ას-829-778-2010 15 ნოემბერი, 2010 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ ს. ხ-ძე, ვ. ხ-ძის უფლებამონაცვლე მ. მ-ძე (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ა., დ. და ა. ხ-ძეები, ლ. ბ-ძე, გ. ხ-შვილი (მოპასუხეები)

მესამე პირი _ კასპის რაიონის გამგეობა

გასაჩივრებული სასამართლო განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 27 აპრილის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ვ. და ს. ხ-ძეებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ა., დ. და ა. ხ-ძეების, ლ. ბ-ძის, გ. ხ-შვილის, მესამე პირის – კასპის რაიონის გამგეობის მიმართ მოსარჩელეთა კუთვნილი უძრავი ნივთის ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით:

კასპის რაიონის სოფელ კავთისხევში მოსარჩელეებს აქვთ მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლი. მათ მეზობლად ცხოვრობენ ა. ხ-ძე, დ. ხ-ძე და ა. (რ.) ხ-ძე. მხარეთა შორის წლების განმავლობაში არსებობს დავა მიჯნისა და გზით სარგებლობის თაობაზე. ხ-ძეები არ არიან სოფლის მუდმივი მცხოვრებლები და სახლ-კარით, რომელიც მემკვიდრეობით აქვთ მიღებული, სარგებლობენ მხოლოდ წლის გარვეულ პერიოდში. მოპასუხეები - ლ. ბ-ძე და გ. ხ-შვილი არიან მუდმივი მცხოვრებლები. მოპასუხე ლ. ბ-ძეს კავთისხევის სასოფლო საბჭოს აღმასკომის 1977 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილებით ნება დაერთო, ესარგებლა მოსარჩელე ვ. ხ-ძის ეზოსთან არსებული გზით, ამავე გადაწყვეტილებით ვ. ხ-ძეს დაევალა, ხელი არ შეეშალა ლ. ბ-ძისათვის, ესარგებლა გზით, რომელსაც ამჟამად მოსარჩელეები მიიჩნევენ თავიანთ ნაკვეთად. 1997 წლის 8 აპრილს მიწის მართვის რაიონული სამმართველოს ჩარევითა და მონაწილეობით გარკვეულ შეთანხმებას მიაღწიეს, მაგრამ ამის შემდეგაც მოპასუხეები არღვევან მიწის სარგებლობის წესებს.

მოსარჩელეებმა მიიჩნიეს, რომ მოპასუხეთათვის სავალდებულოა, რომ იხელმძღვანელონ 1906 წლის გაყრილობის განაჩენით, რომლითაც მათმა წინაპრებმა – ძმებმა ხ-ძეებმა გაჰყვეს უძრავი ქონება, სახლები და მიწის ნაკვეთები.

ვ. და ს. ხ-ძეებმა სარჩელით მოითხოვეს საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლისა და საკუთრების დაუშვებელი ხელყოფის აღკვეთა, კერძოდ, მოპასუხე ა. ხ-ძისაგან მოითხოვეს, რომ ვერტიკალურად ასწიოს საერთო შესასვლელ გზაზე გადმოწეული ვაზის ხეივნის მილები, აგრეთვე, მოშალოს მისი სახლის კუთვნილ კედელზე მოწყობილი ე.წ კრამიტით აშენებული კედელი, ასევე აეკრძალოს ა. ხ-ძეს, რომ საერთო გზით ისარგებლოს მათ მარნამდე, ხოლო შემდეგ აეკრძალოს ამ გზის სარგებლობა, რადგან მარნიდან ნაკვეთებში მიმავალი გზა მათი საკუთრებაა; დ. ხ-ძისაგან აღიკვეთოს მისი მხრიდან მათი მარნის გვერდით მდებარე მათივე ნაკვეთის მითვისება და სარგებლობა; დ. ხ-ძემ თავისი ეზოს ხარჯზე მოწყობილი ვიწრო გზით ასარგებლოს მოპასუხე ა. (რ.) ხ-ძე; ა. ხ-ძისაგან აღადგინოს მათი მარნის ეზოს ღობე, მავთულბადე, რომელიც მან უკანონოდ მოშალა და უკანონოდ გააკეთა სახლში მისასვლელი გზა; ლ. ბ-ძემ და გ. ხ-შვილმა აღარ ისარგებლონ ხ-ძეთა ეზოების ხარჯზე მოწყობილი გზით, ვინაიდან მათ სახლებს აქვთ სხვა სამანქანო გზა.

მოპასუხე ა.ხ-ძემ სარჩელი არ ცნო, შემდეგი დასაბუთებით: მის მიერ სახლით, გზითა და ეზოთი სარგებლობით არ ილახება მოსარჩელეთა უფლებები.

მოპასუხე დ. ხ-ძემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელე ვ. ხ-ძემ მიითვისა მათი ნაკვეთის ნაწილი, მარნის ნანგრევებთან ღობე გადასწია მისი ნაკვეთის ხარჯზე ორი მეტრით და მისი მოჭრილი კაკლის ადგილზე ტუალეტი ააშენა, რომელიც ერთხელ რ. ხ-ძემ ააღებინა, ხოლო გასულ წელს თვითონ აიღო მათი ტუალეტი, სხვა მხრივ მისი მხრიდან მოსარჩელეთა უფლებები არ დარღვეულა.

მოპასუხე ა. ხ-ძემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მის სახლთან მისასვლელი ერთადერთი გზა გადის მოსარჩელე ვ. ხ-ძის ყოფილი მარნის ეზოში, სხვა სახლთან მისასვლელი გზა მას არ გააჩნია არც ამჟამად და არც ჰქონია სხვა დროს, 1997 წლის მორიგების თანახმად, სახლთან მისასვლელად უნდა ესარგებლა დ. ხ-ძის ეზოთი, მისი სახლის წინ 1.5 მ სიგანის გზით, მაგრამ მან ამ გზით ფაქტობრივად ვერ ისარგებლა, რადგან უხერხული იყო დ.ის სახლის წინ სიარული, ამიტომაც მან მოაწყო 3 მეტრის სახლში შესასვლელი გზა ვ. ხ-ძის ეზოში, სანაცვლოდ მზად არის, რომ მოსარჩელეს გადაუხადოს ფულადი კონპენსაცია, რასაც არ ეთანხმება მოსარჩელე.

მოპასუხე ლ. ბ-ძემ და გ. ხ-შვილმა სარჩელი არ ცნეს და მიიჩნიეს, რომ უფლება აქვთ, ისარგებლონ ხ-ძეთა ეზოს წინ არსებული საერთო გზით, რადგან წლების განმავლობაში ამ გზით დადიოდნენ, ვინაიდან გზა საერთოა, მათივე განმარტებით, აქვთ სახლთან მისასვლელი სხვა გზაც, მაგრამ სარწყავ არხთან მისასვლელად მათ შეუძლიათ, ისარგებლონ მხოლოდ სადავო გზის მეშვეობით.

კავთისხევის თემის საკრებულოს წარმომადგენელმა – საკრებულოს თავმჯდომარე ა. ს-შვილმა სარჩელი მიიჩნია უსაფუძვლოდ, დაუსაბუთებლად და განმარტა, რომ მოსარჩელეთა პრეტენზია დ. ხ-ძის მიმართ უსაფუძვლოა, რადგან ვ. ხ-ძემ თვითონ გადასწია მარნის ეზო დ.-ს ნაკვეთისკენ და ააშენა ტუალეტი. მისივე განმარტებით, რ. ხ-ძეს სახლთან მისასვლელი სხვა გზა, გარდა ვ. ხ-ძის მარნის ეზოზე გამავალი გზისა, არ გააჩნია და იგი უფლებამოსილია, ისარგებლოს ამ გზით, როგორც აუცილებელი გზით. ა. ხ-ძის ხეივნის მილები საკმაოდ მაღლაა აწეული და ხელს არ უშლის მოსარჩელეებს, რომ სათანადოდ ისარგებლონ ეზოში შესასვლელით. ლ. ბ-ძისა და გ. ხ-შვილთან დაკავშირებით კი, განმარტა, რომ მათ უფლება აქვთ, ისარგებლონ ხ-ძეთა ეზოს წინ გამავალი გზით, რადგან ის საერთო გზაა და არა მოსარჩელეთა საკუთრება, მისთვის ცნობილია ისიც, რომ ლ. ბ-ძემ 1979 წელს სახლი ააშენა ამ გზის მეშვეობით.

კასპის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით ვ. და ს. ხ-ძეების სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხე ა. ხ-ძეს დაევალა საერთო სარგებლობის გზაზე მოწყობილი ხეივნის ბოძების გადაწევა გზიდან თავისი ნაკვეთისაკენ ვერტიკალურ მდგომარეობაში. მასვე დაევალა მოსარჩელეთა და მისი სახლის საერთო სარგებლობის კედელზე მოწყობილი კრამიტის კედლის მოშლა. მოსარჩელეთა მოთხოვნა ა. ხ-ძის მიმართ მის ვენახში მისასვლელი საერთო გზით სარგებლობის აკრძალვის შესახებ, უსაფუძვლობის გამო, არ დაკმაყოფილდა და მოპასუხე ა.ხ-ძეს ნება დაერთო, დაუბრკოლებლად ისარგებლოს მის ნაკვეთში მისასვლელი გზით. სასარჩელო მოთხოვნა ლ. ბ-ვაძისა და გ. ხ-შვილის მიმართ სრულად დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს აეკრძალათ ხ-ძეების ეზოების წინ გამავალი საერთო სარგებლობის გზით სარგებლობა.

ამავე გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხე დ. ხ-ძისა და ა. ხ-ძის მიმართ, დაევალა მოპასუხე დ. ხ-ძეს, გააუქმოს თავის ეზოს ხარჯზე ა. ხ-ძისათვის დროებით სარგებლობაში დათმობილი ერთი მეტრი გზა და გადასწიოს იგი თავისი სახლის კედლის გასწვრივ სამხრეთით.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ვ. და ს. ხ-ძეებმა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 4 მარტის განჩინებით ვ. და ს. ხ-ძეების სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა კასპის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაურუნდა იმავე რაიონულ სასამართლოს.

კასპის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებით ს. და ვ. ხ-ძეების სარჩელი, მოპასუხეების - ა. ხ-ძის, დ. ხ-ძის, ა. ხ-ძის, ლ. ბ-ძისა და გ. ხ-შვილის, მესამე პირის – კავთისხევის თემის საკრებულოს მიმართ, მფლობელის სარგებლობის დაუშვეელი ხელყოფისა და ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ს. და ვ. ხ-ძეებმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 23 მარტის საოქმო განჩინებით ვ.ხ-ძის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა მ.მ-ძე. ამავე სასამართლოს 2010 წლის 27 აპრილის განჩინებით კი, ს.ხ-ძისა და ვ. ხ-ძის უფლებამონაცვლე მ.მ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად, შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატა დაეყრდნო მოცემულ საქმეზე ჩატარებულ ექსპერტიზის დასკვნას და მიუთითა, რომ მოპასუხე ა. ხ-ძის მიერ მოწყობილი ეზოდან ჭიშკრისაკენ გადმოწეული ვაზის ხეივნის მილები ხელს არ უშლის მოსარჩელეებს ხეივნის წინ გზით სარგებლობაში. ა. ხ-ძეს მიწის ნაკვეთის წინ გამავალ გზაზე შეუფერხებლად შესაძლებელია მოძრაობა, როგორც ფეხით, ისე ავტოტრანსპორტით.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელეთა მოთხოვნა, მოიშალოს მათი სახლის კედელზე მოწყობილი ე.წ კრამიტით აშენებული კედელი, ვინაიდან მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებმა ვერ დაასაბუთეს, თუ უშუალოდ რაში გამოიხატება მოპასუხის ნაკვეთზე ერთად დაწყობილი კრამიტით გამოწვეული ხელშეშლა, ხელყოფა, ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელეთა მოთხოვნა, ა. ხ-ძეს აეკრძალოს საერთო გზით სარგებლობა, რასაც იმით ასაბუთებენ, რომ ამჟამად საერთო სარგებლობაში არსებული ე.წ საერთო სარგებლობის გზა მოწყობილია მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე. პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული გზა საერთო საკუთრებას წარმოადგენს და არ გადის აღნიშნული მიწის ნაკვეთებზე.

სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა მოსარჩელეთა მოთხოვნას, დ. ხ-ძის მხრიდან აღიკვეთოს მოსარჩელეთა მარნის გვერდით მდებარე ნაკვეთის მითვისება და სარგებლობა, ვინაიდან ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე დადგენილად ცნო, რომ მიწის ნაკვეთის (სადაც საცხოვრებელი სახლია განთავსებული) ფაქტობრივი, აზომვების შედეგად მიღებული გაბარიტული ზომები, საზღვრები შეესაბამება საჯარო რეესტრში დაფიქსირებულ მონაცემებს.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ასევე მოსარჩელეთა მოსაზრება მათი საზღვრების მეორე მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით (სადაც მარანია განთავსებული), ვინაიდან ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე მიიჩნია, რომ მარნის მიმდებარე ნაკვეთის საზღვრები ამჟამინდელი მონაცემებით არ არის შემოსაზღვრული რაიმე ფორმით, უშუალოდ მოპასუხე დ. ხ-ძის მიერ ამ ნაკვეთით სარგებლობის ფაქტი საქმის მასალებით არ დასტურდება.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება მარნის ეზოს ღობის უშუალოდ მოპასუხე ა. ხ-ძის მიერ დარღვევის ფაქტი. პალატამ დაადგინა, რომ აღნიშნული წარმოადგენს მართლზომიერ სარგებლობას, კერძოდ, ა. ხ-ძე საჯარო გზასთან დასაკავშირებლად სარგებლობს მოსარჩელეთა მარნის მიმდებარე ნაკვეთით, როგორც აუცილებელი გზით.

მოსარჩელეთა მოთხოვნასთან დაკავშირებით, ლ. ბ-ძესა და გ. ხ-შვილს აეკრძალოთ ეზოს ხარჯზე მოწყობილი გზით სარგებლობა, ვინაიდან მათ სახლებს აქვთ სამანქანო გზა – ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ აღნიშნული გზა საერთო საკუთრებას წარმოადგენს და არ გადის აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე, შესაბამისად, მოპასუხეებს უფლება აქვთ, ისარგებლონ აღნიშნული გზით.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს. ხ-ძემ და მ. მ-ძემ. კასატორებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება.

კასატორები მიუთითებენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა ექსპერტიზის დასკვნა და უგულებელყო მოსარჩელეთა მოთხოვნა ხეივნის რკინის მილის ვერტიკალურ მდგომარეობაში აწევისა და კრამიტის კედლის საძირკვლიდან მოხსნის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ თითქოს რ.ხ-ძეს სხვა გზა არ აქვს, გარდა ვ.ხ-ძის მარანთან არსებული გზისა, მაშინ, როდესაც, რ.ხ-ძეს ჰქონდა შესაბამისი გზა მარნის გვერდით, თუმცა მას შემდეგ რაც მარნის ღობე თვითნებურად მოშალა, საგზაო სამუშაოების შედეგად, წაიშალა გზის კვალი. რ.ხ-ძემ თავისი ბრალეული ქმედებით მოისპო აუცილებელი გზა.

კასატორები მიუთითებენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა და გამოიყენა სამოქალქო კოდექსის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილი და მიუთითა, რომ ა.ხ-ძე, მართალია, სახლში მისასვლელად სარგებლობს ვ.ხ-ძის სარგებლობაში არსებული გზით, მაგრამ მესაკუთრე ვალდებულია, ითმინოს, ვინაიდან მოსარჩელის მარნის ეზო არის მოპასუხისათვის აუცილებელი და ერთადერთი გზა, ამასთან, არ გამოიყენა ამავე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმადაც აუცილებელი გზის თმენის ვალდებულება არ წარმოიშობა, თუკი უკვე არსებული დაკავშირება მიწის ნაკვეთისა, გაუქმდა მესაკუთრის თვითნებური მოქმედებით. სწორედ აღნიშნულ თვითნებური მოქმედებით გაუქმებულ იქნა გზა, რომლითაც მოპასუხეები სახლსა და ნაკვეთს უკავშირდებოდნენ.

კასატორების მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ ექსპერტიზის ურთიერთსაწინააღმდეგო დასკვნებს და მიუთითებს, რომ აღნიშნული გზა საერთო სარგებლობისაა და, ამიტომ, მოპასუხეებს არ უნდა აეკრძალოთ ამ გზით სარგებლობა, მაშინ როდესაც სასამართლოს შეეძლო, თვითონ გამოეკვლია, არსებობს თუ არა სხვა გზები, რომლებითაც მოპასუხეებს შეეძლოთ ესარგებლათ სახლთან მისასვლელით.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო სამოქალაქო კოდექსის 161-ე მუხლის მოთხოვნა და მიუთითა, რომ მოსარჩელეთა მხრიდან ვერ იქნა დასაბუთებული სახლის კედლის არსებობით გამოწვეული ხელშეშლა, მაშინ, როდესაც დადასტურებულია, რომ კრამიტის კედლის განლაგების ადგილი წარმოადგენს მათ (მოსარჩელეთა) საკუთრებას, რომლითაც ვერ სარგებლობენ კედლის არსებობის გამო.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 ოქტომბრის განჩინებით ს. ხ-ძისა და მ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ს. ხ-ძისა და მ. მ-ძის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

მოცემული დავის საგანია უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ეფუძნება სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 172-ე, 176-ე, 180-ე მუხლებს. იგი ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მ. მ-ძეს უნდა დაუბრუნდეს 2010 წლის 5 ოქტომბერს, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ს. ხ-ძისა და მ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

მ. მ-ძეს დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟი _ 210 ლარი;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.