ბს-1201-1027-კ-04 1 მარტი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ი. ლეგაშვილი

დავის საგანი: თანხის დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ფინანსთა სამინისტრომ 06.12.02წ. სარჩელით მიმართა გურჯაანის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე სს “ჭ-ს” მიმართ და მოითხოვა სს “ჭ-სათვის” ფინანსთა სამინისტროს სასარგებლოდ 301 181.98 ლარის გადახდევინების დაკისრება, აუციონის დანიშვნა და 1999 წლის 28 სექტემბრის ¹2 საგირავნო და ¹1 იპოთეკის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული უზრუნველყოფის საშუალებების იძულებითი წესით რეალიზაციის განხორციელება.

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 07.02.03წ გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ფინანსთა სამინისტროს სარჩელი და მოპასუხე სს “ჭ-ს” მოსარჩელის სასარგებლოდ 3510 ლარის გადახდა დაეკისრა.

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 07.02.03წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ფინანსთა სამინისტრომ და მოითხოვა გურჯაანის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებით ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც სს “ჭ-ს” 131435.21 ლარის გადახდა დაეკისრებოდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს “ჭ-მაც” და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილის გაუქმება, რომლითაც მას მოსარჩელის სასარგებლოდ 3510 ლარის გადახდა დაევალა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 14.06.04წ. სასამართლო სხდომის საოქმო განჩინებით, სსკ-ის 84.1 მუხლის თანახმად, მოსარჩელის თანხმობის გათვალისწინებით, საქმის შეუწყვეტლად თავდაპირველი მოსარჩელე _ ფინანსთა სამინისტრო შეიცვალა სათანადო მოსარჩელით _ შპს “ს-ით”.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 09.07.04წ. გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სს “ჭ-ს” სააპელაციო საჩივარი, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და სააპელაციო პალატის მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გურჯაანის რაიონული სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევითაა გამოტანილი, საქმის განმხილველმა სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ამასთანავე გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული. სააპელაციო პალატის აზრით, სს “ჭ-სა” და “ს-ს” შორის 20.09.99წ. დადებული სესხის ხელშეკრულება ¹13 თავისი იურიდიული ბუნებით მიჩნეული უნდა იქნეს მხოლოდ მხარეთა შორის მიღწეულ შეთანხმებად, რომელსაც დასრულებული ხელშეკრულების სახე არ მიუღია და შესაბამისად არც მისი ერთ-ერთი მხარისათვის წარმოუშვია 131435.21 ლარის გადახდის მოვალეობა. მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების არარსებობის ფაქტის დადგენისას სასამართლომ იხელმძღვანელა სს “ს. ბ-ის” გურჯაანის ფილიალის 24.06.04წ. ცნობით, რომლის თანახმად, ფინანსთა სამინისტროს შპს “ს-მ” 29.12.99წ. სს “ს. ბ-ის” გურჯაანის ფილიალში გახსნა მიმდინარე ანგარიში ¹... და ჩარიცხა 198000 ლარი. ეს თანხა შემდეგ ს-ის სადეპოზიტო ანგარიშზე ჩაირიცხა, საიდანაც თანხები გაიცემოდა ბანკის მეშვეობით ყურძნის შესყიდვის დანომრილი ქვითრით, რომელსაც ყურძნის ჩამბარებელი წარმოადგენდა. აღნიშნული გარემოებიდან გამომდინარე სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა სს “ჭ-ს” არ გადასცემია და ამ თანხის მესაკუთრეც არ გამხდარა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულება არ დადებულა და შესაბამისად მხარეებსაც უფლება-მოვალეობანი არ წარმოშობიათ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 09.07.04წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ფინანსთა სამინისტრომ. კასატორი თვლის, რომ გადაწყვეტილება უკანონოა და უნდა გაუქმდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის განმხილველმა სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის მასალები და წარმოდგენილი მტკიცებულებები მოდავე მხარეებს შორის სესხის ხელშეკრულების არსებობა არცერთ მხარეს სადავოდ არ გაუხდია. უფრო მეტიც, რაიონულ სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში სს “ჭ.” სასამართლოს სთხოვდა მისთვის მხოლოდ სესხის ძირითადი თანხის გადახდის დაეკისრებას და არასწორად დარიცხული პროცენტებისაგან და საურავისაგან გათავისუფლებას. მხარეებს შორის გაფორმებული გირავნობისა და იპოთეკის ხელშეკრულებები, კასატორის აზრით, საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთად, ადასტურებს, ასევე, სს “ჭ-სა” და შპს “ს-ს” შორის სესხის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტს. საქმის განხილვის პროცესში სს “ჭ-ს” მიერ გადახდილ იქნა 159250 ლარი, ანუ შესრულდა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მისი ძირითადი ვალდებულება, სკ-ის 361-ე მუხლის I ნაწილის შესაბამისად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. კასატორს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობრივია. სასამართლომ დაადგენილად მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებას დასრულებული სახე არ მიუღია. მიუხედავად ამისა, გადაწყვეტილების სხვა ადგილას სასამართლო უთითებს, რომ სესხის ხელშეკრულების ერთი მხარის შპს “ს-ს” მიერ სესხის ხელშეკრულების პირობები ცალმხრივად, სს “ჭ-თან” შეთანხმების გარეშე, იქნა შეცვლილი.

კასატორი თვლის, რომ სასამართლოს მიერ სესხის ხელშეკრულების არარსებობის შემთხვევაშიც სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა გარიგების დადების და ნების გამოვლენის ნამდვილობისათვის კანონმდებლობით დადგენილი პრინციპები.

საქართველოს უზენაეს სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატას სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით, ანალოგიური მოტივაციით გასაჩივრდა აგრეთვე შპს “ს-ის” მიერ, რომელმაც მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 09.07.04წ. გადაწყვეტილების გაუქმება, საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება და სკ-ის 272-ე, 274-ე, 278-ე, მე-300 და 301-ე მუხლების შესაბამისად 28.09.99წ. ¹1 იპოთეკისა და 28.09.99წ. ¹2 გირავნობის ხელშეკრულებით დატვირთული ქონების რეალიზაცია. კასატორი აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი უტყუარად დგინდება საქმის მასალებით. ამავე დროს სს “ჭ-ს” სადავოდ არასოდეს გაუხდია აღნიშნული გარემოება. ძირითადი თანხის დასაფარავად მან სასამართლოში საქმის განხილვის პროცესში 159250 ლარი გადაიხადა. სკ-ის 361-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა და თვლის, რომ ფინანსთა სამინისტროს და შპს “ს-ის” საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 09.07.04წ. გადაწყვტილება, საქმე ხელახალი განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს პრეზიდენტის 26.08.99წ. ¹1019 განკარგულებით განისაზღვრა პროგრამა “რ-ის” ორგანიზებულად ჩატარების მიზნით აშშ-დან შემოტანილი ხორბლის რეალიზაციიდან ამონაგები 4 მლნ, ლარის საკრედიტო რესურსად გამოყენება. თანხა უნდა ჩარიცხულიყო ფინანსთა სამინისტროს ს-ის ანგარიშზე, ყურძნის გადამამუშავებელ საწარმოებს სესხი მიეცემოდათ ტენდერში გამარჯვების შემთხვევაში. სს “ჭ-მა” მონაწილეობა მიიღო ტენდერში და ცნობილ იქნა ტენდერში გამარჯვებულად. ფინანსთა მინისტრის 24.09.99წ. ¹211 ბრძანებით დამტკიცდა ტენდერის შედეგები.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ, ერთის მხრივ, სს “ჭ-ს” მიერ ტენდერში მონაწილეობის მიღება და, მეორეს მხრივ, ფინანსთა სამინისტროს მიერ ტენდერის შედეგების დამტკიცება, რომლის საფუძველზეც სს “ჭ-ს” მიენიჭა სესხის ხელშეკრულების გაფორმების უფლება, წარმოადგენს მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების დადებაზე მიღწეულ შეთანხმებას.

საქმის მასალებთ დასტურდება, რომ 28.09.99წ. ს-მ ტენდერში გამარჯვებულ სს “ჭ-თან” გააფორმა სესხის ხელშეკრულება სესხის დაბრუნების უზრუნველყოფის ფინანსური გარანტიების გათვალისწინებით. ხელშეკრულებით განისაზღვრა ხელშეკრულების საგანი, სესხის გაცემისა და დაბრუნების პირობები, მიზნობრიობა, სესხით სარგებლობის საპროცენტო გადასახადი, სესხის უზრუნველყოფის ფორმა, მსესხებლის ვალდებულებები, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა, მისი შეცვლისა და შეწყვეტის წესი, განსაკუთრებული და დამატებითი პირობები, ხელშეკრულება დადებულია თანმყოფ პირებს შორის და ხელმოწერილია მათ მიერ.

სკ-ის 327-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. სკ-ის 624-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს როგორც ზეპირი, ისე წერილობითი ფორმით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სს “ჭ-სა” და ს-ს შორის ¹13 ხელშეკრულება სკ-327-ე და 624-ე მუხლების მიხედვით დადებულად ითვლება.

სკ-ის 623-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. საკუთრებაში გადაცემა არ წარმოშობს ყველა შემთხვევაში ნივთის პირდაპირმფლობელობაში გადაცემის ვალდებულებას. სკ-ის 186-ე მულის მე-2 ნაწილის თანამად, ნივთის გადაცემად ითვლება არაპირდაპირი მფლობელობის გადაცემა ხელშეკრულებით, რომლის დროსაც წინა მესაკუთრე შეიძლება დარჩეს პირდაპირ მფლობელად. განსახილველ შემთხვევაში სს “ჭ-ს” თანხა არ გადასცემია პირდაპირ მფლობელობაში, მაგრამ გადაეცა საკუთრების უფლება. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სესხი შპს “ს-ის” ანგარიშზე სს “ს. ბ-ის” ფილიალში ჩაირიცხა, თანხები ს-ის სადეპოზიტო ანგარიშიდან გაიცემოდა ყურძნის შესყიდვის დანომრილი ქვითრის წარმდგენზე. ქვითარი დამოწმებული იყო სს “ჭ-ს” ბეჭდით და ადასტურებდა, რომ მან ჩაიბარა მითითებული ოდენობის თეთრი ყურძენი, რომლის საფასურიც მის საკუთრებაში (და კორპორაციის მფლობელობაში) არსებული თანხიდან იფარებოდა. ამდენად, სს “ჭ.” განკარგავდა სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ თანხას. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ თანხის განკარგვის ამგვარ ფორმაზე მხარეებს არ უდავიათ, მხარეთა შორის არსებული სამართალურთიერთობა განსხვავდება საყოფაცხოვრებო ხასიათის სასესხო ურთიერთობისაგან, სახეზეა სესხის სპეციფიური ნაირსახეობა-კრედიტი, რომლის პირობებში ფულადი სახსრები, როგორც წესი, უნაღდო წესით გაიცემა. მსესხებელს ფულადი სახსრები უნდა გამოეყენებინა ხელშეკრულებით განსაზღვრული მიზნებისთვის (მხოლოდ საქართველოს მოსახლეობიდან (გლეხებისაგან) მხოლოდ თეთრი ყურძნის შესაძენად, შეძენილი ყურძენი უნდა გადამუშავებულიყო იმ ქარხნებში, რომლებშიც მსესხებელი ფლობს აქციათა საკონტროლო პაკეტს, ან ქარხანა მის საკუთრებაში იმყოფება), ხელშეკრულების მიხედვით, მსესხებელს არ ჰქონდა უფლება, რაიმე სხვა დანიშნულებით გამოეყენა კრედიტის თანხა. მოცემულ შემთხვევაში, ფულადი სახსრების გაცემის ზემოაღნიშნული წესი განპირობებული იყო საკრედიტო თანხების გამოყენების მიზნობრიობის უზრუნველსყოფად. ამდენად, შეთანხმებასთან ერთად რეალურად გადაცემულ იქნა სესხის საგანი, შესაბამისად უსაფუძვლოა სააპელაციო პალატის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მხარეებს შორის სესხის ხელშეკრულება არ დადებულა.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სს “ჭ-ს” წარმომადგენლის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ადგილი ჰქონდა არა სესხის გაცემას, არამედ დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულებას. უკანასკნელისათვის დამახასიათებელია შემსრულებლის (გესტორის) მიერ სხვა პირის საქმეების შესრულება მეპატრონის დავალების ან სხვაგვარი მითითების გარეშე, ხოლო განსახილველ შემთხვევაში სამართალურთიერთობა ემყარებოდა ხელშეკრულებას. დავალების ან სხვა საფუძვლის გარეშე შესრულებას ადგილი აქვს ისეთ შემთხვევაში, როდესაც შემსრულებელი სხვის საქმეებს წარმართავს, სხვის ქონებრივ სფეროში ერევა ისე, რომ საამისოდ არც მოვალეობა აკისრია და არც უფლებამოსილება გააჩნია. ჩვეულებრივ პირობებში ასეთ პირს სხვისი საქმეების შესრულება არ უნდა ხელეწიფებოდეს, მაგრამ კანონმდებლობა აღიარებს მსგავს ჩარევებს, თუ ისინი განხორციელდა განსაზღვრულ ვითარებაში, მეპატრონის ინტერესებისათვის და შემსრულებლის კეთილი ნებით. განსახილველ შემთხვევაში ცხადია, რომ დავალიანების დაფარვა ხდებოდა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა თვლის, რომ სს “ჭ-ს” და შპს “ს-ს” შორის, 28.09.99წ. გაფორმებული ¹13 ხელშეკრულება წარმოადგენს სესხის ხელშეკრულებას. სააპელაციო სასამართლოს მიერ სს “ჭ-სა” და შპს “ს-ს” შორის გაფორმებული ¹13 ხელშეკრულება სააპელაციო პალატის მიერ უმართებულოდ იქნა მიჩნეული სესხის ხელშეკრულების დადებაზე მიღწეულ შეთანხმებად, რომელსაც დასრულებული ხელშეკრულების სახე არ მიუღია, რის გამოც სააპელაციო პალატამ არ იქონია მსჯელობა სესხის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე, არ დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებანი და მტკიცებულებანი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ შეუძლებელია სსკ-ის 411-ე მუხლის შესაბამისად საკასაციო პალატის მიერ გადაწყვეტილების მიღება, რადგან საქმისთვის მნიშვნელოვანი გარემოებანი დადგენას, ხოლო მტკიცებულებანი გამოკვლევას საჭიროებენ, რის გამოც სსკ-ის 412-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, საქმე ხელახალი განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის II ნაწილით, სსკ-ის 390-ე , 399-ე და 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ფინანსთა სამინისტროს და შპს “ს-ის” საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 09.07.04წ გადაწყვეტილება, საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.