაც თუნდაც მინიმალური ზიანის ანგარიშში ჩათვლის საფუძველს არ წარმოადგენს. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ა. ი-ძემ ვერ დაადასტურა, რომ დუქნის დემონტაჟის შედეგად მას მიადგა 500 ლარის ზიანი და ეს ზიანი მოწინააღმდეგე მხარის ბრალითაა გამოწვეული. სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი ახსნა-განმარტებები იმ მოტივით, რომ ისინი თავისი შინაარსით მოწმეთა ჩვენებებს წარმოადგენს, ეს უკანასკნელი კი მტკიცებულებად მიიჩნევა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც მოწმე ჩვენებას მისცემს სასამართლო სხდომაზე და გაფრთხილებულ იქნება შეგნებულად ცრუ ჩვენების მიცემისათვის პასუხისმგებლობის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი არასახელმწიფო ენაზე შედგენილი მტკიცებულება ვინაიდან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-9 მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, სასამართლო სხდომაზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებით არ დადასტურდა ა. ი-ძისათვის 500 ლარის ოდენობის ზიანის მიყენების ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ზ. შ-ძემ და გ. ც-ძემ გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი დასაბუთებით: 2004 წლის 31 ივლისს მხარეთა შორის დაიდო გირავნობის ხელშეკრულება, რომლის მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2 წლით, ხელშეკრულებაში გაკეთდა დათქმა, რომ მისი მოქმედების ვადის გასვლის შემდეგ მესაკუთრე დაიბრუნებდა დუქანს, როდესაც ნივთი დასჭირდებოდათ, ამ ვადის განმავლობაში კი ა.ი-ძე შეუზღუდავად ისარგებლებდა გირავნობის საგნით და მიიღებდა ვაჭრობით შემოსავალს. გარიგების დადების დღიდან მოვალეს არანაირი სარგებელი არ მიუღია, რის გამოც სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა მხარის მოთხოვნა, რომ ჯიხურით სარგებლობისას მიღებული შემოსავალი უნდა ჩათვლილიყო მოთხოვნის უზრუნველყოფის ანგარიშში, ამასთან სასამართლოს მიერ არ იქნა გათვალისწინებული ის გარემოება რომ თავად გირავნობის საგანი სარგებლიანია _ შესაძლებელია რეალიზაციით შემოსავლის მიღება ან მისი საგნობრივი თვალსაზრისით გამოყენება, ამდენად, სასამართლოს სესხის ძირითადი თანხის დაკისრების ნაცვლად უნდა მიეთითებინა, რომ გირავნობის საგნით იყო შესაძლებელი მოთხოვნის დაკმაყოფილება. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა ხელშეკრულების დათქმა _ “როდესაც დამჭირდება”, რადგანაც აღნიშნული დათქმა მხარეთა ნამდვილი ნების გამოვლენაა, რასაც მოწმობს ა.ი-ძის მიერ ხელშეკრულებაზე ხელისმოწერის ფაქტი. აღნიშნული დათქმით დუქნის მესაკუთრე უფლებამოსილია კრედიტორისათვის მისი შეხედულებისამებრ დაებრუნებინა თანხა დუქნის სანაცვლოდ, ამასთან ამით არც ა.ი-ძე ჩაუყენებიათ უარეს მდგომარეობაში, რადგანაც მას საკმაოდ შემოსავლიანი დუქანი რჩებოდა სარგებლობაში. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად დააკისრა ზ.შ-ძესა და გ.ც-ძეს ზიანის ანაზღაურება, რადგანაც ა.ი-ძეს აღნიშნული პრეტენზიით მათთვის არასოდეს მიუმართავს, საპროცენტო სარგებლის შესახებ კი მხოლოდ სარჩელშია მითითებული.

საკასაციო სასამართლოს შეგებებული საკასაციო საჩივრით მომართა ა. ი-ძემ, მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ზ.შ-ძისა და გ.ც-ძისათვის ჯიხურის დემონტაჟის თანხის _ 500 ლარის, 2006 წლის 31 ივლისიდან მის სრულად დაფარვამდე მიუღებელი შემოსავლის შემოსავლის სახით ამ თანხის 3%-ის, 2006 წლის 31 ივლისიდან სესხის ძირითადი თანხის _ 1500 აშშ დოლარის 3%-ისა და სასამართლო ხარჯების დაკისრება შემდეგი დასაბუთებით: 2004 წელს ა.ი-ძემ მოწინააღმდეგე მხარისაგან 1500 აშშ დოლარად იგირავა ჯიხური, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2006 წლის 31 ივლისამდე, 2006 წლის აპრილის თვიდან დაიწყო ბაზრის რეკონსტრუქცია, რა დროსაც გირავნობის საგნის მესაკუთრემ უარი განაცხადა კუთვნილი ჯიხურის დემონტაჟის ხარჯების გაწევაზე. აღნიშნული დემონტაჟი ა.ი-ძემ განახორციელა საკუთარი ხარჯით, რამაც შეადგინა 500 ლარი, რის თაობაზეც ინფორმირებული იყო ზ.შ-ძე. ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ მოწინააღმდეგე მხარემ ვალდებულება არ შეასრულა, ამასთან იცოდა, რომ ა.ი-ძე ჯიხურით აღარ სარგებლობდა. საქმის განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ არ დაკითხა ა.ი-ძის მიერ მოთხოვნილი მოწმეები, რომლებიც დაადასტურებდნენ ახალი ჯიხურის შესყიდვისა და ძველი ჯიხურის დემონტაჟისათვის ა.ი-ძის მიერ 500 ლარის დახარჯვის ფაქტს, ამასთან სასამართლომ შეფასება არ მისცა მითითებული ფაქტის თაობაზე საქმეში წარმოდგენილ ახსნა-განმარტებებს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 6 აპრილის განჩინებით ზ.შ-ძისა და გ.ც-ძის საკასაციო საჩივარი, ამავე წლის 7 აპრილს _ ა.ი-ძის შეგებებული საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 28 მაისის განჩინებით კასატორ ზ. შ-ძის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა გ. შ-ძე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ზ. შ-ძის უფლებამონაცვლე გ. შ-ძისა და გ. ც-ძის საკასაციო საჩივარი, ასევე ა. ი-ძის შეგებებული საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილად ცნო და კასატორს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ 2004 წლის 31 ივლისს ზ.შ-ძემ ა.ი-ძისაგან ისესხა 1500 აშშ დოლარი ორი წლის ვადით. ა.ი-ძეს სესხის უზრუნველსაყოფად, სარგებლობის უფლებით გადაეცა ზ.შ-ძის კუთვნილი ¹42 სავაჭრო ჯიხური.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ზ.შ-ძის უფლებამონაცვლე გ.შ-ძისა და გ.ც-ძის მოსაზრებას, რომ, ვინაიდან მათ სესხის ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში არ მიუღიათ შემოსავალი სავაჭრო დუქნიდან, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ნივთით სარგებლობის შედეგად მიღებული შემოსავალი უნდა ჩაითვალოს მოთხოვნის უზრუნველყოფის ანგარიშში. აღნიშნული მოსაზრების უსაფუძვლოდ მიჩნევის უპირველესი საფუძველია სწორედ სავაჭრო დუქანზე გადაცემული სანივთო უფლება _ სარგებლობა და არა მხოლოდ მფლობელობა, რის თაობაზეც გარიგების მხარეებისათვის გარიგების დადების მომენტშივე იყო ცნობილი. კასატორის მიერ მითითებული მოთხოვნა სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული მფლობელობითი გირავნობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმებიდან _ 261-ე მუხლის მეორე ნაწილიდან მომდინარეობს, რომლის თანახმად თუ გირავნობის საგანი დამგირავებლის მფლობელობაში იმყოფება, მას უფლება აქვს მიიღოს სარგებელი გირავნობის საგნიდან. მოგირავნეს მის მფლობელობაში გადაცემული გირავნობის საგნიდან სარგებლის მიღება შეუძლია, თუ ეს გათვალისწინებულია მხარეთა შეთანხმებით. ივარაუდება, რომ მოგირავნე უფლებამოსილია მიიღოს ნაყოფი გირავნობის საგნიდან, თუ ნაყოფის მიღება გირავნობის საგნის თვისებიდან გამომდინარეობს. მოგირავნის მიერ მიღებული სარგებელი ჩაითვლება უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ანგარიშში. მოგირავნე ვალდებულია დამგირავებლის მოთხოვნით წარუდგინოს მას ანგარიში მის მიერ მიღებული სარგებლის შესახებ.

სამოქალაქო კოდექსის 256-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოძრავ ნივთზე მფლობელობითი გირავნობა წარმოიშობა მხარეთა შეთანხმებისა და ნივთის მოგირავნის ან მოგირავნის მიერ განსაზღვრული მესამე პირის მფლობელობაში გადაცემის გზით. აღნიშნული დანაწესით განსაზღვრულია მფლობელობითი გირავნობის კლასიკური შემთხვევა, როდესაც მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება კრედიტორის სასარგებლოდ იტვირთება გირავნობით და აღნიშნული სანივთო გარიგების ნამდვილობა დასტურდება ნივთზე მფლობელობის უფლების კანონით გათვალისწინებული სუბიექტისათვის გადაცემით. ამდენად, გირავნობის კლასიკური შემთხვევა შემოიფარგლება გირავნობის საგანზე მხოლოდ მფლობელობის უფლების გადაცემით, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდება.

ამასთან, სადავო ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, ნათლად არის განსაზღვრული გარიგების მიზანი _ სესხად გაცემული თანხის სარგებლის სანაცვლოდ ჯიხურის სავაჭრო საქმიანობისათვის გამოსაყენებლად გადაცემა. აღნიშნულ მოსაზრებას ადასტურებს ხელშეკრულების პირობა _ “დუქნის ტერიტორიული ცვლილების შემთხვევაში, სადაც გადავა, იქ ივაჭრებს ამ ვადაში...”, ასევე თავად ხელშეკრულება, რომელიც ა.ი-ძეს ნივთით სარგებლობის სანაცვლოდ რაიმე სარგებელს წესს არ უდგენს. ამდენად, სადავო ნივთით სარგებლობის შედეგად მიღებული სარგებელი უნდა ჩაითვალოს არა სესხის ძირითადი თანხის ან მინიმალური ზიანის, არამედ თავად სესხის სარგებლის ანგარიშში, რაც ხელშეკრულების შინაარსის გონივრული განსჯით დასტურდება (სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლი).

რაც შეეხება მითითებას, რომ კრედიტორს მოთხოვნა უნდა დაეკმაყოფილებინა მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად გამოყენებული საგნის სარგებლით და მოვალე არაა პასუხისმგებელი სესხის დაბრუნებაზე, აღნიშნული მოსაზრება ვერ იქნება გაზიარებული საკასაციო სასამართლოს მიერ, რადგანაც, როგორც ზემოთ აღინიშნა, მხარეები მოცემულ შემთხვევაში შეთანხმდნენ, რომ სესხად გადაცემულ თანხაზე სარგებლად გაითვალისწინეს არა ფულად თანხაზე პროცენტი, არამედ მსესხებლის მიერ გამსესხებლისათვის გადაცემულ ნივთის _ ჯიხურის სარგებლობა. ამავდროულად, მითითებული ნივთი მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებასაც წარმოადგენდა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ მხარეთა მიერ შეთანხმებული დათქმა _ მსესხებელი უზრუნველყოფის საგანს დაიბრუნებს გარიგების მოქმედების ვადის გასვლის შემდეგ, “როდესაც დასჭირდება”, არ ნიშნავს უზრუნველყოფის საგნის მესაკუთრის _ მოვალის მიერ სესხის გადახდას მისი შეხედულებისამებრ. აღნიშნული დათქმით მხარეები უფლებამოსილი არიან, ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე, ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ამოწურვის შემდეგ, სურვილისამებრ გააგრძელონ იგივე შეთანხმება, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ხელშეკრულება წყდება და ორივე მხარეს ეკისრება ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება. მოცემულ ორმხრივ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ა.ი-ძე ვალდებულია დაუბრუნოს ნივთი _ ჯიხური ზ.შ-ძეს, ხოლო ზ.შ-ძე სამოქალაქო კოდექსის 361-382-ე მუხლების თანახმად, ვალდებულია მიიღოს შესრულება _ ჯიხური. აღნიშნული ნების სხვაგვარად (კასატორ ზ.შ-ძისა და გ.ც-ძის ვერსიით) განმარტების შემთხვევაში პირობის დადგომა მთლიანად მოვალეთა ნებაზე დამოკიდებული გახდება, რაც თავის მხრივ გარიგების უცილოდ ბათილ დებულებას წარმოადგენს და არ წარმოშობს სამართლებრივ შედეგს, ვინაიდან, სამოქალაქო კოდექსის 92-ე მუხლის თანახმად, ნებაზე დამოკიდებულად ითვლება ისეთი პირობა, რომლის დადგომაც ან დაუდგომლობა დამოკიდებულია მხოლოდ გარიგების მხარეებზე. ასეთი პირობით დადებული გარიგება ბათილია. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ დაუსაბუთებელია კასატორთა პრეტენზია სააპელაციო პალატის მიერ ხელშეკრულების ტექსტის არასწორად განმარტებასთან მიმართებით.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ზ. შ-ძის უფლებამონაცვლე გ. შ-ძისა და გ. ც-ძის მოსაზრებას, რომ სასამართლოს ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის დარღვევის გამო არ უნდა დაეკისრებინა მათთვის ზიანის ანაზღაურება, რადგანაც აღნიშნული პრეტენზიით ა.ი-ძეს მოვალეებისათვის არასოდეს მიუმართავს. საქმის მასალებით უდავოდ დადგენილია, რომ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ _ 2006 წლის 1 აგვისტოსათვის მოვალეს სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეუსრულებია, რის შედეგადაც სახეზეა სამოქალაქო კოდექსის მე-400 მუხლის “ა” ქვეპუნქტით განსაზღვრული ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილება. აღნიშნულთან დაკავშირებით სავსებით მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მითითება სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლზე, რომლის სადავო ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი რედაქციის თანახმად, მოვალე ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებისას ვალდებული იყო, გადაეხადა კანონით გათვალისწინებული პროცენტი. დასახელებული ნორმა ადგენდა მოვალის ვალდებულებას შესრულების ვადის გადაცილების შემთხვევაში აენაზღაურებინა ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანი. თავად ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე კი, ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურება არ წარმოადგენს არც სახელშეკრულებო პირობას და აღნიშნულის თაობაზე არც მხარის ინფორმირებას ითვალისწინებს კანონმდებელი. აღნიშნული წარმოადგენს კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ მეორად მოთხოვნას, რომელიც ვალდებულების ბრალეულად დამრღვევი პირის მიმართ კანონით გათვალისწინებული სანქციაა. ამავდროულად საკასაციო სასამართლო ეთანხმება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებულ გარემოებას, რომ სამოქალაქო კოდექსის მე-6 მუხლით დადგენილი სამოქალაქო კანონის დროში მოქმედების პრინციპიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად მითითებული უნდა იყოს ვალდებულების წარმოშობის დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის რედაქცია.

კანონიერია ასევე სააპელაციო სასამართლოს მითითება ზიანის ანაზღაურების ოდენობასთან მიმართებითაც, ვინაიდან ზ.შ-ძესა და გ.ც-ძეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად არ დაუდასტურებიათ ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებისათვის სესხის ძირითადი თანხის 3%-ის დაკისრების შეუსაბამობა დავის წარმოშობის დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის რედაქციასთან, რადგანაც შეჯიბრებითობის პრინციპის გათვალისწინებით აღნიშნული სწორედ ზ.შ-ძისა და გ.ც-ძის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორის _ ა.ი-ძის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ ჯიხურის დემონტაჟისა და ახალი ჯიხურის შეძენისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის დასადგენად არ დაკითხა მოწმეები და არ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლო ყოველი კონკრეტული ფაქტის დადგენას აფუძნებს საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამასთან, მტკიცებულებათა მოპოვება, კანონით გათვალისწინებული შეზღუდვების გათვალისწინებით (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის მესამე ნაწილი), ეკისრება მოდავე მხარეს, რომელიც შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, თავადვე განსაზღვრავს თუ რომელი მტკიცებულება უნდა დაედოს საფუძვლად მის მოთხოვნას. განსახილველ შემთხვევაში, ა.ი-ძემ მოითხოვა რა ჯიხურის დემონტაჟისა და ახალი ჯიხურის შეძენისათვის გაწეული ხარჯის _ 500 ლარის ანაზღაურება, მას სასამართლოსათვის აღნიშნული მოთხოვნის დამადასტურებელი კანონით გათვალისწინებული უდავო მტკიცებულება არ წარუდგენია. რაც შეეხება მოწმეთა დაკითხვის ფაქტს, სასამართლომ სწორედ მოწმეთა დაკითხვის საფუძველზე მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ზიანის არსებობის ფაქტი მოწმეების ჩვენებით არ დასტურდება.

საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდება ა.ი-ძის შეგებებული საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა სესხის ძირითადი თანხის 3%-ის დაკისრების თაობაზე 2006 წლის 31 ივლისიდან მის სრულ დაფარვამდე, ასევე იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესახებ, რადგანაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 406-ე მუხლის შესაბამისად, დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება, შეგებებული სარჩელის შეტანა და ხარჯების განსაზღვრა საკასაციო სასამართლოზე დაუშვებელია. განსახილველ შემთხვევაში მხარის სასარჩელო მოთხოვნა ზიანის ოდენობასთან მიმართებით იყო ზიანის ოდენობის განსაზღვრა არა თანხის სრულ გადახდამდე, არამედ 2006 წლის 1 აგვისტოდან 2007 წლის 29 იანვრამდე, შეგებებული საკასაციო საჩივრით ა.ი-ძემ გაზარდა დავის საგნის ოდენობა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში და მოითხოვა არა სარჩელში მითითებული პერიოდის განმავლობაში პროცენტის დარიცხვა, არამედ თანხის სრულ დაფარვამდე, რაც საკასაციო სასამართლოში დაუშვებელია. რაც შეეხება იურიდიული მომსახურების ხარჯების ანაზღაურებას, ა.ი-ძეს სასამართლოსათვის აღნიშნული მომსახურების გაწევის დამადასტურებელი კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულება არ წარუდგენია, რაც მოთხოვნის ამ ნაწილში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის შესაბამისად შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამათრთლო თვლის, რომ გ. ც-ძისა და ზ. შ-ძის უფლებამონაცვლე გ. შ-ძის საკასაციო საჩივარი, ასევე ა. ი-ძის შეგებებული საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ზ. შ-ძის უფლებამონაცვლე გ. შ-ძისა და გ. ც-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

ა. ი-ძის შეგებებული საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამათლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.