ას-888-836-2010 17 თებერვალი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ მ. ქ-ძე, ნ. და გ. ხ-იები (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე _ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 9 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ჯ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. და ნ. ხ-იების, მ. ქ-ძისა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ და მოითხოვა 2008 წლის 22 მაისს გ. ხ-იასა და მ. ქ-ძეს შორის 1096 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, ასევე ნ. ხ-იასა და მ. ქ-ძეს შორის 1008 კვ.მ-ზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა და საჯარო რეესტრის შესაბამისი ჩანაწერის გაუქმება.

საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვისას საქმეში სათანადო მოსარჩელედ ჩაება აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებები ბათილად იქნა ცნობილი, ხოლო საჯარო რეესტრის შესაბამისი ჩანაწერი გამოცხადდა ძალადაკარგულად.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მ.ქ-ძემ, ნ. და გ. ხ-იებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 9 ივლისის განჩინებითYსააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო პალატამ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი: 2005 წლის 20 აპრილის მდგომარეობის საჯარო რეესტრის ამონაწერითა და გონიოს თემის საკრებულოს 2005 წლის 27 აპრილის ¹4 სხდომის ოქმის საფუძველზე ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ გონიოში მდებარე 885 კვ.მ დაუზუსტებელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე იყო ნ. ხ-ია.

მხარეთა განმარტებებისა და საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესაბამისად, 2008 წლის 22 მაისს ნ. ხ-იასთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ გონიოში 1008 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ აღირიცხა მ. ქ-ძე.

მ. ქ-ძეს, მეორე მხრივ კი, გ. და ნ. ხ-იებს შორის გარიგება დაიდო მ.ქ-ძის მეგობარ ბ. ხ-იას მეშვეობით, რომელიც იმავდროულად გ. ხ-იას ძმისშვილია.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე თავის მოთხოვნას ამყარებდა სადავო ნაკვეთების არაუფლებამოსილი მესაკუთრის მიერ გასხვისებაზე, რაც გარიგების ბათილობის საფუძველია.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით და მიუთითა, რომ უფლების შემძენს ევალება არა ყოველგვარი უზუსტო მონაცემის ცოდნის ვალდებულება, არამედ მხოლოდ ისეთი, რაც ეჭვის ქვეშ აყენებს უფლების შეძენის ნამდვილობას. შემძენის კეთილსინდისიერების დადგენისათვის კი საკმარისი არ არის მხოლოდ საჯარო რეესტროს მონაცემთა გათვალისწინება, არამედ არსებითია მესაკუთრის ვინაობისადმი შემძენის სუბიექტური დამოკიდებულება.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ, ვინაიდან გარიგება დაიდო ორივე მხარის _ ხ-იებისა და ქ-ძის ახლობლის _ ბ. ხ-იას მონაწილეობით, მყიდველისათვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო ხ-იების საკუთრებასთან დაკავშირებული დავის არსებობის თაობაზე. აღნიშნული გარემოების საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოპასუხეს არ წარმოუდგენია.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ გონიოში მდებარე სადავო მიწის ნაკვეთების გამყიდველთა საკუთრებაში აღრიცხვის საფუძველი _ გონიოს თემის საკრებულოს აღიარების კომისიის სხდომის ოქმები ბათილადაა ცნობილი. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 489-ე მუხლის შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძვლად მითითებული გ. და ნ. ხ-იების სახელზე საჯარო რეესტრში არსებული ჩანაწერი ხარვეზიანია.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, რადგან მ.ქ-ძისათვის სადავო მიწის ნაკვეთებთან დაკავშირებული დავის არსებობა ცნობილი უნდა ყოფილიყო, სადავო ურთიერთობებზე საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია ვერ გავრცელდება.

სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობს სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მ. ქ-ძემ, ნ. და გ. ხ-იებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო პალატამ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მესამე ნაწილი და ისე დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, რომ არ მიუთითა შესაბამის მტკიცებულებებზე. მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა ვერც ერთი უტყუარი მტკიცებულება, რომ მ.ქ-ძემ ნივთის შეძენამდე იცოდა შესაძენ მიწის ნაკვეთებზე მიმდინარე სასამართლო დავის შესახებ.

სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი, ვინაიდან სადავო გარიგების დადებამდე მ.ქ-ძემ შეამოწმა საჯარო რეესტრში შესაძენი უძრავი ქონების მესაკუთრეთა უფლების ნამდვილობა და აღნიშნული მონაცემებით გ. და ნ. ხ-იებს, ამავე კოდექსის 183-ე მუხლის შესაბამისად, სრული უფლება ჰქონდათ, გაესხვისებინათ კუთვნილი ნივთი.

დაუსაბუთებელია სასამართლოს მითითება ბ.ხ-ითან მიმართებითაც, ვინაიდან ბ. ხ-იას სადავო მიწის ნაკვეთების შეძენისას მ.ქ-ძისათვის აღნიშნულ ქონებასთან დაკავშირებით არსებული დავის შესახებ არ უცნობებია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის განხილვისას არ გამოიყენა საჯარო რეესტრის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, რადგან მისი მოსაზრებით, რეესტრში არსებული ჩანაწერი ვერ გახდება მ. ქ-ძის კეთილსინდისიერების გარანტი ისეთ ვითარებაში, როდესაც მას უნდა სცოდნოდა შეძენილ მიწის ნაკვეთზე დავის არსებობის შესახებ. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სასამართლოს მითითებული მოსაზრება არ გამომდინარეობს საქმის მასალებიდან.

იმ მოსაზრებას, რომ მ. ქ-ძემ იცოდა მის მიერ შეძენილი მიწის ნაკვეთის თაობაზე დავის არსებობის შესახებ, სასამართლო აყრდნობს იმ გარემოებას, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი გაიყიდა როგორც გამყიდველის, ისე მყიდველის ახლობლის შუამავლობით. აღნიშნულს არ უარყოფს არცერთი მათგანი, მაგრამ მყიდველისათვის ამ პირის მეშვეობით მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით დავის თაობაზე ინფორმაციის მიწოდება საქმის მასალებით არ დგინდება. მითითებული დასკვნა ემყარება მხოლოდ და მხოლოდ მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრებას. სასამართლო რატომღაც გამორიცხავს იმ გარემოებას, რომ ნათესავის მიწის გაყიდვით დაინტერესებულ პირს, სავსებით მარტივად შეეძლო მყიდველისათვის, თუნდაც მისი მეგობრისათვის, დაემალა მიწის სადავოობის თაობაზე. ამ აზრს ისევე აქვს არსებობის უფლება, როგორც მის საწინააღმდეგო მოსაზრებას. ხოლო რომელ მათგანს ჰქონდა რეალურად ადგილი, უნდა დადგინდეს საქმის მასალებით. აღნიშნული საკითხის მტკიცების ტვირთი კი აწევს იმას, ვინც ამ გარემოებას უთითებს მისი პოზიციის დასაცავად და არა იმ პირს, რომელსაც ედავებიან ამ უფლებას. სწორედ ეს აზრია გატარებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილით, სადაც მითითებულია, რომ თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს ის გარემოება, რომლებზედაც ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მითითებული თვალსაზრისით სააპელაციო სასამართლოს მიერ არასწორადაა მტკიცების ტვირთი გადანაწილებული.

სააპელაციო სასამართლო იმ ფაქტს, რომ თითქოს ქ-ძემ იცოდა სასამართლოში არსებული დავის თაობაზე, იყენებს სარჩელის დაკმაყოფილებისა და გარიგების ბათილობის საფუძვლად. კანონმდებლობით სადავო ნივთის გასხვისება აკრძალული არ არის. ამის დასტურია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 184-ე მუხლის მეორე ნაწილი, რომლის თანახმად, მხარეებს არ ერთმევათ უფლება გაყიდონ ან სხვა გზით გაასხვისონ დავის საგანი ანდა დათმონ თავიანთი მოთხოვნა. აღნიშნული ცხადყოფს, რომ დავის პროცესში ნივთის გასხვისება არ წარმოადგენს არამართლზომიერ ფაქტს, იგი ცალსახად არ გულისხმობს მხარის არაკეთილსინდისიერებას. მას ყველა შემთხვევაში არ უკავშირდება ნივთის ჩამორთმევა, როგორც დავის განხილვის შედეგი.

კანონით ნივთის გასხვისება იკრძალება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც მოდავე მხარის განცხადების საფუძველზე სასამართლო იყენებს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებას. აღნიშნული ღონისძიების გამოყენება მხარის უფლებას წარმოადგენს და მისი რეალიზაცია დაკავშირებულია კონკრეტულ განსახილველ საქმესთან დაკავშირებულ რისკებთან. ამ თვალსაზრისით, მხარეს აქვს პროცესუალური რესურსები იმისა, რომ თავიდან აიცილოს ყოველგვარი გაუგებრობა და მძიმე შედეგი სადავო ნივთის გასხვისების ჩათვლით.

დავის განმავლობაში ნივთის გასხვისებისას მყიდველს შეიძლება არ ჰქონდეს ინფორმაცია შეძენილ ქონებასთან დაკავშირებული დავის შესახებ. ასეთ შემთხვევაში შემძენი ითვლება კეთილსინდისიერად და მისი უფლება დაცულია კანონით (სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლები). თუ შემძენი ინფორმირებულია შესაძენ ნივთთან დაკავშირებული დავის თაობაზე, იგი ხდება იმ რისკის მატარებელი, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით შეიძლება დადგეს ამ ნივთის მიმართ. თუ დაკმაყოფილდება სარჩელი, შემძენს მოეთხოვება კანონიერ მესაკუთრედ ცნობილი მოსარჩელისათვის ნივთის დაბრუნება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხოლოდ იმაზე მითითებით, რომ შემძენმა დავის განმავლობაში შეიძინა ნივთი და ამის თაობაზე იგი ინფომირებული იყო, შეუძლებელია შემძენი მივიჩნიოთ არაკეთილსინდისიერად და მას ჩამოვართვათ ნივთი. შემძენი არ შეიძლება ჩაითვალოს არაკეთილსინდისიერად და მასთან დადებული გარიგება გაბათილდეს, თუ რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრირებული პირის ყველა დოკუმენტი ამ ნივთთან დაკავშირებით სამართლებრივად მოწესრიგებულია და სასამართლო დავის წაგების რისკი მინიმუმამდეა დაყვანილი. დავის დროს ქონების გასხვისებისას არაკეთილსინდისიერებას მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც შემძენისათვის ცნობილია, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მესაკუთრეს საკუთრების უფლება არამართლზომიერად აქვს მოპოვებული და ნივთი სხვისდება შესაბამისი სამართლებრივი შედეგის თავიდან ასაცილებლად.

სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. მოცემული ნორმით დაცულია იმ შემძენის ინტერესი, რომელმაც ნივთი შეიძინა, რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრირებული პირისაგან, მიუხედავად რეესტრში მისი რეგისტრაციის მართლზომიერებისა. ასეთ დროს თუ შემძენი დარწმუნებულია რეესტრის მონაცემების უტყუარობაში და მისთვის უცნობია რეგისტრაციის არამართლზომიერების თაობაზე, იგი კეთილსინდისიერია და მას ნივთი არ ჩამოერთმევა.

ქონების შეძენის თითოეულ შემთხვევაში, შეუძლებელია, გადამოწმება იმ ფაქტისა, მიმდინარეობს თუ არა დავა რომელიმე სასამართლოში ამ ნივთის თაობაზე. აღნიშნული კანონის თვალსაზრისით აუცილებლობას არც წარმოადგენს. შემძენის წინდახედულობა შემოიფარგლება რეესტრის მონაცემთა შემოწმებით. ამ თვალსაზრისით საჯარო რეესტრის მონაცემები მნიშვნელოვანი სამართლებრივი დატვირთვის მატარებელია. საჯარო რეესტრში აისახება ყველა მონაცემი ნივთის უფლებრივი მდგომარეობის თაობაზე. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შემთხვევაში, აქ ფიქსირდება ინფორმაცია სასამართლოში მიმდინარე დავების თაობაზეც კი.

სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედებს სისრულისა და სიზუსტის პრეზუმფცია. რაც მითითებულია რეესტრში ითვლება სწორად და სრულად. ჩანაწერის უსწორობა ან უსრულობა არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შემძენის წინააღმდეგ, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. ისეთი შემთხვევებში, თუ შემძენი ინფორმირებულია, რომ გამსხვისებებლი არ არის მესაკუთრე (სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი) ან თუ მისთვის ცნობილია, რომ ჩანაწერი უსწოროა ან საჯარო რეესტრში ამ ჩანაწერის მიმართ შეტანილია საჩივარი (სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მე-2 ნაწილი), საჯარო რეესტრის მიმართ არსებული პრეზუმფცია ძალას კარგავს და შემძენი არ შეიძლება კეთილსინდისიერად იქნეს მიჩნეული.

დასკვნის სახით შეიძლება ითქვას, რომ შემძენი კეთილსინდისიერია იმ შემთხვევაში, თუ იგი გამსხვისებელს მიიჩნევს მის მიერ შეძენილი ქონების მესაკუთრედ და ეს უკანასკნელი ასეთად არის რეგისტრირებული რეესტრში. აღნიშნულის საწინააღმდეგო ინფორმაცია მას არ გააჩნია, თუნდაც რეესტრის ჩანაწერის მიმართ შეტანილი საჩივრის თაობაზე.

რაც შეეხება მტკიცების ტვირთს, როდესაც პირი იძენს რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრირებული გამსხვისებლისაგან ქონებას, არაკეთილსინდისიერ შემძენად მიიჩნევა მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ მისი მოწინააღმდეგე მხარე დაამტკიცებს მისი კეთილსინდისიერბის გამომრიცხავი ზემოთ მითითებული გარემოებების არსებობას. ამიტომ მტკიცების ტვირთი, შემძენის არაკეთილსინდისიერებისა, აწევს შემძენის მოწინააღმდეგე მხარეს და არა შემძენს. აღნიშნული თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ შემძენს არასწორად დააკისრა იმ გარემოების დადასტურების ტვირთი, რაც ეკისრება მხარეს, რომელიც სადავოდ ხდის მის კეთილსინდისიერების ფაქტს.

პალატა მიიჩნევს, რომ მითითებული თვალსაზრისით სააპელაციო სასამართლოს განჩინების დასაუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რის გამოც იგი ხელახლა უნდა იქნეს განხილული სააპელაციო სასამართლოს მიერ. ვინაიდან, ნივთის გამყიდვლის საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთზე არამართლზომიერადაა მიჩნეული, შემძენის კეთილსინდისიერების ფაქტის დადგენას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მოცემული დავის გადასაჭრელად. საქმის ხელახალი განხილვისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ჰქონდა თუ არა ადგილი მ. ქ-ძის მიერ ქონების შეძენისას მისი კეთილსინდისიერების გამომრიცხავ გარემოებებს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

მ. ქ-ძის, ნ. და გ. ხ-იების საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 9 ივლისის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.