ას-81-71-2011 18 აპრილი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ პ. ც. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ტ. ტ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 7 ივლისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2010 წლის 24 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ტ. ტ.-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში პ. ც.-ის მიმართ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: 2007 წლის 1 მაისს საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად მოსარჩელემ მიიღო სხეულის მძიმე დაზიანება. აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლის მესამე ნაწილით და ბრალდებულის სახით პასუხისგებაში მიცემულ იქნა პ. ც., მაგრამ შემდგომში მის მიმართ წინასწარი გამოძიება შეწყდა, რაც გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მაგრამ საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. 2007 წლის 29 მაისის ¹3012/31 სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნით დადასტურდა, რომ მოსარჩელემ მიიღო სხეულის მძიმე დაზიანება, რომელიც სიცოცხლისათვის საშიშია, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, პ. ც.-ემ არ აუნაზღაურა მიყენებული ზიანი.

მოპასუხე პ. ც.-ემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ საფუძვლით, რომ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა არ იყო გამოწვეული მისი ბრალით და, შესაბამისად, ტ. ტ.-თვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა არ ეკისრებოდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებით ტ. ტ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ტ. ტ.-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 7 ივლისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით ტ. ტ.-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ტ. ტ,-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, პ. ც.-ეს ტ. ტ.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის - 20000 ლარის ანაზღაურება. სარჩელი მორალური ზიანის - 480000 ლარის დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით ამავე სასამართლოს 2010 წლის 7 ივლისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება დარჩა ძალაში შემდეგი საფუძვლებით: პალატამ არ გაიზიარა პ. ც.-ის მოსაზრება სასამართლო უწყების სათანადო წესით ჩაუბარებლობის თაობაზე. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლის მეორე ნაწილით, 230-ე მუხლით და დადგენილად ცნო, რომ სასამართლო გზავნილი (უწყება და სააპელაციო საჩივარი) პ. ც.-ეს ჩაჰბარდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით, კერძოდ, გზავნილის ჩაბარების შესახებ შეტყობინების ბარათის საფუძველზე დადასტურებულად ცნო, რომ უწყება და გზავნილი 2010 წლის 25 მაისს ჩაჰბარდა პ. ც.-ის მეუღლეს – მ. ა.-ეს. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ მხარე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით გაფრთხილებულ იქნა მთავარი სხდომის თაობაზე. ამასთან, მიუთითა, რომ სწორედ ზემოაღნიშნული ჩაბარების დამადასტურებელი ბარათის საფუძველზე პ. ც.-ემ წარმოადგინა შესაგებელი სააპელაციო საჩივარზე, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ მხარეს სათანადო წესით ჩაჰბარდა სასამართლო გზავნილი. პალატამ აღნიშნა, რომ 2010 წლის 7 ივლისის მთავარ სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარე არ გამოცხადებულა და არც რაიმე შუამდგომლობით მოუმართავს სასამართლოსათვის.

პალატამ არ გაიზიარა საჩივრის ავტორის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებდა მოთხოვნას, რის გამოც დაუშვებელი იყო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა, აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ აღნიშნა, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლო ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად არ იკვლევს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, არამედ სარჩელში (სააპელაციო საჩივარში) მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, მოწინააღმდეგე მხარის გამოუცხადებლობის გამო, მიიჩნევს დამტკიცებულად და მხოლოდ იმ შემთხვევაში დააკმაყოფილებს სარჩელს (სააპელაციო საჩივარს), თუ დამტკიცებულად მიჩნეული გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას. პალატამ მიუთითა, რომ 2010 წლის 7 ივლისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებისას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მეორე ნაწილისა და 387-ე მუხლის დანაწესის საფუძველზე პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2007 წლის 1 მაისს, დაახლოებით 22.30 საათზე, არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფმა პ. ც.-ემ, ქ. თბილისში მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე შპს ,,ჯეოსელის’’ ოფისის მიმდებარედ მომხდარი ავტოავარიისას, ტ. თ.-ს მიაყენა ჯანმრთელობის მძიმე ხარისხის დაზიანება, რის გამოც იგი დაინვალიდდა – ამპუტირებული აქვს ერთი ფეხი. ვინაიდან პ. ც. მთვრალი მართავდა ავტომობილს, მას შეეფარდა ადმინისტრაციული სახდელი. პ. ც.-ის ქმედება მიზეზობრივ კავშირშია აპელანტისათვის მიყენებულ მძიმე ხარისხის დაზიანებასთან. პ. ც.-ის ქმედების შედეგად მიღებული სხეულის დაზიანებით ტ. ტ.-ს მიადგა მორალური ზიანი.

პალატამ არ გაიზიარა საჩივრის ავტორის მითითებები საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე (სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული დადგენილება და სხვა) და მიუთითა, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლო არ იკვლევს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, არამედ აფასებს მხოლოდ იმ გარემოებას, სარჩელში (სააპელაციო საჩივარში) მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები რამდენად ამართლებს იურიდიულად მოთხოვნას. შესაბამისად, პალატამ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებისას შეაფასა სააპელაციო საჩივარში მითითებული და დამტკიცებულად ჩათვლილი გარემოებები, გაითვალისწინა, რომ ტ. ტ.-ს ავტოავარიის შედეგად მიადგა სხეულის მძიმე დაზიანება - ამპუტირებული აქვს ერთი ფეხი, რაც დაკავშირებულია ძლიერ სულიერ განცდებთან და მორალურ ტკივილთან. დამდგარი შედეგის გათვალისწინებით მოცემულ შემთხვევაში, შეუძლებელია ხელყოფილი სიკეთის სრული კომპენსირება და მიიჩნია, რომ მორალური ზიანის მოთხოვნა 20000 ლარის ნაწილში ამართლებდა იურიდიულად, ხოლო მორალური ზიანის სახით 480000 ლარის დაკისრების ნაწილში გაუმართლებელია, ვინაიდან არ შეესაბამებოდა სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მოთხოვნებს. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ საჩივარში მითითებული გარემოებები არ წარმოადგენს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების კანონით გათვალისწინებულ საფუძველს. მხარემ ვერ მიუთითა მისი მთავარ სხდომაზე გამოუცხადებლობის საპატიო მიზეზის არსებობის შესახებ, ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე, 239-ე, 240-ე, 241-ე, 372-ე, 387-ე მუხლების თანახმად, დაუსაბუთებლად მიიჩნია საჩივრის ავტორის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებდა მოთხოვნას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა პ. ც.-ემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ტ. ტ.-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უკანონოა და ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, მიეღო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და დაეკმაყოფილებინა სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ. არც პ. ც.-ეს და არც მის წარმომადგენელს სასამართლო უწყება არ ჩაჰბარებიათ, ამიტომ უცნობი იყო მათთვის პროცესის გამართვის დრო, რის გამოც მხარე წარმომადგენელთან ერთად პროცესზე ვერ გამოცხადდა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება შესაძლებელია მიღებულ იქნეს მხოლოდ მაშინ, თუ მხარეს უწყება ჩაჰბარდა ამავე კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით, არც მას და არც მის წარმომადგენელს სასამართლო უწყება არ ჩაჰბარებიათ. შესაბამისად, არ არსებობდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობა და სამართლებრივი საფუძველი.

პ. ც.-თვის რომ ჩაებარებინათ უწყება და მისთვის ცნობილი ყოფილიყო სასამართლო პროცესის თაობაზე, სასამართლო მაინც არ იყო უფლებამოსილი, მიეღო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, რადგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, სასამართლო მხოლოდ მაშინაა უფლებამოსილი, მიიღოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, თუ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად ამართლებენ სასარჩელო მოთხოვნას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო უარს ეუბნება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე მხარეს. დადგენილია, რომ 2007 წლის 1 მაისს, დაახლოებით 22.30 საათზე, ავტოსაგზაო შემთხვევა, რის შედეგადაც ტ. ტ.-მა მიიღო სხეულის მძიმე დაზიანება. ავტოსაგზაო შემთხვევის ფაქტზე აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე ქალაქ თბილისისა და მცხეთა-მთიანეთის საპატრულო პოლიციაში და იგი პროკურორის დადგენილებით შეწყდა პ. ც.-ის მიმართ, ვინაიდან პ. ც.-ის ქმედებაში არ აღინიშნებოდა სისხლის სამართლის კოდექსით განსაზღვრული ქმედება, ანუ მას დანაშაული არ ჩაუდენია. აღნიშნული დადგენილება დაზარალებულმა ტ. ტ.-მა გაასაჩივრა თბილისის საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოების სისხლის სამართლის კოლეგიაში, რომლებმაც უცვლელად დატოვეს გასაჩივრებული დადგენილება. აღნიშნული სისხლის სამართლის საქმის ჩამოთვლილი მასალები სამოქალაქო საქმეს თან ერთვის, აგრეთვე, იგი დეტალურადაა აღწერილი თვით აპელანტის სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარში. ამასთან, ამაზე იმსჯელა პირველი ინსტანციის სასამართლომაც, რაც აღნიშნულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებში. რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით განსაზღვრულ დელიქტურ ვალდებულებათა გამო ზიანის ანაზღაურებას, იგი მხოლოდ მაშინაა შესაძლებელი, თუ პირი სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო განზრახ ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობს, იმ შემთხვევაში იქნებოდა აპელანტის მოთხოვნა კანონიერი, იურიდიულად გამართლებული, თუ მოპასუხის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი დადგებოდა, ვინაიდან ესაა სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლით განსაზღვრული ქმედება. დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ პ. ც.-ის სიმთვრალე თურმე მიზეზობრივ კავშირშია დამდგარ მძიმე შედეგთან. პ. ც. ადმინისტრაციული წესითაა დასჯილი, ვინაიდან ავტომანქანას მთვრალი მართავდა, იმ შემთხვევაში, თუ დამტკიცდებოდა მიზეზობრივი კავშირი უბედურ შემთხვევასთან დაკავშირებით, მას სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის ზომას შეუფარდებდნენ. განსახილველ შემთხვევაში კი, საქმეშია პროკურორის დადგენილება პ. ც.-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწვეტილებით ძალაშია დატოვებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, თუ საქმის განხილვაზე მოწინააღმდეგე მხარე არ გამოცხადდება, სააპელაციო საჩივრის შემტანი პირის თხოვნით სააპელაციო სასამართლო გამოიტანს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას, რომელიც შეიძლება დაემყაროს მომჩივნის ახსნა-განმარტებას.

დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ სასამართლო უფლებამოსილია, გამოიტანოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება იმ შემთხვევაში, თუ მხარე, რომელსაც საქმის განხილვის თარიღი კანონის მოთხოვნათა დაცვით ეცნობა, არასაპატიო მიზეზით არ გამოცხადდა სასამართლო სხდომაზე და არც აცნობა სასამართლოს სხდომაზე გამოცხადების შეუძლებლობის თაობაზე. სასამართლოში მხარის არასაპატიო გამოუცხადებლობას კანონმდებელი უკავშირებს მის მიერ საქმის განხილვისადმი ინტერესის დაკარგვის ვარაუდს, რასაც შედეგად მოჰყვება მოწინააღმდეგე მხარის მოთხოვნის დაკმაყოფილება. ამასთან, თუ საქმის განხილვაზე არ გამოცხადდება აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე, სასამართლოს შეუძლია სააპელაციო საჩივარში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, დამატებითი გამოკვლევის გარეშე, მიიჩნიოს დამტკიცებულად, რაც სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეს ან მის წარმომადგენელს სასამართლო უწყებით ეცნობება სასამართლო სხდომის ან ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების დრო და ადგილი. უწყება მხარისათვის და მისი წარმომადგენლისათვის ჩაბარებულად ჩაითვლება, თუ იგი ჩაჰბარდება ერთ-ერთ მათგანს ან ამ კოდექსის 74-ე მუხლით გათვალისწინებულ სუბიექტებს. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ სასამართლო უწყების მხარისათვის ჩაბარებულად მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ იგი ჩაჰბარდეს პირადად მხარეს (ან მის წარმომადგენელს) ან, ამავე კოდექსის 74-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მასთან მცხოვრებ ოჯახის სრულწლოვან წევრს. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში სასამართლო გზავნილის 2010 წლის 25 მაისს პ. ც.-ის მეუღლე მ. ა.-თვის ჩაბარება გზავნილის პ. ც.-თვის ჩაბარებად უნდა ჩაითვალოს. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ სავსებით მართებულად მიიჩნია, რომ მხარე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით გაფრთხილებულ იქნა მთავარი სხდომის თაობაზე. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მითითებას, რომ სწორედ ზემოაღნიშნული ჩაბარების დამადასტურებელი ბარათის საფუძველზე პ. ც.-ემ წარმოადგინა შესაგებელი სააპელაციო საჩივარზე, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ მხარეს სათანადო წესით ჩაჰბარდა სასამართლო გზავნილი.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის არგუმენტს, რომ სააპელაციო პალატას დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გაეთვალისწინებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. მხარის აღნიშნული მოსაზრება ეწინააღმდეგება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების დანიშნულებასა და იურიდიულ ბუნებას.

დაუსწრებელი გადაწყვეტილება თავისი შინაარსით საქმის განხილვაში ერთ-ერთი მხარის მონაწილეობის გარეშე მიღებული გადაწყვეტილებაა. დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ინსტიტუტი მიზნად ისახავს სასამართლოს ეფექტურ საქმიანობას, სასამართლო დავების სწრაფად და გაჭიანურების გარეშე გადაწყვეტას, მხარეთა “იძულებას”, განახორციელონ საპროცესო კანონით მინიჭებული უფლებები _ საქმის განხილვაში მიიღონ აქტიური მონაწილეობა და ხელი შეუწყონ სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანაში. დაუსწრებელი გადაწყვეტილება თავისი იურიდიული ბუნებით წარმოადგენს სანქციას იმ მხარისათვის, რომელიც არ ცხადდება საქმის განხილვაზე (სსკ-ის 229-ე, 230-ე, 231-ე, 232-ე მუხლები) ანდა არ ახორციელებს თავის საპროცესო უფლებებს (სსკ-ის 232.1 მუხლი), რითაც ქმნის ვარაუდს, რომ მას არა აქვს ინტერესი, შეეწინააღმდეგოს მის მიმართ აღძრულ სარჩელს (პრეზუმფცია). შესაბამისად, შეიძლება დავასკვნათ, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ერთგვარ სასჯელს წარმოადგენს უპასუხისმგებლო მხარისათვის.

დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა დასაშვებია მხოლოდ კანონით იმპერატიულად განსაზღვრული გარემოებების და პირობების აშკარად, ეჭვის გარეშე არსებობისას. ერთ-ერთ ასეთ გარემოებას წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მეორე ნაწილის დანაწესი, რომლის ძალითაც, თუ სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი დაკმაყოფილდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო უარს ეტყვის მოსარჩელეს მის დაკმაყოფილებაზე. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა აღნიშნული ნორმა და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე უარი უნდა ეთქვა აპელანტისათვის იმ დასაბუთებით, რომ პ. ც.-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმე შეწყდა ავტოსაგზაო შემთხვევაში მისი ბრალის არარსებობის გამო.

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლო ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად არ იკვლევს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, არამედ სარჩელში (სააპელაციო საჩივარში) მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, მოწინააღმდეგე მხარის გამოუცხადებლობის გამო, მიიჩნევს დამტკიცებულად და მხოლოდ იმ შემთხვევაში დააკმაყოფილებს სარჩელს (სააპელაციო საჩივარს), თუ დამტკიცებულად მიჩნეული გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოება, რომ 2007 წლის 1 მაისს, დაახლოებით 22.30 საათზე, არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფმა პ. ც.-ემ, ქ. თბილისში მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე შპს ,,ჯეოსელის” ოფისის მიმდებარედ მომხდარი ავტოავარიისას, ტ. ტ.-ს მიაყენა ჯანმრთელობის მძიმე ხარისხის დაზიანება, რის გამოც იგი დაინვალიდდა – ამპუტირებული აქვს ერთი ფეხი. ვინაიდან პ. ც. მთვრალი მართავდა ავტომობილს, მას შეეფარდა ადმინისტრაციული სახდელი. პ. ც.-ის ქმედება მიზეზობრივ კავშირშია აპელანტისათვის მიყენებულ მძიმე ხარისხის დაზიანებასთან. პ. ც.-ის ქმედების შედეგად მიღებული სხეულის დაზიანებით ტ. ტ.-ს მიადგა მორალური ზიანი.

საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, მხარეთა ყურადღება გაამახვილოს შემდეგზე:

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისათვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია, დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი.

აღნიშნული ნორმა ითვალისწინებს სამოქალაქო სამართლის ზოგადი პრინციპიდან (პასუხიმგებლობა მიყენებული ზიანის გამო პირს ეკისრება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი მოქმედება არის ბრალეული) განსხვავებულ _ სატრანსპორტო საშუალების მომხმარებლის ისეთ განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას, რა დროსაც მისი დაკისრებისათვის ბრალეულობა სავალდებულო არ არის. ამ გამონაკლისს საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების დადგომის შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას. ავტოსატრანსპორტო საშუალების ამგვარი თვისების გამო იგი მომეტებული საფრთხის წყაროდაა მიჩნეული და, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოხმარება სამართლებრივად ნებადართულია, პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხისწყაროდან მომდინარე ზიანისათვის, ჩვეულებრივი სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო მკაცრია _ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს ბრალის მიუხედავად ეკისრება. აღნიშნული გამოწვეულია იმ მატერიალური ობიექტების ფლობითა და სარგებლობით (ექსპლუატაციით ან ნებისმიერი ფორმით მისი გამოყენებით), რომელსაც განსაკუთრებული ხარისხობრივი თვისება აქვთ და ადამიანის მხრიდან მასზე სრული კონტროლის დამყარება შეუძლებელია. ამავდროულად, სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისას სატრანსპორტო საშუალების მფლობელის პასუხისმგებლობა უნდა გამოირიცხოს, თუ ზიანი გამოწვეულია თუნდაც ნივთის ექსპლუატაციის დროს, მაგრამ სხვა გარე ფაქტორების ზემოქმედებით და არა მომეტებული საფრთხის წყაროს თვისებებიდან გამომდინარე. პასუხისმგებლობის მთლიან ან ნაწილობრივ გამომრიცხველ გარემოებად უნდა ჩაითვალოს როგორც დაუძლეველი ძალა (სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილი), ასევე დაზარალებულის ბრალი.

დაუძლეველი ძალაში იგულისხმება, რომ, მიუხედავად ავტომანქანის გულისყურით მართვისა, ზიანის თავიდან აცილება ვერ ხერხდება. ასეთ შემთხვევაში უნდა დადგინდეს, ზიანი გამოწვეულია თუ არა დაბრკოლებით, რომელიც არ შედიოდა ტრანსპორტის მფლობელის კონტროლის სფეროში და მას გონივრულად არ შეეძლო არც მისი წინასწარ გათვალისწინება და არც დაბრკოლების ან მისი შედეგების თავიდან აცილება, ან დაძლევა, ანუ პირი მოკლებული იყო დაბრკოლებაზე ზემოქმედების შესაძლებლობას.

სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად დამდგარი ზიანის დაკისრებისას უნდა გამოირიცხოს დაზარალებულის ბრალიც. დელიქტური ვალდებულებების მომწესრიგებელი ნორმები _ სამოქალაქო კოდექსი 992-1008-ე მუხლები არ ითვალისწინებს შემხვედრი ბრალის საკითხს. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 326-ე მუხლის თანახმად, წესები სახელშეკრულებო ვალდებულების შესახებ გამოიყენება ასევე სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ, თუკი ვალდებულების ხასიათიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. ამავე კოდექსის 415-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად დამდგარი ზიანის დაკისრებისას ზემოთ მითითებულ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნის გამომრიცხავ გარემოებათა არსებობაზე კასატორი არ უთითებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას ტ. ტ.-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე იმ საფუძვლით, რომ პ. ც.-ის მიერ მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული მოქმედების ჩადენა ვერ დადგინდა, შესაბამისად, დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთი მთავარი პირობა, ზიანის მიმყენებლის ქმედების მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ხასიათი არ დგინდება. ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობის _ პირის ბრალეულობის არსებობა მოცემულ შემთხვევაში აუცილებელი არ არის.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

პ. ც.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 24 ნოემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.