ას-908-856-2010 16 თებერვალი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, პ. ქათამაძე

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი _ სს “ა. ბანკი” (მოპასუხე)

წარმომადგენლები _ დ. რ-შვილი, შ. დ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ქ. ხ-ავა, დ. მ-შვილი (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული სასამართლო განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

დ. მ-შვილმა და ქ. ხ-ავამ სარჩელი აღძრეს სასამართლოში სს “ა. ბანკის” მიმართ დანაშაულით მიყენებული ზიანის ქ. ხ-ავასთვის 26236 აშშ დოლარისა და დ. მ-შვილისათვის 20771 აშშ დოლარის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელეები სს ბ. ბანკის ¹3 ფილიალთან დადებული ინდივიდუალური სეიფების იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე სარგებლობდნენ სს “ბ. ბანკის” ინდივიდუალური სეიფებით, რომელშიც ინახებოდა ქ. ხ-ავას კუთვნილი 48000 აშშ დოლარი, ხოლო დ. მ-შვილის 37000 აშშ დოლარი. მოსარჩელეების კუთვნილი თანხები 2004 წლის 13 აპრილს დანაშაულებრივი გზით იქნა გატაცებული. 2006 წელს სს “ა. ბანკმა” შეიძინა სს “ბ. ბანკის” აქტივები და პასივები, ამასთან, მოსარჩელეებისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით, მოსარჩელეებს საბანკო კრედიტის სახით გადასცა 19000 და 14000 აშშ დოლარი. მოსარჩელეებს დროულად არ გადაეცათ კუთვნილი თანხები და მიუღებელი შემოსავლის სახით მოითხოვენ მოპასუხე ქ. ხ-ავას, სასარგებლოდ დაეკისროს 26236, ხოლო დ. მ-შვილის სასარგებლოდ_ 20771 აშშ დოლარი.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი საფუძვლებით: თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 28 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, სასამართლომ დააკმაყოფილა მოსარჩელეთა მოთხოვნა და ბანკს მთლიანად გადასახდელად დაეკისრა 131 000 აშშ დოლარი. გაურკვეველია, თუ რის საფუძვლად მოითხოვენ მოსარჩელეები ზიანის ანაზღაურებას. ზიანი უკვე ანაზღაურებულია, რასაც თავად მოსარჩელეებიც აღიარებენ. დავის საგანს წარმოადგენდა ინდივიდუალური სეიფების საიჯარო ხელშეკრულებებიდან წარმოშობილი თანხის ანაზღაურება, რაც ამჟამად ანაზღაურებულია და თანხის ანაზღაურების რაიმე სხვა საფუძველი არ არსებობს, რადგან, მოსარჩელეებმა დაკარგული თანხა აიღეს სრულად და ის გარემოება, რომ ისინი ანაბრების გახსნით მიიღებდნენ შემოსავალს, არ გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მოთხოვნებიდან. რაც შეეხება საკრედიტო ხელშეკრულებებს, ბ. ბანკის ¹3 ფილიალში გაქურდვის შემდეგ, მოსარჩელეებთან გაფორმდა საკრედიტო ხელშეკრულება უპროცენტო შეღავათიანი პირობებით და, ამ ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, არ არსებობს რაიმე სახის ზიანის მოთხოვნის საფუძველი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ქ. ხ-ავასა და დ. მ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, სს “ა. ბანკს” ქ. ხ-ავას სასარგებლოდ 15950 აშშ დოლარის, ხოლო დ. მ-შვილის სასარგებლოდ 12650 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს “ა. ბანკმა”.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 ივნისის განჩინებით სს “ა. ბანკის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მოსარჩელეები სს „ბ. ბანკის“ ¹3 ფილიალთან დადებული ინდივიდუალური სეიფების იჯარით აღების ხელშეკრულების საფუძველზე სარგებლობდნენ სს ბ. ბანკის ინდივიდუალური სეიფებით, რომელშიც ინახებოდა ქ.ხ-ავას კუთვნილი 48000 აშშ დოლარი, ხოლო დ.მ-შვილის 37 000 აშშ დოლარი. მოსარჩელეების კუთვნილი თანხები 2004 წლის 13 აპრილს დანაშაულებრივი გზით იქნა გატაცებული. 2004 წლის 15 და 17 სექტემბრის საკრედიტო ხელშეკრულებების საფუძველზე ქ. ხ-ავასა და დ.მ-შვილს შეღავათიანი კრედიტის სახით გადაეცათ 19000 და 14000 აშშ დოლარი. აღნიშნული ხელშეკრულების 1.3 პუნქტის შესაბამისად, მხარეებს შორის საბოლოო ანგარიშსწორება განხორციელდება ბანკის ¹3 ფილიალში მომხდარ დანაშაულთან დაკავშირებით სასამართლოს მიერ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით საქმის განხილვისა და სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ. 2006 წლის 11 აგვისტოს სს „ა. ბანკსა“ და სს „ბ. ბანკს“ შორის გაფორმდა ხელშეკრულება აქტივებისა და ვალდებულებების გადაცემის შესახებ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სს „ა. ბანკს“ ქ.ხ-ავასა და დ.მ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა შესაბამისად 48 000 აშშ დოლარისა და 37 000 აშშ დოლარის ანაზღაურება. აღნიშნული გადაწყვეტილება უცვლელად იქნა დატოვებული ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ, იგი შესულია კანონიერ ძალაში და ამავე გადაწყვეტილების აღსრულების შედეგად მოსარჩელეებს 2008 წლის 6 ნოემბერს ჩაერიცხათ 48 000 და 37 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 763-ე მუხლით და მიუთითა, რომ, ერთი მხრივ, სს „ბ. ბანკსა“ და, მეორე მხრივ, დ. მ-შვილსა და ქ.ხ-ავას შორის არსებობდა მიბარების სახელშეკრულებო ურთიერთობა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 28 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ მხარეთა შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის დარღვევა განპირობებული იყო სს „ბ. ბანკის“ ¹3 ფილიალის თანამშრომლის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, რომელიც მიზეზობრივად უკავშირდებოდა მოსარჩელეებისათვის მიყენებულ ზიანს. სს „ა. ბანკი“ წარმოადგენდა სს „ბ. ბანკის“ უფლებამონაცვლეს და, შესაბამისად, იმ პირს, ვინც ვალდებული იყო, მოსარჩელეთათვის აენაზღაურებინა ზიანი. პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სს “ბ. ბანკისა” და მოსარჩელეებს შორის გაფორმებული მიბარების სახელშეკრულებო სამართლებრივ ურთიერთობებში სს “ბ. ბანკის” უფლებამონაცვლეს წარმოადგენდა სს “ა. ბანკი”.

პალატამ აპელანტის მითითება იმის თაობაზე, რომ სს “ა. ბანკსა” და მოსარჩელეებს შორის ვალდებულებითი ურთიერთობის საფუძველს წარმოადგენს სს “ბ. ბანკთან” გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულებებიდან წარმოშობილი მოთხოვნები, რომლის 1.3 პუნქტით ნაკისრი ვალდებულება სს “ა. ბანკს” არ დაურღვევია უსაფუძვლოდ, მიიჩნია და განმარტა, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს მიბარების სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან და ამ ურთიერთობებში უფლებამონაცვლეს წარმოადგენს სს “ა. ბანკი”. მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს მიბარების სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან და ამ ურთიერთობებში უფლებამონაცვლეს წარმოადგენს სს „ა. ბანკი“. ამდენად, არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ საკრედიტო ხელშეკრულებით (1.3 პუნქტი) დადგენილ ვადაში შეასრულა ვალდებულება, კერძოდ, აანაზღაურა ფაქტობრივად დამდგარი ზიანი, რადგან მიიჩნია, რომ აღნიშნული მოსარჩელეებს არ ართმევს უფლებას, მოითხოვოს მიუღებელი შემოსავალიც. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება მოვალის კანონისმიერი ვალდებულებაა და მხოლოდ კრედიტორის მიერ მასზე უარის თქმის შემთხვევაში (ვალის პატიება) თავისუფლდება მოვალე ასეთი პასუხისმგებლობისაგან, რაც არ გამომდინარეობს საკრედიტო ხელშეკრულებებიდან.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს

მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნია, რომ სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე და 412-ე მუხლებზე მითითებით, სწორად დააკმაყოფილა სარჩელი. სასამართლომ გონივრულ ფარგლებში განსაზღვრა მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა, კერძოდ, მოსარჩელეები მათი კუთვნილი თანხიდან (19 000 აშშ დოლარიდან და 14 000 აშშ დოლარიდან) ყოველთვიურად მიიღებდნენ: ქ. ხ-ავა - 290 აშშ დოლარს, ხოლო დ. მ-შვილი - 230 აშშ დოლარს. პალატამ განმარტა, რომ მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულება სს „ბ. ბანკის“ მხრიდან დაირღვა 2004 წლის 13 აპრილს და ვალდებულებითი ურთიერთობა შეწყდა მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულებით - 2008 წლის 6 ნოემბერს (სამოქალაქო კოდექსის 427-ე მუხლი). ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული მიუღებელი შემოსავლად უნდა აუნაზღაურდეს ვალდებულების დარღვევიდან მის შეწყვეტამდე, რომლის მოთხოვნის კანონიერი უფლება კრედიტორს სრულად გააჩნია.

პალატამ აპელანტის მითითება საქმის შეწყვეტასთან დაკავშირებით უსაფუძვლოდ მიიჩნია და განმარტა, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით მოსარჩელის მიერ სარჩელზე უარის მიღების ან მხარეთა მორიგების დამტკიცების შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში სარჩელი აღძრულია იმავე მხარეებს შორის, ასევე ორივე შემთხვევაში მოთხოვნას წარმოადგენს ზიანის ანაზღაურება, თუმცა სხვადასხვაა მოთხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, განსახილველი სარჩელით მოსარჩელეები ითხოვენ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებას, ხოლო უკვე განხილულ სარჩელში მოსარჩელეთა მოთხოვნას წარმოადგენდა ფაქტობრივად დამდგარი ზიანის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა სს “ა. ბანკმა”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება, სს “ბ. ბანკსა” და დ. მ-შვილს შორის 2004 წლის 15 სექტემბერს გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულება, ასევე სს “ბ. ბანკსა” და ქ.ხ-ავას შორის 2004 წლის 17 სექტემბერს გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულება, ასევე ინდივიდუალური სეიფების იჯარის ხელშეკრულებები. დაუსაბუთებელია სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ ბანკის მიერ საკრედიტო ხელშეკრულების 1.3 პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულება – ფაქტობრივად დამდგარი ზიანის ანაზღაურება არ ართმევს მოსარჩელეებს უფლებას, მოითხოვონ მიუღებელი შემოსავალიც. მოცემულ შემთხვევაში არანაირი მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელეებმა განიცადეს ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეებმა თანხები დაკარგეს სს “ბ. ბანკში” და არა სს “ა. ბანკში”, მართალია, სს “ა. ბანკი” წარმოადგენდა უფლებამონაცვლეს საიჯარო და საკრედიტო ხელშეკრულებების ნაწილში, მაგრამ სს “ა. ბანკზე” იმ პასუხისმგებლობის დაკისრება, რომ სს “ბ. ბანკში” არ იყო დაცული სეიფებში სხვადასხვა ნივთების შენახვის (მიბარების) პირობები და წესები, უსაფუძვლოა.

სასამართლო მიუთითებს ზიანზე, მაგრამ არ აზუსტებს, თუ მოპასუხის რა მოქმედებამ გამოიწვია და რა გარემოების გამო გაუჩნდათ მოსარჩელეებს მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნის უფლება. აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულება დაირღვა 2004 წლის 13 აპრილს და ვალდებულებითი ურთიერთობა შეწყდა 2008 წლის 6 ოქტომბერს ვალდებულების შესრულებით, მაგრამ არ მსჯელობს, იმის თაობაზე, რომ 2004 წლის 13 აპრილის საიჯარო ხელშეკრულებები პირდაპირ არის დაკავშირებული საკრედიტო ხელშეკრულებებთან, რადგან სწორედ საკრედიტო ხელშეკრულებები წარმოადგენდა საიჯარო ხელშეკრულებების ერთგვარ გაგრძელებას სადავო საკითხებთან დაკავშირებით. ყველა საკრედიტო ხელშეკრულების 1.1 პუნქტი ერთმნიშვნელოვნად განსაზღვრავს, რომ ხელშეკრულების დადების საფუძველს წარმოადგენს ბანკსა და ინდივიდუალური სეიფის მოიჯარეს შორის ურთიერთობის დარეგულირება, სასამართლოს გადაწყვეტილებით მხარეთა ურთიერთვალდებულებებისა და მათი მოცულობის საბოლოოდ განსაზღვრამდე. სასამართლომ არ დაუკავშირა ერთმანეთს საიჯარო და საკრედიტო ხელშეკრულებები და მთლიანობაში სათანადოდ არ შეაფასა, რითაც უგულებელყო საკრედიტო ხელშეკრულებების 1.1, 1.2 და 1.3 პუნქტებით გათვალისწინებული პირობები.

სასამართლომ უსაფუძვლოდ დაადგინა ის გარემოება, რომ ბანკისთვის მოსალოდნელი ზიანი სავარაუდო იყო. ბანკს გააჩნდა ხელშეკრულებით მინიჭებული უფლება, ედავა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით და მან ეს უფლება გამოიყენა. 2004 წლის 13 აპრილის ხელშეკრულებების დარღვევის შემთხვევაშიც კი, სს “ა. ბანკი”, შეთანხმების თანახმად, არ იყო ვალდებული, აენაზღაურებინა რაიმე თანხები მოსარჩელეებისათვის, ვიდრე არ დასრულებოდა სასამართლო დავა. სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი ზიანისათვის, რაც მოცემულ შემთხვევაში უკვე ანაზღაურებულია, არამედ მიუღებელი შემოსავლებითაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და, რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად, რომ შესრულებულიყო. მოცემულ შემთხვევაში ბანკმა ვალდებულება შეასრულა ჯეროვნად. სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. სამოქალაქო კოდექსის 401-ე მუხლის თანახმად კი, ვადა გადაცილებულად არ ჩაითვლება, თუკი ვალდებულება არ შესრულდა ისეთ გარემოებათა გამო, რაც მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული. სს “ა. ბანკმა” თავიდანვე იმიტომ არ აანაზღაურა მოსარჩელეთა თანხები, რომ ბანკმა სადავო გახადა მოსარჩელის მიმართ, როგორც ვალდებულების არსებობა, ასევე საიჯარო ხელშეკრულებების ნაწილში უფლებამონაცვლეობის საკითხი და მან ეს ვალდებულება შეასრულა საკრედიტო ხელშეკერულებების გათვალისწინებული წესების დაცვით, მას შემდეგ, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით სს “ა. ბანკი” ცნობილ იქნა უფლებამონაცვლედ, სეიფებში მიბარებული ნივთების დაბრუნების ნაწილში, რაც იმის მიმანიშნებელია, რომ სს “ა. ბანკს” მოსარჩელეთა მიმართ ვალდებულება არ დაურღვევია, ხოლო სს “ბ. ბანკის” გაქურდვასთან დაკავშირებულ სხვა ვალდებულებებზე, სს “ა. ბანკი” უფლებამონაცვლეს არ წარმოადგენს.

დაუსაბუთებელია სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეებს საკუთარი ქონების გამოყენებით შეეძლოთ მინიმალური სარგებლის მიღება. მოსარჩელეებს არავითარი მტკიცებულებები მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით არ წარმოუდგენიათ, ხოლო ის ვარაუდი, რომ მოსარჩელეები ფულს ბიზნესში გამოიყენებდნენ ან ბანკში შეინახავდნენ და მოგებას მიიღებდნენ, უსაფუძვლოა. მოსარჩელეები ზიანის ანაზღაურებას ითხოვენ იმავე საფუძვლებიდან გამომდინარე, რაზედაც სარჩელით მათი მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და თანხები ანაზღაურებულ იქნა. სასამართლომ ბანკის სეიფებში შენახული თანხები სრულიად უსაფუძვლოდ მიიჩნა ანაბრად, როდესაც საანაბრო ურთიერთობა ბანკსა და მოსარჩელეებს შორის არ არსებობდა.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალქო კოდექსის 411-ე მუხლი, რადგან აღნიშნული მუხლი მიუთითებს, რომ ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისათვის,

არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს, და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. მოცემულ შემთხვევაში ვალდებულების ჯეროვნად შესრულება დამოკიდებული იყო საკრედიტო ხელშეკრულებების 1.3 პუნქტით განსაზღვრულ პირობაზე – სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლაზე. მხარეებმა თავისუფლად გამოხატეს საკუთარი ნება და დადეს საკრედიტო ხელშეკრულებები, მიანიჭეს ერთმანეთს უფლება, ედავათ სამოქალაქო წესით, რომლის თანახმადაც მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის შემდეგ უნდა მომხდარიყო საბოლოო ანგარიშსწორება, რომელიც გულისხმობდა ბანკის მხრიდან მიბარებული ნივთის – ფულის დაბრუნებას, ხოლო მსესხებელთა მხრიდან საბანკო კრედიტის დაბრუნებას და, ვინაიდან მიბარებული ნივთი თანხას წარმოადგენდა, საბოლოო ანგარიშსწორებაც ნაღდი გადახდით განხორციელდებოდა. ხელშეკრულების შესრულება დამოკიდებული იყო შეთანხმებულ სამომავლო პირობაზე და პირობის დადგომისთანავე, სამოქალაქო კოდექსის 368-ე მუხლის შესაბამისად, შესრულდა ვალდებულებაც. სასამართლოს გადაწყვეტილება ძალაში შევიდა 2008 წლის 10 ნოემბერს, ხოლო თანხები მოსარჩელეებს ჩაერიცხათ 6 ნოემბერს, ამდენად, სს “ა. ბანკს” საკრედიტო ხელშეკრულებათა 1.3 პუნქტით განსაზღვრული პირობა არ დაურღვევია ანუ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება შესრულდა ჯეროვნად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და გასაჩივრებული განჩინება დარჩეს უცვლელი შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტების თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა. საკასაციო პალატის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა არ დგინდება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). კასატორებს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელეები სს „ბ. ბანკის“ ¹3 ფილიალთან დადებული ინდივიდუალური სეიფების იჯარით აღების ხელშეკრულების საფუძველზე სარგებლობდნენ სს ბ. ბანკის ინდივიდუალური სეიფებით, რომელშიც ინახებოდა ქ.ხ-ავას კუთვნილი 48000 აშშ დოლარი, ხოლო დ.მ-შვილის 37 000 აშშ დოლარი. მოსარჩელეების კუთვნილი თანხები 2004 წლის 13 აპრილს დანაშაულებრივი გზით იქნა გატაცებული. 2004 წლის 15 და 17 სექტემბრის საკრედიტო ხელშეკრულებების საფუძველზე ქ. ხ-ავასა და დ.მ-შვილს, შეღავათიანი კრედიტის სახით გადაეცათ 19000 და 14000 აშშ დოლარი. აღნიშნული ხელშეკრულების 1.3 პუნქტის შესაბამისად, მხარეებს შორის საბოლოო ანგარიშსწორება განხორციელდება ბანკის ¹3 ფილიალში მომხდარ დანაშაულთან დაკავშირებით სასამართლოს მიერ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით საქმის განხილვისა და სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ. 2006 წლის 11 აგვისტოს სს „ა. ბანკსა“ და სს „ბ. ბანკს“ შორის გაფორმდა ხელშეკრულება აქტივებისა და ვალდებულებების გადაცემის შესახებ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სს „ა. ბანკს“ ქ.ხ-ავასა და დ.მ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა შესაბამისად 48 000 აშშ დოლარისა და 37 000 აშშ დოლარის ანაზღაურება. აღნიშნული გადაწყვეტილება უცვლელად იქნა დატოვებული ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ, იგი შესულია კანონიერ ძალაში და ამავე გადაწყვეტილების აღსრულების შედეგად მოსარჩელეებს 2008 წლის 6 ნოემბერს ჩაერიცხათ 48 000 და 37 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორი შეფასება მისცა ზემოაღნიშნულ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მართებულად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 411-ე და 412-ე მუხლები.

უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა ის გარემოება, რომ მოსარჩელეებმა ზიანი მიიღეს სს “ბ. ბანკისგან” და არა მოპასუხე სს “ა. ბანკისგან”. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მოპასუხე წარმოადგენს სს “ბ. ბანკის” უფლებამონაცვლეს. ამ გარემოების საწინააღმდეგოდ კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია. მატერიალური სამართალი ითვალისწინებს ორი სახის უფლებამონაცვლეობას: უნივერსალური ანუ ზოგადი უფლებამონაცვლეობა, როდესაც უფლებამონაცვლეზე გადადის მისი წინამორბედის ყველა უფლება-მოვალეობა (მემკვიდრეობა, იურიდიული პირის რეორგანიზაცია და სხვა) და სინგულარული (კერძო) უფლებამონაცვლეობა, როდესაც უფლებამონაცვლეზე გადადის მხოლოდ ცალკეული უფლება-მოვალეობანი (მოთხოვნის დათმობა). უფლებამონაცვლეობა არსებობს, როდესაც პირს წინამორბედისაგან რომელიმე სამართლებრივი (მემკვიდრეობითი, საოჯახო, ვალდებულებითი) საფუძვლით შეძენილი აქვს უფლება-მოვალეობანი. ამავდროულად, სინგულარული ანუ მხოლოდ კონკრეტულ უფლებასა თუ ვალდებულებაზე უფლებამონაცვლეობა სარწმუნოდ უნდა დადგინდეს და მისი დამტკიცება, რასაკვირველია, მხარის ვალდებულებაა. ის, რომ სს “ა. ბანკს” 2006 წლის 16 აგვისტოს ხელშეკრულებით სს “ბ. ბანკის” ვალდებულებაზე პასუხისმგებლობა გამოერიცხებოდა დადგენილი არ არის, რაც საკასაციო საჩივრის ზემოაღნიშნული არგუმენტის უსაფუძვლობაზე მიუთითებს.

ასევე უსაფუძლოა კასატორის არგუმენტი, რომ მოდავე მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით განისაზღვრა ზიანის ანაზღაურების წესი და ვადები, სამოქალაქო კოდექსის 394-ე და 401-ე მუხლის თანახმად, არსებობდა მნიშვნელოვანი საფუძველი, რომ მოვალეს ვლდებულება არ შეესრულებინა, რადგანაც სასამართლოს გადაწყვეტილება ზიანის დადგენაზე კანონიერ ძალაში არ იყო შესული. კასატორის მიერ მითითებული საკრედიტო ხელშეკრულების 1.3 მუხლის თანახმად, კასატორმა მოწინააღმდეგე მხარეებზე გასცა რა სესხი “მხარეებს შორის საბოლოო ანგარიშსწორება მოხდება ბანკის ¹3 ფილიალში მომხდარ ფაქტთან დაკავშირებით სასამართლოს მიერ სამართალწარმოების წესით საქმის გახილვისა და სასამართლო გადწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ”.

სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად: ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან.

ამდენად, აღნიშნული ნორმის ანალიზიდან გამომდინარე, მხარეთა ნება უნდა განიმარტოს იმ შემთხვევაში, როდესაც არსებობს ეჭვის საფუძველი ნების არასწორ ან არასრულ გამოხატვაში. მოცემულ შემთხვევაში, ასეთი ვითარება არ აღინიშნება, ვინაიდან მხარეები არაოარაზროვნად, ცალსახად უთითებენ საბოლოო ანგარიშსწორებაზე, რომელიც საკრედიტო ხელშეკრულებიდან მომდინარეობს და არ გამორიცხავენ ან ზღუდავენ რომელიმე მხარის ვალდებულებას. ამასთან, საგულისხმოა, რომ იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 410-ე მუხლით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაზე უარის თქმა წინასწარ შეთანხმებით დაუშვებელი იყო. ამავე მუხლის 2009 წლის 4 დეკემბერს შეტანილი ცვლილებით კანონმდებელმა გააუქმა ასეთი აკრძალვა და დაუშვა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაზე წინასწარ უარის თქმა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს გათვალისწინებულია კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით.

რაც შეეხება, კასატორის მიერ მითითებულ სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველ ნაწილს, რომლის ძალითაც მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. ხოლო ამავე კოდექსის 401-ე მუხლით ვადა გადაცილებულად არ ჩაითვლება, თუკი ვალდებულება არ შესრულდება ისეთ გარემოებათა გამო, რაც მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული.

აღნიშნული ნორმების დანაწესები გულისხმობს მოვალის პასუხისმგებლობისაგან განთავისუფლებას განსაკუთრებულ შემთხვევებში: დაუძლეველი ძალა, შესრულების შეუძლებლობა _ ეს ის შემთხვევებია, როდესაც, მიუხედავად მოვალის კანონშესაბამისი და გულისხმიერი მოქმედებისა, მოვალის ნებისგან დამოუკიდებელ ობიექტურ გარემოებათა გამო ვალდებულების შესრულება შუძლებელი ხდება. ამდენად, მოვალის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებას კანონი მხოლოდ იმ შემთხვევაში უშვებს, როდესაც წარმოიშვება შესრულების ხელშემშლელი ისეთი გარემოებები, რომელთა გათვალისწინება და თავიდან აცილება მოვალისათვის შეუძლებელია.

კასატორი პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების საფუძვლად მიუთითებს იმ გარემოებას, რომ მას გააჩნდა შესაგებელი მოსარჩელეთა წინააღმდეგ საიჯარო ხელშეკრულების ნაწილში უფლებამონაცვლეობისა და საერთოდ, ვალდებულების არსებობის თაობაზე და აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლოში დავა მიმდინარეობდა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის მითითებული არგუმენტი თავისთავად არ გამორიცხავს ზიანის დადგომაში მოვალის ბრალეულობას. ამასთან, საკასაციო სასამართლო ასევე არ ეთანხმება კასატორის შეფასებას, რომ მოვალის მიერ ვალდებულების ვადაში შეუსრულებლობისას მოვალე ვადის გადამცილებლად არ ჩაითვლება, თუ მოვალესა და კრედიტორს შორის სასამართლო წესით დავა მიმდინარეობს და მოვალეს შესაგებელი გააჩნია.

როგორც გადაწყვეტილების კვლევით ნაწილში დასაბუთდა, კასატორის უფლებამონაცვლეობა და ვალდებულების არსებობა ფაქტობრივად და იურიდიულად ეჭვს არ იწვევს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე (მე-3 მუხლი) მხარეს უფლება აქვს, ცნოს ან არ ცნოს სარჩელი, მაგრამ მოპასუხის მიერ სარჩელის არ ცნობა არ ათავისუფლებს მას დარღვეულ უფლებაზე პასუხისმგებლობისაგნ და ავტომატურად არ ამცირებს იმ ზიანის ოდენობას, რომელიც მოსარჩელეს (კრედიტორს) შეიძლება მიადგეს სასამართლოში დავის წარმოების განმავლობაში.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია და მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სს “ა. ბანკის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 ივნისის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.