ას-8-5-2011 14 მარტი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ კვანტალიანი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ შპს «...»

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ნ. ს-შვილ, მ. გ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 9 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ სახელშეკრულებო ვალდებულებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 5 იანვარს ... რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს ნ. ს-შვილმა და მ. გ-ძემ, რომლებმაც მოითხოვეს, რომ მოპასუხეს ნ. ს-შვილს სასარგებლოდ დაკისრებოდა 16500 აშშ დოლარის, ხოლო მ. გ-ძის სასარგებლოდ _ 16720 ევრო (ტომი 1, ს.ფ. 2-12, 100-102, 102-112).

... რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 22 მარტის განჩინებით აღნიშნული საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს (ტომი 1, ს.ფ. 162-163).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. ს-შვილსა და მ. გ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე შპს «...» დაეკისრა ნ. ს-შვილს სასარგებლოდ 16500 აშშ დოლარის, ხოლო მ. გ-ძის სასარგებლოდ _ 16720 ევროს გადახდა.

სასამართლომ მიუთითა საქმის მასალებით დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

შპს «...» და ნ. ს-შვილს შორის 2007 წლის 3 ოქტომბერს გაფორმდა გადახდის განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება;

დასახელებული ხელშეკრულების თანახმად, შპს «...» იკისრა ვალდებულება გადაეცა ნ. ს-შვილსათვის უძრავი ქონება, კერძოდ შენობა-ნაგებობის ნაწილი შესაბამის წილ მიწის ნაკვეთთან ერთად (უძრავი ქონების მახასიათებლები: მიწის ნაკვეთი მდებარე ... რაიონი, დაბა ..., ... ქუჩა, დაუზუსტებელი ფართობი 992.65კვ.მ., შენობა-ნაგებობა მდებარე ¹2 კოტეჯში, მე-2 სართული, ბინა ¹7, ფართობი 36.48კვ.მ);

ნ. ს-შვილსა და შპს «...» შორის გაფორმებული ხელშეკრულების მე-3 მუხლით განისაზღვრა ნასყიდობის საგნის ღირებულება 40128 აშშ დოლარის ეკვივალენტით, რომლის გადახდაც უნდა მომხდარიყო განვადებით, ეტაპობრივად, ამავე მუხლში აღნიშნული გრაფიკის შესაბამისად;

ნ. ს-შვილსა და შპს «...» შორის გაფორმებული ხელშეკრულების მე-5 მუხლის თანახმად, მყიდველის მიერ შენატანის სრულად განხორციელების ბოლო ვადად განისაზღვრა 2009 წლის ოქტომბერი, ხოლო მშენებლობის დასრულების ვადად 2010 წლის აპრილი. ამასთან, შენობა-ნაგებობის მყიდველისათვის ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული ფართის ინდივიდუალურ საკუთრებაში გადაცემა და სახლის ექსპლოატაციაში მიღება უნდა მომხდარიყო არა უგვიანეს 2010 წლის აპრილამდე;

ნ. ს-შვილსა და შპს “...» შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 6.2 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ გამყიდველი (შპს «...), ვერ შეასრულებდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას, რის გამოც ხელშეკრულება მოიშლებოდა, შპს «...” მყიდველს დაუბრუნებდა მის მიერ უკვე გადახდილ თანხას, აგრეთვე პირგასამტეხლოს დასაბრუნებელი თანხის 10%-ის ოდენობით, თანხის დაბრუნება პროცენტთან ერთად უნდა მომხდარიყო მხარეთა შორის ხელშეკრულების მოშლის შესახებ შეთანხმების ხელმოწერიდან ან ხელშეკრულების ფაქტის დადასტურებიდან არაუგვიანეს 30 კალენდარული დღის ვადაში;

შპს «...” და მ. გ-ძეს შორის 2008 წლის 29 ივლისს გაფორმდა გადახდის განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება;

ამ ხელშეკრულების თანახმად, შპს «...” იკისრა ვალდებულება, გადაეცა მ. გ-ძისათვის უძრავი ქონება, კერძოდ შენობა-ნაგებობის ნაწილი შესაბამის წილ მიწის ნაკვეთთან ერთად (უძრავი ქონების მახასიათებლები: მიწის ნაკვეთი მდებარე ... რაიონი, დაბა ..., ... ქუჩა, დაუზუსტებელი ფართობი 992.65კვ.მ. შენობა-ნაგებობა მდებარე ¹ 2 კოტეჯში, პირველი სართული, ბინა ¹5, ფართობი 31.4კვ.მ.;

მ. გ-ძესა და შპს «...” შორის გაფორმებული ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების მე-3 მუხლით განისაზღვრა ნასყიდობის საგნის ღირებულება 21834 ევროს ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში, რომლის გადახდაც უნდა მომხდარიყო განვადებით, ეტაპობრივად, ამავე მუხლში აღნიშნული გრაფიკის შესაბამისად;

მ. გ-ძესა და შპს «...” შორის გაფორმებული ხელშეკრულების მე-5 მუხლის თანახმად, მყიდველის მიერ შენატანის სრულად განხორციელების ბოლო ვადად განისაზღვრა 2009 წლის აგვისტო, ხოლო მშენებლობის დასრულების ვადად _ 2009 წლის სექტემბერი. ამასთან, შენობა-ნაგებობის მყიდველისათვის ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული ფართის ინდივიდუალურ საკუთრებაში გადაცემა და სახლის ექსპლოატაციაში მიღება უნდა მომხდარიყო არა უგვიანეს 2009 წლის სეტემბრამდე;

მ. გ-ძესა და შპს «...” შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 6.2 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ შპს «...” ვერ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, რის გამოც ხელშეკრულება მოიშალა, შპს «...” მყიდველს უბრუნებს მის მიერ უკვე გადახდილ თანხას, აგრეთვე პირგასამტეხლოს დასაბრუნებელი თანხის 10%-ის ოდენობით, თანხის დაბრუნება პროცენტთან ერთად უნდა მოხდეს მხარეთა შორის ხელშეკრულების მოშლის შესახებ შეთანხმების ხელმოწერიდან ან ხელშეკრულების ფაქტის დადასტურებიდან არაუგვიანეს 30 კალენდარული დღის ვადაში;

ნ. ს-შვილს მიერ შპს «...” მიმართ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესასრულებლად გადახდილ იქნა 15000 აშშ დოლარი; ამასთან, მან ბოლო გადახდა განახორციელა 2008 წლის 23 სექტემბერს;

მ. გ-ძის მიერ შპს «...” მიმართ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესასრულებლად გადახდილ იქნა 15200 ევრო; ამასთან, მან ბოლო გადახდა განახორციელა 2009 წლის 14 აპრილს.

მოპასუხემ შესაბამის ობიექტზე სამშენებლო სამუშაოების წარმოება შეაჩერა 2008 წლის ნოემბერში, რის შემდეგაც, მათ შორის 2009 წლის განმავლობაში, შესაბამის ობიექტზე სამშენებლო სამუშაოები არ ხორციელდებოდა;

მოპასუხეს მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ნაკისრი ვალდებულებები არ შეუსრულებია;

ნ. ს-შვილმა მიმართა მოპასუხეს, რომელშიც სხვადასხვა გარემოებებთან ერთად აღინიშნა, რომ მის მიერ შეჩერდა თანხის გადახდა, რამდენადაც მოპასუხის მხრიდან გაკეთდა განცხადება, რომ მშენებლობის პროცესში შეიქმნა გარკვეული სირთულეები, რამაც დააბრკოლა მშენებლობის მიმდინარეობა და საუბარი იყო ხელშეკრულების მისადაგებაზე შეცვლილი გარემოებებისადმი; ამავე წერილის თანახმად, მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო, რომ საჭირო შეიძლებოდა გამხდარიყო მშენებლობის დასრულებისათვის თანხების დამატება, ასევე, რომ თუ ხელშეკრულება მაინც უნდა შეწყვეტილიყო, მისთვის აზრს კარგავდა თანხის გადახდა იმის გათვალისწინებითაც, რომ მიუხედავად სხვა პირთა მიერ თანხის სრულად გადახდისა, მათ მიმართ მშენებლობის დასრულების შეთანხმებული ვადები უკვე გასული იყო. მხარე წერილში ასევე აღნიშნავდა, რომ თანხის გადახდის მიუხედავადაც მშენებლობა ვერ დასრულდებოდა და მას ვერ გადაეცემოდა შესაბამისი ქონება უახლოეს მომავალშიც, აღნიშნული ასევე შეუძლებელი იქნებოდა 2010 წლის აპრილამდე მეტეოროლოგიური პირობების გამოც.

მხარემ ზემომითითებული წერილით მოითხოვა, მიეღო ინფორმაცია თუ რამდენად პერსპექტიული იყო მისადმი შეთავაზება, როდის გეგმავდნენ ვალდებულების შესრულებას, ჰქონდა თუ არა აზრი დამატებითი ვადის განსაზღვრას, რა მოცულობის ფინანსური რესურსი იქნებოდა აუცილებელი მშენებლობის დასრულებისათვის. ინფორმაციის მიღების შემდეგ იფიქრებდნენ შესაბამისი ვარიანტების არჩევაზე, რამდენადაც არავისთვის არ იყო სასურველი შენობის დაკონსერვებულ მდგომარეობაში ყოფნა. სხვა გარემოებებთან ერთად წერილში მხარემ მიუთითა, რომ თუ მასში განსაზღვრულ ვადაში იგი პასუხს ვერ მიიღებდა, ჩათვლიდა, რომ მოპასუხე ვერ ასახელებდა მშენებლობის დასრულების ვადას, რის გამოც აზრი არ ექნებოდა რაიმე დამატებითი ვადის დაწესებას;

მოსარჩელეებმა 2010 წლის 4 იანვარს მიმართეს მოპასუხეს და აღნიშნეს, რომ რამდენადაც ვერ მიიღეს პასუხი 2009 წლის 3 დეკემბრის წერილზე, მათთვის ცნობილი გახდა, რომ აზრი არ აქვს რაიმე დამატებითი ვადის დაწესებას ან გაფრთხილებას, ვინაიდან აშკარაა, რომ ამას არავითარი შედეგი არ მოყვება;

მოსარჩელეებმა, იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხის მხრიდან არ სრულდებოდა სახელშეკრულებო ვალდებულებები, უარი განაცხადეს მათ შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებაზე და მოითხოვეს გადახდილი თანხის დაბრუნება მასზე დარიცხულ პირგასამტეხლოსთან ერთად, რომლის ოდენობაც შეადგენდა 10%-ს;

მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეწყდა 2010 წლის 4 იანვრის წერილის საფუძველზე.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება თავისი შინაარსით წარმოადგენდა ნარდობის ხელშეკრულებას. მიუხედავად იმისა, რომ სახელწოდებაში აღნიშნულია უძრავი ქონების განვადების ნასყიდობის ხელშეკრულება, მასში აღნიშნულია უძრავი ქონების ყიდვაზე და ა.შ. შინაარსობრივად, როგორც უკვე აღნიშნა სასამართლომ იგი მაინც წარმოადგენდა ნარდობის ხელშეკრულებას.

სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ შემთხვევაში ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა მოპასუხის მხრიდან ბინის მშენებლობა და შემდეგ მისი გადაცემა მოსარჩელის საკუთრებაში, ხოლო მოსარჩელის მხრიდან – თანხის გადახდა. ამასთან, მოსარჩელის მიერ თანხის გადახდა უნდა მომხდარიყო ეტაპობრივად. სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. კანონით არ არის გათვალისწინებული რაიმე განსაკუთრებული ფორმა აღნიშნული სახის ხელშეკრულებისათვის. შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ხელშეკრულება მხარეთა შორის გამოხატავდა მათ ნებას, დადებული იყო წერილობითი ფორმით და აქედან გამომდინარე უნდა მიჩნეულიყო, რომ მხარეთა შორის ხელშეკრულება შედგა.

სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი, მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებები, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება, რომ მის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობას ხელი შუწყვეს მოსარჩელეებმა. სასამართლოსათვის მოპასუხეს აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარუდგენია.

სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხის განმარტებით მის მიერ სამშენებლო სამუშაოების განხორციელება შესაბამის ობიექტზე შეჩერდა 2008 წლის ნოემბრიდან და მისი განახლება მოხდა დაახლოებით ორი კვირის უკან. ამასთან, მოსარჩელეთა მიერ ბოლო შენატანები განხორციელდა 2008 წლის სექტემბერში და 2009 წლის აპრილში.

სასამართლოს მითითებით, ნ. ს-შვილს მიერ ბოლო გადახდა განხორციელდა 2008 წლის სექტემბერში, შემდეგი გადახდის პერიოდი განსაზღვრული იყო ოქტომბრის თვით და ა.შ. (ტომი 1, ს.ფ. 17, გადახდის გრაფიკი), მოპასუხის განმარტებით, კი 2008 წლის ნოემბრიდან მას შესაბამის ობიექტზე სამუშაოები არ განუხორციელებია, მათ შორის 2009 წლის განმავლობაში და სამუშაოები განაგრძო სასამართლო სხდომამდე დაახლოებით 2 კვირით ადრე.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ. ს-შვილს მიერ ერთი თვის თანხის გადაუხდელობა ვერ გამოიწვევდა მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობას. რაც შეეხებოდა მ. გ-ძეს, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მან ბოლო გადახდა განახორციელა 2009 წლის სექტემბერში, როდესაც მოპასუხის მიერ სამუშაოები შეჩერებული იყო. შესაბამისად, მის მიერ თანხის გადაუხდელობაც ვერ გამოიწვევდა მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობას.

სასამართლომ გაითვალისწინა მოსარჩელის გაგზავნილი წერილი მოპასუხისადმი, სადაც თანხის გადახდის შეწყვეტის ერთ-ერთ მიზეზად მითითებულია თავად მოპასუხის განცხადება მშენებლობაში სირთულეების შექმნასთან დაკავშირებით. სასამართლომ ასევე გაითვალისწინა მოპასუხის განმარტება, თუ რა ოდენობის თანხების დამატება იყო საჭირო როგორც უშუალოდ კომპლექსის, ისე შესაბამისი კოტეჯის დასრულებისათვის (დაახლოებით მილიონი ლარი და 137 000 ლარი).

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებს არ მიუძღვოდათ ბრალი მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობაში.

სასამართლომ საქმეში არსებული მასალებით დაადგინა, რომ მოსარჩელეებმა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულეს ნაწილობრივ, ხოლო რაც შეეხებოდა მოპასუხეს, _ მას ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება არ შეუსრულებია დადგენილ ვადაში.

სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება, თუ: ა. აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნება; ბ. ვალდებულება არ შესრულდა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში, ხოლო კრედიტორმა ურთიერთობის გაგრძელება ხელშეკრულებით დაუკავშირა ვალდებულების დროულ შესრულებას; გ. განსაკუთრებული საფუძვლებიდან გამომდინარე, ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით, გამართლებულია ხელშეკრულების დაუყოვნებლივ მოშლა.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი იყო განცხადება, რომლითაც მოსარჩელე მხარემ წერილობით აცნობა მოპასუხეს იმის თაობაზე, რომ მიეწოდებინა ინფორმაცია მშენებლობის მიმდინარეობის, მშენებელობის გაგრძელების პერსპექტივის, მისი დაფინანსების გზების შესახებ და ა.შ. აღნიშნულ წერილში ასევე მითითებულია, რომ მოსარჩელემ შეწყვიტა გადახდა, რადგან მოპასუხის განცხადებით მშენებლობის პროცესში გამოვლინდა გარკვეული სირთულეები. მოსარჩელე აღნიშნავდა, ასევე, რომ მისთვის ცნობილი იყო, რომ იმ პირთა მიმართაც არ შესრულდა ხელშეკრულება, რომელთაც სრულად ჰქონდათ გადახდილი შენატანი და გასული იყო მშენებლობის დასრულების ვადა. აღნიშნული წერილით მოსარჩელემ ფაქტობრივად აშკარად გააფრთხილა მოპასუხე, რომ თუ იგი არ მიიღებდა პასუხს შესაბამის წერილზე, მიიჩნევდა, რომ აზრი არ ჰქონდა დამატებითი ვადის დაწესებას და გაფრთხილებას ხელშეკრულების შესრულების შესახებ, რომ მისი ინტერესი დაკარგული იქნებოდა ხელშეკრულებისადმი და ა.შ.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, დასახელებული წერილის, აგრეთვე, 2010 წლის 4 იანვრის წერილის შინაარსის გათვალისწინებით აშკარაა, რომ მოსარჩელეებმა ფაქტობრივად უარი განაცხადეს ხელშეკრულებაზე, ამასთან, მოპასუხეს მოსთხოვეს მათ მიერ გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება და პირგასამტეხელოს (10%) დაბრუნება.

სასამართლომ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, რომლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება). სამოქალაქო კოდექსის 355-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გასვლა ხდება ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის შეტყობინებით.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეებმა თავიანთი 2010 წლის 4 იანვრის განცხადებით შეატყობინეს მოპასუხეს მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გასვლის თაობაზე.

სამოქალაქო კოდექსის 407-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გასვლისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მას მიადგა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ეს წესი არ გამოიყენება, როცა ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველი მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული. სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული, ხოლო ამ მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედებაში, თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი. როგორც უკვე აღინიშნა, საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხეს ვალდებულება არ შეუსრულებია დადგენილ ვადაში. ამასთან, მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მოსარჩელეთა ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველი არ იყო გამოწვეული მისი ბრალით, ან რომ, ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო მოსარჩელეთა მოქმედებამაც.

სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. 418-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მხარეთა ხელშეკრულებაში გათვალისწინებულია პირგასამტეხლოს ოდენობა. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 405-ე და 352-ე მუხლების შეფასებიდან გამომდინარე მოსარჩელეს სრული უფლება ჰქონდა უარი ეთქვა და გასულიყო ხელშეკრულებიდან. ამასთან, ზემოთ დასახელებული მუხლების მოთხოვნათა გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა თანხის დაბრუნებისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე საფუძვლიანი იყო და დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა (ტომი 1, ს.ფ. 212-222).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს «...”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი 1, ს.ფ. 227-236).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 9 ნოემბრის განჩინებით შპს «...” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულიად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მათი სამართლებრივი შეფასება და სააპელაციო საჩივრის დასაბუთებასთან მიმართებით დამატებით განმარტა შემდეგი:

სააპელაციო საჩივრის პირველ საფუძველს წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამომტანმა სასამართლომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებები არასწორად მიიჩნია ნარდობის ხელშეკრულებად, მაშინ როცა ისინი წარმოადგენდნენ არა ნარდობის, არამედ ნასყიდობის ხელშეკრულებებს.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ, მართალია, როგორც ნ. ს-შვილთან 2007 წლის 3 ოქტომბერს დადებულ ხელშეკრულებას, ასევე მ. გ-ძესთან 2008 წლის 29 ივლისს დადებულ ხელშეკრულებას ეწოდება გადახდის განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, მაგრამ მიუხედავად ამისა, მათში მოყვანილი ნორმები ასევე აწესრიგებენ ნარდობის სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებულ საკითხებს. მაგალითად, ნ. სახელშვილთან დადებული ხელშეკრულების 4.1 მუხლი და მ. გ-ძესთან დადებული ხელშეკრულების 4.2. მუხლი, რომლებიც იდენტური შინაარსისა არიან _ «შპს «...” მიერ მყიდველისათვის გადასაცემი საცხოვრებელი ფართი მიყვანილ იქნება შემდეგ სტადიამდე (იხ. დანართი)». წამოდგენილ დანართში კი აღნიშნულია გადასაცემი ქონების მდგომარეობა.

ამდენად, ზემომითითებული ხელშეკრულებები შეიცავენ როგორც ნასყიდობის, ასევე ნარდობის ელემენტებსა თუ ნიშნებს, რაც სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, თავისთავად არ წარმოშობდა მათი არანამდვილობის რაიმე წინაპირობას. პირიქით, სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილი შესაძლებელს ხდის ამ სახის გარიგებების დადებას. სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლი კი ადგენს შემდეგს: ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს ვალდებულებას შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. მოცემულ შემთხვევაში ხელშეკრულებების მე-4 მუხლებით უდავოდ დადგინდა, რომ შპს «...” საკუთრების უფლების გადაცემასთან ერთად ივალდებულა ნივთის შეთანხმებულ (დანართით გათვალისწინებულ) მდგომარეობაში მიყვანა, რაც პირდაპირ მიუთითებდა მხარეთა შორის ნარდობის ურთიერთობის არსებობაზე. მოცემულ საკითხზე მსჯელობისას, სააპელაციო სასამართლომ ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ თავის სამოტივაციო ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოყვანილი აქვს მსჯელობა ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნორმებიდან გამომდინარე და გადაწყვეტილება მხოლოდ ნარდობის ურთიერთობიდან გამომდინარე საკითხებზე არაა დამყარებული.

აპელანტის მეორე დასაბუთება შემდეგში მდგომარეობდა: შპს «...” მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებების დარღვევას პირველად მოწინააღმდეგე მხარეების მხრიდან ჰქონდა ადგილი. ამასთან, ხელშეკრულების დადების დროისათვის მოწინააღმდეგე მხარეებისათვის ცნობილი იყო, რომ მარტოოდენ მათ მიერ ვალდებულების შესრულება არ იქნებოდა საკმარისი საცხოვრებელი სახლის სრულად ასაშენებლად და შექმნილ ვითარებას მოწინააღმდეგე მხარეებმა ხელი შეუწყვეს იმით, რომ შეწყვიტეს თანხების გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ ზემოაღნიშნული მოსაზრება არ გაიზიარა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მშენებლობა შეჩერდა 2008 წლის ნოემბრის თვეში. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით – სალაროს შემოსავლის ორდერებით ირკვეოდა, რომ ნ. ს-შვილმა ბოლო გადახდა განახორციელა 2008 წლის 23 სექტემბერს (ტომი 1. ს.ფ. 44), ხოლო მ. გ-ძემ _ 2009 წლის 14 აპრილს (ტ.1. ს.ფ. 45).

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ ნ. ს-შვილს მიერ ერთი თვის თანხის გადაუხდელობა ვერ გამოიწვევდა შპს «...” ვალდებულების შეუსრულებობას, მით უმეტეს, რომ ხელშეკრულების 6.3 მუხლის თანახმად შპს «...” უფლება ჰქონდა ნ. ს-შვილსაგან პირგასამტეხლო მოეთხოვა. მ. გ-ძე კი თანხას იხდიდა მაშინაც, როცა მშენებლობა შეჩერებული იყო. ამდენად, სააპელაციო საჩივრის ეს მსჯელობა მოკლებული იყო დასაბუთებას.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ადგილი არ ჰქონდა სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის პირობასაც. ამ ნორმის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატა მის უმოქმედობაში – თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი. რამდენადაც საქმეზე დგინდებოდა, რომ მშენებლობის შეჩერებაში მოწინააღმდეგე მხარეებს ბრალი არ მიუძღვოდათ და არ არსებობდა მიზეზობრივი კავშირი მათ ქმედებებსა (თანხის გადაუხდელობასა) და ვალდებულების შეუსრულებლობას (მშენებლობის შეჩერებას) შორის, სასამართლომ ჩათვალა, რომ არ არსებობდა 415-ე მუხლის მუხლის გამოყენების საფუძველი.

რაც შეეხებოდა მოსაზრებას, რომლის თანახმად, მოწინააღმდეგე მხარეებისათვის იმთავითვე ცხადი უნდა ყოფილიყო, რომ მარტოოდენ მათ მიერ ვალდებულების შესრულება არ იქნებოდა საკმარისი საცხოვრებელი სახლის სრულად ასაშენებლად, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებებზე, სადაც ორივე მხარის მიერ ნაკისრ ვალდებულებებში არაფერია ნათქვამი იმ გარემოებაზე, რომ შპს «...” მიერ ვალდებულების შესრულება კიდევ სხვა, მესამე პირთა მოქმედებაზე ან რაიმე პირობით მოვლენაზე უნდა ყოფილიყო დამოკიდებული.

სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის მიხედვით, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. ამავე კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდებიან საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს რაიმე დათქმა არ გაუკეთებიათ მათ მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის საპატიოობის შესახებ მათ მიმართ მესამე პირთა მიერ აღებული სხვა ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო და ამდენად სასამართლომ სააპელაციო საჩივრის ეს მსჯელობაც დაუსაბუთებლად მიიჩნია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივარი არ დააკმაყოფილა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა (ტომი 2, ს.ფ. 72-85).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს «...”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება.

კასატორი მიიჩნევს, რომ ნარდობის ხელშეკრულების არსებობისას შემკვეთის და დამფინანსებლის მიერ დადგენილი გრაფიკით თანხის გადაუხდელობა, უპირობოდ იწვევს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების (ამ შემთხვევაში მშენებლობის) შეჩერებას. ასეთ დროს ნაკლები მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს სხვა კრედიტორების მიერ ვალდებულებების შესრულებას, რაზეც გარკვეულწილად დამოკიდებულია მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მიმართ ვალდებულების შესრულება (ტომი 2, ს.ფ. 102-108).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 15 თებერვლის განჩინებით შპს «მშენებელი 3-ის» საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს «...» საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს «მშენებელი 3-ის» საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (3569.11 ლარი) 70% _ 2498.37 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს «...» საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ შპს «...» დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (3569.11 ლარი) 70% _ 2498.37 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.