¹ას-699-658-2011 27 ივნისი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნუნუ კვანტალიანი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ ა.ი-ია, მ.კ-ძე, გ.ნ-ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს «საქართველოს ... ცენტრი» (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის პირველი მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება, ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ.კ-ძემ, ა.ი-იამ, ი.ფ-შვილმა, ვ.კ-იანმა, ნ.ჭ-შვილმა, დ.წ-შვილმა, გ.ნ-ძემ, ნ.გ-ძემ, თ.თ-ძემ, ბ.ლ-შვილმა, მ.კ-იამ, ი.კ-ძემ, მ.ა-შვილმა, მ.ჭ-შვილმა, ხ.მ-ძემ, ნ.ც-ძემ, მ.გ-შვილმა, მ.ა-ძემ, კ.კ-ძემ, ე.ტ-ძემ, ი.გ-ომ და ი.პ-ოვმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში შპს «... ცენტრის» მიმართ 1999 წელში დაგროვებული სახელფასო დავალიანების ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელეთა განმარტებით, შპს «... ცენტრს» დაუგროვდა მათი სახელფასო დავალიანება 10382 ლარის ოდენობით. 2005 წლის 20 ივლისის ¹217 განცხადებით მოსარჩელეებმა მიმართეს შპს «... ცენტრს» დავალიანების ანაზღაურების მოთხოვნით. საზოგადოების სალიკვიდაციო კომისიის თავმჯდომარის 2005 წლის 8 აგვისტოს ¹24 წერილის თანახმად, 1999 წლის სახელფასო დავალიანება ანაზღაურდებოდა საქართველოს ... სამინისტროს მიერ დავალიანების დაფარვის შემდეგ.

მოსარჩელეთა განმარტებით, აღნიშნული სინამდვილეს არ შეესაბამება, რადგანაც, მოპასუხის დავალიანების გამო, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საქართველოს ... სამინისტროს ¹1-კ/34-202 წერილის საფუძველზე შპს «... ცენტრს» ჩამოეწრა დავალიანება. ჩამოწერილი თანხიდან 108000 ლარი თანამშრომელთა სახელფასო დავალიანება იყო 31%-იანი დანარიცხის გარეშე, რისი ჩამოწერის უფლებაც საქართველოს ... სამინისტროს არ ჰქონდა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო ხანდაზმულობის მოტივით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით მ.კ-ძის, ა.ი-იას, ი.ფ-შვილის, ვ.კ-ის, ნ.ჭ-შვილის, დ.წ-შვილის, გ.ნ-ძის, ნ.გ-ძის, თ.თ-ძის, ბ.ლ-შვილის, მ.კ-იას, ი.კ-ძის, მ.ა-შვილის, მ.ჭ-შვილის, ხ.მ-ძის, ნ.ც-ძის, მ.გ-შვილის, მ.ა-ძის, კ.კ-ძის, ე.ტ-ძის, ი.გ-ოს, ი.პ-ოვის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ა.ი-იამ, მ.კ-ძემ და გ.ნ-ძემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის პირველი მარტის განჩინებით ა.ი-იას, მ.კ-ძისა და გ.ნ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ მ.კ-ძე, ა.ი-ია, ი.ფ-შვილი, ვ.კ-ი, ნ.ჭ-შვილი, დ.წ-შვილი, გ.ნ-ძი, ნ.გ-ძი, თ.თ-ძი, ბ.ლ-შვილი, მ.კ-ია, ი.კ-ძი, მ.ა-შვილი, მ.ჭ-შვილი, ხ.მ-ძი, ნ.ც-ძი, მ.გ-შვილი, მ.ა-ძი, კ.კ-ძი, ე.ტ-ძი, ი.გ-ო, ი.პ-ოვი 2004 წლამდე დასაქმებული იყვნენ შპს «საქართველოს ... ცენტრში». 1999 წლის მდგომარეობით მოსარჩელეების მიმართ მიუღებელი შრომის ანაზღაურების ოდენობა საერთო ჯამში შეადგენდა 10382 ლარს. მოსარჩელეებმა მიუღებელი შრომის ანაზღაურების მოთხოვნით სასამართლოს სარჩელით მიმართეს 2005 წლის 9 ნოემბერს.

პალატა ასევე დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას, რომ მოსარჩელეთა (აპელანტთა) 1999 წლის სახელფასო დავალიანების მოთხოვნა ხანდაზმულია, ხანდაზმულობის ვადა ამოიწურა 2002 წელს, სარჩელი კი სასამართლოში წარდგენილია მხოლოდ 2005 წლის 9 ნოემბერს, რის გამოც არ არსებობს არც შპს «საქართველოს ... ცენტრის» 2005 წლის 8 აგვისტოს წერილის საფუძველზე სარჩელის დაკმაყოფილების წინამძღვრები.

გასაჩივრებული განჩინების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლებით, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე, 130-ე, 137-ე, 144-ე მუხლებით, შრომის კანონთა კოდექსის 75-ე, 94-ე მუხლებით.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილით და განმარტა, რომ ხანდაზმულობის ვადის გასვლით პირი კარგავს სასამართლოს მეშვეობით მოთხოვნის იძულებით განხორცილების შესაძლებლობას. 1999 წლის სახელფასო დავალიანების თაობაზე 2005 წლის 9 ნოემბერს აღძრული სარჩელი სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე ხანდაზმულია. სარჩელი და სააპელაციო საჩივარი ასევე ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ შპს «საქართველოს ... ცენტრის» 2005 წლის 8 აგვისტოს წერილით მოხდა ვალდებულების აღიარება. პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლზე და განმარტა, რომ ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხრივი და აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ერთი მხარე მეორის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეულ შესრულებას. ამდენად, ვალის არსებობის აღიარება თავად არის ხელშეკრულება. ცალმხრივი ხელშეკრულება არის იმიტომ, რომ პირს, ვინც აღიარა ვალის არსებობა, წარმოეშობა შესრულების ვალდებულება, ხოლო იმ პირს, რომლის სასარგებლოდაც განხორციელდა ვალის არსებობის აღიარება, უფლება აქვს მოითხოვოს შესრულება. აბსტრაქტული ხელშეკრულება არის იმიტომ, რომ იგი დამოუკიდებელია ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან, რომლის არსებობა მხარეებისათვის შეიძლება სადავოც კი იყოს. ვალის არსებობის აღიარება ქმნის ახალ დამოუკიდებელ მოთხოვნას, რომლის მიზანი არ არის ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნა. შესაბამისად, ვალის აღიარება ვალდებულების წარმოშობის დამოუკიდებელი საფუძველია. შპს «საქართველოს ... ცენტრმა» სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდგომ, ანუ მას შემდეგ, რაც სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე გახდა უფლებამოსილი, უარი ეთქვა ვალდებულების შესულებაზე, 2005 წლის 8 აგვისტოს წერილით მიუთითა ვალდებულების შესრულების შესაძლებლობაზე მხოლოდ «სამინისტროდან დავალიანების დაფარვის შემდეგ», ანუ მიუთითა პირობა, რომლის დადგომის შემთხვევაშიც (შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს წინააღმდეგ სარჩელით მიმართვა და ამ სარჩელის დაკმაყოფილება) მოახდენდა მხოლოდ თანხის გადახდას. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქმის წარმოება პირველი ინსტანციის სასამართლოში შეჩერებულიც კი იყო შპს «საქართველოს ... ცენტრის» სარჩელის განხილვამდე. მითითებულ სარჩელზე წარმოების დასრულების შემდგომ წინამდებარე საქმეზე წარმოება განახლდა და შპს «საქართველოს ... ცენტრის» მიმართ მოთხოვნის ნაწილში გადაიგზავნა განსჯად თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში. პალატის აზრით, უპირობო ახალი ვალდებულება თანხის გადახდაზე 2005 წლის 8 აგვისტოს წერილით მოპასუხეს არ უკისრია. რაც შეეხება აპელანტების მითითებას სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, იგი არ გამორიცხავს ახალი პირობების განსაზღვრას. ახალი ხელშეკრულება პირობითია და უდავოა ის გარემოება, რომ პირობა არ დამდგარა, არ არსებობს წინამდებარე სარჩელის დაკმაყოფილებისა და მოპასუხისათვის 1999 წლის სახელფასო დავალიანების დაკისრების წინამძღვრები.

რაც შეეხება ხელფასის გაცემის დაყოვნებისათვის მოთხოვნილ პროცენტს, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ, რადგან არ კმაყოფილდება თავად სახელფასო დავალიანების დაკისრების მოთხოვნა, უსაფუძვლოა მოთხოვნა პროცენტზეც. სასამართლოს მითითებით, შრომის კოდექსის ამოქმედებამდე (ანუ შრომის კანონთა კოდექსის მოქმედების პერიოდში) არ არსებობდა არც ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისთვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლო განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ა.ი-იამ, მ.კ-ძემ და გ.ნ-ძემ, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი გარემოებების გამო:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლი, ასევე არ გამოიყენა 144-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რის გამოც შპს «... ცენტრის» 2005 წლის 8 აგვისტოს ¹24 წერილის შინაარსი არასწორად განმარტა. აღნიშნული მტკიცებულებით მოწინააღმდეგე მხარე აღიარებს ვალდებულებას და მიუთითებს ამ ვალდებულების შესასრულებლად სახსრების მოზიდვის გეგმაზე, შესაბამისად სასამართლოს დასკვნა, რომ შპს «... ცენტრს» სახელფასო დავალიანება აღიარებული არ აქვს, არასწორია. კასატორის მითითებით, ვალდებულების აღიარებაა ასევე მოპასუხის შესაგებელი, რომლითაც განმარტა, რომ სარჩელს ნაწილობრივ ცნობს, კერძოდ, აღიარებს სარჩელს იმ ნაწილში, რომელშიც მოსარჩელეები დავალიანების ანაზღაურებას მოითხოვენ.

კასატორთა განმარტებით, დასახელებული მტკიცებულებებიდან გამომდინარეობს, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა არ არის ხანდაზმული სამოქალაქო კოდექსის 137-ე, 144-ე მუხლების, ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 10 მაისის განჩინებით ა.ი-იას, მ.კ-ძისა და გ.ნ-ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ამავე განჩინებით, «სახელმწიფო ბაჟის შესახებ» საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის საფუძველზე, კასატორები სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდნენ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ა.ი-იას, მ.კ-ძისა და გ.ნ-ძის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება, ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის დაკისრება. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა (იხ. სუსგ ¹ას-599-562-2010). აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორები ვერ ასაბუთებენ და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ა.ი-იას, მ.კ-ძისა და გ.ნ-ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.