ას-870-819-2010 18 ნოემბერი, 2010 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თ. თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, მ. სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – 1. ნ. ნ-შვილი (მოპასუხე)

2.ა. ბ-შვილი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 ივლისის განჩინება

დავის საგანი _ უძრავი ნივთით სარგებლობაში ხელშეშლის აღკვეთა, მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ა. ბ-შვილმა სარჩელით მიმართა საგარეჯოს რაიონულ სასამართლოს ნ. ნ-შვილის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის უძრავი ნივთით სარგებლობაში ხელშეშლის აღკვეთა, მატერიალური _ 22720 ლარის და მორალური ზიანის _ 1000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელის განმარტებით, ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის საფუძველზე, საგარეჯოს რაიონის სოფელ ასკილაურში 2001 წლის 26 ივნისის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, დაეუფლა დის, ნ. ი-შვილის დანაშთ ქონებას _ საცხოვრებელ სახლს საკარმიდამო ნაკვეთით და ხეხილის ბაღით. 2002 წელს საცხოვრებელი სახლი ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების საფუძველზე, გაასხვისა მ. ბ-შვილზე, ხოლო ხეხილის ბაღი თავის საკუთრებად დაიტოვა. თავდაპირველად ქონებას სრულყოფილად ფლობდა და იღებდა მოსავალს, თუმცა 2003 წლიდან მოპასუხემ, რომელიც არის მამკვიდრებელ, ნ. ი-შვილის მაზლი, მოსავლის აღებასთან დაკავშირებით შეუქმნა პრობლემები, თავად სარგებლობს ხეხილის ბაღით და მოსარჩელეს არ აძლევს საშუალებას სრულყოფილად ისარგებლოს მემკვიდრეობით მიღებული ნაკვეთით. 2004-2008 წლებში მიუღებელი ვაშლის მოსავლის ღირებულებამ მევენახეობისა და მეღვინეობის ინსტიტუტის დასკვნით და სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის ცნობის საფუძველზე შესრულებული გაანგარიშებით შეადგინა 22 720 ლარი. გარდა ამისა, სასამართლო და საგამოძიებო ორგანოებში ნ. ნ-შვილის მიერ აღძრული დავების განხილვამ მორალურად შეურაცხყო იგი, არის მეორე ჯგუფის ინვალიდი და ისედაც ავადმყოფ ადამიანს ჯანმრთელობის მდგომარეობა კიდევ უფრო მეტად გაუუარესდა, თავს დამცირებულად და შეურაცხყოფილად გრძნობს. ამდენად, მოპასუხის მხრიდან მის მიმართ აგრესიული დამოკიდებულების გამო, ვერ ახერხებს მიწის ნაკვეთის სრულფასოვან გამოყენებას.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი, მოსარჩელემ ვერ შეძლო დაედასტურებინა უძრავი ქონების კანონიერად ფლობისა და საკუთრების ფაქტი, მევენახეობისა და მეღვინეობის ინსტიტუტის დასკვნა არის ზოგადი და არ შეიცავს მითითებებს კონკრეტულ ბაღში არსებული ვაშლების ჯიშებისა და მოსავლიანობის თაობაზე. საგარეჯოს რაისამმართველოში მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმე აღძრული იქნა ნ. ნ-შვილის დის _ თ. ნ-შვილის განცხადების საფუძველზე მისი კუთვნილი ვაშლი ნაყოფის მითვისების ფაქტზე, რის გამოც ნ. ნ-შვილის მიმართ პრეიუდიციული ძალა ვერ ექნება.

საგარეჯოს რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით ა. ბ-შვილის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ნ. ნ-შვილს აეკრძალა მოსარჩელისათვის საგარეჯოს რაიონის სოფელ ასკილაურში მდებარე სამკვიდრო ქონებით სარგებლობისათვის ხელშეშლა; ნ. ნ-შვილს ა. ბ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა მიყენებული მატერიალური ზიანის 5900 ლარისა და მორალური ზიანისათვის _ 500 ლარის ანაზღაურება.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ნ-შვილმა, მოითხოვა მისი გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და აღნიშნულ ნაწილში მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 14 ივლისის განჩინებით ნ. ნ-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საგარეჯოს რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილევლად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას დარღვეულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით განმტკიცებული შეჯიბრებითობის პრინციპი, არასწორად იქნა განაწილებული მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, საქმეზე დადგენილი ფატქობრივი გარემოებები არ გამომდინარეობდა საქმის მასალებიდან, ამასთან, სასამართლომ დაარღვია სამოქალქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მოთხოვნები, ვინაიდან გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინდა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ამასთან არასწორად განმარტა იგი, კერძოდ:

სააპელაციო სასამართლომ, საქმეში არსებული მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. ბ-შვილი თავის მოთხოვნას ამყარებდა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ 2001 წლის 26 ივნისს ნოტარიულად გაცემული ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობის საფუძველზე, დაეუფლა დის მიერ დატოვებულ ქონებას _ საცხოვრებელ სახლს საკარმიდამო მიწის ნაკვეთით, ხეხლისი ბაღითა და სათიბე ნაკვეთებით, თუმცა მოსარჩელეს აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულებები სასამართლოსათვის არ წარუდგენია და იმ პირობებში, როდესაც სარჩელს არ ერთვოდა ეს მტკიცებულებები და ამასთან იგი არ შუამდგომლობდა საპატიო მიზეზის გამო მისი წარდგენისათვის გონივრული ვადის დაწესებაზე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 185-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, არათუ დაუდგინა მას ხარვეზი, არამედ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ა. ბ-შვილი მიიჩნია სადავო ქონების ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ისე, რომ მას სასამართლოსათვის არც საქმის წარმოების შედგომ ეტაპზე წარუდგენია აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ სარჩელში მითითებული გარემოებების თანახმად, ა. ბ-შვილი თავს თვლიდა სადავო ხეხილის ბაღის მესაკუთრედ, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში რაიონულმა სასამართლომ თავისი ინიციატივით შეცვალა სარჩელის ფაქტობრივი საფუძველი და დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მოთხოვნას აფუძნებდა ამ ბაღის კეთილსინდისიერ მფლობელობაზე. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები ურთიერთწინააღმდეგობრივი იყო, კერძოდ, სასამართლო მოსარჩელეს ერთის მხრივ მიიჩნევდა ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის გზით სადავო ქონების მესაკუთრედ, ხოლო მეორეს მხრივ ასკვნიდა, რომ იგი წარმოადგენდა აღნიშნული ქონების კეთილსინდისიერ მფლობელს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი, რითაც მოპასუხე აღმოჩნდა არათანაბარ პირობებში და მას მოესპო სარჩელისაგან თავის დაცვის კანონით გათვალისწინებული საშუალებების გამოყენების შესაძლებლობა.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება მასზედ, რომ რაიონულ სასამართლოს სიღნაღის რაიონული პროკურატურის პროკურორის გ. ძ-ძის 2009 წლის პირველი დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული დადგენილებისათვის განსახილველ საქმეზე პრეიუდიციული მნიშვნელობა არ უნდა მიენიჭებინა, ვინაიდან აღნიშნული დადგენილების მხარეებს წარმოადგენდნენ არა მოსარჩელე და მოპასუხე, არამედ ქ. ბ-შვილი და თ. ნ-შვილი, შესაბამისად, სასამართლომ აღნიშნა, რომ არ არსებობდა სამოქალაქო საპრცესო კოდექსის 106-ე მუხლის “გ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობა აღნიშნული დადგენილებისათვის პრეიუდიციული დატვირთვის მისაცემად და მოსარჩელის გასათავისუფლებლად სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთისაგან.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება მასზედ, რომ ანდერძის არსებობა არ შეიძლებოდა დადასტურებულიყო არც მოწმეთა ჩვენებებით და არც სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული დადგენილებით, მით უმეტეს, რომ საქმეში არ მოიპოვებოდა არც ანდერძი, არც ნ. ი-შვილის გარდაცვალების მოწმობა და არც საჯარო რეესტრის ამონაწერი, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ხეხილის ბაღზე მოსარჩელის უფლება. ამდენად, აღნიშნულ პირობებში, პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სადავო უძრავი ქონების მემკვიდრეობით მიღებისა და მასზე მოსარჩელის უფლების შესახებ, სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, რაიონულმა სასამართლომ ასევე სამართლებრივად არასწორად დააკვალიფიცირა დადგენილბაში ნ. ნ-შვილის ჩვენება, მიიჩნია რა იგი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლით გათვალისწინებულ აღიარებად, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში, ნ. ნ-შვილის მიერ აღნიშნული ფაქტი იმის შესახებ, რომ ა. ბ-შვილმა ანდერძის საფუძველზე მიიღო დის სამკივდრო, არ წარმოადგენდა მითითებული მუხლით განსაზღვრულ აღიარებას და იგი საფუძვლად ვერ დაედებოდა სასამართლო გადაწყვეტილებას.

სააპელაციო სასამართლომ არსებით საპროცესო დარღვევად მიიჩნია ასევე ის ფაქტიც, რომ რაიონულმა სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მტკიცებულებითი მნიშვნელობა მიანიჭა ისეთ სასამართლო აქტებს, რომლებიც საქმეში საერთოდ არ მოიპოვებოდა;

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მორალურ ზიანთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაუსაბუთებლად მიიჩნია იმ საფუძვლით, რომ რაიმე დამადასტურებელი მტკიცებულება მოსარჩელის ჯანმრთელობისათვის მიყენებულ ზიანთან დაკავშირებით საქმეში არ მოიპოვებოდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილებულიყო და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაბრუნებოდა იმავე სასამართლოს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

კასატორმა ა. ბ-შვილმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებითYპირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შემდეგი საფუძვლებით: უსაფუძვლოა სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ საგარეჯოს რაიონულმა სასამართლომ არასწორად მიანიჭა პრეიუდიციული ძალა სისხლის სამართლის საქმეს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ დადგენილებაში მითითებული გარემოება იმასთან დაკავშირებით, რომ ნ. ნ-შვილი მას აღიარებდა თავისი დის მემკვიდრედ, ვერ განიხილებოდა სამოქალაქო კოდექსის 131-ე მუხლით გათვალისწინებულ აღიარებად. სააპელაციო სასამართლოს რომ გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მოთხოვნები, იმის გათვალისწინებით, რომ იგი ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ფლობას, აღიარებდა სადავო ქონების მემკვიდრედ;

კასატორის მოსაზრებით არასწორია სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ საქმის განხილვისას ადგილი ჰქონდა საპროცესო კანონდმებლობით გათვალისწინებულ მხარეთა შეჯიბრებითობის პრონციპების დარღვევას.

რაც შეეხება კასატორ ნ. ნ-შვილს, მან თავისი საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება საქმის ხელახლა განსახილევლად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნების ნაწილში შემდეგი საფუძვლებით: კასატორის მოსაზრებით, მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლომ მთლიანად გაიზიარა მისი სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნები და გააუქმა საგარეჯოს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც უკანონოდ დაეკისრა ა. ბ-შვილის სასარგებლოდ მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, სრულიად დაუსაბუთებლად მიიჩნია, რომ საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაბრუნებოდა იმავე სასამართლოს, რითაც თავად დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის უმთავრესი პრინციპი მხარეთა შეჯიბრებითობა, ვინაიდან მხარემ ვერ შეძლო თავისი მოთხოვნის მართლზომიერების დამტკიცება და სასამართლოს საქმე უნდა განეხილა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით და თავად მიეღო ახალი გადაწყვეტილება.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლი, როდესაც აღნიშნა, რომ რაიონულ სასამართლოს ევალებოდა მხარისათვის მიეცა წინადადება დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენასთან დაკავშირებით, ვინაიდან ეს სასამართლოს უფლებაა და არა ვალდებულება. მოსარჩელე თავის მოთხოვნას ამყარებდა გომბორის თემის გამგეობის ცნობაზე, შესაბამისად, არსებობდა მტკიცებულება, რომელსაც იგი სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიიჩნევდა და სააპელაციო სასამართლოს იმ მოტივით, რომ საქმეზე ვერ დადგინდა გარკვეული ფაქტობრივი გარემოებები და ვერ შესრულდა გარკვეული საპროცესო მოქმედებები, რის გამოც მოკლებული იყო შესაძლებლობას თავად გამოეტანა გადაწყვეტილება, არასწორია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ნ-შვილისა და ა. ბ-შვილის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ. ნ-შვილისა და ა. ბ-შვილის საკასაციო საჩივრები, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46.1 მუხლის “ვ” ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი ნ. ნ-შვილი განთავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

“სახელმწიფო ბაჟის შესახებ” საქართველოს კანონის მეხუთე მუხლის “მ” ქვეპუნქტის საფუძველზე კასატორი ა. ბ-შვილი, როგორც მეორე ჯგუფის ინვალიდი, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ნ-შვილის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ა. ბ-შვილის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.