ას-77-67-2011 11 აპრილი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

პ. ქათამაძე, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ზ. ნ-შვილი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები _ დ., ჯ, ა. და გ. ჯ-შვილები, სპს «ხ-ძე და გ-შვილების საკონსულტაციო ჯგუფთან არსებული საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟი» (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 25 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ კერძო არბიტრაჟის გადაწყვეტილების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ზ. ნ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში დ., ჯ და ნ. ჯ-შვილებისა და სპს «ხ-ძე და გ-შვილების საკონსულტაციო ჯგუფთან არსებული საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის» მიმართ კერძო არბიტრაჟის გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: 1932 წლის 15 აგვისტოს მოსარჩელის მამამ ა. ნ-შვილმა და მ. ნ-შვილმა შეიძინეს ქ.თბილისში, ა-ის ქ. ¹40-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, რომელიც საკუთრების უფლებით აღირიცხა მათ სახელზე. მ. და ა. ნ-შვილების გარდაცვალების შემდეგ სადავო ბინაზე მემკვიდრეობა მიიღეს ა. ნ-შვილის შვილმა - ზ. ნ-შვილმა და მ. ნ-შვილის შვილიშვილებმა: მ., ნ.ა და რ. ნ-შვილებმა. როგორც მოსარჩელისთვის გახდა ცნობილი, 2008 წლის 13 ოქტომბერს სპს «ხ-ძე და გ-შვილების საკონსულტაციო ჯგუფთან არსებულმა საქართველოს მუდმივმოქმედმა არბიტრაჟმა» მიიღო გადაწყვეტილება, რითაც დ., ჯ და ნ. ჯ-შვილები ცნობილ იქნენ ქ.თბილისში, ა-ის ქ. ¹40-ში მდებარე უძრავი ქონების 9/43 წილის მესაკუთრეებად. არასწორია არბიტრაჟის მოსაზრება, რომ, თითქოს მოსარჩელის მამამ, ა. ნ-შვილმა, 1937 წელს ი. ჯ-შვილს მიჰყიდა სადავო ბინის 20 კვ. მ. საარბიტრაჟო პრეტენზიის განხილვისას არ იქნა მოწვეული მოსარჩელე, რითაც დაირღვა და შეილახა მისი უფლებები, ამასთან აღსანიშნავია ისიც, რომ ა. ნ-შვილმა ი.ჯ-შვილი სადავო ბინაში მიიყვანა, როგორც ე.წ «ასტუპნიკი», რათა გაეფორმებინა ნასყიდობის ხელშეკრულება.

მოპასუხეებმა დ., ჯ და ნ. ჯ-შვილებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს მხოლოდ «საქართველოს კერძო არბიტრაჟის შესახებ» კანონით, კერძოდ, საარბიტრაჟო სასამართლოს მიერ 2008 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მიღებისას კანონის მოთხოვნა არ დარღვეულა და სარბიტრაჟო შეთანხმების მხარეებს პრეტენზია არ გააჩნიათ. საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლება აქვთ მხოლოდ საარბიტრაჟო განხილვაში მონაწილე მხარეებს. მოსარჩელე საარბიტრაჟო განხილვაში მხარედ არ მონაწილეობდა და იგი არც შეიძლება ყოფილიყო მხარე, ვინაიდან არბიტრაჟის დავის საგანს წარმოადგენდა ი. ჯ-შვილის ქონებაზე მემკვიდრეებს შორის წილის განსაზღვრა. მოპასუხეებმა - დ., ჯ და ნ. ჯ-შვილებმა, როგორც ი. ჯ-შვილის მემკვიდრეებმა, კანონის შესაბამისად გამოავლინეს რა თავიანთი ნება, 2008 წლის 22 სექტემბრის საარბიტრაჟო შეთანხმებით, შეთანხმდნენ, მემკვიდრეებს შორის დავა განხილულიყო არბიტრაჟში, რომლის გადაწყვეტილებითაც განისაზღვრა ი. ჯ-შვილის კუთვნილი 19/43 წილიდან მემკვიდრეების ნ., დ. და ჯ ჯ-შვილების წილი. მოპასუხეებმა სარბიტრაჟო სასამართლოში წარადგინეს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ, რომ ი. ჯ-შვილი ქ.თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროში 1940 წლიდანაა დარეგისტრირებული ქ.თბილისში, ა-ის ქ. ¹40-ში მდებარე სახლთმფლობელობის მესაკუთრედ და ქონება შევიდა სამკვიდრო მასაში, რაც დღემდე ნ-შვილებს სადავოდ არ გაუხდიათ, ამასთან აღსანიშნავია ისიც, რომ ნ-შვილებმა მემკვიდრეობის მიღების შემდეგ თავდაპირველად თვითონ განსაზღვრეს თავიანთი წილი (24/43). ასევე უსაფუძვლოა სარჩელის მითითება იმის თაობაზე, რომ სადავო საცხოვრებელ სახლში ი. ჯ-შვილი ა. ნ-შვილმა მიიყვანა, როგორც «ასტუპნიკი», ვინაიდან ქ.თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროს ჩანაწერი გამორიცხავს ი. ჯ-შვილის სხვა უფლების არსებობას.

მოპასუხე სპს «ხ-ძე და გ-შვილების საკონსულტაციო ჯგუფთან არსებული საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის» წარმომადგენელმა ლ. გ-შვილმა სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა, უარი ეთქვას სარჩელს დაკმაყოფილებზე შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელე არ აკონკრეტებს გადაწყვეტილების გასაჩივრების სამართლებრივ საფუძველს, სავარაუდოა, რომ მოსარჩელე გადაწყვეტილების გაუქმებას მოითხოვს 43-ე მუხლის «ბ» ქვეპუნქტის საფუძველზე, აღნიშნული საფუძვლით კი, გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლება აქვთ მხოლოდ საარბიტრაჟო განხილვაში მონაწილე მხარეებს. მოცემულ დავაში კი, მოსარჩელე ზ. ნ-შვილი საარბიტრაჟო განხილვაში მხარეს არ წარმოადგენდა. 2008 წლის 22 სექტემბრის საარბიტრაჟო შეთანხმებით, საარბიტრაჟო განხილვაზე შეთანხმება არსებობდა მხოლოდ დ., ჯ და ნ. ჯ-შვილებს შორის, რომლებიც სამკვიდროს დამტოვებლის – ი. ჯ-შვილის მემკვიდრეები არიან. ი. ჯ-შვილის სახელზე თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროში 1940 წლიდან საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა ქ.თბილისში, ა-ის ქ. ¹40-ში მდებარე სახლთმფლობელობა დანარჩენ თანამესაკუთრეებთან ერთად, შესაბამისად, არბიტრაჟის გადაწყვეტილებით განისაზღვრა ი. ჯ-შვილის კუთვნილი 19/43 წილიდან მემკვიდრეების წილი. ამდენად, არბიტრაჟის დავა, საარბიტრაჟო შეთანხმების საფუძველზე, მხოლოდ მემკვიდრეებს შორის უნდა განხილულიყო. ამ დავაში სახლთმფლობელობის დანარჩენ თანამესაკუთრეების მონაწილეობას არც «კერძო არბიტრაჟის შესახებ» კანონი და არც მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლები არ ითვალისწინებს. მით უმეტეს, რომ ნ-შვილების წილი, საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, უკვე განსაზღვრულია. აქედან გამომდინარე, უსაფუძვლოა მოსარჩელის მოსაზრება მისი საარბიტრაჟო წარმოების მსვლელობისას მოწვევის თაობაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით ზ. ნ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ნ-შვილმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით ზ. ნ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და სამართლებრივ შეფასებებს, კერძოდ, დადგენილად ცნო, რომ ზ. ნ-შვილის მამის - ა. ნ-შვილისა და მისი ბიძის - მ. ნ-შვილის მიერ 1932 წლის 15 აგვიტოს შალვა თეთრაძისაგან შეძენილ იქნა ქ.თბილისში, ა-ის ქ. ¹40-ში მდებარე შენობის ნაწილი, რომელშიც არ იგულისხმებოდა შენობის სავაჭრო დანიშნულების მქონე ფართი. ქ.თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს 1985 წლის 2 დეკემბრის ¹3/999 გადაწყვეტილების საფუძველზე მიიჩნია, რომ აწ გარდაცვლილი მ. ნ-შვილი საკუთრების უფლებით ფლობდა 23.5 კვ. მ ¹1 ოთახს, კერძოდ, მთლიანი სახლის 24/43 ნაწილს.

სასამართლო დაეთანხმა ასევე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას მოსარჩელის არგუმენტის გაუზიარებლობის თაობაზე, კერძოდ, სადავო გადაწყვეტილებით მოპასუხეებს, დ., ჯ და ნ. ჯ-შვილებს, მიეკუთვნათ ზ.ნ-შვილის საკუთრებაში არსებული სახლის ნაწილი, ასევე მოპასუხეთა შორის განაწილებული სახლის იდეალური ნაწილი, რაც არასოდეს იყო მოპასუხეთა მამკვიდრებელ ი.ჯ-შვილის საკუთრება. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლითა და 311-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიუთითა, რომ 2008 წლის 22 ივლისს ანუ სადავო გადაწყვეტილების მიღებამდე გაცემული საჯარო რეესტრის ამონაწერის საფუძველზე, მითითებულ მისამართზე მდებარე 43 კვ. მ საერთო და საცხოვრებელი ფართის მქონე შენობა-ნაგებობის 24/43 ნაწილის მესაკუთრეები არიან მ., ნ.ა, რ. და ზ. ნ-შვილები, შესაბამისად, მოსარჩელე ზ.ნ-შვილი, ამ ჩანაწერის მიხედვით, წარმოადგენს შენობა-ნაგებობების 6/43 ნაწილის მესაკუთრეს, ხოლო სადავო გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ გაცემული საჯარო რეესტრის ამონაწერის საფუძველზე კი, 2008 წლის 3 დეკემბრის მდგომარეობით მითითებულ მისამართზე მდებარე სახლის თანამესაკუთრეთა შორის წილები გადანაწილებულ იქნა იმდაგვარად, რომ ჯ. და დ. ჯ-შვილები წარმოადგენდნენ 9/43 ნაწილის თანამესაკუთრეები, ნ. ჯ-შვილი - 9/43 ნაწილის მესაკუთრეა, მ. და ნ. ნ-შვილები - 12/43 ნაწილის, ხოლო ზ. და რ. ნ-შვილები კი, მეორე, 12.43 ნაწილის თანამესაკუთრეებს წარმოადგენენ, ანუ თითოეული ნ-შვილის წილის ოდენობა განისაზღვრა სახლის 6/43 ნაწილით. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ კერძო არბიტრაჟის სადავო გადაწყვეტილების მიღებას ზეგავლენა არ მოუხდენია მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული სახლის ნაწილის ოდენობაზე. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლი, 311-ე მუხლის პირველი ნაწილი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილი და «კერძო არბიტრაჟის შესახებ» საქართველოს კანონის 36-ე მუხლის მე-4 პუნქტი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ზ.ნ-შვილმა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: პალატამ არასწორად განმარტა კერძო არბიტრაჟის შესახებ კანონის 36-ე მუხლის მე-4 ნაწილი, ასევე არ გამოიყენა ამ კანონის 43-ე მუხლის «ბ» ქვეპუნქტი, არ დაადგინა ის გარემოება, რომ სადავო არბიტრაჟის გადაწყვეტილება უშუალოდ შეეხო ზ.ნ-შვილის ინტერესებს, ვინაიდან აღნიშნული გადაწყვეტილებით ფაქტობრივად განიკარგა მისი თბილისში, ა-ის ქ. ¹40-ში მდებარე უძრავი ქონება. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მამამ 1937 წელს მიჰყიდა ი. ჯ-შვილს თავისი კუთვნილი ფართის ნაწილი, თუმცა უგულებელყო თბილისის ცენტრალური არქივის ცნობა, საიდანაც ირკვევა, რომ სანოტარო კანტორის 1935-1942 წლების დოკუმენტებში აღნიშნული ხელშეკრულება არ მოიპოვება და, შესაბამისად, თუ აღნიშნული გარიგება გაფორმებული იყო სანოტარო წესის გარეშე, მოწინააღმდეგე მხარე ითვლება საცხოვრებელი ბინის მოსარგებლედ და არა მესაკუთრედ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ზ. ნ-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 25 ნოემბრის განჩინება გაუქმდეს და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს იმავე სასამართლოში, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ ფაქტობრივად და სამართლებრივად უნდა დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, კერძოდ:

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლზე დაყრდნობით მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმის გარემოებები სრულად არის გამოკვლეული და სამართლებრივად სწორადაა შეფასებული, რის გამოც იგი უცვლელად უნდა იქნეს დატოვებული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც საქმე ხელმეორედ არ წყდება არსებითად, მიიღება განჩინების ფორმით, რომელიც აღწერილობითი და სამოტივაციო ნაწილების ნაცვლად უნდა შეიცავდეს მოკლე დასაბუთებას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ან უცვლელად დატოვების შესახებ. თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით.

სასამართლო გადაწყვეტილება წარმოადგენს მართლმსაჯულების აქტს, რომელიც გამოიტანება საქმის განხილვის შედეგად და უნდა პასუხობდეს კანონის მოთხოვნებს. სასამართლო გადაწყვეტილების უპირველესი ფუნქცია მოდავე პირებისათვის უფლებათა და ვალდებულებათა არსებობა-არარსებობის დადგენაა, რაც საბოლოოდ უზრუნველყოფს მართლწესრიგის დამკვიდრებას და სამართალდარღვევის პროფილაქტიკას.

სასამართლო გადაწყვეტილების მნიშვნელობიდან გამომდინარე, კანონი აწესებს მკაცრ მოთხოვნებს სასამართლო გადაწყვეტილების შინაარსთან მიმართებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დანაწესით, რომ ყოველი პირისათვის უზრუნველყოფილია უფლების სასამართლო წესით დაცვა (მე-2 მუხლი), პირის სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებასთან ერთად იგულისხმება სასამართლოს ვალდებულება, დასაბუთებულად დააკმაყოფილოს ან უარი უთხრას მის მოთხოვნას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლი იმპერატიულად ადგენს ფაქტობრივად და სამართლებრივად დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანის ვალდებულებას. გადაწყვეტილების აღწერილობითი და სამოტივაციო ნაწილი ნათლად უნდა ასახავდეს სასამართლოს შემეცნებით მსჯელობას ფაქტებთან მიმართებით (ფაქტობრივი დასაბუთება) და შეფასებით მსჯელობას დადგენილი ფაქტების იურიდიული ძალისა და მნიშვნელობის შესახებ (სამართლებრივი დასაბუთება). კანონის იმპერატიული დათქმა გადაწყვეტილების დასაბუთების აუცილებლობაზე, განპირობებულია მართლმსაჯულების ერთ-ერთი ძირითადი მიზნით, დაარწმუნოს მხარეები დავის კანონიერად და სამართლიანად გადაწყვეტაში და ამავდროულად, გადაწყვეტილების დასაბუთებით რეალიზებულია საზოგადოების უფლება, იცოდეს, თუ რა გადაწყვეტილებები გამოაქვთ მათი სახელით და რა არის მათი საფუძველი. პირის საქართველოს კონსტიტუციითა და საერთაშორისო აქტებით გარანტირებული უფლება, მისი სადავოდ ქცეული უფლების სამართლიანი სასამართლო განხილვისა, მოიცავს პირის უფლებას, იცოდეს, მის დავასთან დაკავშირებით, რომელ ფაქტებსა და კანონებზე დაყრდნობით მიიღოს სასამართლომ გადაწყვეტილება. კანონით გარანტირებულია სასამართლო გადაწყვეტილების დასაბუთებულობის შემოწმების სისტემა (აპელაცია, კასაცია) და დაინტერესებულ პირს, დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპით, შეუძლია გაასაჩივროს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, გარდა კანონით ზუსტად გათვალისწინებული გამონაკლისისა. ამასთან, როდესაც პირი სადავოდ ხდის პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილებას, როგორც მისთვის მიუღებელსა და არადამაჯერებელს, სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც ეთანხმება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას, დასაბუთებულად უნდა განუმარტოს აპელანტს, თუ რატომ, რომელ ფაქტებსა და ნორმებზე დაყრდნობით არ იზიარებს მის თითოეულ სააპელაციო პრეტენზიას. ზემოაღნიშნული უდევს საფუძვლად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის დანაწესს, რომლის მიხედვით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებების გაზიარების შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთება იცვლება მათზე _ გაზიარებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და მათ შეფასებაზე მითითებით. კანონის აღნიშნული დათქმა არ ეწინააღმდეგება კანონის იმპერატიულ მოთხოვნას, რომლის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლო ვალდებულია, დასაბუთებული პასუხი გასცეს სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიებს. სასამართლოს უპირველეს ფუნქციას სწორედ მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების დასაბუთება და იმ პრეტენზიებზე დამაჯერებელი პასუხის გაცემა წარმოადგენს, რაც გააჩნია მოდავე მხარეს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო პალატამ უნდა დაასაბუთოს თავისი მოსაზრებები საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა და მათ იურიდიულ შეფასებათა თაობაზე და გადაწყვიტოს დავა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ზ. ნ-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 25 ნოემბრის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.