¹ ბს-1198-1025-კ-04 30 მარტი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ვაჩაძე (თავმჯდომარე),

ბ. კობერიძე (მომხსენებელი),

ნ. ქადაგიძე

სარჩელის საგანი: შემოწმების აქტების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2004წ. 4 თებერვალს სს “თ.” სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს მოპასუხეების _ კონტროლის პალატისა და ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიმართ.

სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნული იყო, რომ 1999წ. 30 დეკემბერს სს “თ.” დადო ორი საკრედიტო ხელშეკრულება ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკთან და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციასთან, რის შედეგადაც გამოიყო კრედიტები სს “თ.” საქმიანობის დასაფინანსებლად. 2000-2001 წლებში სს “თ.” აღნიშნული საკრედიტო ხელშეკრულებების ანაზღაურებაზე ჩაბარებული დეკლარაციების მიხედვით დაერიცხა და მან ბიუჯეტში გადაიხადა არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადი _ 1131151,14 ლარი, საიდანაც არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადმა, ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის კრედიტიდან გამომდინარე, შეადგინა 702026,88 ლარი, ხოლო, საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის კრედიტიდან გამომდინარე, იგივე გადასახადმა შეადგინა 429124,26 ლარი. სს “თ.” 2001წ. 14 ნოემბრის ¹1-02/79 და 2002წ. 3 ივლისის ¹1-02/52 წერილებით მიმართა მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციას და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, მოითხოვა ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკისა და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის მიერ 2000-2001 წლებში გაწეულ მომსახურებაზე დარიცხული გადასახადისგან (1131151,14 ლარი), რომელიც ბიუჯეტში უკვე გადახდილი ჰქონდა სს “თ.”, გათავისუფლება, რადგან ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაცია, შესაბამისად, სადამფუძნებლო ხელშეკრულების 53-ე მუხლისა და აღნიშნულ კორპორაციასთან დადებული შესაბამისი ხელშეკრულების მე-6 მუხლის მე-9 ნაწილის თანახმად, თავიანთი საქმიანობის ფარგლებში გათავისუფლებული იყვნენ საქართველოში არსებული ყველა პირდაპირი გადასახადისგან.

მოსარჩელის განმარტებით, მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ, მოსარჩელის მოთხოვნის გათვალისწინებითა და სხვადასხვა სახელმწიფო ორგანოდან მიღებული განმარტებების შემდეგ, სს “თ.” გაათავისუფლა არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადის გადახდის ვალდებულებისგან და 2002წ. 14 მარტსა და 31 ივლისს შეუმცირა წარდგენილი დაზუსტებული დეკლარაციების მიხედვით, იმ დროისთვის უკვე გადახდილი არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადი (1131151,14 ლარი), რაც გამოიხატა ხსენებული ინსპექციის მიერ სს “თელასის” ბარათზე შესაბამისი შესწორების შეტანაში.

მოსარჩელის განცხადებით, 2003წ. 26 აგვისტოს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის წერილით სს “თ.” ეცნობა საქართველოს კონტროლის პალატის 2003წ. 11 აგვისტოს შუალედური აქტის შესახებ, იმავეწ. 9 ოქტომბერს კი სს “თ.” საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციისგან მიიღო საქართველოს კონტროლის პალატის 2003წ. 6 აგვისტოს შუალედური აქტი, რომელშიც აღნიშნული იყო, რომ, თითქოს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ არასწორად გაათავისუფლა სს “თელასი” ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის კრედიტთან დაკავშირებული არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადის 702026,88 ლარის გადახდისგან, რასაც საქართველოს კონტროლის პალატა, საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილზე დაყრდნობით, ასაბუთებდა იმით, რომ ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის საერთაშორისო ხელშეკრულება, რომელსაც საქართველო შეუერთდა 1992 წელს, არ ითვალისწინებდა საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობისგან განსხვავებულ ნორმებს და იგი არ იყო რატიფიცირებული საქართველოს მიერ. კონტროლის პალატამ აღნიშნული აქტით გამოიკვლია და დასკვნა გააკეთა მხოლოდ ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკთან დაკავშირებული არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადზე (702026,88 ლარი) და არ შეხებია სხვა რაიმე საგადასახადო ვალდებულებას. აღნიშნულის შემდეგ მსხვილ გადამხდელთა ინსპექცია გაუგებარი მიზეზით დაეყრდნო კონტროლის პალატის ზემოაღნიშნულ შუალედურ აქტს, ანალოგია გააკეთა საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის საერთაშორისო ხელშეკრულებასთან და სს “თ.”, აღნიშნული კორპორაციის კრედიტთან დაკავშირებით, არასწორად დააკისრა არარეზიდენტის გადასახადის გადახდა 429124,26 ლარის ოდენობით, სულ კი _ 1131151,14 ლარი.

მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს კონტიტუციის მე-6 მუხლის მე-2 ნაწილისა და “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის მე-19 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებს, საქართველოს კონსტიტუციისა და კონსტიტუციური შეთანხმების შემდეგ, უპირატესი იურიდიული ძალა ენიჭებათ შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტების მიმართ. საქართველო ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკში გაწევრიანდა “საქართველოს რესპუბლიკის ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკში გაწევრიანების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს 1992წ. 19 ივნისის ¹90 დადგენილებით, რითაც შესრულდა ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის სადამფუძნებლო ხელშეკრულებითა და საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული საერთაშორისო ხელშეკრულების ძალაში შესვლის ყველა პირობა, ყველა შიდასახელმწიფოებრივი პროცედურა და აღნიშნული ხელშეკრულება ატარებს სავალდებულო ხასიათს. საქართველოს იმჟამინდელი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა ამგვარი საერთაშორისო ხელშეკრულებების რატიფიკაციას. ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის სადამფუძნებლო ხელშეკრულების 53-ე მუხლის თანახმად, თავისი ოფიციალური საქმიანობის ფარგლებში, ევრობანკის სახსრები და აქტივები, ქონება და შემოსავალი გათავისუფლებულია ყველა პირდაპირი გადასახადისგან. საქართველო საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულებას შეუერთდა 1995წ. 29 ივნისს და ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკს გადასცა მოვალეობათა აღიარების ინსტრუმენტი, სადაც აღნიშნული იყო, რომ საქართველომ ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე და საკუთარი კანონმდებლობის შესაბამისად აღიარა ხელშეკრულება და გადადგა ყველა საჭირო ნაბიჯი იმისთვის, რომ შესაძლებელი გამხდარიყო მასთან დაკავშირებული ყველა მოვალეობის შესრულება. საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულების მე-6 მუხლის მე-9 ნაწილის თანახმად, საერთაშორისო საფინანსო კორპორაცია, მისი აქტივები და ის ოპერაციები და გარიგებანი, რომლებიც წინამდებარე ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული, გათავისუფლებული უნდა ყოფილიყო ყოველგვარი გადასახადით დაბეგვრისგან, მათ შორის, საბაჟო გადასახადით დაბეგვრისგანაც, ისევე, როგორც მისი აკრეფის ვალდებულებისგან.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სს “თ.” ითხოვა საქართველოს კონსტიტუციის მე-6 მუხლის მე-2 ნაწილის, ევრობანკის სადამფუძნებლო ხელშეკრულების 53-ე მუხლის, საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულების მე-6 მუხლის მე-9 ნაწილის, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლისა და “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის მე-19 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სს “თ.” არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადის სახით 702026,88 ლარის დარიცხვის თაობაზე კონტროლის პალატის 2003წ. 6 აგვისტოს შუალედური აქტის ბათილად ცნობა, აგრეთვე, მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მოქმედების ყოვლად დაუსაბუთებლად და უკანონოდ ცნობა, მის მიერ კონტროლის პალატის აქტის საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულებასთან ანალოგიის გამოყენებით სს “თ.” სულ 1131151,14 ლარის გადახდის დაკისრების შესახებ.

2004წ. 27 თებერვალს სს “თ.” თბილისის საოლქო სასამართლოს მიმართა დაზუსტებული სასარჩელო განცხადებით, რომლითაც დამატებით მოითხოვა სს “თ.” 1131151,14 ლარის გადახდის დაკისრების შესახებ მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის წერილის ბათილად ცნობა, ვინაიდან აღნიშნულმა დოკუმენტმა საფრთხის წინაშე დააყენა სს “თ.” საქმიანობა, კერძოდ, ხსენებული წერილი საშუალებას იძლეოდა ნებისმიერ დროს დადებოდა ყადაღა სს “თ.” ანგარიშსწორების ანგარიშებს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 4 ივნისის საოქმო განჩინებით ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის წარმომადგენლის შუამდგომლობით მოცემულ საქმეში მესამე პირად ჩაება ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის წარმომადგენელმა წარმოადგინა საქართველოს კონტროლის პალატის 2003წ. 11 აგვისტოს შუალედური აქტი, რომლითაც ასევე დადგენილი იყო, რომ სს “თ.” არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადისგან _ 1131151,14 ლარისგან გათავისუფლდა არასწორად და აღნიშნული თანხა ექვემდებარებოდა ბიუჯეტში აღდგენას.

სს “თ.” წარმომადგენელმა თბილისის საოლქო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე განაცხადა, რომ მისთვის სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას გახდა ცნობილი კონტროლის პალატის 2003წ. 11 აგვისტოს შუალედური აქტის არსებობის თაობაზე, რის გამოც, თავდაპირველ სასარჩელო მოთხოვნებთან ერთად, დამატებით ითხოვა მისი ბათილად ცნობაც.

მოპასუხე კონტროლის პალატის წარმომადგენელმა თბილისის საოლქო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ აღნიშნული საერთაშორისო ხელშეკრულებები დაბეგვრის კუთხით, ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხლის მოთხოვნას, რომლის თანახმად, გადასახადის გადახდისგან გათავისუფლება დაიშვებოდა კანონით, საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილის შესაბამისად კი სავალდებულო იყო საერთაშორისო ხელშეკრულების რატიფიცირება, რაც ზემოაღნიშნულ საერთაშორისო ხელშეკრულებებთან მიმართებაში არ მომხდარა.

მოპასუხე კონტროლის პალატის წარმომადგენელმა ითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტისა და მესამე პირის _ ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის წარმომადგენლებმა სარჩელი არ ცნეს და დაეთანხმნენ კონტროლის პალატის ახსნა-განმარტებასა და მოთხოვნას.

მესამე პირმა _ ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკმა განმარტა, რომ სარჩელთან მიმართებაში არანაირი პოზიცია გააჩნდა, ამასთან, აღნიშნა, რომ მოცემულ საქმესთან დაკავშირებით უარს არ ამბობდა მის პრივილეგიებზე, იმუნიტეტსა და გადასახადებისგან გათავისუფლების უფლებაზე.

მესამე პირმა _ საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციამაც განმარტა, რომ სს “თ.” სარჩელთან დაკავშირებით არანაირი პოზიცია არ ჰქონდა და მიუთითა, რომ საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის საერთაშორისო ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელე და სხვა ორგანიზაციები საქართველოს ხელისუფლებამ გაათავისუფლა მათ მიერ საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციისთვის გადახდილ თანხებზე გადასახადებისგან.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 28 ივლისის გადაწყვეტილებით სს “თ.” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილებით თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ “საქართველოს კონტროლის პალატის შესახებ” კანონის 37-ე და 82-ე მუხლების, “სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 235-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოპასუხეებმა სადავო აქტები მიიღეს თავიანთი უფლებამოსილების ფარგლებში.

თბილისის საოლქო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებას ან შეთანხმებას მაშინ აქვს უპირატესი იურიდიული ძალა შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტების მიმართ, როცა იგი არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას და კონსტიტუციურ შეთანხმებას, ხოლო მოცემულ შემთხვევაში, სამართლის ნორმათა კოლიზიისას, საერთაშორისო ხელშეკრულების ნორმას უპირატესი იურიდიული ძალა აქვს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა ეს ხელშეკრულება რატიფიცირებულია საქართველოს მიერ, ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებების რატიფიკაცია კი საქართველოს პარლამენტს არ გაუკეთებია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 28 ივლისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს “თ.”.

კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებს შემდეგ გარემოებებსა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლებზე:

ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის სადამფუძნებლო საერთაშორისო ხელშეკრულების 53.1-ე მუხლის მიხედვით, თავისი ოფიციალური საქმიანობის ფარგლებში აღნიშნული ბანკი, მისი აქტივები, ქონება და შემოსავალი თავისუფლდება ყველა გადასახადისგან, ხოლო საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულების პირველი მუხლის თანახმად, კორპორაცია მოწოდებულია, შეავსოს ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის საქმიანობა. ამავე ხელშეკრულების VI მუხლის მე-9 ნაწილის მიხედვით, კორპორაცია გათავისუფლებულია გადასახადებისგან და მას იცავს ე.წ. საგადასახადო იმუნიტეტი. კასატორი არ იზიარებს სასამართლო კოლეგიის მოსაზრებას, რომ საქართველოს გაწევრიანება ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკსა და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციაში არ ყოფილა რატიფიცირებული საქართველოს პარლამენტის მიერ, რადგან 1992 წელს საქართველოს არ ჰყავდა არც პრეზიდენტი, არც უზენაესი საბჭო და არც პარლამენტი. პარლამენტის ფუნქციებს მაშინ ასრულებდა საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭო, რომლის 1992წ. 1 აპრილის დადგენილებით დამტკიცებული საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს დებულების 21-ე მუხლის თანახმად, იგი ახდენდა საქართველოს რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებათა რატიფიკაციას და დენონსაციას. იმ დროს, როდესაც წყდებოდა ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკსა და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციაში საქართველოს წევრად მიღების საკითხი, ერთადერთი ორგანო, რომელიც უფლებამოსილი იყო, გადაეწყვიტა აღნიშნული საკითხი, იყო საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭო, რომლის 1992წ. 30 აპრილის ¹1 დეკრეტის პირველი მუხლით დამტკიცდა საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1992წ. 31 მარტის ¹377 დადგენილება რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკსა და მასში შემავალ ორგანიზაციებში საქართველოს რესპუბლიკის წევრად მიღების შესახებ. ამდენად, აღნიშნულ საკითხზე გადაწყვეტილება ჯერ მიიღო საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბონეტმა, ხოლო შემდეგ ეს გადაწყვეტილება დამტკიცდა საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს დეკრეტით, რომელსაც ჰქონდა კანონის ძალა და ამ შემთხვევაში სხვა რომელიმე ორგანო ვერ მოახდენდა საერთაშორისო ორგანიზაციაში საქართველოს გაწევრიანების რატიფიცირებას. ამის შემდეგ, 1992წ. 19 ივნისს, საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭომ მიიღო დადგენილება ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკში საქართველოს გაწევრიანების შესახებ.

კასატორის განმარტებით, მაშინ, როდესაც წყდებოდა ზემოაღნიშნულ საერთაშორისო ხელშეკრულებებში საქართველოს გაწევრიანების საკითხი, საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭო წარმოადგენდა უმაღლეს საკანონმდებლო ორგანოს, რომელმაც დააფიქსირა ხსენებულ ხელშეკრულებებში საქართველოს გაწევრიანების შესახებ თავისი პოზიცია და აღიარა აღნიშნულ ხელშეკრულებათა სავალდებულო ძალა საქართველოს ტერიტორიაზე. კასატორის აზრით, უსაფუძვლო, არაარგუმენტირებული, უკანონო და უმართებულოა სასამართლოს პოზიცია იმის თაობაზე, რომ ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკისა და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულებები საქართველოს მიმართ არ მოქმედებს და ვერ გავრცელდება საგადასახადო შეღავათები, ვინაიდან მათი რატიფიკაცია არ მომხდარა საქართველოს პარლამენტის მიერ მაშინ, როდესაც საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს მიერ მიღებული დადგენილებებისა თუ საკანონმდებლო აქტების ნაწილი დღესაც მოქმედებს. საერთაშორისო სამართლებრივი თვალსაზრისითა და “საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესახებ” კანონის მიხედვით, ტერმინები _ რატიფიკაცია, შეერთება და დამტკიცება, პრაქტიკულად, სინონიმებია და საქართველოს პარლამენტმა უამრავ საერთაშორისო ხელშეკრულებაზე თავისი თანხმობა გამოხატა შეერთების და არა რატიფიცირების გზით. საქართველოს კონსტიტუციის 65-ე მუხლის, რომელშიც მოყვანილია ტერმინი “რატიფიკაცია” და არა “შეერთება”, ლოგიკური განმარტებიდან გამომდინარე, ის ფაქტი, რომ არ არსებობს წერილობითი დოკუმენტი, სადაც სიტყვასიტყვით იქნებოდა მითითებული ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკისა და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულებების რატიფიცირების შესახებ, კასატორის განმარტებით, არაფერს ნიშნავს, რადგან საქართველოს მაშინდელი უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანოს გადაწყვეტილებით დამტკიცდა ამ ხელშეკრულებებში საქართველოს გაწევრიანება, რაც თავისთავად გულისხმობს მათ რატიფიცირებას და მათი დამატებითი ან განმეორებითი რატიფიკაცია იურიდიულად შეუძლებელია.

კასატორი აღნიშნავს, რომ ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკისა და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულებებში საქართველოს გაწევრიანება მოხდა გაწევრიანების დროს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, როდესაც ჯერ კიდევ არ არსებობდა არც “საგადასახადო სისტემის საფუძვლების შესახებ” საქართველოს კანონი და არც საგადასახადო კოდექსი, რომელთაც არ გააჩნიათ უკუქცევითი ძალა.

საკასაციო საჩივარში მითითებულია, რომ ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკისა და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულებებში საქართველოს გაწევრიანების დროს დაცული იყო საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნები, რაც არაერთხელ დაადასტურეს საქართველოს იუსტიციისა და საგარეო საქმეთა სამინისტროებმა, რომელთა მესამე პირებად ჩართვა და საერთაშორისო სამართლის სპეციალისტების მიწვევაც შეეძლო სასამართლო კოლეგიას განსახილველ საკითხში უფრო ღრმად ჩაწვდომისთვის. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ დაცული არ იქნებოდა საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნები, აღნიშნული ხელშეკრულებები ნებისმიერ შემთხვევაში ძალაში იქნებოდა, რადგან “საერთაშორისო ხელშეკრულებათა სამართლის შესახებ” 1969წ. ვენის კონვენციის 27-ე მუხლის თანახმად, სახელმწიფოს არ შეუძლია დაეყრდნოს თავის შიდა სამართლის დებულებებს ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გასამართლებლად. მაშასადამე, ორივე ზემოაღნიშნული ხელშეკრულება შესასრულებლად სავალდებულოა საქართველოს სახელმწიფოსთვის, მიუხედავად იმისა, იყო თუ არა მათი რატიფიკაცია აუცილებელი და განხორციელდა თუ არა ასეთი რატიფიკაცია. სასამართლო კოლეგიამ არასწორად მიიჩნია, რომ აღნიშნული კონვენციის, რომელიც მიღებულ იქნა საერთაშორისო ხელშეკრულებებიდან უსაფუძვლოდ გასვლის თავიდან აცილების მიზნით, მოქმედება მოცემულ შემთხვევაზე არ ვრცელდება, რის გამოც იგი არ უნდა იქნეს გამოყენებული მაშინ, როდესაც ხსენებულ ხელშეკრულებათა ათწლიანი მოქმედების პერიოდში სახელმწიფოს არ განუცხადებია უარი მათ შესრულებაზე და არ დაუყენებია ეჭვქვეშ მათი იურიდიული ძალით აღჭურვის ფაქტი.

კასატორის განმარტებით, სასამართლო კოლეგიამ არასწორად მიიჩნია, რომ ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკისა და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულებები ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას, ვინაიდან აღნიშნული ხელშეკრულებები ადგენს საქართველოს კონსტიტუციისგან განსხვავებულ წესს გადასახადებისგან გათავისუფლების ასპექტით.

კასატორის განმარტებით, იგი სადავო ადმინისტრაციული აქტების გაუქმებას ითხოვდა იმ მოტივით, რომ ისინი ეწინააღმდეგებოდა ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკისა და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულებებს. მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლო კოლეგიას უნდა გამოეყენებინა აღნიშნული ხელშეკრულებები, როგორც ნორმატიული აქტები, სასამართლო კოლეგიამ კი ჩათვალა, რომ ხსენებული ხელშეკრულებები ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს კონსტიტუციას, რა შემთხვევაშიც სასამართლოს, სსკ-ის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, უნდა შეეჩერებინა მოცემული საქმის განხილვა და შესაბამისი წარდგინებით მიემართა საქართველოს საკონტიტუციო სასამართლოსთვის.

კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემული საქმე პრეცედენტული ხასიათისაა, რადგან სს “თ.” სარჩელის არდაკმაყოფილების შემთხვევაში, მარტო მას კი არ მიადგება ამით ზიანი, არამედ მის მსგავს სხვა უმსხვილეს ორგანიზაციებსაც, რომელთაც აღებული აქვთ ათეულობით და ასეულობით მილიონი აშშ დოლარის ოდენობით კრედიტები და საგადასახადო ორგანოები ვალდებული იქნებიან, ხსენებულ ორგანიზაციებსაც დაარიცხონ არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადი აღნიშნული კი გამოიწვევს საერთაშორისო დიპლომატიურ გაუგებრობას. ასეთ შემთხვევაში ზიანი არა მარტო საქართველოს საწარმოებს, არამედ ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკსა და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციასაც მიადგებათ, ვინაიდან ისინი საქართველოში ვეღარ ისარგებლებენ საგადასახადო იმუნიტეტით. კასატორის განმარტებით, საქართველოს კონტროლის პალატის საქმიანობის მარეგულირებელი კანონმდებლობა საერთოდ არ იცნობს შუალედური აქტის ცნებას, რაც დაადასტურა მისმა წარმომადგენელმაც. აქედან გამომდინარე, ასეთი აქტი, რომლითაც სს “თ.” დაერიცხა ერთ მილიონ ლარზე მეტი ოდენობის თანხა, არ შეიძლებოდა გამხდარიყო საგადასახადო ორგანოების მიერ გადასახადის დარიცხვის საფუძველი და მის მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნეს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის შესაბამისი ნორმები, რადგან ხსენებულმა აქტმა გამოიწვია გარკვეული სამართლებრივი შედეგები. ამდენად, საქართველოს კონტროლის პალატის ზემოაღნიშნული შუალედური აქტი, რომლის გამოცემის უფლებაც არ ჰქონდა საქართველოს კონტროლის პალატას, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის თანახმად, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი, ვინაიდან არსებითადაა დარღვეული მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნები _ ესაა აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევა. კონტროლის პალატის შუალედური აქტი და მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის წერილი, როგორც ადმინისტრაციული აქტები, არ შეიცავს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 52-ე მუხლში ჩამოთვლილ, ადმინისტრაციული აქტისთვის გათვალისწინებულ არც ერთ რეკვიზიტს, აგრეთვე, ისინი არ შეესაბამება აღნიშნული კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ და მესამე ნაწილებს, რადგან, არ შეიცავს წერილობით დასაბუთებასა და სათანადო საკანონმდებლო ან კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის, ან მისი შესაბამისი ნორმის მითითებას. ამდენად, ესაა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის იმპერატიული მოთხოვნების დარღვევა, რაც სადავო ადმინისტრაციული აქტების ბათილობის საფუძველია.

კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლო კოლეგიამ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას დაარღვია როგორც ქვეყნის შიდა, ისე _ საერთაშორისო სამართლის ნორმები, რაც გამოიხატა იმაში, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ასევე, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი, რის გამოც უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდეს სს “თ.” სარჩელი.

ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე წარმოადგინა საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის განცხადება, რომლითაც საგადასახადო დეპარტამენტმა და მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ ცნეს სს “თ.” სარჩელი იმ საფუძვლით, რომ ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულმა დავების განმხილველმა საბჭომ 2005წ. 14 თებერვლის სხდომაზე განიხილა და დააკმაყოფილა სს “თ.” საჩივარი მისთვის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიერ არარეზიდენტთა შემოსავლებზე დამატებით დარიცხული გადასახადის გაუქმების თაობაზე იმის გათვალისწინებით, რომ 1992 წელს საქართველო გაწევრიანდა ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკსა და მასში შემავალ ორგანიზაციებში, ხოლო 1995წ. 29 ივნისს ხელი მოეწერა ხელშეკრულებას საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციასთან. რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკს გადაეცა მოვალეობათა აღიარების ინსტრუმენტი, რომლითაც შესრულდა საქართველოსთვის საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულების ძალაში შესვლის ყველა პირობა.

ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის წარმომადგენელმა საკასაციო სასამართლოს წარმოუდგინა აღნიშნული ინსპექციის უფროსის განცხადება ზემოაღნიშნული საფუძვლებით სარჩელის ცნობის თაობაზე.

საქართველოს კონტროლის პალატის წარმომადგენელი არ დაეთანხმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტისა და ამავე დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიერ სარჩელის ცნობას და ითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება იმ საფუძვლით, რომ არ არსებობს სადავო აქტების ბათილად ცნობის საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძველი, ხოლო ის ფაქტი, რომ აღნიშნული საერთაშორისო ხელშეკრულებები რატიფიცირებული არ იყო, სადავო არ უნდა გამხდარიყო.

მესამე პირმა _ ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკმა უარი განაცხადა საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე დასწრებაზე და წარმოადგინა წერილობითი განმარტება, რომელშიც აღნიშნულია, რომ საქართველო ვალდებულია, შეასრულოს აღნიშნული საერთაშორისო ხელშეკრულება, ხოლო ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკს უარი არ უთქვამს თავის პრივილეგიებზე, იმუნიტეტსა და შეღავათებზე.

მესამე პირი _ საერთაშორისო საფინანსო კორპორაცია საკასაციო სასამართლოში სხდომაზე არ გამოცხადებულა და არც წერილობითი განმარტება წარმოუდგენია.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა და მესამე პირის განმარტებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლები, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია, რომ საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს 1992წ. 30 აპრილის ¹1 დეკრეტის პირველი მუხლით დამტკიცდა საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1992წ. 31 მარტის ¹377 დადგენილება საერთაშორისო სავალუტო ფონდში, ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკსა და მასში შემავალ ორგანიზაციებში საქართველოს რესპუბლიკის წევრად მიღების შესახებ.

“ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკში საქართველოს რესპუბლიკის გაწევრიანების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს 1992წ. 19 ივნისის ¹14 დადგენილების თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭომ დაამტკიცა ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკში საქართველოს რესპუბლიკის გაწევრიანების საკითხი. ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკში საქართველოს გაწევრიანების შესახებ” 1992წ. 3 აგვისტოს “გაწევრიანების დოკუმენტით” საქართველო ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის წევრი გახდა მმართველთა საბჭოს 1992წ. 28 მარტის ¹21 და 26 ივნისის ¹27 დადგენილებებით გათვალისწინებული პირობებისა და მოთხოვნების შესაბამისად. საქართველომ, თავისი კანონმდებლობის შესაბამისად აღიარა ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკის დაფუძნების ხელშეკრულება. საქართველომ დაადასტურა, რომ მან თავისი კანონმდებლობის შესაბამისად, გაატარა ყველა აუცილებელი ღონისძიება იმ მიზნით, რომ შეძლებოდა აღნიშნული ხელშეკრულებითა და დადგენილებებით გათვალისწინებული თავისი ვალდებულებების შესრულება.

ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკისადმი საქართველოს რესპუბლიკის იუსტიციის მინისტრის 1992წ. 7 აგვისტოს წერილით დასტურდება, რომ ზემოაღნიშნული “გაწევრიანების დოკუმენტი” გაფორმდა და წარდგენილ იქნა საქართველოს კონსტიტუციისა და კანონმდებლობის მოთხოვნების სრული დაცვით. აღნიშნული დოკუმენტი ძალაში შევიდა და მიეცა იურიდიული ძალა საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს, აგრეთვე, დადგენილად მიაჩნია, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1992წ. 31 მარტის ¹337 დადგენილებისა და საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს 1992წ. 30 აპრილის ¹1 დეკრეტის საფუძველზე საქართველოს რესპუბლიკა დაეთანხმა საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულებას.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 1995წ. 22 მაისს საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურმა გასცა დოკუმენტი, რომლის საფუძველზეც საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიან ელჩს აშშ-ში მიენიჭა აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისა და რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკში საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულების აღიარების შესახებ იურიდიულად გაფორმებული დოკუმენტის შეტანის უფლებამოსილება. აღნიშნული დოკუმენტის საფუძველზე საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანმა ელჩმა აშშ-ში 1995წ. 29 ივნისს ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას და რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკს გადასცა მოვალეობათა აღიარების ინსტრუმენტი, სადაც აღნიშნულია, რომ საქართველომ ყოველგვარი შეზღუდვების გარეშე და თავისი კანონმდებლობის შესაბამისად, აღიარა საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულება და გადადგა ყველა საჭირო ნაბიჯი იმისთვის, რომ შესაძლებელი გახდეს აღნიშნული მუხლებითა და რეზოლუციით გათვალისწინებული მისი ყველა მოვალეობის შესრულება.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ მაშინ, როდესაც წყდებოდა ზემოაღნიშნულ ხელშეკრულებებში გაწევრიანების საკითხი, საქართველოს ხელისუფლების უმაღლეს საკანონმდებლო ორგანოს წარმოადგენდა საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭო, რომლის დებულების 21-ე მუხლის თანახმად, იგი ახდენდა საქართველოს რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებების რატიფიკაციასა და დენონსაციას. შესაბამისად, საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება ამ ხელშეკრულებებში საქართველოს რესპუბლიკის გაწევრიანების შესახებ, რითაც აღიარა ხსენებულ ხელშეკრულებათა სავალდებულო ძალა საქართველოს ტერიტორიაზე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სასამართლო კოლეგიის მოტივაციას იმის თაობაზე, რომ ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკისა და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის ხელშეკრულებები არ მოქმედებს საქართველოს მიმართ, რადგან არ მომხდარა მათი რატიფიკაცია საქართველოს პარლამენტის მიერ.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ, მართალია, არ არსებობს სამართლებრივი დოკუმენტი ზემოაღნიშნული საერთაშორისო ხელშეკრულებების რატიფიკაციის შესახებ, მაგრამ საქართველოს რესპუბლიკის იმდროინდელი საკანონმდებლო ორგანოს _ საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს გადაწყვეტილებით დადგინდა ამ ხელშეკრულებებში საქართველოს რესპუბლიკის გაწევრიანება. ამასთან, საქმის მასალებში არსებობს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2002წ. 10 მაისის წერილი საქართველოს პრეზიდენტისადმი იმის თაობაზე, რომ საქართველოს რესპუბლიკასა და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციას შორის 1995წ. 29 ივნისის ხელშეკრულების რატიფიკაციისთვის მომზადების შესახებ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროში წარდგენილ იქნა საგარეო საქმეთა და იუსტიციის სამინისტროების შესაბამისი დასკვნები, რომლებშიც აღნიშნული იყო, რომ საერთაშორისო სამართლებრივი თვალსაზრისით, აღნიშნული ხელშეკრულება ძალაში შევიდა 1995 წლიდან და არ საჭიროებდა რატიფიკაციას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ “საგადასახადო სისტემის საფუძვლების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის კანონის (1993 წ.) 21-ე მუხლის თანახმად, თუ საქართველოს რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებებით დადგენილი იყო საქართველოს რესპუბლიკის საგადასახადო კანონმდებლობისგან განსხვავებული წესები, მაშინ გამოიყენებოდა საერთაშორისო ხელშეკრულებით დადგენილი წესები. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, თუ საქართველოს მიერ დადებული და რატიფიცირებული საერთაშორისო ხელშეკრულებით დადგენილი იყო საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობისგან განსხვავებული ნორმები, გამოიყენებოდა საერთაშორისო ხელშეკრულების ნორმები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკთან და საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციასთან საქართველოს რესპუბლიკის მიერ დადებული ხელშეკრულებების საქართველოს ტერიტორიაზე სავალდებულო ძალა აღიარა საქართველოს რესპუბლიკის იმჟამინდელმა საკანონმდებლო ორგანომ _ საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭომ და აღნიშნული საერთაშორისო ხელშეკრულებები არ საჭიროებდა საქართველოს პარლამენტის შესაბამის სამართლებრივ აქტს მათი რატიფიკაციის შესახებ. ამდენად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სასამართლო კოლეგიის მოტივაციას, რომ ხსენებული საერთაშორისო ხელშეკრულებები ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ “საგადასახადო სისტემის საფუძვლების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის კანონის (1993 წ.) 21-ე მუხლისა და საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, კონტროლის პალატამ სს “თელასს” არასწორად დაარიცხა არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადი. შესაბამისად, კონტროლის პალატის 2003წ. 6 და 11 აგვისტოს შუალედური აქტები და ფინანსთა სამინისტროს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2003წ. 26 აგვისტოს ¹3272 წერილი, როგორც ადმინისტრაციული აქტები, მიღებულ იქნა კანონის დარღვევით, რაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, მათი ბათილად გამოცხადების საფუძველს წარმოადგენს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი და სამართლებრივად არასრულყოფილად დაასაბუთა გადაწყვეტილება, რაც სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტისა და 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად, კასაციის საფუძვლებია.

საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს ახალ გადაწყვეტილებას, ვინაიდან თბილისის საოლქო სასამართლომ საქმის გარემოებები დაადგინა სამოქალაქო საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე და საჭირო აღარ არის მტკიცებულებების დამატებითი გამოკვლევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. კასატორ სს “თ.” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 28 ივლისის გადაწყვეტილება და მოცემულ საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. სს “თ.” სარჩელი დაკმაყოფილდეს სრულად;

4. ბათილად იქნეს ცნობილი საქართველოს კონტროლის პალატის 2003წ. 6 და 11 აგვისტოს შუალედური აქტები და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2003წ. 26 აგვისტოს ადმინისტრაციული აქტი;

5. სს “თ.” სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟი 5000 ლარის ოდენობით;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.