ას-711-666-2010 20 აპრილი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, მ. სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი _ შპს «ც-რი»

მოწინააღმდეგე მხარე _ ა. ნ-შვილი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილება; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით ახალი გადაწყვეტილების მიღება და მოპასუხისათვის 60998.4 ლარის დაკისრება; დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მხარეთა შორის სასამართლო ხარჯების გადანაწილება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2004 წლის 20 იანვარს დუშეთის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს შპს «ც-რმა” და ი. მ-შვილმა მოპასუხე ა. ნ-შვილის მიმართ. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს საზიარო ნივთის გასხვისება ან უპირატესი შესყიდვის გზით საზიარო უფლების გაუქმება იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეებს მათ მიერ გაწეული ხარჯები აუნაზღაურდებოდათ ა. ნ-შვილის კუთვნილი წილიდან.

სარჩელის თანახმად, დუშეთის რაიონის სოფელ ...ში შპს «ც-რსა» და ა. ნ-შვილს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნით 9240 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული 104.8 კვ.მ შენობა, რომელშიც ფუნქციონირებდა რესტორანი «ქართული დ-ი», მოგვიანებით _ «ე-». უძრავი ქონების 4/5-ის მესაკუთრეა შპს «ც-რი», ხოლო 1/5-ის _ ა. ნ-შვილი. მხარეთა შორის არსებული ზეპირი მოლაპარაკების თანახმად, ზემომითითებულ რესტორანში სამეწარმეო საქმიანობას ახორციელებდა შპს «ც-რი», ხოლო მოპასუხე იქ მუშაობდა დირექტორად და იღებდა შესაბამის ანაზღაურებას. მხარეები ასევე ზეპირი ფორმით შეთანხმდნენ, რომ რესტორან «ქართული დ-ის» რეკონსტრუქციის ხარჯებს დაფარავდნენ შპს «ც-რი» და ი. მ-შვილი, რასაც შემდგომ 18 თვის განმავლობაში ამოიღებდნენ, თუმცა, თუ ობიექტი ვერ ამუშავდებოდა, ნებისმიერი მხარის მოთხოვნით, იგი გაიყიდებოდა. გარკვეული მიზეზების გამო ობიექტი აღმოჩნდა ფინანსურად წამგებიანი. 2003 წლის 6 სექტემბერს შპს «ც-რმა» მიმართა ა. ნ-შვილს რესტორნის გასხვისების მოთხოვნით, რათა ობიექტის გაყიდვის შედეგად მიღებული თანხიდან დაფარულიყო რესტორნის რეკონსტრუქციისათვის გაწეულ ხარჯებში მოპასუხის წილი. გარდა ამისა, მოსარჩელემ მოპასუხეს შესთავაზა, გამოესყიდა საზიარო ნივთის მოსარჩელის კუთვნილი 80% ან დაეთმო თავისი 20%, თუმცა აღნიშნულ შეთავაზებას არანაირი შედეგი არ მოჰყოლია. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად შპს «ც-რმა» მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და 964-ე მუხლზე (ტომი 1, ს.ფ. 1-2).

მოგვიანებით იმავე სასამართლოში შეგებებული სარჩელი წარადგინა ა. ნ-შვილმა მოპასუხეების _ შპს «ც-რისა» და ი. მ-შვილის მიმართ. შეგებებულმა მოსარჩელემ მოითხოვა 1999 წლის 17 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება და საზიარო ნივთის ნატურით გაყოფა.

შეგებებული სარჩელის მიხედვით, ძირითადი სარჩელისა და მასზე თანდართული დოკუმენტების მიღების შემდეგ ა. ნ-შვილისათვის ცნობილი გახდა, რომ 1999 წლის 17 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით ი. მ-შვილმა კუთვნილი უძრავი ნივთის 4/5 წილი, ა. ნ-შვილის თანხმობის გარეშე, მიჰყიდა შპს «ც-რს», რითაც დაარღვია მოპასუხის, როგორც აღნიშნული ნივთის თანამესაკუთრის უპირატესი შესყიდვის უფლება. შეგებებული სარჩელის ავტორის მოსაზრებით, დაუსაბუთებელი იყო მოსარჩელეთა მოთხოვნა მოპასუხის წილის პროპორციულად რესტორნის რეკონსტრუქციის ხარჯების ანაზღაურების შესახებ, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და 960-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელეებს უფლება ჰქონდათ, მოეთხოვათ მხოლოდ საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთის მოვლისა და შენახვის ხარჯები (ტომი 1, ს.ფ. 96-101).

დუშეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს «ც-რის» სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: მოპასუხე ა. ნ-შვილს შპს «ც-რის» სასარგებლოდ დაეკისრა სადავო უძრავი ქონების მოპასუხის წილიდან 91050 აშშ დოლარისა და 45982.9 ლარის გადახდა; შპს «ც-რის» მოთხოვნა საზიარო ნივთის რეალიზაციის გზით მასზე საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ არ დაკმაყოფილდა; ი. მ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; ა. ნ-შვილის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: დუშეთის რაიონის სოფელ ...ში მდებარე რესტორან «ე-ზე» გაუქმდა შპს «ც-რისა» და ა. ნ-შვილის საზიარო უფლება; ა. ნ-შვილს ნატურით გამოეყო დუშეთის რაიონის სოფელ ...ში რესტორან «ე-იის» კუთვნილი 1/5 იდეალური წილის შესაბამისი რეალური წილი _ 265.5 კვ.მ, კერძოდ, ¹6 სახინკლე და ეზოს ნაკვეთიდან მისი 1/5 იდეალური წილის შესაბამისი 1807 კვ.მ რეალური წილი, 2004 წლის 2 ივლისის ¹771/15 საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად; ა. ნ-შვილის შეგებებული სარჩელი 1999 წლის 17 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ რესტორნის რეკონსტრუქციის ხარჯების მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაუდო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ დუშეთის რაიონის სოფელ ...ში რესტორან «ე-იის» 1/5 წილს საკუთრების უფლებით ფლობდა ა. ნ-შვილი, 4/5 წილს _ ჯერ ი. მ-შვილი, ხოლო 1999 წლის 17 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ც-რი“;

შპს „ც-რმა» საკუთარი სურვილითა და ხარჯებით განახორციელა რესტორნის რეკონსტრუქცია. მოპასუხე ა. ნ-შვილს თანხა არ გაუღია, თუმცა რეკონსტრუქცია მოიწონა. მხარეთა შეთანხმებით, რესტორან „ე-იის“ რეკონსტრუქციის ხარჯები უნდა დაფარულიყო მისი ამოქმედებიდან 18 თვეში რესტორნიდან მიღებული შემოსავლით და მხარეთა შორის მოგება განაწილებულიყო წილების პროპორციულად, წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი გაიყიდებოდა. იმ საფუძვლით, რომ რესტორანი წამგებიანი აღმოჩნდა, აღნიშნული შეთანხმება ვერ შესრულდა, რის გამოც შპს „ც-რმა“ ა. ნ-შვილს შესთავაზა წამგებიანი ობიექტის გასხვისება, რათა მიღებული თანხებიდან დაფარულიყო ობიექტის რეკონსტრუქციაზე მის მიერ გაწეული ხარჯების ნაწილი. ამასთან, თუკი ა. ნ-შვილი არ მოისურვებდა ობიექტის მესამე პირზე გასხვისებას, მაშინ მას უნდა გამოესყიდა შპს „ც-რის“ კუთვნილი 80% ან შპს „ც-რისათვის“ მიეყიდა მის საკუთრებაში არსებული 20%, რასაც ა. ნ-შვილის მხრიდან რეაგირება არ მოჰყოლია.

რაიონულმა სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია შპს «ც-რის» მოთხოვნა გაწეული ხარჯების 1/5-ის ანაზღაურების ნაწილში. მოწმეთა ჩვენებებითა და შპს «ც-რის» მიერ წარდგენილი აუდიტის დასკვნის შესაბამისად, სასამართლომ დაადგინა, რომ რესტორნის რეკონსტრუქციისათვის საჭირო ხარჯები შპს «ც-რმა» გასწია, ხოლო ჩატარებული სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოების ღირებულება შეადგენდა 48525 აშშ დოლარსა და 229.914 ლარს, რაც მოპასუხეს არც სადავოდ გაუხდია და არც რაიმე დოკუმენტი თანხების ოდენობის გასაბათილებლად არ წარუდგენია.

რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა ა. ნ-შვილის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ვინაიდან მისი წილი თანასაკუთრებაში ნაკლები იყო შპს «ც-რის» წილთან შედარებით, იგი ვერ შეძლებდა წინააღმდეგობის გაწევას საერთო საკუთრების მართვის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებაში. ამასთან დაკავშირებით რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 957-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ, თუ მხარეს მიაჩნდა, რომ დადგენილი მართვის წესით ილახებოდა მისი, როგორც მოწილის ინტერესი, უნდა გამოეყენებინა კანონით მინიჭებული უფლება, რომელიც არ გამოუყენებია.

რაიონული სასამართლოს მითითებით, საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, რესტორან „ქართული დ-ის“ (შემდგომში რესტორანი „ე-“) შესყიდვის დროს ა. ნ-შვილის 1/5 იდეალური წილის (104,7 კვ.მ.) ღირებულება შეადგენდა 6000 ლარს, ხოლო რეკონსტრუქციების შემდგომ გაზრდილი 1/5 იდეალური წილის (20934 კვ.მ) ღირებულება გაიზარდა 91050 აშშ დოლარითა და 45982.9 ლარით. სასამართლოს მოსაზრებით, ა. ნ-შვილს უნდა სცოდნოდა, რომ რეკონსტრუქციის შედეგად მისი ქონება იზრდებოდა და ევარაუდა, რომ შპს „ც-რს“, სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის შესაბამისად, წარმოეშობოდა სამართლებრივი საფუძველი ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის თაობაზე.

რაიონულმა სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 966-ე მუხლის შესაბამისად საფუძვლიანად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა გაწეული ხარჯების დაფარვის შესახებ და იგი დააკმაყოფილა (ტომი 1, ს.ფ. 255-258).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ა. ნ-შვილმა და შპს «ც-რმა» (ტომი 1, ს.ფ. 262-267, 268-269).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილებით საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: შპს «ც-რის» სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელის მოთხოვნა ობიექტის გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯების ა. ნ-შვილისათვის დაკისრების ნაწილში ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ა. ნ-შვილს შპს «ც-რის» სასარგებლოდ დაეკისრა 8939.60 ლარის გადახდა, შპს «ც-რის» სარჩელი ნივთის გაყიდვის გზით საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ არ დაკმაყოფილდა; ა. ნ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საზიარო უფლება და ა. ნ-შვილს ნატურით გამოეყო დუშეთის რაიონის სოფელ ...ში მდებარე რესტორან «ე-იის» კუთვნილი 1/5 იდეალური წილის შესაბამისი რეალური წილი საინჟინრო-ტექნიკური და სასაქონლო ექსპერტიზის 2008 წლის 28 იანვრის დასკვნის მიხედვით, მიწის ნაკვეთის სახით ფართით 1222.00 კვ.მ, აგრეთვე, ¹6 (სახინკლე) და ¹7 (დარბაზის) შენობები; შპს «ც-რს» ა. ნ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის სახით ჩარიცხული 2142.42 ლარის ანაზღაურება, მასვე დაევალა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის სახით 2500 ლარის გადახდა (ტომი 2, ს.ფ. 61-70).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 17 მარტის განჩინებით შპს «ც-რისა» და ა. ნ-შვილის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება ნივთის გაუმჯობესებაზე თანხის დაკისრებისა და სახელმწიფო ბაჟის განაწილების ნაწილში და საქმე ამ ნაწილში ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს (ტომი 2, ს.ფ. 228-238).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილებით ა. ნ-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა დუშეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილება ა. ნ-შვილისათვის შპს «ც-რის» სასარგებლოდ 91050 აშშ დოლარისა და 45982,9 ლარის დაკისრებისა და ამ თანხის მისი კუთვნილი წილიდან დაფარვის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შპს «ც-რის» სარჩელი მის მიერ დუშეთის რაიონის სოფელ ...ში რესტორან «ე-იის» გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯების ა. ნ-შვილზე დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ა. ნ-შვილს შპს «ც-რის» სასარგებლოდ დაეკისრა 16 455 ლარის გადახდა. ამავე გადაწყვეტილებით შპს «ც-რს» ა. ნ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა ა. ნ-შვილის მიერ სააპელაციო ინსტანციაში სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხის ნაწილი _ 1 841 ლარი და 80 თეთრი.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2009 წლის 17 მარტის განჩინების მიხედვით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში, გარდა ნივთის გაუმჯობესებაზე გაწეული თანხის დაკისრებისა და სახელმწიფო ბაჟის განაწილების ნაწილებისა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა მხოლოდ ამ ორ საკითხზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ამავე სასამართლოს 2008 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც ა. ნ-შვილს ნატურით გამოეყო დუშეთის რაიონის სოფელ ...ში მდებარე რესტორან «ე-იის» კუთვნილი 1/5 იდეალური წილის შესაბამისი რეალური წილი, შესული იყო კანონიერ ძალაში. აღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმების შედეგად, ა. ნ-შვილს 1222.00 მ² მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული ¹6 და ¹7 შენობებით მიეკუთვნა გაუმჯობესებული სახით და მიიღო იმაზე მეტი ღირებულების ქონება, ვიდრე ეკუთვნოდა, რითაც იგი გამდიდრდა. შესაბამისად, სახეზე იყო სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით გათვალისწინებული შემთხვევა.

სააპელაციო სასამართლომ გაუმჯობესების ხარჯების კონკრეტულ ოდენობასთან დაკავშირებით, საქმეში წარდგენილი მასალები შეაფასა იმ თვალსაზრისით, რომ ა. ნ-შვილს უნდა დაკისრებოდა სწორედ შენობა-ნაგებობების აშენების, აგრეთვე, მათი ისეთი კეთილმოწყობის შედეგად გაწეული ხარჯის შესაბამისი წილი, რომლის გამოცალკევებაც ნივთის ღირებულების შემცირების გარეშე შეუძლებელი იქნებოდა. საკითხის ამგვარად შეფასებით სააპელაციო სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ აუდიტორული დასკვნის დანართში წარდგენილი ხარჯთაღრიცხვის ცხრილის შესაბამისად, ა. ნ-შვილს შპს «ც-რის» სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა მხოლოდ სახინკლის მშენებლობასა და ¹7 დარბაზზე გაწეული ხარჯების გადახდა. რაც შეეხებოდა სხვა ხარჯებს (დაცვის მომსახურების ღირებულება, ხელფასები, პროდუქციის შეძენა, ფარდები, მცირე ფასიანი ინვენტარის შეძენა და ა.შ.), ვინაიდან აუდიტორული შემოწმების დასკვნის დანართიდან არ ჩანდა, ხოლო შპს «ც-რმა» ვერ დაამტკიცა, შევიდა თუ არა ეს საქონელი ან მომსახურეობა ა. ნ-შვილზე გადაცემულ 1222,00 მ² ფართობის მიწის ნაკვეთში და მასზე განთავსებულ ¹6 (სახინკლე) და ¹7 (დარბაზი) შენობებში და, შესაბამისად, გამდიდრდა თუ არა ამ ნივთებით ა. ნ-შვილი, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დარჩენილი ნივთებისა თუ მომსახურების ანაზღაურების ნაწილში მოთხოვნა დაუსაბუთებელი იყო.

ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ ზემოაღნიშნულ ცხრილში მითითებული თანხების საერთო ჯამიდან _ 82275 ლარიდან, ა. ნ-შვილს, შპს „ც-რის“ სასარგებლოდ, უნდა დაკისრებოდა აღნიშნული თანხის 1/5 _ 16455 ლარი, რამდენადაც ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმების შედეგად, მას მიღებული ჰქონდა აღნიშნული ოდენობით გაუმჯობესებული მიწის ნაკვეთი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, იმის გამო, რომ ა. ნ-შვილს გადაწყვეტილებით დაეკისრა 16455 ლარის გადახდა, მის მიერ გადასახდელი ბაჟის ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო აღნიშნული თანხის 4%-ით _ 658,20 ლარით, ხოლო რადგანაც მას სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი ჰქონდა 2500 ლარი, სასამართლომ მიიჩნია, რომ უკვე გადახდილი და დასაკისრებელი თანხების სხვაობა, რომელიც შეადგენდა 1871,8 ლარს, ა. ნ-შვილის სასარგებლოდ, უნდა დაკისრებოდა შპს „ც-რს“ (ტომი 3, ს.ფ. 156-167).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილებით შპს «ც-რს» სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2005 წლის 10 მარტის განჩინებით ა. ნ-შვილისათვის გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის დარჩენილი ნაწილის _ 2500 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის ხარჯების განაწილებასაც. ამავე კოდექსის 261-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის «გ» პუნქტის მიხედვით, გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით ან მხარეთა თხოვნით გამოიტანოს დამატებითი გადაწყვეტილება თუ სასამართლოს არ გადაუწყვეტია სასამართლო ხარჯების საკითხი.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ მხარეთა შორის არსებული დავა არსებითად გადაწყვიტა. ამასთან, სასამართლომ იმსჯელა ნაწილობრივ მხარეთა მიერ გადახდილ სახელმწიფო ბაჟების განაწილების საკითხზე მხოლოდ ერთ ასპექტში, კერძოდ, ა. ნ-შვილის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილი 2500 ლარის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2005 წლის 10 მარტის განჩინებით ა. ნ-შვილს სახელმწიფო ბაჟის დარჩენილი ნაწილის _ 2500 ლარის გადახდა გადაუვადდა სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანამდე. ამიტომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა ამ ბაჟის განაწილების შესახებაც.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა ა. ნ-შვილზე შპს «ც-რის» სასარგებლოდ 91050 აშშ დოლარისა და 45982.9 ლარის დაკისრების ნაწილში და მას შპს «ც-რის» სასარგებლოდ დაეკისრა 16455 ლარის ანუ მოთხოვნილზე გაცილებით ნაკლები ოდენობის თანხის გადახდა, ამიტომ შპს «ც-რს» სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა გადაეხადა ა. ნ-შვილისათვის გადავადებული სახელმწიფო ბაჟი.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ რამდენადაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს «ც-რის» სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და ა. ნ-შვილს შპს «ც-რის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 16455 ლარის გადახდა, დაუკმაყოფილებელი ნაწილის პროპორციულად შპს «ც-რის» მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი უნდა დაკისრებოდა ა. ნ-შვილს. სარჩელის დაკმაყოფილებული ნაწილი შეადგენს მთელი სასარჩელო მოთხოვნის 7.7%-ს. შესაბამისად, ყველა ინსტანციის სასამართლოში შპს «ც-რის» მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხის _ 9300 ლარის 7.7% შეადგენს 716.10 ლარს. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ეს თანხა ექვემდებარებოდა ა. ნ-შვილის მიერ შპს «ც-რისათვის» გადახდას (ტომი 3, ს.ფ. 202-205).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილება, ასევე ამავე სასამართლოს 2010 წლის 6 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს «ც-რმა». კასატორი ითხოვს: სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით მოწინააღმდეგე მხარისათვის 60998.4 ლარის დაკისრებას, აგრეთვე, სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 6 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით ა. ნ-შვილისათვის დაკისრებული სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის გადაანგარიშებას.

კასატორის მოთხოვნების საფუძვლები მდგომარეობს შემდეგში:

შპს «ც-რის» მოთხოვნა, უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმების გარდა, ემყარება როგორც საზიარო უფლებების, ისე ერთობლივი საქმიანობის ურთიერთობების მომწესრიგებელ ნორმებს, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა და არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 932-ე, 937-ე, 940-ე, 960-ე, 966-ე მუხლები.

სასამართლომ 2009 წლის 5 ოქტომბრის აუდიტორულ დასკვნაზე დაყრდნობით, არასწორად დაადგინა უძრავი ქონების მშენებლობასა და გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯების ოდენობა. მითითებული დასკვნის თანახმად, 1999 წლის 17 ივნისიდან უძრავი ქონების მშენებლობაზე და რემონტზე მტკიცებულებებით გამაგრებული ხარჯის ოდენობა შეადგენს არა სასამართლოს მიერ დადგენილ 82275 ლარს, არამედ 106072 ლარს, რომლის 20%-იც არის 21214.4 ლარი და არა 16455 ლარი, რომელიც სააპელაციო სასამართლომ გადასახდელად დააკისრა ა. ნ-შვილს. სასამართლომ შეკრიბა მხოლოდ აუდიტორულ დასკვნაში მოცემული ის პუნქტები, სადაც პირდაპირ იყო მითითებული «რესტორნის მშენებლობისათვის» ან «სახინკლის მშენებლობისათვის», მაგრამ არ გაითვალისწინა ის პუნქტები, სადაც მოცემულია ისეთი ხარჯები, რომლებიც აშკარად მიუთითებს, რომ ესა თუ ის მასალა შეძენილია უძრავი ქონების გასაუმჯობესებლად და გასარემონტებლად. ა. ნ-შვილს შპს «ც-რის» სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს თანხის გადახდა როგორც საზიარო საგნის გაუმჯობესებაზე, ასევე ერთობლივი საქმიანობის საფუძველზე დახარჯული თანხებიდან, რაც საერთო ჯამში შეადგენს 60998.4 ლარს.

იმ პირობებში, როდესაც სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ა. ნ-შვილი უსაფუძვლოდ გამდიდრდა, მაშინ კასატორისათვის გაუგებარია, თუ რის საფუძველზე და რომელ კონკრეტულ ნორმაზე დაყრდნობით დააკისრა მან ა. ნ-შვილს შპს «ც-რის» სასარგებლოდ 16455 ლარის გადახდა. რამდენადაც სასამართლომ იხელმძღვანელა 2009 წლის 5 ოქტომბრის აუდიტორული დასკვნით და მხედველობაში მიიღო მხოლოდ უძრავი ქონების მშენებლობასა და გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯები, მაშინ მოპასუხისათვის სულ მცირე უნდა დაეკისრებინა მისთვის ნატურით გადაცემული უძრავი ქონების მშენებლობაზე და კეთილმოწყობაზე დახარჯული თანხა მთლიანად, აგრეთვე, რესტორნის გაუმჯობესებაზე დახარჯული თანხის 1/5 ნაწილი, რაც სასამართლოს არ განუხორციელებია. ამდენად, გამდიდრების ფაქტის დადგენისას სახინკლეზე დახარჯული თანხები გაანგარიშებულ უნდა იქნეს მთლიანად. 2009 წლის 5 ოქტომბრის აუდიტორული დასკვნის თანახმად (რომლითაც იხელმძღვანელა სასამართლომ) მხოლოდ სახინკლეზე დაიხარჯა (მშენებლობაზე და რემონტზე) 40091 ლარი. ამას თუ დავუმატებთ მთლიანად რესტორანზე (რომლის შემადგენელ ნაწილად მოიაზრება სახინკლეც) დახარჯული თანხების 1/5-ს, ანუ 13196.2 ლარს, მივიღებთ 53287.2 ლარს, რისი გადახდაც უნდა დაეკისროს ა. ნ-შვილს.

კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ შპს «ც-რმა» ვერ დაასაბუთა ერთობლივი საქმიანობის ფარგლებში ობიექტის დაცვისათვის, პროდუქტებისა და ინვენტარის შეძენისათვის და ა.შ. მის მიერ გაწეული ხარჯების 1/5-ის ანაზღაურების საფუძვლის არსებობა. ამის დასამტკიცებლად ისიც საკმარისია, რომ საქმეში არ ფიგურირებს არანაირი მტკიცებულება ინვენტარისა და სხვა მოძრავი ნივთების სახინკლიდან შპს «ც-რისათვის» გადაცემის ფაქტის დასადასტურებლად არც უძრავი ქონების გაყოფისას და არც შემდგომ პერიოდში.

კასატორს დაუსაბუთებლად მიაჩნია ასევე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილება. კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანისას არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლი. ძირითადი გადაწყვეტილებით, ა. ნ-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა არა მთლიანად, არამედ ნაწილობრივ, სასამართლომ კი შპს «ც-რს» დააკისრა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელი და გადავადებული ბაჟის მთლიანი თანხის გადახდა, მაშინ, როდესაც მითითითებული მუხლის შესაბამისად, თანხა უნდა ყოფილიყო იმ მოთხოვნის პროპორციული, რაც სასამართლო გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს «ც-რის» საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებები და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესული ნაწილით, გაუქმდა საზიარო უფლება შპს «ც-რისა» და ა. ნ-შვილის თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთზე და ა. ნ-შვილს ნატურით გამოეყო დუშეთის რაიონის სოფელ ...ში მდებარე რესტორან «ე-იის» კუთვნილი 1/5 იდეალური წილის შესაბამისი რეალური წილი, კერძოდ, მიწის ნაკვეთი ფართით 1 222.00 კვ.მ, აგრეთვე, ¹6 სახინკლე და ¹7 დარბაზის შენობა;

საზიარო უფლების გაუქმების შედეგად, ა. ნ-შვილს მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული ¹6 და ¹7 შენობები მიეკუთვნა გაუმჯობესებული სახით;

2009 წლის 5 ოქტომბრის ¹... აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, რესტორან «ე-იის» რეკონსტრუქციაზე, მათ შორის მოპასუხის მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული ¹6 და ¹7 შენობების გაუმჯობესებაზე, შპს «ც-რის» მიერ გაწეული ხარჯი შეადგენს 82275 ლარს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე ა. ნ-შვილს უნდა დაკისრებოდა რესტორან «ე-იის» რეკონსტრუქციაზე შპს «ც-რის» მიერ გაწეული ხარჯის შესაბამისი წილი, კერძოდ, 82275 ლარის 1/5 ნაწილი, ანუ 16455 ლარი, ვინაიდან ამ ოდენობით გაუმჯობესებული მიწის ნაკვეთი მიიღო მოპასუხემ თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთზე საზიარო უფლების გაუქმებით.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო პალატის აღნიშნულ მსჯელობას, ვინაიდან მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი იყო იმის დადგენა, თუ რა ოდენობით გამდიდრდა მოპასუხე. ამისათვის კი უნდა გარკვეულიყო, თუ რა სახით არსებობდა საზიარო უფლების გაუქმების შედეგად მოპასუხისათვის მიკუთვნებული მიწის ნაკვეთი მოსარჩელის მიერ ამ მიწის ნაკვეთზე სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დაწყებამდე და რა სახით იქნა იგი გადაცემული (დაბრუნებული) მოპასუხისათვის.

სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარაჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით კი, გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი, ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს.

მითითებული მუხლის მთავარი დებულება ისაა, რომ სხვა პირის ქონებაზე გაწეული ხარჯები უნდა ანაზღაურდეს. ამასთან, სხვა პირის ქონებაზე შეგნებულად ან შეცდომით გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა, ხოლო თუ გამდიდრების ფაქტი სახეზე არაა, მაშინ მარტო ხარჯის გაწევა არ წარმოშობს კონდიქციურ ვალდებულებას. გამდიდრების ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ მომენტისათვის, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი. ამ დროს უნდა გაირკვეს რა სახით იყო ნივთი გადაცემული და რა სახით ბრუნდება იგი უკან. ასეთ შემთხვევაში რეალურად ჩანს გამდიდრების ხარისხი. გარდა ამისა, შესაძლებელია გამდიდრება გამოიხატოს დაბრუნებული ნივთიდან ადრინდელთან შედარებით მეტი სარგებლის მიღებაში, რადგან მნიშვნელოვნადაა გაზრდილი დაბრუნებული ნივთის ღირებულება. ორივე შემთხვევაში მოვალის გამდიდრების ფაქტია მთავარი და გაწეული ხარჯები უნდა ანაზღაურდეს გამდიდრების ოდენობის შესაბამისად. კონდიქციურმა მოთხოვნამ არ უნდა გამოიწვიოს გამდიდრებული პირის ქონების იმაზე მეტად შემცირება, რითაც იგი გამდიდრდა.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ, მართალია, მართებულად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლი, მაგრამ არ დაადგინა ამ ნორმის სწორად შეფარდებისათვის აუცილებელი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ; რა სახით არსებობდა საზიარო უფლების გაუქმების შედეგად მოპასუხისათვის მიკუთვნებული მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობები (¹6 სახინკლე, ¹7 დარბაზი) მოსარჩელის მიერ რესტორნის სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დაწყებამდე და რა სახით იქნა იგი გადაცემული მოპასუხისათვის; გამდიდრდა თუ არა და რა ოდენობით მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობების გადაცემით მოპასუხე.

სააპელაციო სასამართლომ ისე დააკისრა მოპასუხეს მოსარჩელის მიერ რესტორნის რეკონსტრუქციაზე გაწეული მთლიანი ხარჯის 1/5 ნაწილი, რომ არ გამოურკვევია, თუ რამდენად შეესაბამებოდა ეს თანხა იმ ოდენობას, რომლითაც გამდიდრდა მოპასუხე. ამ თვალსაზრისით, საყურადღებოა და სააპელაციო პალატის მიერ შეფასებას საჭიროებს კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, რომლითაც იხელმძღვანელა სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას, მხოლოდ ¹6 სახინკლეზე გაწეული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების ღირებულება ბევრად უფრო მეტია გადაწყვეტილებით დაკისრებულ თანხაზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია, რაც მისი გაუქმების და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტის თანახმად.

საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის აუცილებელი ფაქტობრივი გარემოებები და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ძირითადი გადაწყვეტილების გაუქმების გამო, უნდა გაუქმდეს ასევე ამავე სასამართლოს 2010 წლის 6 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილებაც, ვინაიდან იგი ეხება მხარეთა შორის სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხს, რომელიც უნდა გადაწყვიტოს სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის შესაბამისად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს «ც-რის» საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილება, ამავე სასამართლოს 2010 წლის 6 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.