ას-84-74-2011 11 აპრილი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვ. როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მ. სულხანიშვილი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ მ. მ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. გ-შვილი

მესამე პირი _ რ. მ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 25 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ფულადი ვალდებულების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება, აღსრულების წესის განსაზღვრა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ნ. გ-შვილმა მოპასუხე მ. მ-ძის მიმართ და მოითხოვა: ა. მ. მ-ძეს, როგორც აწ გარდაცვლილი თ. მ-ძის უფლებამონაცვლეს, მის სასარგებლოდ დაკისრებოდა 7000 აშშ დოლარის გადახდა; ბ. სესხის დაბრუნების ვადის გადაცილებით გამოწვეული ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხეს დაკისრებოდა 8500 აშშ დოლარის (7000 აშშ დოლარის 2% 2004 წლის 4 აპრილიდან, სააღსრულებო ფურცლის გაცემიდან _ სასამართლოში სარჩელის შეტანამდე) ანაზღაურება; გ. ვალის ამოღების მიზნით სარეალიზაციოდ მიქცეულიყო თბილისში, მ-ის ქ.¹6/1-ში მდებარე ბინაში აწ გარდაცვლილი თ. მ-ძის 1/3 წილი (ტომი I, ს.ფ. 29-40, 100-114, 123-124, 213-217).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 5 იანვრის საოქმო განჩინებით მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად (დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე) ჩაება რ. მ-ძე (ტომი I, ს.ფ. 208-210).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილებით ნ. გ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე ამავე სასამართლოს 2008 წლის 3 სექტემბრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება.

სასამართლომ მიუთითა შემდეგ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე:

თბილისის კ-სი-მ-ის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 28 ოქტომბრის გადახდის ბრძანებით დაკმაყოფილდა ფ. გ-შვილის განცხადება, მოვალე თ. მ-ძეს განმცხადებლის სასარგებლოდ დაეკისრა 7000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში, გადახდის დროისათვის არსებული კურსის შესაბამისად. გადახდის ბრძანება შესულია კანონიერ ძალაში;

გადახდის ბრძანების იძულებით აღსრულების მიზნით, 2004 წლის 28 აპრილს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი;

ქ.თბილისის კ-სი-მ-ის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 28 ოქტომბრის გადახდის ბრძანება დღემდე აღუსრულებელია, სააღსრულებო ფურცელი დაუბრუნდა კრედიტორს მისივე განცხადების საფუძველზე;

მოვალე თ. მ-ძე გარდაიცვალა 2006 წლის 11 მაისს;

მოპასუხე მ. მ-ძე გარდაცვლილი თ. მ-ძის შვილია, სხვა პირველი რიგის მემკვიდრე მას არ დარჩენია;

2007 წლის 20 იანვარს გარდაიცვალა კრედიტორი ფ. გ-შვილი;

ნ. გ-შვილი არის ფ. გ-შვილის პირველი რიგის მემკვიდრე, მისი შვილი, რომელმაც 2007 წლის 24 ივლისის სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, სრულად მიიღო გარდაცვლილი მამის სამკვიდრო ქონება.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ქ.თბილისში, მ-ის ქ.¹6/1-ში მდებარე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით ირიცხება რ. მ-ძის სახელზე. თ. მ-ძის გარდაცვალების დროისათვის მის სახელზე საკუთრების უფლებით უძრავი ქონება არ ირიცხებოდა.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება იმის თაობაზე, რომ თ. მ-ძის სამკვიდრო მასაში შედიოდა ქ.თბილისში, მ-ის ქ.¹6/1-ში მდებარე ბინიდან 1/3 წილზე საკუთრების უფლება, ხოლო მემკვიდრის მ. მ-ძის მიერ სამკვიდრო ქონების – უძრავი ქონების დაუფლების ფაქტს ადასტურებდა ამ მისამართზე მემკვიდრის რეგისტრაციის ფაქტი.

სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილებით განისაზღვრა უფლება, რომლის რეალიზაციის ფაქტობრივ საფუძველს საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის თანახმად, წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი, რაც გააჩნიათ დამქირავებლის გარდა ასევე დანარჩენ ოჯახის წევრებს. აღნიშნული დადგენილებით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია ვრცელდება დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის ყველა წევრზე და მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება მათი თანხმობით შეიძლება აღირიცხოს ერთ-ერთ დამქირავებელზე, საერთო უფლებებთან ერთად მათ ეკისრებათ სარგებლობიდან გამომდინარე მესაკუთრის ყველა ვალდებულება. აღნიშნული დებულება დაცულია ასევე დადგენილების მე-5 პუნქტის პირველი აბზაცით, რომლის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან. ამდენად, საცხოვრებელი სახლის უსასყიდლოდ გადაცემის ხელშეკრულებით დანარჩენ ოჯახის წევრებს წარმოეშობათ უფლება საჯარო რეესტრში დაარეგისტრირონ (შესაბამისი წილის გათვალისწინებით) საკუთრების უფლება.

გარდა ამისა, სასამართლომ განმარტა, რომ საჯარო რეესტრის ცნების განმარტებისათვის აუცილებელია, სწორად შეფასდეს საჯარო რეესტრის დანიშნულება, რომელიც წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვის გარანტს და ემსახურება ბრუნვის მონაწილის ინტერესების დაცვას. აღნიშნული პრინციპის საფუძველზე, ობიექტურად არსებული ფაქტი _ საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაცია, იცავს ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციაუნარიანი უფლებების განკარგვის დროს და მისი სისწორის პრეზუმფცია ეხება როგორც ადრინდელი მესაკუთრის, ასევე ახალი შემძენის უფლებებს.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კონკრეტული დამქირავებლის სახელზე ბინის პრივატიზაციისას ოჯახის სხვა წევრებზე, რომლებმაც თანხმობა განაცხადეს, გავრცელდა საკუთრების უფლება (თანასაკუთრების უფლება) და მათ უფლება აქვთ მოითხოვონ საკუთრების შეძენის (სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლი) ინსტიტუტთან დაკავშირებული მოქმედების განხორციელება. საჯარო რეესტრში მათი უფლების რეგისტრაცია ნიშნავს თავიანთი უფლების (საკუთრების) უზრუნველყოფას საჯარო რეესტრის ინსტიტუტით. ზემოთ დასახელებული დადგენილების თანახმად, ყოველ პირს, ვინც დადგენილი წესით იყო ჩასახლებული შესაბამის ბინაში, დამქირავებელი იქნებოდა იგი, თუ მისი ოჯახის წევრი, სახელმწიფომ მისცა საშუალება გამხდარიყო ბინის მესაკუთრე. ამ დადგენილების თანახმად, ყველა ვინც პრივატიზაციის დროს ცხოვრობდა ბინაში, უნდა ჩაითვალოს პოტენციურ თანამესაკუთრედ იმის მიუხედავად, ოჯახის რომელი წევრის სახელზე მოხდა ბინის პრივატიზაცია.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, იმ შემთხვევაში, თუ ასეთი უფლება თ. მ-ძეს წარმოეშობოდა, მას ეს უფლება სიცოცხლეში უნდა განეხორციელებინა. მას საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში არ დაურეგისტრირებია, რაც საჯარო რეესტრის ამონაწერიდან დგინდებოდა. შესაბამისად, სამკვიდრო მასაში თბილისში, მ-ის ქ.¹6/1-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება, არ შესულა.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოვალე თ. მ-ძის პირველი რიგის მემკვიდრე პასუხს არ აგებდა მამის ვალებზე, ვინაიდან მამკვიდრებლისაგან ქონება არ მიუღია.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლზე და განმარტა, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. ამ ნორმის თანახმად, მოვალეს არ შეიძლება დაეკისროს იმის ანაზღაურება, რისი გათვალისწინებაც მას წინასწარ არ შეეძლო. ამასთან, დამდგარი ზიანი უნდა წარმოადგენდეს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. იმ შემთხვევაშიც, თუ ზიანი წინასწარ იყო სავარაუდო, თუ იგი მოვალის უშუალო მოქმედებით არ არის გამოწვეული, მისი პასუხისმგებლობა გამორიცხულია. სასამართლომ მიიჩნია, რომ გადახდის ბრძანების იძულებით აღსრულების მიზნით სააღსრულებო ფურცლის გაცემიდან _ მოვალის გარდაცვალებამდე, დაკისრებული 7000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის ვალდებულების ვადის გადაცილება არ იყო გამოწვეული მოვალის ბრალეული ქმედებით, რის გამოც მას ამ თანხის ანაზღაურების ვალდებულება არ წარმოშობია. მოპასუხის მიერ გადაწყვეტილების ნებაყოფლობით შეუსრულებლობის შემთხვევაში გადაწყვეტილების აღსრულება ხორციელდება «სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებული იძულებითი აღსრულების მექანიზმებით. გადახდევინება უნდა განხორციელდეს მოვალის ქონებიდან მისი გაყიდვის გზით. საქალაქო სასამართლომ განსახილველ შემთხვევაში, მოთხოვნა რ. მ-ძის ქონებაზე აღსრულების მიქცევის შესახებ უსაფუძვლოდ ჩათვალა (ტომი I, ს.ფ. 224-232).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. გ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 242-251).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 25 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნ. გ-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ნ. გ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მ. მ-ძეს ნ. გ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა 9592.5 აშშ დოლარის გადახდა, დადგინდა მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხის გადახდევინების განხორციელება ქ.თბილისში, მ-ის ქ.¹6/1-ში მდებარე, რ. მ-ძის სახელზე რეგისტრირებული საცხოვრებელი ბინის 1/5 წილის რეალიზაციით, მ. მ-ძეს ნ. გ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟების ნაწილის, 1188.70 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმის მასალებით დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

თბილისის კ-სი-მ-ის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 28 ოქტომბრის გადახდის ბრძანებით დაკმაყოფილდა ფ. გ-შვილის განცხადება. მოვალე თ. მ-ძეს განმცხადებლის სასარგებლოდ დაეკისრა 7000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, გადახდის დროისათვის არსებული კურსის შესაბამისად. გადახდის ბრძანება შევიდა კანონიერ ძალაში;

მითითებული გადახდის ბრძანების აღსრულების უზრუნველყოფის მიზნით, თბილისის კ-სი-მ-ის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 3 ნოემბრის განჩინებით ყადაღა დაედო თბილისში, მ-ის ქ.¹6/1-ში მდებარე რ. მ-ძის სახელზე რიცხულ ბინას;

რ. მ-ძე და თ. მ-ძე იყვენენ რეგისტრირებული მეუღლეები. ისინი განქორწინდნენ 2003 წლის 16 დეკემბერს;

გადახდის ბრძანების იძულებით აღსრულების მიზნით, 2004 წლის 5 მაისს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი;

მოვალე თ. მ-ძე გარდაიცვალა 2006 წლის 11 მაისს, ხოლო 2007 წლის 20 იანვარს გარდაიცვალა კრედიტორი ფ. გ-შვილი;

ქ.თბილისის კ-სი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 28 ოქტომბრის გადახდის ბრძანება ამ დრომდე აღუსრულებელია, სააღსრულებო ფურცელი დაუბრუნდა კრედიტორს მისივე განცხადების საფუძველზე;

მოპასუხე მ. მორდებაძე გარდაცვლილ თ. მორდებაძის შვილია, სხვა პირველი რიგის მემკვიდრე მას არ დარჩენია;

ნ. გ-შვილი არის ფ. გ-შვილის პირველი რიგის მემკვიდრე, მისი შვილი, რომელმაც 2007 წლის 24 ივლისის სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, სრულად მიიღო სამკვიდრო გარდაცვლილი მამის ქონებაზე;

თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივის მონაცემებით თბილისში, მ-ის ქ.¹6/1-ში მდებარე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით ირიცხება რ. მ-ძის სახელზე. უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია 1994 წლის 24 მაისის პრივატიზაციის ხელშეკრულება;

სადავო ბინის პრივატიზაციის დროისათვის ამ ბინაში ჩაწერილი იყო სულ ხუთი სული, მათ შორის თ. მ-ძე, რომლის თანხმობითაც მოხდა ბინის პრივატიზაცია რ. მ-ძის სახელზე;

თ. მ-ძის გარდაცვალების დროისათვის საჯარო რეესტრის ჩანაწერების მიხედვით, მის სახელზე საკუთრების უფლებით უძრავი ქონება არ ირიცხებოდა. მოპასუხე მ. მ-ძე 1976 წლიდან რეგისტრირებულია და ცხოვრობს სადავო საცხოვრებელ ბინაში.

ზემოთ მოყვანილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გარდაცვლილ თ. მ-ძის სამკვიდრო აქტივში შევიდა საკუთრების უფლება თბილისში, მ-ის ქ.¹6/1-ში მდებარე რ. მ-ძის სახელზე რიცხული ბინის 1/5 წილზე, ხოლო სამკვიდრო პასივში 2003 წლის 28 ოქტომბრის გადახდის ბრძანებით ფ. გ-შვილის სასარგებლოდ დაკისრებული 7000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში და ამ ვალდებულების დროულად შეუსრულებლობით კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანი.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ თ. მ-ძის სამკვიდრო მიიღო მისმა ქალიშვილმა, მოპასუხე მ. მ-ძემ.

რაც შეეხებოდა საქმის სამართლებრივ მხარეს, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა «საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ» საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. ამავე დადგენილების მე-4 და მე-5 პუნქტებით განსაზღვრულია, რომ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემა ხორცილდება ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების, საწარმო-დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების მიერ, რომელთა ბალანსზეც ირიცხება საცხოვრებელი სახლი (ბინა). საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემა საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირვებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ზემომითითებული დადგენილების საფუძველზე საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, რომლებიც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილებით მინიჭებული უფლება, შესაბამისი წილის გათვალისწინებით, ვრცელდება დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის ყველა წევრზე, მიუხედავად იმისა, რომ ბინაზე საკუთრების უფლება მათივე თანხმობით შეიძლება აღირიცხოს ერთ-ერთ დამქირავებელზე.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ბინის მხოლოდ რ. მ-ძის სახელზე პრივატიზაციის მიუხედავად, აღნიშნული ბინის თანამესაკუთრეს 1/5 წილში თ. მ-ძეც წარმოადგენდა, რომელიც ბინაში ჩაწერილი იყო და ცხოვრობდა პრივატიზების მომენტში, მიუხედავად იმისა, რომ მას თავისი საკუთრების უფლება არ დაურეგისტრირებია. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა იმის შესახებ, რომ რადგან თ. მ-ძეს სადავო ბინაზე საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში არ დაურეგისტრირებია, იგი (სადავო ბინის წილზე საკუთრების უფლება) სამკვიდრო მასაში არ შესულა.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული საკითხის თავისებურების გათვალისწინებით, საკუთრების უფლების წარმოშობა არ შეიძლებოდა დაკავშირებოდა მხოლოდ საჯარო რეესტრის ინსტიტუტს. კონკრეტულ შემთხვევაში გასათვალისწინებელი იყო, რომ თ. მ-ძემ მოიპოვა თავისი საკუთრების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის უფლება.

სააპელაციო სასამართლომ თ. მ-ძის მხრიდან ამ უფლებაზე უარის თქმის კანონიერ წინაპირობად არ ჩათვალა საქმეში არსებული მისი განცხადებები იმის შესახებ, რომ მას ბინაზე პრეტენზია არ გააჩნდა. პირველ რიგში სასამართლომ აღნიშნა, რომ მათში გამოვლენილი ნება ვერ იქნებოდა განმარტებული ზემოთ დასახელებული დადგენილებით მოპოვებულ უფლებაზე უარის თქმად, მეორეც, მხედველობაში იყო მისაღები ის გარემოება, რომ ეს დოკუმენტები შეიქმნა გადახდის ბრძანების მიღებისა და ამ ბრძანების აღსრულების უზრუნველყოფის მიზნით, სადავო ბინის დაყადაღების შემდეგ, რაც საფუძვლიანს ხდიდა მოსარჩელის მითითებას იმის შესახებ, რომ ამ საშუალებით თ. მ-ძე ცდილობდა სასამართლოს მიერ დაკისრებული ფულადი თანხის გადახდისაგან თავის არიდებას.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თ. მორდებაძეს სიკვდილის მომენტისათვის ჰქონდა ფ. გ-შვილის მიმართ შეუსრულებელი ვალდებულება, კერძოდ, გადასახდელი ჰქონდა 7000 აშშ დოლარი. შესასრულებელი ვალდებულების სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში მოვალის გარდაცვალების შემდეგ მისი შესრულების ვალდებულება გადადიოდა მის მემკვიდრეზე.

სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში გამოყენებულ უნდა ყოფილიყო სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) მოიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო თუ ქონების ნატურით გაყოფა შეუძლებელია, მაშინ _ ამ ქონების ღირებულება. სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მ. მ-ძე წარმოადგენდა გარდაცვლილი თ. მორდებაძის პირველი რიგის მემკვიდრეს.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიაჩნია, რომ მ. მ-ძემ, როგორც თ. მ-ძის პირველი რიგის მემკვიდრემ, სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მამის სამკვიდრო _ სადავო უძრავის ქონების 1/5 წილზე საკუთრების უფლება. ამასთან, ეს სამკვიდრო მის საკუთრებად ითვლებოდა 2006 წლის 11 მაისიდან.

სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მემკვიდრეები ვალდებულნი არიან მთლიანად დააკმაყოფილონ მამკვიდრებლის კრედიტორთა ინტერესები, მაგრამ მიღებული აქტივების ფარგლებში თითოეულის წილის პროპორციულად. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით სასამართლომ მიაჩნია, რომ მოვალე თ. მ-ძის პირველი რიგის მემკვიდრე, მოპასუხე მ. მ-ძეს, პასუხი უნდა ეგო მამის ვალზე მამკვიდრებლისაგან მიღებული აქტივის ფარგლებში.

სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში ზიანის ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო სასამართლო აქტით დაკისრებული თანხით, 7000 აშშ დოლარით, აგრეთვე, იმ მიუღებელი შემოსავლით, რასაც მოსარჩელე მიიღებდა ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. მოსარჩელე მიუღებელი შემოსავლის სახით ითხოვდა 7000 აშშ დოლარის 2%-ს ყოველთვიურად, 2004 წლის 5 მაისიდან (სააღსრულებო ფურცლის გაცემის თარიღი) სასამართლოში სარჩელის შეტანამდე _ 2008 წლის 17 ივნისამდე.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილებულიყო ნაწილობრივ, საპროცენტო განაკვეთი უნდა განსაზღვრულიყო ეროვნული ბანკის მიერ დეპოზიტებზე ფიზიკური პირებისათვის დადგენილი წლიური საბაზო განაკვეთით უცხოურ ვალუტაში, რაც შეადგენდა დაახლოებით წლიურ 9%-ს. ამ გარემოებების გათვალისწინებით, მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა შეადგენს 2592.5 აშშ დოლარს, რაც უნდა დამატებოდა ძირითად თანხას _ 7000 აშშ დოლარს. საბოლოოდ მოპასუხის პასუხისმგებლობა უნდა განსაზღვრულიყო 9592.5 აშშ დოლარით. ამ თანხის გადახდევინება უნდა განხორციელებულიყო თბილისში, მ-ის ქ.¹6/1-ში მდებარე, რ. მ-ძის სახელზე რეგისტრირებული, საცხოვრებელი ბინის 1/5 წილის რეალიზაციით. ამასთან, კრედიტორის მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად უნდა ჩათვლილიყო იმ შემთხვევაშიც, თუკი ამ მოქმედების შედეგად ამოღებული თანხის ოდენობა სრულად ვერ დაფარავდა მოპასუხეზე დაკისრებულ ვალდებულებას (ტომი II, ს.ფ. 73-86).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. მ-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორი არ იზიარებს საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107-ე დადგენილების სასამართლოსეულ განმარტებას. ამ შემთხვევაში საუბარია სასამართლოს მოსაზრებაზე იმის შესახებ, რომ დადგენილებით მინიჭებული უფლება, შესაბამისი წილის გათვალისწინებით, ვრცელდება დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის ყველა წევრზე, მიუხედავად იმისა, რომ ბინაზე საკუთრების უფლება მათივე თანხმობით შეიძლება აღირიცხოს ერთ-ერთ დამქირავებელზე. კასატორის მოსაზრებით, დადგენილების მე-2 პუნქტში აღნიშნულია, რომ საცხოვრებელი სახლი (ბინა) მათი სურვილისამებრ შეიძლება გადაეცეს მათ საერთო საკუთრებაში. აქედან გამომდინარე, კანონმდებელი ითვალისწინებს საკუთრების უფლების მოპოვების შესაძლებლობას, მის რეალიზაციას საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის გზით, მხოლოდ მხარის მიერ ნების გამოვლენის შემთხვევაში და არა უპირობოდ. კასატორის მითითებით, გასაჩივრებულ განჩინებაში სააპელაციო სასამართლომ თავადაც დაადასტურა, რომ თ. მ-ძემ მოიპოვა თავისი საკუთრების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის უფლება. მიუხედავად ამისა, ფაქტია, რომ მას ეს უფლება არ გამოუყენებია. მოცემული უფლება განეკუთვნება ისეთ უფლებას, რომელიც პირადი ხასიათისაა, მოქმედებს მხოლოდ კრედიტორის და მოვალის სიცოცხლეში და წყდება მათი სიკვდილით. მართალია, თ. მ-ძემ თანხმობა განაცხადა, რომ პრივატიზაცია მომხდარიყო რ. მ-ძის სახელზე, მაგრამ ეს მხოლოდ იმიტომ მოხდა, რომ იგი ჩაწერილი იყო ბინაში, ფაქტობრივად კი იქ არ ცხოვრობდა, რამდენადაც რ. მ-ძესთან საქორწინო ურთიერთობაში აღარ იმყოფებოდა. ამდენად, თ. მ-ძეს არ გამოუხატავს სურვილი და მას არ განუცხადებია, რომ ბინა გადაცემოდათ საერთო საკუთრებაში.

კასატორი უთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით სასამართლოს უფლება არ აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ მოუთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე თავდაპირველად მოითხოვდა თ. მ-ძის საკუთრების უფლების დადგენას ბინის 1/3 წილზე. შემდეგ მან სარჩელი დააზუსტა, აღარ მოითხოვა საკუთრების უფლების დადგენა (იგი დადგენილად მიიჩნია) და მოითხოვა საკუთრების იძულებითი რეალიზაცია. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უკანონოა იმ თვალსაზრისით, რომ მ. მ-ძეზე დაკისრებული თანხის გადახდევინება უნდა განხორციელდეს რ. მ-ძის სახელზე რეგისტრირებული საცხოვრებელი ბინის 1/5 წილის იძულებითი რეალიზაციით. ასეთი რამ სამართლებრივად დაუშვებელია იმიტომ, რომ, მოპასუხეს ეზღუდება კრედიტორის სხვა საშუალებით დაკმაყოფილების შესაძლებლობა.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 394-ე და 411-ე მუხლების საფუძველზე მ. მ-ძეს დააკისრა ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება მიუღებელი შემოსავლის სახით, რასაც კასატორი არ ეთანხმება, ვინაიდან მისი მოსაზრებით, გადაწყვეტილებაში დასაბუთებული არ არის, თუ რატომ დააკისრა სასამართლომ მოპასუხეს მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება, ან რა კრიტერიუმებით განსაზღვრა იგი (ტომი II, ს.ფ. 94-101).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 869.06 ლარი, მათ შორის, 8.02.2011წ. მარინე მ-ძის მიერ გადახდილი 280 ლარი და 18.01.2011წ. ვლადიმერ პანოვის მიერ გადახდილი 589.06 ლარი) 70% _ 608.342 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ მ. მ-ძეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 869.06 ლარი, მათ შორის, 8.02.2011წ. მ. მ-ძის მიერ გადახდილი 280 ლარი და 18.01.2011წ. ვლადიმერ პანოვის მიერ გადახდილი 589.06 ლარი) 70% _ 608.342 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.