საქმე N:ას-641-602-2010

ას-641-602-2010 28 დეკემბერი, 2010 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, ნ. კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – რ. ლ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ყ. ლ-ძე, თ. და ნ. ლ-ძეები

გასაჩივრებული განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 18 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოში დაბრუნება

დავის საგანი _ მემკვიდრეობის მიღების ფაქტის დადგენა (რ. ლ-ძის სარჩელში), სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოდ მიჩნევა, სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, მესაკუთრედ ცნობა (ყ. ლ-ძის სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2008 წლის 18 დეკემბერს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა ყ. ლ-ძემ მოპასუხეების _ რ., თ. და ნ. ლ-ძეების მიმართ და მოითხოვა: სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოდ მიჩნევა, ქ.ბათუმში, ... ქ.¹22-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება და მესაკუთრედ ცნობა.

სარჩელის თანახმად, ყ. ლ-ძის ბაბუას მ. ლ-ძეს საკუთრებაში გააჩნდა ქ.ბათუმში, ... ქ.¹22-ში მდებარე ბინა (საცხოვრებელი სახლის 1/7 ნაწილი). მ. ლ-ძე გარდაიცვალა 1991 წლის 5 ნოემბერს. მას დარჩა 5 პირველი რიგის მემკვიდრე: მეუღლე თუ. ლ-ძე და ოთხი შვილი _ რ., თ., ლ. და ნ. ლ-ძეები. ბაბუის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდგომ, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელის ოჯახი მოსკოვში ცხოვრობდა, ყოველწლიურად ბათუმში ჩამოსვლისას თვეების განმავლობაში ცხოვრობდნენ სამკვიდრო სახლში. მოსარჩელის მამა, თ. ლ-ძე დაუფლებული იყო სამკვიდრო ქონებას, მას სამკვიდრო სახლში გააჩნდა ოთახი.

მოსარჩელის მითითებით, როგორც მისთვის იყო ცნობილი, მამკვიდრებლის შვილები შეთანხმებულნი იყვნენ, რომ სამკვიდრო ქონებას გაიყოფდნენ თანაბარწილად. 2008 წლის ივლის-აგვისტოში, როდესაც ყ. ლ-ძის მშობლები ჩავიდნენ ბათუმში მათი წილი სამკვიდრო ქონების გასაფორმებლად, ნოტარიუსისაგან შეიტყვეს, რომ მამკვიდრებელს დაუტოვებია ანდერძი ყ. ლ-ძის სახელზე, თუმცა ანდერძის შინაარსი არ იცოდნენ. მოსარჩელემ მინდობილობა მისცა თავის მშობლებს, რათა მის სახელზე გაეფორმებინათ ანდერძით დატოვებული ქონება. ნოტარიუსმა 2008 წლის 20 ნოემბრის ¹105 დადგენილებით უარი განაცხადა სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების გამო.

მოსარჩელემ ნოტარიუსის ზემომითითებული უარი უკანონოდ და დაუსაბუთებლად მიიჩნია. მისი განმარტებით, ანდერძი მოძიებულ იქნა არქივიდან და მოსარჩელე მის შინაარსს გაეცნო 2008 წლის 20 ნოემბერს. მანამდე ყ. ლ-ძისათვის ანდერძის თაობაზე ცნობილი არ ყოფილა. ამიტომ, მოსარჩელის აზრით, სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვება საპატიოდ უნდა მიჩნეულიყო და იგი ანდერძში მითითებულ ქონებაზე მესაკუთრედ უნდა ყოფილიყო ცნობილი (ტომი I, ს.ფ. 1-12).

2009 წლის 21 იანვარს იმავე სასამართლოში სარჩელი აღძრა რ. ლ-ძემ მოპასუხე თ. ლ-ძის მიმართ და მოითხოვა მ. ლ-ძის სამკვიდრო ქონების _ ქ.ბათუმში, ... ქ.¹22-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის (1/7 ნაწილი) ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტის დადგენა.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მ. ლ-ძეს დარჩა 5 პირველი რიგის მემკვიდრე, რომელთაგან მამკვიდრებლის მეუღლე თუ. ლ-ძე გარდაიცვალა 2002 წელს, ხოლო შვილი - ლ. ლ-ძე გარდაიცვალა 2003 წელს. ისინი ცხოვრობდნენ იმავე მისამართზე. ნ. ლ-ძე დაოჯახებელი იყო და ცხოვრობდა ბათუმში, სხვა მისამართზე. თ. ლ-ძე 15 წელზე მეტია ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა მოსკოვში (არის რუსეთის მოქალაქე). თავად მოსარჩელე დაბადებიდან დღემდე ცხოვრობს სადავო სახლში მეუღლესთან და ორ შვილთან ერთად. იგი წარმოადგენდა მამკვიდრებლის თანმყოფ ერთადერთ მემკვიდრეს, რომელიც ფაქტობრივად ფლობდა სამკვიდროს. დანარჩენ მემკვიდრეებს სამკვიდრო არ მიუღიათ. თ. ლ-ძე მამის დაკრძალვის მეორე დღეს წავიდა მოსკოვში. მას სამკვიდროს ფლობასა და მართვაში არანაირი მონაწილეობა არ მიუღია, არც ნოტარიუსისათვის მიუმართავს. რ. ლ-ძემ 1993 წლიდან არაერთხელ მიმართა ძმას, დაეკანონებინათ სამკვიდრო ქონება. მოპასუხე ეუბნებოდა, რომ მამკვიდრებელს ანდერძი შვილიშვილზე ჰქონდა დატოვებული და მიუხედავად ამისა, საკითხი მოგვარებადი იყო. ამდენად, ანდერძის შესახებ თ. ლ-ძემ იცოდა. რ. ლ-ძის განმარტებით, მოპასუხეს წარმატებული ბიზნესი ჰქონდა მოსკოვში, ეკონომიურად არ უჭირდა, 1995 წელს გამსახურდიას ქუჩაზე შეიძინა ბინა. მამის გარდაცვალების შემდეგ თ. ლ-ძე ზაფხულობით ჩადიოდა და ცხოვრობდა მამისეულ სახლში, თუმცა მოსარჩელის აზრით, აღნიშნული თავისთავად არ ნიშნავდა სამკვიდრო ქონების დაუფლებას, თ. ლ-ძე ვერ წარადგენდა ვერც ერთ მტკიცებულებას, რომ მართავდა მამის დანატოვარ ქონებას (ტომი 2, ს.ფ. 1-11).

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით ზემოაღნიშნული სარჩელებით აღძრული საქმეები გაერთიანდა ერთ წარმოებად (ტომი 2, ს.ფ. 109-110).

2009 წლის 20 ოქტომბერს ბათუმის საქალაქო სასამართლოში შეგებებული სარჩელი წარადგინეს ნ. და თ. ლ-ძეებმა, რომლებმაც მოითხოვეს: ნ. ლ-ძის მიერ სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოდ მიჩნევა, თ. ლ-ძის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიმღებ მემკვიდრედ ცნობა და სამკვიდრო ქონებიდან სავალებულო წილის, თითოეულისათვის 1/10 ნაწილის მიკუთვნება. შეგებებული სარჩელის თანახმად, მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებიდან ამ დროისათვის დარჩენილნი იყვნენ შვილები _ ნ., თ. და რ.. მამის გარდაცვალების შემდგომ მემკვიდრეებმა მოილაპარაკეს, რომ მემკვიდრეობა გაეყოთ თანაბარწილად და როცა მოახერხებდნენ ნოტარიუსთან მისულიყვნენ სამკვიდროს გასაფორმებლად. მართალია, თ. ლ-ძე მოსკოვში ცხოვრობდა, მაგრამ იგი ხშირად ჩადიოდა და ცხოვრობდა მამისეულ სახლში, სანამ 1997 წელს ბინას შეიძენდა. ამ სახლში მას თავისი ოთახი ჰქონდა და ხშირად ცოლ-შვილთან ერთადაც ჩადიოდა. შეგებებული მოსარჩელეების მითითებით, 2008 წლის ივლის-აგვისტოში შეიტყვეს, რომ რ. მათ გარეშე აპირებდა ქონების გადაფორმებას. იმავდროულად, გაიგეს, რომ რაღაც ანდერძზე იყო საუბარი. მოგვიანებით, 2008 წლის ნოემბერში ნოტარიუსის მეშვეობით გაარკვიეს, რომ მამკვიდრებელს ანდერძი შვილიშვილის _ ყ. ლ-ძის სახელზე დაუტოვებია მთლიან სამკვიდროზე. ისინი სადავოდ არ ხდიდნენ ანდერძის ნამდვილობას, მაგრამ მოითხოვდნენ სავალებულო წილის მიკუთვნებას (ტომი 2, ს.ფ. 111-121).

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კლლეგიის 2010 წლის 20 იანვრის გადაწყვეტილებით ყ. ლ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეს სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვება ჩაეთვალა საპატიოდ და იგი ცნობილ იქნა გარდაცვლილი მ. ლ-ძის სამკვიდრო უძრავი ქონების (1/7 ნაწილი), ქ.ბათუმში, ... ქ.¹22-ში მდებარე სახლის 9/10 ნაწილის მესაკუთრედ; რ. ლ-ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, დადგინდა მის მიერ გარდაცვლილი მ. ლ-ძის სამკვიდროდან, ქ.ბათუმში, ... ქ.¹22-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან (1/7 ნაწილი) სავალდებულო წილის _ 1/10 ნაწილის ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი, ხოლო მთლიანი სამკვიდროს მემკვიდრეობით მიღების ფაქტის დადგენაზე რ. ლ-ძეს უარი ეთქვა; ნ. და თ. ლ-ძეების შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქმეზე დადგენილ შემდეგ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე:

მამკვიდრებელი მ. ლ-ძე გარდაიცვალა 1991 წლის 5 ნოემბერს;

მ. ლ-ძეს დარჩა 5 პირველი რიგის მემკვიდრე: მეუღლე თუ. ლ-ძე და ოთხი შვილი _ რ., თ., ლ. და ნ. ლ-ძეები;

მ. ლ-ძის მეუღლე თუ. ლ-ძე გარდაიცვალა 2002 წლის 22 ივლისს; მ. ლ-ძის შვილი ლ. ლ-ძე გარდაიცვალა 2003 წლის 28 მარტს;

საქმეზე წარდგენილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ბათუმის სარეგისტრაციო სამსახურის 2008 წლის 25 ნოემბრის ცნობის თანახმად, ბათუმის მერიის ყოფილი ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის არქივის მასალებით, ... ქ.¹22-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/7 ნაწილი 1970 წლის 14 დეკემბრის სამემკვიდრეო უფლების (¹26504) მოწმობის საფუძველზე ირიცხება მ. ლ-ძის სახელზე;

მ. ლ-ძემ 1986 წლის 4 ივნისის ანდერძით მთელი სამკვიდრო ქონება უანდერძა შვილიშვილს _ ყ. თ.-სძე ლ-ძეს;

მ. ლ-ძის მიერ დატოვებული 1986 წლის 4 ივნისის ანდერძის ნამდვილობა დავის საგანს არ წარმოადგენდა. ანდერძის ძალაში ყოფნა დასტურდებოდა აჭარის ა/რ-ის მთავრობის საქვეუწყებო დაწესებულების საარქივო ცნობით, რომელიც დამოწმებული იყო ნოტარიუსის მიერ 2008 წლის 20 ნოემბერს;

უდავო იყო რ. ლ-ძის მიერ მამის სამკვიდრო ქონებიდან სავალებულო წილის ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი;

ასევე უდავო იყო მ. ლ-ძის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრეების, მეუღლე თუ.-სა და შვილის ლ. ლ-ძეების სამკვიდრო სახლში ცხოვრების ფაქტი;

სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის შესახებ ნოტარიუსის 2008 წლის 20 ნოემბრის ¹105 დადგენილებით ყ. ლ-ძეს უარი ეთქვა მ. ლ-ძის ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების გამო;

სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის შესახებ ნოტარიუსის 2008 წლის 20 ნოემბრის ¹102 დადგენილებით რ. ლ-ძეს უარი ეთქვა მ. ლ-ძის ქონებაზე კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე ანდერძის არსებობისა და სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების გამო.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეებმა მოცემული დავის გადაწყვეტა, მათ შორის არსებული ურთიერთობის მოწესრიგება მოითხოვეს ამჟამად მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმების მიხედვით.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, მოქმედი კანონის თანახმად, სამკვიდროს მიღების ორი საშუალება არსებობს _ სანოტარო ორგანოში განცხადების შეტანა და სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა-მართვა (სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილი). მოცემულ შემთხვევაში დასტურდებოდა, რომ არც ერთ მემკვიდრეს სანოტარო ორგანოსათვის დადგენილ ვადაში არ მიუმართავს. მიუხედავად ამისა, როგორც ზემოთ აღინიშნა, სამკვიდრო მიღებულად ითვლება როდესაც მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ფლობას ან მართვას. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრის ცხოვრება იმავე საცხოვრებელ სახლში განიხილება სამკვიდროს მიღებად. ქონების ფაქტობრივ ფლობას ნიშნავს აგრეთვე მემკვიდრის მიერ მამკვიდრებლის ნივთების თავისთან გადატანა, მამკვიდრებლის ობლიგაციების, ბანკის წიგნაკის და სხვა დოკუმენტის შენახვა, ასევე ქონების გადასახადის გადახდა. საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მემკვიდრეებიდან სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს თუ., ლ. და რ. ლ-ძეებმა (სავალდებულო წილი), რომლებიც აგრძელებდნენ სამკვიდრო სახლში ცხოვრებას. როდესაც მემკვიდრე მამკვიდრებელთან ერთად ცხოვრობს და მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ განაგრძობს მისი ქონებით სარგებლობას ითვლება, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. რაც შეეხებოდა თ. და ნ. ლ-ძეების მიერ მემკვიდრეობის, სავალდებულო წილის, ფაქტობრივი ფლობით მიღებას, ეს გარემოება საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა. ნ. ლ-ძე ამ თვალსაზრისით ვერ მიუთითებდა ვერანაირ მტკიცებულებაზე. თ. ლ-ძე მართალია განმარტავდა, რომ აგრძელებდა მამის სახლში ცხოვრებას (ჰქონდა საკუთარი ოთახიც), მაგრამ ეს გარემოება საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა. თ. ლ-ძე მიუთითებდა, რომ სადავო სახლში ხშირად ჩადიოდა ოჯახთან ერთადაც. საქმის მასალებით ირკვეოდა, რომ ეს უკანასკნელი რუსეთში ცხოვრობდა მამის გარდაცვალებამდე და ამჟამადაც იქ ცხოვრობს ოჯახით. ამიტომ სასამართლოსათვის უტყუარად დადასტურებული არ იყო მის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა და მართვა. როგორც წესი, კანონით დადგენილი ექვსთვიანი ვადის გასვლის შემთხვევაში მემკვიდრე კარგავს სამკვიდროს მიღების უფლებას. ამავე დროს დაშვებულია სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზებს საპატიოდ მიიჩნევს. ამ შემთხვევაში სასამართლომ თ. და ნ. ლ-ძეების მიერ სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაშვება საპატიოდ არ მიიჩნია, რამდენადაც ამისათვის არ არსებობდა შესაბამისი საფუძველი. დასახელებული გარემოებების გათვალისწინებით საქალაქო სასამართლომ თ. და ნ. ლ-ძეების შეგებებული სარჩელი არ დააკმაყოფილა.

ანდერძისმიერი მემკვიდრის, ყ. ლ-ძის სარჩელის დაკმაყოფილება საქალაქო სასამართლომ შემდეგნაირად დაასაბუთა:

მოქმედი კანონმდებლობა მამკვიდრებელს აძლევს მემკვიდრეთა ამორჩევის უფლებას. პირს შეუძლია სიკვდილის შემთხვევისათვის თავისი ქონება ან მისი ნაწილი ანდერძით დაუტოვოს ერთ ან რამდენიმე პირს, როგორც მემკვიდრეთა წრიდან, ისე გარეშე პირებსაც (სამოქალაქო კოდექსის 1344-ე მუხლი). ანდერძი არის მოანდერძის განკარგულება მისი ქონების ბედის შესახებ. ამდენად, მას შეუძლია ანდერძის მეშვეობით შეცვალოს არა მარტო კანონით დადგენილი მემკვიდრეთა რიგითობა, არამედ, იმ წილთა მოცულობა, რომელსაც მიიღებდა თითოეული მემკვიდრე კანონით მემკვიდრეობის დროს.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა რ. ლ-ძის მოსაზრება, რომ ყ. და თ. ლ-ძეებმა ანდერძის არსებობის შესახებ იცოდნენ წლების განმავლობაში. ამ გარემოების დამადასტურებელი სარწმუნო მტკიცებულებები საქმეში წარდგენილი არ იყო. რ. ლ-ძე მიუთითებდა სასამართლო სხდომაზე ნოტარიუსის მიერ მიცემულ ჩვენებაზე, რომელმაც აღნიშნა, რომ დაახლოებით 1995-1997 წლებში, მასთან კონსულტაციისათვის (სამკვიდროს მიღების თაობაზე) მისული იყო თ. ლ-ძე, რომელსაც ხელში ჰქონდა ანდერძი და მ. ლ-ძის გარდაცვალების მოწმობა. საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში ნოტარიუსის ჩვენება სასამართლოს მიერ ვერ განიხილებოდა ყ. ლ-ძის სარჩელის მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძვლად. საქმეში არსებობდა აჭარის ა/რ-ის მთავრობის საქვეუწყებო დაწესებულების საარქივო სამმართველოს ცნობა, რომლითაც დასტურდებოდა 1986 წლის 4 ივნისის ანდერძის ძალაში ყოფნა. ანდერძი დამოწმებული იყო ნოტარიუსის მიერ 2008 წლის 20 ნოემბერს. ყ. ლ-ძის განმარტებით, მან ანდერძის შინაარსის შესახებ, ანუ იმის შესახებ რომ მამკვიდრებელმა უანდერძა ქონება, შეიტყო საარქივო სამმართველოდან ანდერძის გაცნობის შემდეგ. საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულებები წარდგენილი არ იყო. საქმეში არსებობდა სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის თქმის შესახებ ნოტარიუსის ამავე თარიღის ¹105 დადგენილება, რომლითაც ყ. ლ-ძეს უარი ეთქვა სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადის გაშვების გამო.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. სამკვიდროს მიღების უფლება წარმოიშობა სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან. იმისათვის, რომ სამკვიდრო მემკვიდრის გახდეს, მან უნდა მიიღოს იგი. სამკვიდროს მიღების წესი ერთნაირია როგორც კანონით, ისე ანდერძით მემკვიდრეობის დროს. მემკვიდრეს (როგორც კანონით, ისე ანდერძით) შეუძლია უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე სამი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, როცა მან შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი მოწვევის შესახებ სამკვიდროს მისაღებად.

ზემოაღნიშნული გარემოებების გამო საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ყ. ლ-ძეს უნდა გაგრძელებოდა სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა, რადგან არსებობდა ვადის გადაცილების საპატიო მიზეზები.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის მ. ლ-ძეს დარჩა ხუთი პირველი რიგის მემკვიდრე. თითოეული მათგანის სავალებულო წილი შეადგენდა 1/10-ს. ამ მემკვიდრეებიდან რ. ლ-ძემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სავალდებულო წილი (სამკვიდრო ქონების 1/10 წილი). სამკვიდრო ქონებიდან სავალებულო წილი ფაქტობრივი ფლობით მიიღო აგრეთვე მამკვიდრებლის აწ გარდაცვლილმა მეუღლე თუ.-მ და შვილმა ლ.-მ (თითოეულმა 1/10 წილი). ნ. და თ. ლ-ძეების მიერ სამკვიდროდან სავალდებულო წილის ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი არ დადასტურდა. ამდენად, მთელი სამკვიდროს მოცულობიდან ყ. ლ-ძეს, როგორც ანდერძისმიერ მემკვიდრეს ეკუთვნოდა 9/10 ნაწილი, ხოლო რ. ლ-ძეს სავალდებულო წილის სახით _ 1/10 ნაწილი. ყ. ლ-ძის სარჩელის მოთხოვნის შესაბამისად, იგი ცნობილ უნდა ყოფილიყო მ. ლ-ძის სამკვიდრო ქონების 9/10 ნაწილის მესაკუთრედ. რაც შეეხებოდა გარდაცვლილი თუ. და ლ. ლ-ძეების სამკვიდრო ქონებას, იგი დავის საგანს არ წარმოადგენდა, ამასთან დაკავშირებით მხარეს სარჩელი არ დაუყენებია (ტომი 2, ს.ფ. 192-204).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება რ. ლ-ძის სარჩელის დაუკმაყოფილებლობისა და ყ. ლ-ძის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ. ლ-ძემ. აპელანტმა მოითხოვა გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ყ. ლ-ძის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და მისი სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი 2, ს.ფ. 210-219).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 18 მაისის განჩინებით რ. ლ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 20 იანვრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და დადასტურებულად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ ყ. ლ-ძემ ანდერძის შესახებ გაიგო 2008 წელს, მანამდე მან ანდერძის შესახებ არაფერი იცოდა.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ყ. ლ-ძეს სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლის შესაბამისად სწორად გაუგრძელდა სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა, რადგან არსებობდა ვადის გადაცილების საპატიო მიზეზი. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა რ. ლ-ძის მოსაზრება, რომ ყ. და თ. ლ-ძეებმა ანდერძის არსებობის შესახებ იცოდნენ წლების განმავლობაში. აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი სარწმუნო მტკიცებულებები საქმეზე წარდგენილი არ იყო. რ. ლ-ძე მიუთითებდა სასამართლო სხდომაზე ნოტარიუსის მიერ მიცემულ ჩვენებაზე, რომელმაც აღნიშნა, რომ დაახლოებით 1995-97 წლებში, მასთან კონსულტაციისათვის, სამკვიდროს მიღების თაობაზე, მისული იყო თ. ლ-ძე, რომელსაც ხელში ჰქონდა ანდერძი და მ. ლ-ძის გარდაცვალების მოწმობა. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა ნოტარიუსის აღნიშნული ჩვენება. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ყ. ლ-ძის განმარტება, რომ მან ანდერძის შესახებ შეიტყო საარქივო სამმართველოდან ანდერძის მიღების და გაცნობის შემდეგ. საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეზე წარდგენილი არ იყო.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ანდერძის თავისუფლება მემკვიდრეობის სამართლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრინციპია, მაგრამ იგი შეიძლება შეიზღუდოს მამკვიდრებლის ოჯახის ინტერესების სასარგებლოდ. სამოქალაქო კოდექსის 1371-ე მუხლით გათვალისწინებულია, რომ მამკვიდრებლის შვილებს, მშობლებსა და მეუღლეს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად, ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდათ (სავალდებულო წილი). სავალდებულო წილის მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან. სამოქალაქო კოდექსის 1372-ე მუხლის თანახმად, ასეთი მოთხოვნის უფლება გადადის მემკვიდრეობით. ამავე კოდექსის 1374-ე და 1380.1 მუხლების შესაბამისად, თითოეული მემკვიდრის სავალდებულო წილის განსაზღვრისას, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ყველა კანონით მემკვიდრე, რომლებიც მოწვეული იქნებოდნენ სამკვიდროს მისაღებად, ანდერძი რომ არ ყოფილიყო. ანდერძით მემკვიდრეები მხედველობაში არ მიიღებიან; სავალდებულო წილის მიღების უფლების მქონე მემკვიდრეს შეუძლია უარი თქვას მის მიღებაზე, მაგრამ ეს არ გამოიწვევს სხვა თანამემკვიდრეების სავალდებულო წილის გაზრდას. მისი წილი გადადის ანდერძით მემკვიდრეებზე.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის მ. ლ-ძეს დარჩა 5 კანონით მემკვიდრე. თითოეული მათგანის სავალდებულო წილი შეადგენდა 1/10-ს. ამ მემკვიდრეებიდან რ. ლ-ძემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სავალდებულო წილი (სამკვიდრო ქონების 1/10 ნაწილი). ნ. და თ. ლ-ძეების მიერ სამკვიდროდან სავალდებულო წილის ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი არ დადასტურდა. ამდენად, მთელი სამკვიდროს მოცულობიდან ყ. ლ-ძეს, როგორც ანდერძისმიერ მემკვიდრეს ეკუთვნოდა 9/10 ნაწილი, ხოლო რ. ლ-ძეს სავალდებულო წილის სახით _ 1/10 ნაწილი (ტომი 2, ს.ფ. 278-288).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ. ლ-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოში დაბრუნება.

კასატორის მითითებით, მოცემული დავის გადასაწყვეტად არსებითი მნიშვნელობა გააჩნია იმის დადგენას, თუ როდის შეიტყო ყ. ლ-ძემ ანდერძის თაობაზე. დასახელებული საკითხის სრულყოფილად გამორკვევის მიზნით რ. ლ-ძემ სააპელაციო სასამართლოში იშუამდგომლა ბათუმის არქივიდან ინფორმაციის გამოთხოვის შესახებ, რომლითაც გაირკვეოდა თ. ან ყ. ლ-ძეებს 2008 წლამდე ხომ არ მოუთხოვიათ ინფორმაცია არქივში დაცულ ანდერძთან დაკავშირებით. დასახელებული შუამდგომლობა სასამართლომ არ დააკმაყოფილა, რის შედეგადაც არასრულყოფილად გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოება.

კასატორის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლი დასაშვებად მიიჩნევს სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მხარის მიერ მითითებული მიზეზები სასამართლოს მიერ საპატიოდ იქნება მიჩნეული. ამ შემთხვევაში მხარის მიერ დასახელებული მიზეზები (გარემოებები) უნდა დასტურდებოდეს სათანადო მტკიცებულებებით. სასამართლომ ეს მიზეზები საპატიოდ შეიძლება მიიჩნიოს მხოლოდ ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლოს მხრიდან ასეთს ადგილი არ ჰქონია. სასამართლომ ყ. ლ-ძის მიერ სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიო მიზეზად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მან ანდერძის არსებობის შესახებ შეიტყო 2008 წლის ივლის-აგვისტოში, მაშინ როდესაც მამამისი ჩასული იყო ბათუმში მისი წილი სამკვიდროს გასაფორმებლად. კასატორის მტკიცებით, ყ. ლ-ძემ ანდერძის შესახებ შეიტყო მისი მამის (თ. ლ-ძე) მეშვეობით, ხოლო თავად თ. ლ-ძემ _ მისივე განცხადების საფუძველზე ნოტარიუსისაგან. აღნიშნული თვალსაზრისით საკითხის შეფასებისას მხედველობაშია მისაღები სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული ნოტარიუსის ვ. ნ-ძის ჩვენება. სასამართლომ ეს ჩვენება არ გაიზიარა, რაც მხოლოდ იმით დაასაბუთა, რომ იგი წარმოადგენდა არასარწმუნო მტკიცებულებას. იმის დადგენა, თუ როგორ მივიდა სასამართლო ამ დასკვნამდე, გასაჩივრებული განჩინებით შეუძლებელია. საგულისხმოა, რომ ნოტარიუსი ადასტურებს 1996-97 წლებში მასთან ყ. ლ-ძის მამის, თ. ლ-ძის არაერთხელ მისვლის ფაქტს, რა დროსაც ამ უკანასკნელს ხელზე ჰქონდა ანდერძი და გარდაცვალების მოწმობა და აინტერესებდა, თუ როგორ შეიძლებოდა მის შვილზე მემკვიდრეობის გაფორმება. მოწმე ვ. ნ-ძის ჩვენებით ანდერძი მან დაამოწმა ორ ეგზემპლარად, რომელთაგან ერთი ეგზემპლარი გადასცა მამკვიდრებელს, ხოლო მეორე ინახებოდა მასთან. ამდენად, ყ. ლ-ძემ ანდერძის შესახებ იცოდა ჯერ კიდევ 1996-97 წლებში. თუკი 2008 წელს ანდერძის თაობაზე მას მამამ შეატყობინა, ლოგიკურია, რომ 1996-97 წლებში ასევე მამისგან ეცოდინებოდა მითითებული ანდერძის შესახებ (ტომი 2, ს.ფ. 295-304).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ რ. ლ-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მამკვიდრებელი მ. ლ-ძე გარდაიცვალა 1991 წლის 5 ნოემბერს;

მ. ლ-ძის მეუღლე თუ. ლ-ძე გარდაიცვალა 2002 წლის 22 ივლისს;

მ. ლ-ძის შვილი ლ. ლ-ძე გარდაიცვალა 2003 წლის 28 მარტს;

მ. ლ-ძის მიერ დატოვებული 1986 წლის 4 ივნისის ანდერძის ნამდვილობა დავის საგანს არ წარმოადგენს. ანდერძი ძალაშია, რაც დასტურდება აჭარის ა/რ-ის მთავრობის საქვეუწყებო დაწესებულების საარქივო სამმართველოს ცნობით, რომელიც დამოწმებულია ნოტარიუსის მიერ 2008 წლის 20 ნოემბერს;

ყ. ლ-ძემ ანდერძის შესახებ გაიგო 2008 წელს, მანამდე მან ანდერძის შესახებ არაფერი იცოდა;

უდავოა რ. ლ-ძის მიერ მამის სამკვიდრო ქონებიდან სავალდებულო წილის ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი;

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

განსახილველ შემთხვევაში კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ.

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით კასატორი რ. ლ-ძე სადავოდ ხდის სამკვიდრო ქონების _ ქ.ბათუმში, ... ქ.¹22-ში მდებარე უძრავი ქონების 9/10 ნაწილის ანდერძისმიერი მემკვიდრისათვის, ყ. ლ-ძისათვის მიკუთვნებას. აღნიშნულს კასატორი იმით ასაბუთებს, რომ სასამართლომ ყ. ლ-ძეს არასწორად გაუგრძელა სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა, ვინაიდან სახეზე არ არის ამ უკანასკნელის მიერ სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოდ მიჩნევის საფუძველი, რამდენადაც ყ. ლ-ძემ ანდერძის შესახებ იცოდა ჯერ კიდევ 1996-1997 წლებში.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. დასახელებული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, იმ გარემოების დამტკიცების ტვირთი, რომ მამკვიდრებლის ანდერძის თაობაზე ყ. ლ-ძისათვის 1996-1997 წლებიდან იყო ცნობილი, კასატორს ეკისრება. სადავო გარემოების დასადასტურებლად კასატორი მიუთითებს მოწმის სახით დაკითხული ვ.ნ-ძის (ნოტარიუსის) მიერ მიცემულ ჩვენებაზე, რაც მისი მოსაზრებით სასამართლომ დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა; სასამართლო მტკიცებულებებს აფასებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შემდეგაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში როგორც პირველი ინსტანციის, ასევე სააპელაციო სასამართლომ, შეაფასა რა მოწმის ჩვენება სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში, არასარწმუნოდ მიიჩნია იგი.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ კასატორის მიერ მითითებული მოწმის ჩვენების გაზიარების შემთხვევაშიც, ეს მტკიცებულება არ იძლევა ინფორმაციას საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე იმ გარემოების შესახებ, თუ როდის გახდა ცნობილი ყ. ლ-ძისათვის 1986 წლის 4 ივნისის ანდერძის თაობაზე. მოწმე ვ.ნ-ძის მიერ მიცემული ჩვენებით მხოლოდ ის დასტურდება, რომ ანდერძის არსებობის თაობაზე 1996-1997 წლებში იცოდა თ. ლ-ძემ და არა თავად ანდერძისმიერმა მემკვიდრემ - ყ. ლ-ძემ (ტომი 1, ს.ფ. 144-155). ის გარემოება, რომ თ. ლ-ძე არის ყ. ლ-ძის მამა, უტყუარად ვერ ასაბუთებს იმ ფაქტს, რომ ყ. ლ-ძეს მამისაგან აუცილებლად ეცოდინებოდა ანდერძის არსებობის შესახებ. ამ გარემოების დამტკიცების ტვირთიც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლების შესაბამისად, კასატორს ეკისრებოდა, თუმცა ამ უკანასკნელმა ვერ წარმოადგინა შესაბამისი მტკიცებულებები და ამდენად, ვერ შეძლო მითითებული გარემოების დადასტურება.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის შესახებ, რომ ყ. ლ-ძემ ანდერძის თაობაზე გაიგო 2008 წელს, აჭარის ა/რ-ის მთავრობის საქვეუწყებო დაწესებულების საარქივო სამმართველოს მეშვეობით ანდერძის გაცნობის შემდეგ. საქმეში წარმოდგენილ ანდერძზე დასმულია საარქივო სამმართველოს შტამპი, რომელშიც დაფიქსირებულია თარიღი _ 2008 წლის 18 ნოემბერი (ტომი 1, ს.ფ. 14). ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია ნოტარიუსის 2008 წლის 20 ნოემბრის ¹105 დადგენილება, რომლითაც ირკვევა, რომ აღნიშნულ დღეს სადავო უძრავ ქონებაზე ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის მიღების მოთხოვნით ნოტარიუსს მიმართა ყ. ლ-ძის წარმომადგენელმა, რომელსაც სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე უარი ეთქვა სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების გამო (ტომი 1, ს.ფ. 16). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან დადგენილია, რომ ყ. ლ-ძემ ანდერძის შესახებ შეიტყო 2008 წლის ნოემბერში და დაუყოვნებლივ მიმართა ნოტარიუსს სამკვიდროს მისაღებად, ხოლო ნოტარიუსის უარის შემდეგ, იმავე წლის დეკემბერში სარჩელი აღძრა სასამართლოში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სახეზეა ყ. ლ-ძისათვის სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაგრძელების საფუძველი, რამდენადაც ადგილი აქვს ვადის საპატიო მიზეზით გადაცილებას. ამდენად, კასატორის მოსაზრება, რომ არ არსებობდა ყ. ლ-ძისათვის სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოდ მიჩნევის საფუძველი, დაუსაბუთებელია.

გასაჩივრებული განჩინების უკანონობის დასასაბუთებლად კასატორი ასევე მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მისი წარმომადგენლის შუამდგომლობა აჭარის ა/რ-ის მთავრობის საქვეუწყებო დაწესებულების საარქივო სამმართველოდან საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზე. აღნიშნული საკითხის შეფასებისას მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 18 მაისის საოქმო განჩინება კასატორს საბოლოო გადაწყვეტილებასთან (განჩინებასთან) ერთად საკასაციო წესით არ გაუსაჩივრებია, რისი შესაძლებლობაც მას კანონით გააჩნდა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, წერილობითი მტკიცებულების გამოთხოვაზე უარის თქმა სასამართლომ უნდა დაასაბუთოს თავის განჩინებაში, რომელიც ცალკე არ გასაჩივრდება. ამავე კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. ამდენად, ზემოთმითითებული შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს საოქმო განჩინების მართლზომიერება ვერ გახდება საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი, ვინაიდან იგი კანონით დადგენილი წესით გასაჩივრებული არ არის. ამასთან, საგულისხმოა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი, მართალია, ითვალისწინებს სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას ახალი ფაქტების მოყვანის და ახალი მტკიცებულებების წარდგენის შესაძლებლობას, მაგრამ ამავე ნორმის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, თუ მხარეს ისინი შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა. მოცემულ შემთხვევაში მხარეს მითითებული შუამდგომლობის პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენის შეუძლებლობა არ დაუსაბუთებია. სააპელაციო სასამართლოში დასახელებული შუამდგომლობის დაყენებისას მას არც წერილობითი მტკიცებულება წარუდგენია იმის შესახებ, რომ შუამდგომლობაში ასახული მოთხოვნით უკვე მიმართა აჭარის ა/რ-ის მთავრობის საქვეუწყებო დაწესებულების საარქივო სამმართველოს, რომლისგანაც უარი მიიღო, მაშინ როდესაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის მე-2 ნაწილი მხარეს სასამართლოსათვის მტკიცებულებათა გამოთხოვის შუამდგომლობით მიმართვის უფლებას იმ შემთხვევაში ანიჭებს, თუკი იგი თავად ვერ შეძლებს მათ მოპოვებას იმ პირისაგან, ვისთანაც ეს მტკიცებულებები იმყოფება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის მიერ მითითებულ კანონის დარღვევას ადგილი არა აქვს, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარზე უარის თქმის საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რ. ლ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 18 მაისის განჩინება.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.