ას-851-800-2010 16 თებერვალი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, პ. ქათამაძე

სხდომის მდივანი – ლ. სანიკიძე

კასატორი _ დ. ქ-შვილი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ი. გ-შვილი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული სასამართლო განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 20 ივლისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენა, სამკვიდროდან წილის მიკუთვნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. გ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოს დ. ქ-შვილის მიმართ სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენისა და სამკვიდროდან წილის მიკუთვნების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელის დედას – თ. ქ-შვილს საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა სოფელ ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი მიწის ნაკვეთთან ერთად; დედის გარდაცვალების შემდეგ ექვს თვეში მან ვერ შესძლო სანოტარო წესით მემკვიდრეობის მიღება, ვინაიდან ამავე პერიოდში უვლიდა გარდაცვლილის დის, ნ. გ-შვილის შვილს – ი. ლ-ძეს, რომელიც მეთვალყურეობასა და ზრუნვას საჭიროებდა; 2000 წელს გარდაეცვალა ძმა - შ. გ-შვილი, რომლის მეუღლე დ. გ-შვილი მას საშუალებას არ აძლევს, დაიცვას თავისი სამემკვიდრეო უფლებები; როგორც მისთვის (მოსარჩელისთვის) გახდა ცნობილი, აწ გარდაცვლილ თ. გ-შვილის სახელზე რეგისტრირებულია სახლის მხოლოდ 1/5 ნაწილი, ხოლო დარჩენილი ნაწილი რეგისტირებულია შ. გ-შვილის სახელზე, რაც არასწორია, რამდენადაც შ. გ-შვილს სახლის მშენებლობაში მონაწილეობა არ მიუღია, დედის სურვილით კი, სამკვიდრო თანაბრად უნდა განაწილებულიყო; მოსარჩელემ მოითხოვა სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოდ ჩათვლა და გაგრძელება, ასევე სამკვიდრო ქონების 75%-ის მისთვის მუკუთვნება, რამდენადაც სხვა დარჩენილი მემკვიდრეები თმობენ ასეთივე უფლებას მის სასარგებლოდ.

მოპასუხე დ. ქ-შვილმა სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულია, კერძოდ, მოსარჩელეს არ წამოუდგენია სამოქალაქო კოდექსის 132-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადის შეჩერების რაიმე მტკიცებულება, სადავო ფართის 4/5 ნაწილი მისი (მოპასუხის) საკუთრებაა და იგი კანონიერად ფლობს აღნიშნულ ფართს.

სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ი. გ-შვლის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ი. გ-შვილს გაუგრძელდა კანონიერი მემკვიდრეობის წესით სამკვიდროს მიღების ვადა 1999 წლის 4 სექტემბერს გარდაცვლილი მამკვიდრებლის, თ. გ-შვილის, სამკვიდრო ქონებაზე - სიღნაღის რაიონის სოფელ ... მდებარე სახლთმფლობელობის 1/5 ნაწილზე; ი. გ-შვილს უარი ეთქვა მემკვიდრეობით მთლიანი სახლმფლობელობის 3/4¾ ნაწილის მიკუთვნებაზე უსაფუძვლობის გამო.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დ. ქ-შვილმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 20 ივლისის განჩინებით დ. ქ-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით: თ. გ-შვილის სახელზე სამკვიდროს გახსნის დროისათვის უძრავი ნივთი კანონით დადგენილი წესით არ აღრიცხულა, ანუ თ. გ-შვილის საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე არ იყო რეგისტრირებული არც ტექარქივში და არც საჯარო რეესტრში – არც ერთ იმ ორგანოში, რომლებიც 1999 წლისათვის ახდენდნენ უძრავ ნივთზე გარიგებების რეგისტრაციას, ამდენად, ვინაიდან თ. გ-შვილის სამკვიდრო მასა გახსნის დროისათვის არ მოიცავდა უძრავ ნივთს, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მისი სამკვიდრო მასა შედგებოდა უფლებისაგან, განეხორციელებინა უძრავი ნივთის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში კანონით დადგენილი წესით. სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულია სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველ ნაწილზე.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ თ. გ-შვილის სახელზე სამკვიდროს გახსნის დროისათვის უძრავი ნივთი კანონით დადგენილი წესით არ იყო აღრიცხული, ანუ თ. გ-შვილის საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე არ იყო რეგისტრირებული არც ტექარქივში და არც საჯარო რეესტრში - არც ერთ იმ ორგანოში, რომლებიც 1999 წლისათვის ახდენდნენ უძრავ ნივთზე გარიგებების რეგისტრაციას. ვინაიდან თ. გ-შვილის სამკვიდრო მასა გახსნის დროისათვის არ მოიცავდა უძრავ ნივთს, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მისი სამკვიდრო მასა შედგებოდა უფლებისაგან, განეხორციელებინა უძრავი ნივთის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში კანონით დადგენილი წესით. სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულია სამოქალქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველ ნაწილზე.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ 1999 წლის 4 სექტემბერს თ. გ-შვილის სახელზე უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება არ იყო რეგისტრირებული და მიუთითა, რომ საქართველოს კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს სამკვიდრო მასაში შემავალი უფლების მიღების რაიმე სპეციალურ ფორმას, ასევე აღნიშნა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სამკვიდროს მიღება ხდება მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში განცხადების შეტანით სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად სამკვიდროს ფლობით ან მართვით, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო, მაგრამ აღნიშნული შეეხება ისეთ ვითარებას, როდესაც სამკვიდრო მოიცავს მატერიალურ ნივთებსა და არა არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეს – უფლებას; საქართველოს იუსტიციის საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2010 წლის 17 მაისის წერილის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ სოფელ ... მდებარე უძრავი ნივთი ტექაღრიცხვის ბიუროში აღირიცხა 2003 წლის 6 ივნისს, ანუ, მაშინ, როდესაც უკვე გარდაცვლილები იყვნენ თ. გ-შვილი და შ. გ-შვილი. ი. გ-შვილისათვის უცნობი იყო 2003 წელს მისი გარდაცვლილი დედის სახელზე უძრავი ნივთის რეგისტრაციის შესახებ და ამის თაობაზე არავის შეუტყობინებია, ამდენად, იგი ვერ შესძლებდა სამკვიდროს მიღებას სამოქალქო კოდექსის 1421-ე მუხლით გათვალისწინებული წესების შესაბამისად. ი. გ-შვილს თ. გ-შვილის სახელზე სოფელ ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/5 ნაწილის აღრიცხვის თაობაზე ეცნობა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სიღნაღის სარეგისტრაციო სამსახურის 2008 წლის 5 სექტემბრის ცნობით, ამდენად, მიიჩნია, რომ ი. გ-შვილისათვის ცნობილი გახდა თ. გ-შვილის სამკვიდრო მასაში შემავალი კონკრეტული მატერიალური ნივთის შესახებ სამკვიდროს გახსნიდან 9 წლის შემდეგ და იგი ვერ შესძლებდა სამკვიდროს მიღებას სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლით გათვალისწინებული წესებითა და ვადებში.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა დ. ქ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები და არასწორად შეაფასა ისინი, კერძოდ, დადგენილად ცნო, ის გარემოება, რომ ი.გ-შვილს 6 თვის განმავლობაში არ მიუმართავს განცხადებით ნოტარიუსისათვის და არც ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებია სამკვიდრო ქონებას, ამასთან მიიჩნია, რომ დედის გარდაცვალების შემდგომ მოსარჩელე შეეცადა, მიეღო კუთვნილი წილი სამკვიდროდან მისი გახსნის პირველი ექვსი თვის განმავლობაში, მაგრამ ხელი შეეშელა ძმის, შ. გ-შვილის, გარდაცვალების გამო, ვინაიდან და-ძმა აპირებდა დედის სამკვიდროს გაფორმებას ერთობლივად. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნა. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლის პირველი ნაწილი და არასწორად მიიჩნია საპატიოდ სამკვიდროს მიღების კანონით განსაზღვრული ვადის გადაცილების მიზეზები. მოსარჩელის ძმა შ. გ-შვილი გარდაიცვალა 2000 წლის 17 ოქტომბერს, მას კი (მოსარჩელეს) 9 წლის განმავლობაში არ უცდია დაუფლებოდა სამკვიდრო ქონებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ დ. ქ-შვილის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება ი. გ-შვილის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მამკვიდრებელი თ. გ-შვილი გარდაიცვალა 1999 წლის 4 სექტემბერს, რომელსაც დარჩა ოთხი შვილი, პირველი რიგის კანონიერი მემკვიდრეები, მათ შორის მოსარჩელე ი. გ-შვილი და მოპასუხე დ. ქ-შვილის მეუღლე შ. გ-შვილი. გასაჩივრებული განჩინებით ასევე დადგენილია, რომ შ. გ-შვილმა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო დედის მემკვიდრეობა. ი. გ-შვილს სამკივდროს გახსნიდან 6-თვიან ვადაში სამკვიდრო გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში არ შეუტანია სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადება და არც ფაქტობრივად შესდგომია სამკვიდროს ფლობას ან მართვას.

ი. გ-შვილმა თ. გ-შვილის სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენისა და სამკვიდრო ქონების გადაცემის მოთხოვნით სასამართლოს მიმართა 2009 წლის 27 აგვისტოს იმ საფუძვლით, რომ მემკვიდრეობა ვერ მიიღო საპატიო მიზეზით, ძმის _ შ. გ-შვილის ავადმყოფობა- გარდაცვალებისა და დისშვილის დაყაჩაღების გამო. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით მიიჩნია, რომ უძრავი ნივთი თ. გ-შვილის სახელზე აღირიცხა 2003 წლის 6 ივნისს, ხოლო ი. გ-შვილს ამ ფაქტის შესახებ ეცნობა 2008 წლის 5 სექტემბერს, სამკვიდროს გახსნიდან 9 წლის შემდეგ, შესაბამისად, სამკვიდრო მიღების ვადა საპატიო მიზეზით გადაცილდა.

საკასაციო სასამართლო არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის ზემოხსენებულ დასკვნას შემდეგი დასაბუთებით:

სამკვიდროს გახსნის შედეგად მემკვიდრეობის მიღებისათვის მხოლოდ მემკვიდრეობის უფლების ქონა საკმარისი არ არის ანუ მხოლოდ უფლების არსებობა არ წარმოშობს იურიდიულ შედეგს. აღნიშნული უფლების სარეალიზაციოდ აუცილებელია კონკრეტული მოქმედების განხორციელება _ მემკვიდრეობის მიღება. მემკვიდრეობის სამართალი სამკვიდროს მიღების ორ ფორმას იცნობს, მემკვიდრეობის მიღებას უფლებამოსილ თანამდებობის პირთან ნების გამოხატვითა და კონკლუდენტური მოქმედებით. უფლებამოსილ თანამდებობის პირთან ნების გამოხატვა შეზღუდულია დროით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1424-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. ამავე კოდექსის 1426-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზები საპატიოდ იქნება მიჩნეული. კანონმდებელი საპატიოობის კრიტერიუმებს არ აკონკრეტებს, აღნიშნული ყოველი კონკრეტული შემთხვევის თავისებურებიდან გამომდინარეობს, თუმცა, სამართლის ზოგადი პრინციპებიდან გამომდინარე, სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოობის ორი მნიშვნელოვანი საფუძველი უნდა განისაზღვროს: ა. თუ მემკვიდრემ არ იცოდა და არც შეიძლება სცოდნოდა სამკვიდროს გახსნის თაობაზე; ბ. თუ მემკვიდრემ ვადა რაიმე საპატიო საფუძვლით გაუშვა და მან სასამართლოს ვადის აღდგენის თაობაზე აღნიშნული საფუძვლის აღმოფხვრის შემდეგ მიმართა.

მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ ი. გ-შვილმა იცოდა სამკვიდროს გახსნის თაობაზე. ამდენად, სასამართლოს მტკიცება ქონების საჯარო სამსახურში დაგვიანებით აღრიცხვის თაობაზე უსაფუძვლოა, ვინაიდან მამკვიდრებელ თ. გ-შვილს სადავო უძრავ ნივთზე უფლება მოპოვებული ჰქონდა საჯარო რეესტრში მის აღრიცხვამდე. სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის.

აღნიშნული ნორმის ანალიზით, სამკვიდრო წარმოადგენს იმ უფლებებისა და ვალდებულებების კომპლექსს, რომელიც მამკვიდრებელს სიცოცხლეში ჰქონდა. სამკვიდროში შედის არა კონკრეტული საგნები, არამედ მამკვიდრებლის უფლება ამ საგნებზე. ამასთან, უფლება ნივთზე (საკუთრების, სარგებლობის) იმავე სახით გადადის მემკვიდრეებზე, რა სახითაც ის მამკვიდრებელთან არსებობდა. ამდენად, მამკვიდრებელ თ. გ-შვილის სამკვიდრო აქტივში შედის ის უფლებაც, რომელიც მას გააჩნდა სადავო ნივთთან _ საცხოვრებელ სახლთან მიმართებით. მიუხედავად ნივთზე უფლების კანონით დადგენილი წესით აღრიცხვის განუხორციელებლობისა, ეს უფლება სამკვიდრო მასაში შედის.

სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზი საპატიოდ იქნება მიჩნეული. ვადის გასვლის შემდეგ სამკვიდრო შეიძლება მიღებულ იქნეს სასამართლოსათვის მიმართვის გარეშეც, თუ თანახმა იქნება სამკვიდროს მიმღები ყველა მემკვიდრე.

ი. გ-შვილისათვის ცნობილი იყო რა სამკვიდროს გახსნის და მამკვიდრებლის ქონებრივი უფლებების თაობაზე, მას კანონით დადგენილ ვადაში სასამართლოსათვის არ მიუმართავს, ხოლო, რაც შეეხება სააპელაციო პალატის მიერ დასახელებულ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სიღნაღის სარეგისტრაციო სამსახურის 2008 წლის 5 სექტემბრის ცნობას, აღნიშნული საპატიო მიზეზად ვერ იქნება მიჩნეული გადაწყვეტილების კვლევით ნაწილში მითითებული დასაბუთების გამო.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დ. ქ-შვილის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება ი. გ-შვილის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

დ. ქ-შვილის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 20 ივლისის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

ი. გ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.