ას-868-817-2010 22 ნოემბერი, 2010 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, პ. ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ 1. გ. ა-ია, მ. ბ-ძე, ა. ა-ური, ა. ღ-ავა (მოპასუხეები)

2. გ. გ-იანი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული სასამართლო განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 22 ივლისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა _ 1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

2. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ მორალური ზიანის ანაზღაურება, გადაწყვეტილების აღსრულების უზრუნველყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. გ-იანმა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას გ. ა-იას, ა. ა-ურის, მ. ბ-ძისა და ა. ღ-ავას მიმართ და მოითხოვა, შვილის წამებისა და მკვლელობის გამო, მოპასუხეთა მიერ მისთვის მიყენებული მორალური ზიანის - 200 000 ლარის სოლიდარულად დაკისრება, შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 2006 წლის 28 იანვარს განსაკუთრებული სისასტიკით მოკლეს მისი შვილი ა. (ს.) გ-იანი, მოპასუხეთა მხრიდან დანაშაულის ჩადენა დადასტურებულია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენით. ერთადაერთი შვილის სიკვდილით მიყენებული მორალური ტრავმით გამოწვეული უდიდესი სულიერი ტკივილი სიცოცხლის ბოლომდე გაჰყვება.

მოსარჩელემ იმავე სარჩელით მოითხოვა, სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით, ყადაღა დაედოს მოპასუხე გ. ა-იას საკუთრებაში რიცხულ უძრავ ქონებას - ქ.თბილისში, ..., IV მ/რ-ის, მე-13 კორპუსში მდებარე ¹27 ბინას, და მისვე სახელზევე რიცხულ ქონებას - ქ.თბილისში, ... მდებარე ტერიტორიაზე (ნაკვეთი ¹118, სარეგისტრაციო ¹1/1936/14/76, დაზუსტებული ფართობი 608,00 კვ.მ ნაკვეთის წინა ¹14), ასევე მოპასუხე ა. ღ-ავას საკუთრებაში არსებულ ქ.თბილისში, ... გამზირი ¹8-ში მდებარე ქონებას.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს შემდეგი დასაბუთებით: კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილია მათ მიერ სისხლის სამართლის კოდექსის 117-ე მუხლის მე-6 ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენის ფაქტი, რის გამოც არ გაიზიარეს მოსარჩელის განმარტება, რომელმაც მათი ქმედება მიიჩნია მკვლელობად, არ გაიზიარეს მოსარჩელის მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზეც, ვინაიდან მიიჩნიეს, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა თუ რა ნეგატიურად აისახა ყოველივე ეს მის ფსიქიკაზე, ამასთან გასათვალისწინებელია მათი მატერიალური მდგომარეობა, რომ ისინი უმუშევრები არიან და მათ სახელზე უძრავი ქონება არ ირიცხება, გარდა ა-იას სახელზე რეგისტრირებული ბინისა, რომელშიც მისი ხუთსულიანი ოჯახი ცხოვრობს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებით გ. გ-იანის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხეებს მ. ბ-ძეს, ა. ა-ურს, ა. ღ-ავასა და გ. ა-იას სოლიდარულად დაეკისრათ გ. გ-იანის სასარგებლოდ მიყენებული მორალური ზიანის - 40 000 ლარის ანაზღაურება. ამავე სასამართლოს 2010 წლის 4 მარტის განჩინებით გ. გ-იანის განცხადება გადაწყვეტილების აღსრულების უზრუნველყოფის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს გ. გ-იანმა, გ. ა-იამ, ა. ა-ურმა, მ. ბ-ძემ და ა. ღ-ავამ.

გ. გ-იანმა საჩივარი შეიტანა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის სასამართლოს 2010 წლის 4 მარტის განჩინების გაუქმების მოთხოვნით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 22 ივლისის განჩინებით გ. გ-იანის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ასევე არ დაკმაყოფილდა მ. ბ-ძის, ა. ა-ურის, ა. ღ-ავასა და გ. ა-იას სააპელაციო საჩივარიც; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილება; გ. გ-იანის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის სასამართლოს 2010 წლის 4 მარტის განჩინება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ მორალური ზიანის შინაარსში იგულისხმება სამართლებრივად დაცული იმ არაქონებრივი ინტერესის ხელყოფა, რომელსაც მატერიალურად არაფერი შეესაბამება, (სულიერი ან ფიზიკური ტკივილი, განცდა და სხვა). პირს ზიანი დაეკისრება, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, თუ ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. ამასთან, მორალური ზიანის ანაზღაურების საკითხი დგება იმ შემთხვევაში, როცა ზიანი სამართლებრივად მნიშვნელოვანია და ამდენად, ანგარიშგასაწევი. მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს წარმოადგენს დაზარალებულის სულიერი და ფიზიკური ტანჯვა, რომელიც გამოწვეულია მოქმედებით (უმოქმედობით) და რომელიც ხელყოფს მოქალაქის კანონით გათვალისწინებულ არამატერიალურ სიკეთეს. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მორალური ზიანი ანაზღაურდება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად, ანუ როგორც ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისას, ისე მისგან დამოუკიდებლად. ამასთან, მორალური ზიანის ანაზღაურება ხდება ფულადი ანაზღაურების სახით. მორალური ზიანის ანაზღაურება უნდა ეფუძნებოდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში მიყენებულ ფიზიკური და მორალური ტანჯვის ხარისხს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურებისას მისი ოდენობა განისაზღვრება სასამართლოს შეხედულების მიხედვით. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელე უფლებამოსილია, სასარჩელო განცხადებაში მიუთითოს თანხა, რომელსაც ის ითხოვს მიყენებული სულიერი და ფიზიკური ტკივილის კომპენსაციისათვის, მაგრამ ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა და ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება სასამართლოს შეხედულებით. მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრეს მიზანს არ შეადგენს ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრული კომპენსაცია, რომლის მიზანია დაზარალებულის საზოგადოების თვალში მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების შემსუბუქება; კომპენსაცია მიმართულია უარყოფითი ემოციების გასაქარწყლებლად.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების პრევენციული ფუნქციის განხორციელებისათვის მნიშვნელობა ენიჭება ისეთ ფაქტორს, როგორიცაა სამართალდარღვევის განმეორების საშიშროება ზიანის მიმყენებლის მიერ, ამასთან, ანაზღაურება უნდა იყოს გონივრული და სამართლიანი. ფულადი კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უზომოდ გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას, მისი მიზანი არ უნდა იყოს მოპასუხის დასჯა. მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ხელყოფის ხასიათი, მისი გავლენა პირის არამატერიალურ სიკეთეზე. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს პირის დარღვეული უფლებების ხასიათი, ამ დარღვევის ნეგატიური როლი პიროვნებაზე, ჯანმრთელობის დაზიანების ხარისხი და ა.შ.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. გ-იანმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივი შეფასების გარეშე გადაწყვიტა მოცემული სამართლებრივი დავა, რომელიც ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლის დარღვევას წარმოადგენს. აღნიშნული მუხლი მოითხოვს სასამართლოსათვის მიმართვის არა მხოლოდ თეორიული და ილუზორული (მოჩვენებითი), არამედ ეფექტური გარანტიების არსებობას; სასამართლოებმა ზიანის ოდენობის განსაზღვრა დაუკავშირეს დანაშაულის შედეგად მოსარჩელისათვის ერთადერთი შვილის გარდაცვალებით გამოწვეულ ტკივილს ზოგადად (გარდაცვალების ფაქტს) და სათანადოდ არ შეაფასეს მოსარჩელისათვის შვილის გარდაცვალებასთან დაკავშირებული მთელი რიგი არსებითი სუბიექტური გარემოებები, რომელთა მხედველობაში მიუღებლობამ ასხვა ჰპოვა მოპასუხეთათვის დაკისრებულ თანხაზე; მოსარჩელისათვის მიყენებული მორალური ტრავმა არ შემოიფარგლება დროის გარკვეული მონაკვეთით – მას სიცოცხლის ბოლომდე მუდმივად თან გაჰყვება შვილის მკვლელობით გამოწვეული უდიდესი სულიერი ტკივილი; არც პირველი ინსტანციისა და არც სააპელაციო სასამართლოებმა მხედველობაში არ მიიღეს მოსარჩელისათვის მიყენებული სულიერი ტრავმის განსაკუთრებული ხარისხი იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ა. (ს.) გ-იანს სიცოცხლე მოუსპეს სადისტური წამებით, რასაც ადასტურებს გარდაცვლილის გვამზე არსებული მრავლობითი ნასერი, ნაკვეთი ჭრილობები.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ მომავალში თავიდან იქნას აცილებული სიცოცხლის უფლების მსგავსი ხელყოფის ფაქტები, განსაკუთრებით სახელმწიფო მოხელეთა და სამართალდამცავ მუშაკთა მიერ, რომელთა უპირველესი მოვალეობაა სწორედ ამგვარი (სიცოცხლის უფლების) ხელყოფისაგან პირთა დაცვა;

კასატორის მოსაზრებით, მორალური ზიანის ანაზღაურების კუთხით არსებული პრაქტიკა არ შეიძლება იქნეს გამოყენებული, როგორც უნივერსალური მიდგომა ყველა სახის მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად. სააპელაციო სასამართლოს არ მიუთითებია არც ერთ გადაწყვეტილებაზე, რომელიც დაადასტურებდა საქმის განმხილველ სასამართლოთა მიერ მოსარჩელისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურებისათვის განსაზღვრული თანხის ოდენობის შესაბამისობას მსგავსი ფაქტობრივი გარემოებების შემცვლელ საქმეებზე დაწესებული ოდენობის მიმართ.

გადაწყვეტილების გამოტანის შემდგომ, მოსარჩელისათვის არსებობს თანამოპახუხეების მიერ საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთების გასხვისების საშიშროება სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების თავიდან აცილების მიზნით იმ გარემოების Gგათვალისწინებით, რომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის “გ” პუნქტის მიხედვით, სისხლის სამართლის საქმეზე იმავე მხარეებს შორის დადგენილ ფაქტებს აქვს პრეიუდიციული ძალა, ხოლო მოპასუხეები ვერ შესძლებენ პასუხისმგებლობის თავიდან აცილებას, მოსარჩელისათვის მიყენებული მორალური ზიანის გამო, იმ ქმედებებისათვის, რაც დადგენილია ა.გ-იანის მკვლელობასთან დაკავშირებით სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით, ასეთ შემთხვევაში, მოპასუხეების საკუთრებაში არსებული ქონების გასხვისება გააძნელებს სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ასევე გაასაჩივრეს მ. ბ-ძემ, ა. ა-ურმა, ა. ღ-ავამ და გ. ა-იამ და მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოსარჩელესათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოს კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით; მორალური (არაქონებრივი) ზიანის დეფინიციას სამოქალაქო კოდექსი არ იძლევა, დამკვიდრებული მოსაზრების თანახმად, მორალური ზიანი არის ის სულიერი განცდა და ფიზიკური ტკივილი, რომელსაც მარლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად განიცდის ფიზიკური პირი; მორალური ზიანის ანაზღაურების სივრცე სამართალში შეზღუდულია, ზიანის სრული ანაზღაურება უპირობოდ ეხება მხოლოდ ქონებრივ ზიანს; მორალური ზიანი შეიძლება რეალურად მართლაც დადგეს, მაგრამ თუ კანონმდებლობით არ არის გათვალისწინებული მისი ანაზღაურება, იგი არ ანაზღაურდება; მორალური ზიანის ანაზღაურება კანონით ზუსტად განსაზღვრულ ფარგლებშია მოქცეული, ამგვარი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას კონკრეტული ნორმა უნდა დაედოს საფუძვლად. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, მეუღლის, შვილის ან სხვა ახლობლის სიცოცხლის ხელყოფის გამო მიყენებული მორალური ზიანი არ ანაზღაურდება, რადგან აღნიშნული პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული მოქმედი კანონმდებლობით. სასამართლომ გადაწყვეტილების დასასაბუთებლად მიმართა მხოლოდ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკას, რაც ეწინააღმდეგენა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 24 სექტემბრისა და 15 ოქტომბრის განჩინებებით გ. გ-იანის, გ. ა-იას, ა. ა-ურის, მ. ბ-ძისა და ა. ღ-ავას საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა გ. გ-იანის, გ. ა-იას, ა. ა-ურის, მ. ბ-ძისა და ა. ღ-ავას საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

კასატორები ვერ ასაბუთებენ და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი გ. გ-იანი საკასაციო საჩივრით ასაჩივრებს სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას, რომლითაც მისი განცხადება გადაწყვეტილების აღსრულების უზრუნველყოფაზე უარის თქმის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 4 მარტის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა მითითებული განჩინების გასაჩივრების შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს, კერძოდ: საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 197^I მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში საჩივარი განიხილება ამ კოდექსის 419-ე და 420-ე მუხლებით დადგენილი წესებით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად ზემდგომი სასამართლოს განჩინება კერძო საჩივრის თაობაზე არ გასაჩივრდება, ხოლო ამავე კოდექსის 414-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, კერძო საჩივრის შეტანა შეიძლება სასამართლოს მიერ გამოტანილ განჩინებებზე, მხოლოდ ამ კოდექსით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. მითითებული ნორმებიდან გამომდინარეობს, რომ კერძო საჩივრის შეტანა დასაშვებია მხოლოდ კანონით ცალსახად დადგენილ შემთხვევებში. ამასთან, კანონმდებელი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ განჩინება, რომლითაც კერძო საჩივარი ზემდგომი სასამართლოს მიერ იქნა განხილული, არ გასაჩივრდება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გ. ა-იას, ა. ა-ურს, მ. ბ-ძესა და ა. ღ-ავას უნდა დაუბრუნდეს დ. ა-ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2000 ლარის 70% _ 1400 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 197^I მუხლის მე-4 ნაწილით, 391-ე, 401-ე, 414-ე, 419-420-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

გ. გ-იანის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

გ. გ-იანის საჩივარი გადაწყვეტილების აღსრულების უზრუნველყოფაზე უარის თქმის შესახებ, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

გ. ა-იას, ა. ა-ურის, მ. ბ-ძისა და ა. ღ-ავას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

გ. ა-იას, ა. ა-ურს, მ. ბ-ძესა და ა. ღ-ავას დაუბრუნდეს დ. ა-ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2000 ლარის 70% _ 1400 ლარი;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.