¹ას-804-858-2011 27 ივნისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ მ. ქ-შვილი (წარმომადგენელი ქ. უ-შვილი)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. ც-ძე

მოპასუხე _ იურიდიული კომპანია შპს «...-ის» «...»

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 2 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ნ. ც-ძემ მოპასუხის _ იურიდიული კომპანია შპს «...-ის» «...ს» წინააღმდეგ. მოსარჩელემ მოითხოვა შპს «...-ის» «...ს» 2009 წლის 22 ოქტომბრის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების (საქმეზე ¹..., მ. ქ-შვილის საარბიტრაჟო პრეტენზიისა გამო ნ. ც-ძის მიმართ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე) გაუქმება (ტომი I, ს.ფ. 1-9).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 30 აპრილის საოქმო განჩინებით საქმეში მოპასუხედ ჩაება მ. ქ-შვილი (ტომი I, ს.ფ. 112-115).

ამავე სასამართლოს 2010 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. ც-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ... იურიდიული კომპანია შპს «...-ის» 2009 წლის 22 ოქტომბრის ¹... გადაწყვეტილება მ. ქ-შვილის საარბიტრაჟო პრეტენზიის გამო ნ. ც-ძის მიმართ.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2003 წლის 19 დეკემბერს მ. ქ-შვილსა და ნ. ც-ძეს შორის გაფორმდა სარგებლიანი სესხის, იპოთეკის და ბინით სარგებლობის შესახებ წერილობითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც მ. ქ-შვილმა ნ. ც-ძეს ასესხა 6000 აშშ დოლარი 2004 წლის 19 დეკემბრამდე ვადით. სესხის სარგებელი წარმოადგენდა ნ. ც-ძის საცხოვრებელ ბინაში მ. ქ-შვილის სარგებლობის უფლებას. ამავდროულად იპოთეკით დაიტვირთა ნ. ც-ძის კუთვნილი საცხოვრებელი ბინა, რომელიც მდებარეობდა ქ.თბილისში, ვ-ს გამზირის ... კვარტლის მე-... კორპუსში, ბინა ¹...;

მხარეთა შეთანხმებით ხელშეკრულების ვადა გაგრძელდა 2005 წლის 19 დეკემბრამდე, რის სანაცვლოდ მ. ქ-შვილმა ნ. ც-ძეს კიდევ ასესხა 1000 აშშ დოლარი;

ნ. ც-ძემ ვალდებულება ვერ შეასრულა, რის გამოც მ. ქ-შვილმა პრეტენზიით მიმართა არბიტრაჟს _ შპს «...-ს», რომლის 2008 წლის 4 ნოემბრის ¹... გადაწყვეტილებით მ. ქ-შვილის პრეტენზია დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. კერძოდ, ნ. ცაბაძეს დაეკისრა სესხის ძირითადი თანხა 13020 ლარი, 1000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი და საარბიტრაჟო მოსაკრებელი. პრეტენზია არ დაკმაყოფილდა ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის ნაწილში. კერძოდ, მ. ქ-შვილი ითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას კანონით გათვალისწინებული პროცენტის სახით სესხის ძირითადი თანხის 3%-ის ოდენობით ყოველთვიურად 390.60 ლარის ოდენობით 2004 წილს 19 დეკემბრიდან 2007 წლის 31 ივლისის ჩათვლით. არბიტრაჟმა გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ მ. ქ-შვილს კანონით გათვალისწინებული პროცენტის მოთხოვნის უფლება არ ჰქონდა, ვინაიდან სესხი იყო სარგებლიანი, რაც შეადგენდა მ. ქ-შვილისათვის ბინით სარგებლობის უფლების დათმობას;

თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2009 წლის 16 მარტის ცნობით დადგენილია, რომ არბიტრაჟის ხსენებული გადაწყვეტილება აღსრულდა და ნ. ც-ძემ 2008 წლის 10 დეკემბერს სრულად დაფარა მ. ქ-შვილის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხა;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 8 იანვრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ნ. ც-ძის სარჩელი, რომლითაც მ. ქ-შვილის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა ნ. ც-ძის კუთვნილი საცხოვრებელი ბინა, რომლის სარგებლობის უფლებაც დათმობილი ჰქონდა მ. ქ-შვილს სესხის, იპოთეკის და ბინით სარგებლობის ხელშეკრულებით. აღნიშნული გადაწყვეტილება ძალაში დარჩა თბილისის საპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 29 ივლისის განჩინებით;

არბიტრაჟ შპს «...-ის» 2009 წლის 22 ოქტომბრის ¹... გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ 2009 წლის 8 სექტემბერს მ. ქ-შვილმა კვლავ მიმართა პრეტენზიით არბიტრაჟს ნ. ც-ძის წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვა 2005 წლის 27 დეკემბრიდან 2008 წლის 10 დეკემბრამდე ყოველთვიურად 6000 აშშ დოლარის 3%-ის 180 აშშ დოლარის, ჯამში 6370 აშშ დოლარის დაკისრება იმაზე მითითებით, რომ ნ. ც-ძემ არ დაუბრუნა სესხი დათქმულ ვადაში – 2005 წლის 19 დეკემბერს, რის გამოც მან 2005 წლის 27 დეკემბერს ისესხა 6000 აშშ დოლარი, ექვსი თვის ვადით, 3%-ის დარიცხვით. არბიტრაჟმა პრეტენზია დააკმაყოფილა და გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ მ. ქ-შვილმა ზიანი განიცადა იმით, რომ პროცენტის სახით მესამე პირს გადაუხადა თანხა, რადგან ნ. ც-ძემ ვადაში არ დაუბრუნა სესხი;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 12 იანვრის განჩინებით დაკმაყოფილდა ნ. ც-ძის განცხადება და, მისი სარჩელის განხილვამდე, შეჩერდა არბიტრაჟ შპს «...-ის» 2009 წლის 22 ოქტომბრის ¹... გადაწყვეტილების აღსრულება.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიაჩნია, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა საარბიტრაჟო შეთანხმება, რის გამოც არბიტრაჟი შპს «...-ი» არ იყო უფლებამოსილი, განეხილა მ. ქ-შვილის 2009 წლის 8 სექტემბრის საარბიტრაჟო პრეტენზია.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, საარბიტრაჟო შეთანხმების ნამდვილობის დასადგენად გამოიყენება იგივე კრიტერიუმები, რაც ჩვეულებრივი ხელშეკრულების ნამდვილობის დასადგენად. საარბიტრაჟო შეთანხმების ნამდვილობის შეფასებისას უნდა გამოირიცხებოდეს ნების, ფორმის და შინაარსის ნაკლი. საარბიტრაჟო დათქმა (შეთანხმება) წესრიგდება იმავე ნორმებით, რითაც, საერთოდ, ხელშეკრულება. არბიტრაჟისათვის დავის განსახილველად გადაცემა აუცილებლად ნიშნავს, რომ საერთო სასამართლოებს ამ დავაზე კომპეტენცია აღარ აქვთ და უნდა გამოირიცხებოდეს დავის სასამართლო წესით განხილვის შესაძლებლობა.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სესხის, იპოთეკის და ბინით სარგებლობის შესახებ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების მე-14 პუნქტის მიხედვით, ამ ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილ დავას მხარეები გადაწყვეტენ ურთიერთმოლაპარაკებით, შეთანხმების მიუღწევლობის შემთხვევაში დავა წყდება კერძო არბიტრაჟის ან სასამართლოს წესით საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. ხსენებული საარბიტრაჟო დათქმა (შეთანხმება არბიტრაჟზე) ნამდვილი არ იყო, ვინაიდან ბათილია საარბიტრაჟო შეთანხმება, თუ მასში მითითებული არბიტრაჟი არც ერთმნიშვნელოვნად არის განსაზღვრული და არც იმგვარად არის შეთანხმება ჩამოყალიბებული, რომ, მისი შინაარსის მიხედვით, შესაძლებელი იყოს განსაზღვრა, რომელ არბიტრაჟს ეხება დათქმა. დაუშვებელია, საარბიტრაჟო დათქმიდან ორი ან მეტი არბიტრაჟის, ან ერთობლივად არბიტრაჟის და სასამართლოს განსჯადობა გამომდინარეობდეს.

ამდენად, სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეები შეთანხმებული არ ყოფილან საარბიტრაჟო შეთანხმების (ხელშეკრულების) არსებით პირობაზე _ დავის არბიტრაჟისათვის განსახილველად გადაცემის შესახებ, ვინაიდან ხელშეკრულებაში მითითებულია დავის განხილვის ორი საშუალება _ არბიტრაჟი ან სასამართლო.

«კერძო არბიტრაჟის შესახებ» საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის «ბ» ქვეპუნქტით, სასამართლო უფლებამოსილია განიხილოს მხარის სარჩელი და შეცვალოს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დარღვეულია არბიტრაჟის მიერ საქმის განხილვის და გადაწყვეტის მხარეთა შეთანხმებით ან ამ კანონით დადგენილი წესები. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე არბიტრაჟის მიერ დარღვეული იყო საქმის განხილვის და გადაწყვეტის «კერძო არბიტრაჟის შესახებ» საქართველოს კანონით დადგენილი წესი, რის გამოც სადავო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება უნდა გაუქმებულიყო.

ამასთან, სასამართლომ აღნიშნა, რომ, მართალია, მ. ქ-შვილის პრეტენზიაზე ნ. ც-ძემ წარადგინა შესაგებელი და მონაწილეობა მიიღო საარბიტრაჟო განხილვაში, მაგრამ მისი მოთხოვნა (შუამდგომლობა), რომ არბიტრაჟს უნდა შეეწყვიტა საქმის წარმოება, შპს «...-ის» დებულების 16.1 მუხლის საფუძველზე, იმაზე მითითებით, რომ არსებობდა გადაწყვეტილება, რომელიც გამოტანილი იყო დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით, შეიძლება განმარტებულიყო იმგვარად, რომ ნ. ც-ძე სადავოდ ხდიდა არბიტრაჟის კომპეტენციას (ტომი I, ს.ფ. 164-169).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ქ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი I, ს.ფ. 175-183).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილებით მ. ქ-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: ნ. ც-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა იურიდიული კომპანია შპს «...-ის» «...ს» 2009 წლის 22 ოქტომბრის ¹... გადაწყვეტილება, მოპასუხეებს _ მ. ქ-შვილს და იურიდიული კომპანია შპს «...-ის» «...-ს» ნ. ც-ძის სასარგებლოდ დაეკისრათ ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 100 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, განმარტა, რომ «არბიტრაჟის შესახებ» 2009 წლის 19 ივნისის კანონით საქართველოში საარბიტრაჟო წარმოების წესები ახლებურად მოწესრიგდა. დასახელებული კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის «ა» ქვეპუნქტით და 42-ე მუხლით განისაზღვრა სააპელაციო სასამართლოების ქვემდებარე საქმეები, მათ შორის, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გასაჩივრებისა და გაუქმების მოთხოვნით აღძრული დავა. გარდა ამისა, 2009 წლის 29 ივნისის კანონით განხორციელებული ცვლილების შედეგად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსს დაემატა ცალკე XIV³ თავი _ «არბიტრაჟთან დაკავშირებული საქმეების განხილვის თავისებურებანი», რომლის 356.¹³ მუხლის პირველი ნაწილის «ზ» ქვეპუნქტით და მე-3 ნაწილით ასევე დადგინდა, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გასაჩივრებისა და გაუქმების შესახებ საქმეებს განიხილავენ სააპელაციო სასამართლოები. მითითებული საკანონმდებლო ცვლილებების _ «არბიტრაჟის შესახებ» 2009 წლის 19 ივნისის კანონისა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XIV³ თავის ნორმების ამოქმედების თარიღად განისაზღვრა 2010 წლის 1 იანვარი. აღნიშნული ნიშნავს, რომ უკვე გამოტანილი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გასაჩივრებისა და გაუქმების მოთხოვნით აღძრული დავის განხილვა 2010 წლის 1 იანვრიდან სააპელაციო სასამართლოს კომპეტენციას წარმოადგენს.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სადავო საკითხის სწორად გადასაწყვეტად მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 1.2 მუხლით დადგენილი სამოქალაქო საპროცესო ნორმების დროში მოქმედების პრინციპი. დასახელებული ნორმის თანახმად, სამოქალაქო საქმეების წარმოება ხორციელდება საპროცესო კანონმდებლობით, რომელიც მოქმედებს საქმის განხილვის, ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების ან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების დროს. ამდენად, კანონმდებელი განსაზღვრავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მოქმედებას დროში, საიდანაც გამომდინარეობს შემდეგი დასკვნა: სამოქალაქო საპროცესო კანონს უკუქცევითი ძალა არა აქვს, სასამართლომ უნდა გამოიყენოს ახალი კანონი. ისეთი საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც ახალი კანონმდებლობის ამოქმედების პირობებში უნდა განხორციელდეს, შესრულდება არა ძველი, არამედ ახალი კანონით დადგენილი წესის შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2003 წლის 19 დეკემბერს მ. ქ-შვილსა და ნ. ც-ძეს შორის გაფორმდა სარგებლიანი სესხის, იპოთეკის და ბინით სარგებლობის შესახებ წერილობითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც მ. ქ-შვილმა ნ. ც-ძეს ასესხა 6000 აშშ დოლარი 2004 წლის 19 დეკემბრამდე ვადით. სესხის სარგებელს წარმოადგენდა ნ. ც-ძის საცხოვრებელ ბინაში მ. ქ-შვილის სარგებლობის უფლება. ამავდროულად იპოთეკით დაიტვირთა ნ. ც-ძის კუთვნილი საცხოვრებელი ბინა, რომელიც მდებარეობდა ქ.თბილისში, ვ-ს გამზირის ... კვარტლის .. კორპუსში, ბინა ¹..;

მხარეთა შეთანხმებით ხელშეკრულების ვადა გაგრძელდა 2005 წლის 19 დეკემბრამდე, რის სანაცვლოდ მ. ქ-შვილმა ნ. ც-ძეს კიდევ ასესხა 1000 აშშ დოლარი;

მხარეებს ამ ვადის გასვლიდან ორი წლის შემდეგაც არ შეუწყვეტიათ ხელშეკრულება და მითითებული ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნით თავდაპირველად სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოში აღძრა ნ. ც-ძემ, რომელშიც მიუთითა, რომ იგი ხელშეკრულებით მიღებულ თანხას მთლიანად უბრუნებდა მოპასუხე მ. ქ-შვილს, მაგრამ ეს უკანასკნელი ითხოვდა სხვა თანხებსაც და არ ათავისუფლებდა ბინას, რის გამოც მოსარჩელე ითხოვდა მოპასუხე მ. ქ-შვილის გამოსახლებას კუთვნილი ბინიდან, ხელშეკრულებაში მითითებული თანხის დაბრუნების სანაცვლოდ;

მითითებული სარჩელის აძღვრის შემდეგ, თავის მხრივ, მ. ქ-შვილმა 2008 წლის 8 ოქტომბერს საარბიტრაჟო პრეტენზიით მიმართა არბიტრაჟს _ შპს «...-ს», რომლის 2008 წლის 4 ნოემბრის ¹... გადაწყვეტილებით მ. ქ-შვილის პრეტენზია დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. კერძოდ, ნ. ცაბაძეს დაეკისრა სესხის ძირითადი თანხა 13020 ლარი, 1000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი და საარბიტრაჟო მოსაკრებელი. პრეტენზია არ დაკმაყოფილდა ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის ნაწილში. კერძოდ, მ. ქ-შვილი ითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას კანონით გათვალისწინებული პროცენტის სახით სესხის ძირითადი თანხის 3%-ის ოდენობით ყოველთვიურად 390.60 ლარის ოდენობით 2004 წილს 19 დეკემბრიდან 2007 წლის 31 ივლისის ჩათვლით. არბიტრაჟმა გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ მ. ქ-შვილს კანონით გათვალისწინებული პროცენტის მოთხოვნის უფლება არ ჰქონდა, ვინაიდან სესხი იყო სარგებლიანი, რაც შეადგენდა მ. ქ-შვილისათვის ბინით სარგებლობის უფლების დათმობას. ის გარემოება, რომ ჯერ ნ. ც-ძის მიერ იყო აღძრული სარჩელი საქალაქო სასამართლოში და მხოლოდ ამის შემდეგ მიმართა მ. ქ-შვილმა საარბიტრაჟო პრეტენზიით არბიტრაჟს, უდავოდ დასტურდებოდა თავად მ. ქ-შვილის საარბიტრაჟო პრეტენზიით, რომელსაც პრეტენდენტმა თან დაურთო ნ. ც-ძის მითითებული სარჩელი;

თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2009 წლის 16 მარტის ცნობით დადგენილია, რომ არბიტრაჟის ხსენებული გადაწყვეტილება აღსრულდა და ნ. ც-ძემ 2008 წლის 10 დეკემბერს სრულად დაფარა მ. ქ-შვილის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხა;

ამასთან, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 8 იანვრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ნ. ც-ძის სარჩელი, რომლითაც მ. ქ-შვილის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა ნ. ც-ძის კუთვნილი საცხოვრებელი ბინა, რომლის სარგებლობის უფლებაც დათმობილი ჰქონდა მ. ქ-შვილს სესხის, იპოთეკის და ბინით სარგებლობის ხელშეკრულებით. აღნიშნული გადაწყვეტილება ძალაში დარჩა თბილისის საპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 29 ივლისის განჩინებით;

იურიდიული კომპანია შპს «...-ის» 2009 წლის 22 ოქტომბრის ¹.. გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ 2009 წლის 8 სექტემბერს მ. ქ-შვილმა კვლავ მიმართა პრეტენზიით არბიტრაჟს ნ. ც-ძის წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვა 2005 წლის 27 დეკემბრიდან 2008 წლის 10 დეკემბრამდე ყოველთვიურად 6000 აშშ დოლარის 3%-ის 180 აშშ დოლარის, ჯამში 6370 აშშ დოლარის დაკისრება იმაზე მითითებით, რომ ნ. ც-ძემ არ დაუბრუნა სესხი დათქმულ ვადაში – 2005 წლის 19 დეკემბერს, რის გამოც მან 2005 წლის 27 დეკემბერს ისესხა 6000 აშშ დოლარი, ექვსი თვის ვადით, 3%-ის დარიცხვით. არბიტრაჟმა პრეტენზია დააკმაყოფილა და გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ მ. ქ-შვილმა ზიანი განიცადა იმით, რომ პროცენტის სახით მესამე პირს გადაუხადა თანხა, რადგან ნ. ც-ძემ ვადაში არ დაუბრუნა სესხი;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 12 იანვრის განჩინებით დაკმაყოფილდა ნ. ც-ძის განცხადება და, მისი სარჩელის განხილვამდე, შეჩერდა არბიტრაჟ შპს «...-ის» 2009 წლის 22 ოქტომბრის ¹.. გადაწყვეტილების აღსრულება;

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ საქმის წარმოების არცერთ ეტაპზე ნ. ც-ძეს სადავოდ არ გაუხდია პრეტენზიის განმხილველი არბიტრაჟის კომპეტენცია. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა «კერძო არბიტრაჟის შესახებ» საქართველოს კანონის 28-ე მუხლზე და არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა საარბიტრაჟო შეთანხმება, რის გამოც არბიტრაჟი შპს «...-ი» არ იყო უფლებამოსილი, განეხილა მ. ქ-შვილის 2009 წლის 8 სექტემბრის საარბიტრაჟო პრეტენზია.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო გასაჩივრებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების მოქმედი კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძველი. კერძოდ, ,,არბიტრაჟის შესახებ» საქართველოს კანონის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ბ.ბ» ქვეპუნქტის მიხედვით, სასამართლო უფლებამოსილია გააუქმოს საქართველოში გამოტანილი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ,,საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს’’. საჯარო წესრიგი განიმარტება, როგორც კანონით დადგენილი იმპერატიული წესი, სამართლებრივი საფუძველი, რომლის დარღვევაც, თავისთავად იწვევს საჯარო წესრიგის დარღვევას.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის 1-ელ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან; ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას; 316-ე მუხლის პირველ წინადადებაზე, რომლის შესაბამისად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება; ამავე კოდექსის 395-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, მოვალეს პასუხისმგებლობა დაეკისრება მხოლოდ განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიყენებული ზიანისათვის, თუ სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული და ვალდებულების არსიდანაც სხვა რამ არ გამომდინარეობს; სამოქალაქო კოდექსის 404-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, კრედიტორს უფლება აქვს მოითხოვოს ვადის გადაცილებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება; ამავე კოდექსის 412-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

საქმის მასალებით დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მ. ქ-შვილი თავის საარბიტრაჟო პრეტენზიას (რაც გაზიარებულია გასაჩივრებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით) აფუძნებდა იმ გარემოებებზე, რომ, რადგან ნ. ც-ძემ 2005 წლის 19 დეკემბერს (ხელშეკრულების ვადის გასვლის თარიღი) არ დაუბრუნა გასესხებული თანხები, მან 2005 წლის 27 დეკემბერს თ. ნ-ძისაგან ისესხა 6000 აშშ დოლარი, თვეში სამი პროცენტის _ 180 აშშ დოლარის დარიცხვით. მ. ქ-შვილის მიერ სესხის აღება, მისივე მითითებით, გამოიწვია იმ გარემოებამ, რომ მას თანხა ესაჭიროებოდა დისშვილის საპროცესო გარიგებისათვის. როგორც ზემოთაც აღინიშნა, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ხელშეკრულების ვადის (2005 წლის 19 დეკემებრი) გასვლის შემდეგ მ. ქ-შვილი ითხოვდა ამ ხელშეკრულების მოშლას და რომ მან ამის თაობაზე აცნობა კონტრაგენტს ნ. ც-ძეს. მასვე ამ პერიოდში აღნიშნული მოთხოვნით არ აღუძრავს არც სარჩელი და არც საარბიტრაჟო პრეტენზია. უფრო მეტიც, დადგინდა, რომ ამ ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნით თავდაპირველად სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოში აღძრა სწორედ ნ. ც-ძემ. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მითითებული გარემოებები ერთმნიშვნელოვნად ადასტურებდა იმ ფაქტს, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა ნ. ც-ძისათვის ზიანის დაკისრების ის ზოგადი წინაპირობები, რაც განსაზღვრული იყო ვალდებულებითი სამართალის ზემოთ მოხმობილი ნორმებით. აქედან გამომდინარე, უდავო იყო, რომ გასაჩივრებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგებოდა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობებისათვის დადგენილ კანონის ძირითად პრინციპებს, შესაბამისად, საჯარო წესრიგს (ტომი II, ს.ფ. 148-159).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ქ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივრის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას იხელმძღვანელა ,,არბიტრაჟის შესახებ» საქართველოს კანონის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტის «ბ.ბ» ქვეპუნქტით. ამ ნორმის მიხედვით, სასამართლო უფლებამოსილია გააუქმოს საქართველოში გამოტანილი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს. სასამართლომ საჯარო წესრიგი განმარტა, როგორც კანონით დადგენილი იმპერატიული წესი, სამართლებრივი საფუძველი, რომლის დარღვევა თავისთავად იწვევს საჯარო წესრიგის დარღვევას. სასამართლომ უკანონოდ, ყოველგვარი მტკიცებულების გარეშე დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ თითქოსდა მ. ქ-შვილი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის გასვლის შემდეგ არ ითხოვდა ნ. ც-ძისაგან ვალდებულების შესრულებას. საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურებულია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ხელშეკრულების ვადის (2005 წლის 19 დეკემბერი) გასვლის შემდეგ მ. ქ-შვილი ითხოვდა მის მოშლას, მან ამის თაობაზე აცნობა ნ. ც-ძეს. როგორც თავად ნ. ც-ძე აღნიშნავდა, ყველა სხდომაზე იგი მოტყუების გზით ცდილობდა მ. ქ-შვილისათვის თანხის დაბრუნების ვადის გაგრძელებას. უფრო მეტიც, ასეთი დაპირებით მან გაიყვანა მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა, სწორედ სარჩელის შეტანის შემდეგ აღიდგინა მ. ქ-შვილმა მოთხოვნის უფლება, რის შემდეგაც მიმართა არბიტრაჟს მისი უფლების დაცვასთან დაკავშირებით. სააპელაციო სასამართლო თავის გადაწყვეტილებაში უკანონოდ მსჯელობს საკითხებზე, რომელიც სარჩელის საფუძველთან არანაირ კავშირში არ არის, იგი საკუთარი სურვილით ცვლის სარჩელის საფუძველს და საუბრობს იმაზე, რაც მხარეს არც არბიტრაჟში და არც სასამართლოში არ გაუხდია სადავოდ. კასატორი ასევე უკანონოდ მიიჩნევს სასამართლოს მიერ «კერძო არბიტრაჟის შესახებ» კანონის გამოყენებას, რომელიც ფაქტობრივად დავის განხილვის დროს (2009 წლის 22 ოქტომბრის მდგომარეობით) არ არსებობდა (ტომი II, ს.ფ. 171-178).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 8 ივნისის განჩინებით მ. ქ-შვილის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ქ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (529 ლარი) 70% _ 370.3 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. ქ-შვილის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ მ. ქ-შვილს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (529 ლარი) 70% _ 370.3 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.