ას-878-826--10 4 ნოემბერი, 2010 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (მომხსენებელი, თავმჯდომარე)

ვ. როინიშვილი, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს ,,ს. რ.”(მოსარჩელე)

წარმომადგენელი – ნ. კ-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს “ვ.” (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება –თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 8 ივლისის განჩინება.

დავის საგანი –პირგასამტეხლოს დაკისრება

კასატორის მოთხოვნა –გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კილეგიის 2010 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს „ს. რ.-ს“ სარჩელი შპ ,,ვ.-ს” მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა შპს ,,ს. რ.-მ”.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 8 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი გაქტობრივი გარემოებები:

2006 წლის 14 სექტემბერს მხარეებს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ, რომლის თანახმადაც მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება მიაწოდოს შემსყიდველს\მოსარჩელეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონელი ღირებულებით 4 108 822 ლარის ოდენობით (დღგ-ს ჩათვლით). მოპასუხეს მოსარჩელისათვის უნდა მიეწოდებინა სალიანდაგო ზედნადები მასალა-წიწვოვანი ჯიშის ხის განძელი – 86 218 (პირველი ტიპის 61 767 ცალი, მეორე ტიპის – 24 451 ცალი).

ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა პერიოდი ხელმოწერიდან 2006 წლის 29 დეკემბრამდე.

ხელშეკრულების მე-18 მუხლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების შესრულების პროცესში მხარეები წააწყდებიან რაიმე ხელისშემშლელ გარემოებებს, რომელთა გამო ფერხდება ხელშეკრულების პირობების შესრულება, ამ მხარემ დაუყოვნებლივ უნდა გაუგზავნოს მეორე მხარეს წერილობითი შეტყობინება მისი შესაძლო ხანგრძლივობისა და გამომწვევი მიზეზების შესახებ. შეტყობინების მიმღებმა მხარემ, რაც შეიძლება მოკლე დროში უნდა აცნობოს მეორე მხარეს თავისი გადაწყვეტილება, მიღებული აღნიშნულ გათრემოებებთან დაკავშირებით.

ხელშეკრულების 20.1 მუხლის თანახმად, ფორს-მაჟორული პირობების გარდა, მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობისა ან\და დაგვიანებით შესრულების შემთხვევაში გამოიყენება საჯარიმო სანქციები, რომელთა ფორმა, ოდენობა, მოქმედების პირობები და გადახდის ვადები განისაზღვრება ხელშეკრულების სპეციფიკურ პირობებით.

პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტს სადავოდ არ გაუხდია ის საკითხი, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სრულად და ჯეროვნად შესრულება ვერ მოხერხდა დაუძლეველი ძალის გამო.

სადავოა მხოლოდ ის საკითხი, რომ სასამართლოს რუსეთ-საქართველოს შორის სარკინიგზო მიმოსვლის შეწყვეტა არ უნდა მიეჩნია შპს „ვ.-ს“ პასუხისმგებლობისაგან განთავისუფლების საფუძვლად და იმ პირობებშიც კი, თუ მოწინააღმდეგე მხარე აპელანტისათვის მისაწოდებელ მასალას სუბკონტრაქტისაგან ვერ მიიღებდა და ეს განპირობებული იქნებოდა ფორსმაჟორული გარემოებით, მიმწოდებელი მაინც არ უნდა განთავისუფლდეს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებისაგან, რამეთუ იგი ვალდებული იყო 2006 წლის 14 სექტემბრის ხელშეკრულების 22.3 მუხლის თანახმად, მოეძიებინა ვალდებულების შესრულების ისეთი ალტერნატიული ხერხები, რომლებიც დამოუკიდებლები იქნებოდნენ ფორს-მაჟორული გარემოებების ზეგავლენისაგან.

პალატამ საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ვ.-სა“ და რუსეთში არსებულ საწარმო შპს „ჟ. პ.-ს“ შორის 2006 წლის 20 სექტემბერს დაიდო ხელშეკრულება იმავე ოდენობის (86 218 ცალი) წიწვოვანი ჯიშის ხის განძელის მიწოდებაზე, რომლის თანახმადაც ეს უკანასკნელი იღებდა ვალდებულებას, თანხის ჩარიცხვიდან 30 კალენდარული დღის განმავლობაში მიეწოდებინა საქონელი სადგურ სამურის პირობების (აზერბაიჯანის საზღვარი). ხელშეკრულების თანახმად, საქონლის მთლიანი გადატვირთვა უნდა განხორციელებულიყო 2006 წლის 29 დეკემბრამდე. 2006 წლის 22 სექტემბერს შპს „ვ.-მ“ გადაურიცხა 836 225,30 აშშ დოლარის შპს „ჟ. პ.-ს“.

2006 წლის 27 დეკემბერს შპს „ჟ. პ.-მ“ აცნობა მოპასუხეს, რომ შეძლო მხოლოდ მცირე ნაწილის მიწოდება, ამასთან ვინაიდან შეწყვეტილი იყო სარკინიგზო მიმოსვლა ქვეყნებს შორის, არ ხერხდებოდა საქონლის დანარჩენი ნაწილის მიწოდება და წყვეტდა ხელშეკრულებას.

ასევე დადგენილია, რომ პროდუქციის ერთი ნაწილი 2006 წლის 30 სექტემბერს, ხოლო მეორე ნაწილი 4 ოქტომბერს გადაიტვირთა მოპასუხის მისამართით. სწორედ ამ კონკრეტული მიმწოდებლებიდან მიიღო მოსარჩელემ 2006 წლის 18 და 28 დეკემბერს. ამავე წერილით ირკვევა, რომ პროდუქცმიის შემდგომი გადატვირთვა შეჩერდა, ვინაიდან გამოვიდა განკარგულება ღია სააქციო საზოგადოება „რჯ.-ს“ შპს „ს. რ.-ს“ მონაწილეობით საიმპორტო, საექსპერტო და სატრანზიტო ტვირთების გადასაზიდად ვაგონების გამოყოფის აკრძალვის შესახებ.

მოპასუხის მიერ 29006 წლის 22 და 27 დეკემბერს, აგრეთვე 2007 წლის 16 იანვარს მოსარჩელეს წერილობით ეცნობა, რომ ნაწილობრივ განახორციელეს ნაკისრი ვალდებულების შესრულება და რუსეთთან ცნობილი მოვლენების გამო, რომელიც დაიწყო ოქტომბრის თვის დასაწყისიდან, სრულად ვერ განახორციელეს შესაბამისი საქონლის მათთვის მიწოდება.

2007 წლის 16 იანვრის წერილით მოპასუხემ მოსარჩელეს სავაჭრო-სამრეწველო პალატიდან მისწერა ფორს-მაჟორული მდგომარეობის ამსახველის წერილი. ამასთან, თუ არ იქნებოდა შესაბამისი წერილი საკმარისი ფორს-მაჟორის დამადასტურებლად, მიეთითებინათ, რა სახის დოკუმენტი წარედგინათ ფორს-მაჟორად. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იმ ვალდებულებების შესრულების შეფერხება, რომელიც განპირობებული იქნა ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე მხარეებისთვის ითვლება ფორს-მაჟორულ გარემოებად.

პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2007 წლის 2 თებერვალს მოპასუხემ მიმართა მოსარჩელეს ფორს-მაჟორული გარემოებების გამო ხელშეკრულება ჩათვლილიყო შეწყვეტილად.

მოსარჩელეს იმ დროისათვის და არც დავის განხილვის დროს სადავოდ არ გაუხდია ფორსმაჟორული გარემოების არსებობის ფაქტი.

აპელანტი სადავოდ ხდის მხოლოდ იმ საკითხს, რომ შპს „ვ.-მ“ დაარღვია ხელშეკრულების 22.3 პუნქტი, მან არ მოიძია ვალდებულების შესრულების სხვა გზები, თუმცა ეს უკანასკნელი, რომ ნამდვილად შესაძლებელი იყო დადასტურდა იმითაც, რომ შპს „ვ.-მ“ განძელების ნაწილი შეისყიდა შპს „ე. თ.-საგან“. ამრიგად, რუსეთ-საქართველოს შორის სარკინიგზო მიმოსვლის შეწყვეტა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს იმგვარ გარემოებად, რაც სრულად გაათავისუფლებდა შპს „ვ.-ს“ აპელანტის წინაშე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებისაგან.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, პალატამ განმარტა, რომ საქმის მასალებით უტყუარადაა დადგენილი ის გარემოება, რომ 2007 წლის 27 იანვარს მოპასუხემ საქართველოში შპს „ე.-თ.-საგან“ დამატებით შეიძინა 1 340 წიწვოვანი ჯიშის ხის განძელი და მიაწოდა მოსარჩელეს, რითაც მოწინააღმდეგე მხარემ ფორსმაჟორულ პირობებშიც კი შესძლო მოიძიებინა ვალდებულების ნაწილობრივ შესრულების ალტერნატიული გზა, არსებული პირობებიდან და შესაძლებლობიდან გამომდინარე.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ მხარეთა შორის 2006 წლის 14 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულების 17.3 პუნქტის თანახმად, ამ ხელშეკრულების ფარგლებში დადებული არც ერთი სუბკონტრაქტი არ ათავისუფლებს მიმწოდებელს ხელშეკრულებით არსებული მატერიალური ან სხვა ვალდებულებისაგან და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, რადგან ფორს-მაჟორის არსებობის ფაქტი არ არის სადავო აპელანტის მიერ, შესაბამისად, საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებისა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 407-ე, 394-ე და 397-ე მუხლების თანახმად, საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა გამოწვეული იყო დაუძლეველი ძალის მოქმედებით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 8 ივლისის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა შპს ,,ს. რ.-მ”.

კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ერთ-ერთ სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულია სკ-ის 401-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ვადა გადაცილებულად არ ჩაითვლება, თუკი ვალდებულება არ შესრულდა ისეთ გარემოებათა გამო, რაც მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული, კანონით მოცემული ნორმა დაედო საფუძვლად სასამართლოს დასკვნას, რომლის მიხედვითაც ირკვევა, რომ შპს „ს. რ.-სა“ და შპს „ვ.-ს“ შორის არსებულ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში „რუსეთ-საქართველოს შორის სარკინიგზო მიმოსვლის შეწყვეტა ვალდებულების შესრულებას ხდიდა საერთოდ შეუძლებელს. აღნიშნული წარმოადგენდა გაუთვალისწინებელ, გარდაუვალ და აუცდენელ გარემოებას, რომელიც მოპასუხის ნებისგან იყო აბსოლუტურად დამოუკიდებელი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, იგი პასუხს აგებს ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის“.

კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად 401-ე მუხლი, ვინაიდან შპს „ვ.-ს“ თავისუფლად შეეძლო მოეძია სხვა სუბკონტრაქტორი და უზრუნველეყო რკინიგზის წინაშე ნაკისრი ვალდებულების სრულად და ჯეროვნად შესრულება.

საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, უდავოა,M რომ შპს „ვ-ს“ მხრიდან ხელშეკრულებიდან გასვლა არ იყო განპირობებული ფორსმაჟორული გარემოებებით და შესაბამისად არასწორია სასამართლოს მხრიდან 407-ე მუხლის გამოყენებაც.

კასატორის აზრით, გარდა ზემოთ აღნიშნული გარემოებებისა, სადავო გადაწყვეტილების გამომტანმა სასამართლომ არასწორად განმარტა 397-ე მუხლი, რაც ფაქტობრივად წარმოადგენდა ხელშეკრულების 17.3 პუნქტის საკანონმდებლო ალტერნატივას.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის მოსაზრება, რომელმაც აღნიშნული ნორმა განმარტა იმგვარად, რომ თითქოს მხარეს ამ მუხლით იმპერატიულად განსაზღვრული ვალდებულებისაგან ფორს-მაჟორული გარემოება ათავისუფლებდა. ეს არასწორია, ვინაიდან თვითონ დასახელებულ მუხლშივეა მითითებული თუ რა შემთხვევაშია შესაძლებელი მოვალის შესრულებისაგან განთავისუფლება, კერძოდ, იმ შემთხვევაში „თუ ხელშეკრულებიდან ან სხვა გარემოებიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს“. ამ კონკრეტულ შემთხვევაში კი ხელშეკრულება ცალსახად აკისრებდა მოწინააღმდეგე მხარეს ფორსმაჟორის არსებობის პირობებშიც კი მოეძია ვალდებულების შესრულების ალტერნატიული გზები და არ შემოფარგლულიყო მხოლოდ სუბკონტრაქტორით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს ,,ს. რ.-ს’’ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძველით.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს ,,ს. რ.-ს’’ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს შპს ,,ს. რ.-ს’’ დაუბრუნდეს მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 8 000 ლარის 70% - 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე,401 მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს ,,ს. რ.-ს’’ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

კასატორს შპს ,,ს. რ.-ს’’ დაუბრუნდეს მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 8 000 ლარის 70% - 5600 ლარი, თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900 (სახელმწიფო ხაზინა ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე);

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.