ას-716-671-2010 29 ნოემბერი, 2010 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, ნ. კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები _ მ. და ზ. ხ-ძეები

წარმომადგენელი _ მ. გ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ლ. ქ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 29 ივნისს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართეს მ. და ზ. ხ-ძეებმა მოპასუხე ლ. ქ-ძის მიმართ და მოითხოვეს მოპასუხისაგან უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა, რაც გამოწვეული იყო იმით, რომ მოპასუხემ ააგო ღობე და მოსარჩელეებს აუკრძალა საერთო სარგებლობის სამანქანო გზით გადაადგილება. მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ ქუთაისში, ... ქ.¹198-ში მდებარე საცხოვრებელი და 1837კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელიც ლ. ქ-ძესთან ერთად აღრიცხულია მათ თანასაკუთრებაში, მოპასუხემ თვითნებურად გადაღობა. მოპასუხის მითითებული ქმედების შედეგად შეიზღუდა მათი კანონიერი უფლება თავისუფლად ესარგებლათ საერთო სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთით (ტომი 1, ს.ფ. 1-10).

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილებით ზ. და მ. ხ-ძეების სარჩელი დაკმაყოფილდა, ლ. ქ-ძეს დაევალა საერთო სარგებლობის მიწის ნაკვეთის გათავისუფლება თვითნებურად აგებული ღობისაგან, ამასთან, მოპასუხეს აეკრძალა მოსარჩელეებისათვის საერთო სამანქანო გზით სარგებლობის ხელშეშლა.

საქმეში არსებული საჯარო რეესტრის ამონაწერისა და მოსარჩელეების მიერ წარდგენილი, ქუთაისში, ... ქ.¹198-ის საერთო საკუთრებაში არსებული სახლთმფლობელობის ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლების ტექნიკური პასპორტის შესაბამისად, საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დაადგინა, რომ ქუთაიში, ... ქ. ¹198-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის და მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებს წარმოადგენენ: ზ. ხ-ძე (1/6 ნაწილი), მ. ხ-ძე (2/6 ნაწილი) და ლ. ქ-ძე (3/6 ნაწილი).

საქალაქო სასამართლომ სადავო საკითხის გადასაწყვეტად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, 173-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილები, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი და განმარტა, რომ თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა ნეგატორული სარჩელის შეტანის გზით. ამასთან, ნეგატორული სარჩელის სამი საფუძველი უნდა არსებობდეს: მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე, მოპასუხე უნდა იყოს სადავო ნივთის მფლობელი და უნდა ხორციელდებოდეს საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლა.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელის მოთხოვნა მიმართული იყო მხარეებს შორის საერთო სარგებლობაში არსებული სამანქანო გზით სარგებლობისათვის ხელშეშლის აღკვეთისაკენ, რაც თავისი შინაარსით ნეგატორულ სარჩელს წარმოადგენდა. ამასთან, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე არსებობდა ზემოაღნიშნული სამივე პირობა.

სასამართლომ მუთითა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 1991 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც განისაზღვრა მხარეებს შორის თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესი და ვ. ხ-ძეს (მოპასუხის დედა) სარგებლობაში დარჩა 1042,1 კვ.მ, მ. ხ-ძეს (მოსარჩელე) _ 278 კვ.მ, ხოლო ზ. ხ-ძეს (მოსარჩელე) _ 319,6 კვ.მ. რაც შეეხებოდა სადავო სამანქანო გზას, ამავე გადაწყვეტილებით იგი დარჩა მხარეთა საერთო სარგებლობაში. შესაბამისად, როგორც მოსარჩელეებს, ისე მოპასუხეს თანაბარი უფლება გააჩნდათ, ესარგებლათ აღნიშნული გზით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადასტურებულად მიიჩნია მოპასუხის მხრიდან თანასაკუთრებაში არსებული სამანქანო გზის სარგებლობით გამოწვეული უკანონო ხელშეშლის არსებობის ფაქტი და ჩათვალა, რომ ზ. და მ. ხ-ძეების მოთხოვნა დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა, ლ. ქ-ძეს უნდა დავალებოდა, რომ აეღო თვითნებურად მოწყობილი ღობე და ხელი არ შეეშალა მოსარჩელეებისათვის საერთო სამანქანო გზით სარგებლობაში (ტომი 1, ს.ფ. 136-139).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ქ-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი 1, ს.ფ. 148-159).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილებით ლ. ქ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილება, ზ. ხ-ძისა და მ. ხ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქუთაისში, ... ქ.¹198-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია ზ. ხ-ძისა და ლ. ქ-ძის თანასაკუთრებად. ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის მონაცემებით, თანამესაკუთრეა ასევე მ. ხ-ძე.

ზემომითითებულ მიწის ნაკვეთზე აგებულია ორი სახლი, რომლებიც მხარეთა ინდივიდუალურ საკუთრებაშია. მათ შორის, ლ. ქ-ძეს ეკუთვნის 138,27კვ.მ ფართი.

მე-20 საუკუნის 80-იანი წლებიდან მოდავე მხარეებს შორის მიწის ნაკვეთი მყარი სასაზღვრო მიჯნით არის გამიჯნული და მხარეები ამ ნაკვეთებით ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად სარგებლობენ.

მხარეებს შორის არსებობდა დავა მიწის ნაკვეთით სარგებლობის (ღობის აღდგენის) თაობაზე, რის შედეგადაც ქუთაისის ავტოქარხნის რაიონის სასამართლოს 1988 წლის 27 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული და აღსრულებული გადაწყვეტილებით დადგინდა ლ. ქ-ძის დედის, ვ. ხ-ძის სახლის წინ მდებარე ღობის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა.

ქუთაისის ავტოქარხნის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1988 წლის 25 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მ. და ზ. ხ-ძეების სარჩელი მოპასუხე ვ. ხ-ძის მიმართ საერთო სარგებლობაში არსებული საეზოვე მიწის ნაკვეთის სარგებლობის წესის განსაზღვრის შესახებ და ქუთაიში, ... ქ. ¹198-ში მდებარე მიწის ნაკვეთში მოეწყო სამანქანე გზა. დასახელებული გადაწყვეტილება გაუქმდა საქართველოს სსრ უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 1988 წლის 14 ოქტომბრის განჩინებით და საქმე ხელახლა განსახილველად დაექვემდებარა ქუთაისის ავტოქარხნის რაიონის სახალხო სასამართლოს, რომლის 1989 წლის 14 ოქტომბრის განჩინებით საქმის წარმოება შეწყდა იმ საფუძვლით, რომ არსებობდა 1988 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილება, რომელიც კანონიერ ძალაში იყო შესული.

1991 წელს მ. და ზ. ხ-ძეებმა კვლავ აღძრეს სარჩელი იმავე დავის საგანზე, იმავე საფუძვლით და იმავე მხარის მიმართ და 1991 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებით მხარეებს შორის თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესი ისე განსაზღვრა, როგორც ეს 1988 წლის 25 აგვისტოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში იყო მითითებული.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელზე არსებული ღობის მოშლასაც მოსარჩელეები მოითხოვდნენ, 1997 წლის 25 ნოემბრისათვის იყო და ამჟამადაც იმყოფება ლ. ქ-ძის ინდივიდუალურ სარგებლობაში, მიწის ნაკვეთზე განლაგებულია ამ უკანასკნელის ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლი. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეს მიწის ნაკვეთი ლ. ქ-ძის ინდივიდუალურ საკუთრებას წარმოადგენდა, ხოლო სადავო ღობე იყო სასაზღვრო მიჯნა. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეთა მოთხოვნა ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ უსაფუძვლო იყო.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქლაქო კოდექსის 180-ე მუხლზე და დადგენილად მიიჩნია, რომ მ. და ზ. ხ-ძეების მიწის ნაკვეთს გააჩნდა ჯეროვანი კავშირი საჯარო გზასთან, კერძოდ, იგი საჯარო კომუნიკაციებს უკავშირდებოდა ... ქუჩის პარალელური ქუჩის მეშვეობით (ტომი 2, ს.ფ. 44-46).

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. პალატამ აღნიშნა, რომ სადავო ღობე აღდგენილ იქნა ქუთაისის ავტოქარხნის რაიონის სასამართლოს 1988 წლის 27 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული და აღსრულებული გადაწყვეტილების საფუძველზე. როგორც მითითებულ, ისე მომდევნო დავაში აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე ღობის მოშლის აუცილებლობას იმით ასაბუთებდა, რომ მას ესაჭიროებოდა სამანქანე გზა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზ. და მ. ხ-ძეებს უფლება არ ჰქონდათ მოეთხოვათ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე აღდგენილი ღობის ხელახლა მოშლა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ზ. და მ. ხ-ძეების წარმომადგენლის მსჯელობა იმის შესახებ, რომ მოგვიანებით, ... ქუჩასთან დამაკავშირებელი სამანქანე გზა აღდგა, რამდენადაც საქმეში არ მოიპოვებოდა აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. ქუთაისის ავტოქარხნის რაიონის სს რ/განყოფილების უფროსის წერილი ლ. ხ-ძის სახელზე, რომელსაც მოაწინააღმდეგე მხარე თავისი პოზიციის დასადასტურებლად იყენებდა, შედგენილი იყო 1986 წლის 6 მაისს, რაც არ ადასტურებდა იმას, რომ 1988 წლის შემდეგ აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე ... ქუჩას სამანქანე გზით უკავშირდებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეები ქუთაისის ავტოქარხნის რაიონის სასამართლოს 1988 წლის 27 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი წესით, მიწის ნაკვეთებით სარგებლობდნენ 1988 წლიდან და ამავე წესით სარგებლობენ დღესაც. აღნიშნულით კი დასტურდება, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 1991 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილება არ აღსრულებულა. პალატამ მიუთითა 1964 წლის სამოქალაქო კოდექსის 359-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების ვადა, რომელშიც ერთ-ერთი მხარე იყო მოქალაქე, განისაზღვრებოდა სამი წლით. მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 142.1 მუხლის მიხედვით კი, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ვადაა ათი წელი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში გასული იყო 1991 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილების აღსრულებისათვის დადგენილი ვადა, რაც ნიშნავდა, რომ ეს გადაწყვეტილება ვერ აღსრულდებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მ. და ზ. ხ-ძეებმა და მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ ქუთაისში, ... ქ. ¹198-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრეები არიან ზ. ხ-ძე, მ. ხ-ძე და ლ. ქ-ძე. მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებას ცხადყოფს ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, აგრეთვე, ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის ცნობა-დახასიათება და საერთო საკუთრებაში არსებული სახლთმფლობელობის ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლების ტექნიკური პასპორტი. სამოქალაქო კოდექსის 312.1 მუხლის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის მონაცემები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი.

კასატორები უსაფუძვლოდ მიიჩნევენ სასამართლოს მსჯელობას იმ ნაწილშიც, სადაც აღნიშნულია, რომ ლ. ქ-ძეს სადავო მიწის ნაკვეთი მყარი საზღვრით აქვს შემოღობილი. მათი თქმით, სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილი ფოტომასალით ნათლად ირკვევა, რომ მხარეს სადავო მიწის ნაკვეთზე შემოღობვა განხორციელებული აქვს ხის ფიცრულით. ამასთან, აშკარაა, რომ იგი ახალი შესრულებულია.

კასატორთა მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად შეაფასა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 1991 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილება, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული. ამ გადაწყვეტილებით განხილულ საქმეზე მოწინააღმდეგე მხარეს წარმოადგენდა ლ. ქ-ძის დედა ვ. ხ-ძე (მოსარჩელეების ბიძაშვილი), რა დროსაც ახლობლების ჩარევით საჭირო აღარ გახდა გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება. მხარეებს შორის მოლაპარაკებებში აქტიურად მონაწილეობდა ლ. ქ-ძის დაც, რის შემდგომაც მხარეები საერთო სარგებლობის მიწის ნაკვეთით სარგებლობდნენ, როგორც თანამესაკუთრეები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. და ზ. ხ-ძეების საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მ. და ზ. ხ-ძეების საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. და ზ. ხ-ძეების საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორებს _ მ. და ზ. ხ-ძეებს დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე მ. ხ-ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.