ას-931-878-2010 15 მარტი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვ. როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მ. სულხანიშვილი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ ნ. ბ-ავა, ტ. ბ-ძე, ბ. კ-იანი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს «ე. ს.” (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 22 ივნისის განჩინება

დავის საგანი _ უძრავი ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა შპს «ე. ს-მ” მოპასუხეების _ ნ. ბ-ავას, ა. ბ-ავას, ამ. ბ-ავას, ვ. ბ-ავას, ლ. ბ-ავას, ი. ბ-ავას, ლ. გ-შვილის, ტ. ბ-ძის, ვ. ბ-ძის, დ. ბ-ძის, და. ბ-ძის, მ. ბ-ძის, ვი. ბ-ძის, ბ. კ-იანის, დ. ც-იანის, ს. კ-იანის, ხ. კ-იანის და ვ. კ-იანის მიმართ, ¹085/018 მიწის ნაკვეთის, მდებარე, თბილისი, დაბა წყნეთი, ... ქ. ¹18, თვითნებურად შესახლებული მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის მოთხოვნით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 26 თებერვლის განჩინებით შეწყდა საქმის წარმოება მოპასუხე ს. კ-იანის მიმართ, ამასთან საქმეში მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე ჩაბმულ იქნა საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 18 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს «ე. ს-ს” სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეების ია, ვ., ლ., ნ. და ა. ბ-ავების, ლ. გ-შვილის, ვ., დ., და., მ., ვი. და ტ. ბ-ძეების, ბ., ხ. და ვ. კ-იანების და დ. ც-იანის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნა თბილისი, დაბა წყნეთი, ... ქუჩა ¹18 მისამართზე მდებარე 9655 მ² ფართის მქონე ¹085/018 მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობები.

სასამართლომ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნაზე დაყრდნობით დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელე შპს «ე. ს-ს” საკუთრებაში არსებულ 9655 მ² ¹085/018 მიწის ნაკვეთი, მდებარე თბილისი, დაბა წყნეთი, ... ქუჩა ¹18 და მასზე განლაგებული ორი შენობა-ნაგებობა იყო მოპასუხეების მფლობელობაში. თუმცა, ისინი რეგისტირებულნი იყვნენ ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს მიერ თბილისი, დაბა წყნეთი, ... ქ. ¹5-ში არსებულ ე.წ. პიონერთა ბანაკის კოტეჯებში. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხე მხარისა და ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს წარმომადგენლის მტკიცება, რომ სადავო შენობა წარმოადგენდა დევნილთა კომპაქტურად გასახლების ობიექტს. «იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის «ი» პუნქტის, 5-ე მუხლის მე-2 პუნქტის და მე-3 მუხლის თანახმად, დევნილის განსახლების თაობაზე უნდა არსებულიყო შესაბამისი სახელმწიფო ორგანოს მიერ გამოცემული აქტი, რომელიც მოპასუხეებმა და საქართველოს ლტოლვილთა და განსახელბის სამინისტრომ ვერ წარმოადგინა. სასამართლოს განმარტებით, დევნილის მოწმობა არ წარმოადგენდა ზემოხსენებულ ტერიტორიაზე საცხოვრებელი ადგილის დაკავების უფლების მიმნიჭებელ დოკუმენტს თანახმად, «იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის «გ” და «ვ” ქვეპუნქტებისა.

სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხეებს არ გააჩნდათ სადავო ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი და სადავო ნივთი არ წარმოადგენდა დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტს, რაც მეტყველებდა სარჩელის დაკმაყოფილების, როგორც ფაქტობრივი, ასევე სამართლებრივი საფუძვლების არსებობაზე.

საქალაქო სასამარლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. ბ-ავამ, ტ. ბ-ძემ და ბ. კ-იანმა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების მოთხოვნით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 22 ივნისის განჩინებით ნ. ბ-ავას, ტ. ბ-ძის და ბ. კ-იანის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 18 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასებები.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შემოწმების შედეგად დაასკვნა, რომ სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია დაუსაბუთებელი იყო, ვინაიდან არ არსებობდა გასაჩივრებლი გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძვლები.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. ბ-ავამ, ტ. ბ-ძემ და ბ. კ-იანმა, რომელთაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოსთვის ხელახლა განსახილველად.

კასატორთა განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება იურიდიულად საკმარისად არ არის დასაბუთებული და დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ, მხოლოდ მოწინააღმდეგე მხარის ახსნა-განმარტებისა და საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნაზე დაყრდნობით გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მტკიცება იმის თაობაზე, რომ კასატორები არაკანონიერად ფლობენ მოწინააღმდეგე მხარის კუთვნილ ორ შენობა-ნაგებობას, მიუხედავად იმისა, რომ დაუდგენელი და გაურკვეველი დარჩა, თუ რა მისამართზე მდებარეობს მათ მიერ მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული ბინები.

კასატორთა მითითებით, საჯარო რეესტრის თავდაპირველი მონაცემებით, მოწინაღმდეგე მხარემ ნასყიდობის ხელშეკრულებით შეიძინა ხის მასალისაგან ნაშენი, ორსართულიანი, თვრამეტოთახიანი სააგარაკო სახლი, ხოლო კასატორები კი ცხოვრობენ რკინა-ბეტონისაგან ნაშენებ ერთსართულიან სახლებში. სააგარაკო სახლის შეძენის შემდგომ, მოგვიანებით საჯარო რეესტრში ჩნდება ინფორმაცია, რომ შპს «ე. ს-ს” 2.10.2004წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრებად ერიცხება, უფლების დამადასტურებელი საბუთის გარეშე, სადავო შენობა-ნაგებობა ¹1 და ¹2. ნასყიდობის ხელშეკრულება საჯარო რეესტრს უფლების დამდგენ დოკუმენტად არ დაურეგისტრირებია და ასეთი საბუთი ამ ორგანოში არ ინახება. კასატორთა მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ მათი საცხოვრებელი ბინები, არ წარმოადგენდნენ კომპაქტურად ჩასახლების ობიექტს.

კასატორთა განმარტებით, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს 17.06.1992წ. დეკრეტი «იძულებით გადაადგილებულ პირთა სტატუსის შესახებ», ასევე «იძულებით გადაადგილებულ პირთა-დევნილთა შესახებ» საქართველოს კანონის იმ კონკრეტული ნორმის რედაქცია, რომელიც მოქმედებდა გადასაწყვეტი სამართალურთიერთობის წარმოშობის დროისთვის. ასევე სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 155-ე, 159-ე, 170-ე, 172-ე მუხლები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნია, ნ. ბ-ავას, ტ. ბ-ძის და ბ. კ-იანის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო საასმართლო სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებას და განჩინებაში მხოლოდ მათზე მითითებით შემოიფარგლა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის «გ» ქვეპუნქტის მიხედვით, თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით.

აღნიშნული ნორმა ისე არ უნდა იქნეს გაგებული, რომ სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებაში ასახული დასკვნების გაზიარების შესახებ ზოგადი მითითებით შემოიფარგლოს. ნორმის ამგვარი განმარტება წინააღმდეგობაში მოვიდოდა სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის პრინციპებთან, ისევე როგორც სასამართლოს, როგორც პირის ინტერესების დაცვის ეფექტური საშუალების მიზნებთან. 390-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უნდა შეიცავდეს მოკლე დასაბუთებას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ან უცვლელად დატოვების შესახებ. «მოკლე დასაბუთება» არ ნიშნავს ბლანკეტურ მითითებას. ამგვარი დასაბუთებით არ უნდა ირღვეოდეს 249-ე მუხლით განსაზღვრული სასამართლო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის შინაარსი, რომლის მიხედვით გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სამართლებრივი შეფასება და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.

თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დაკვნებს, შეიძლება ეს შეფასებები და დასკვნები არ გაიმეოროს, მაგრამ დასაბუთება უნდა შეიცვალოს თითოეულ მათგანზე და არა ზოგადად გადაწყვეტილებაზე ან მის რომელიმე სტრუქტურულ ნაწილზე მითითებით.

«ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის» ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სამოქალაქო უფლებათა და მოვალეობათა განსაზღვრისას ან წარდგენილი ნებისმიერი სისხლის- სამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას ყველას აქვს გონივრულ ვადაში მისი საქმის სამართლიანი და საქვეყნო განხილვის უფლება კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ.

აღნიშნული საერთაშორისო აქტით განმტკიცებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება გულისხმობს სასამართლოს ვალდებულებას, დაასაბუთოს მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. პროცესის მონაწილეებისათვის, ისევე როგორც საზოგადოებისათვის, ნათელი უნდა იყოს განსჯის ის პროცესი, რომელიც სასამართლომ გაიარა კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღებამდე. გადაწყვეტილებაში ასახული უნდა იყოს სასამართლოს მოსაზრებები და სამართლებრივი დასკვნები, რომლებმაც დავის სწორედ ამგვარი გადაწყვეტა გამოიწვია.

სასამართლო დაცვა უნდა იყოს სრული, რაც გულისხმობს არა მხოლოდ ყველას შესაძლებლობას მიმართოს სასამართლოს, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გამოიტანოს სამართლიანი და დასაბუთებული გადაწყვეტილება. ეს მოთხოვნა მიზნად ისახავს მხარის მიერ გასაჩივრების უფლების განხორციელების შესაძლებლობის უზრუნველყოფას.

საქმეებზე «დევიერი ბელგიის წინააღმდეგ» და «დელკური ბელგიის წინააღმდეგ» ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ «ადამიანის უფლებათა» ევროპული კონვენციის ფრანგულ ტექსტში, მე-6 მუხლის პირველი პუნქტი შეიცავს ტერმინს «დასაბუთებული» (ბიენ-ფონდე), აღნიშნული კი ნიშნავს, რომ განაჩენი კარგად უნდა იყოს დასაბუთებული, როგორც სამართლებრივი, ისე ფაქტობრივი თვალსაზრისით, მართალია, აღნიშნულ საქმეებში საუბარია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ განაჩენზე, მაგრამ ეს პრინციპი ვრცელდება სამოქალაქო დავებზე მიღებული გადაწყვეტილებების მიმართაც.

შემთხვევითი არაა, რომ ქართული სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა არაერთი ნორმით ადგენს სასამართლოს ვალდებულებას დაასაბუთოს თავისი პოზიცია კონკრეტულ საკითხებთან მიმართებაში, ხოლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის მიხედვით, გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობა ყოველთვის იწვევს მის გაუქმებას. გადაწყვეტილების დასაბუთების აუცილებლობა პირველ რიგში მხარეთა ინტერესებს ემსახურება, ეს ასევე ემსახურება იმ საზოგადოების ინტერესებს, რომლის სახელითაც ხდება მართლმსაჯულების განხორციელება.

განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეები მიუთითებდნენ, რომ ისინი ფლობდნენ არა მოსარჩელეთა კუთვნილ შენობა-ნაგებობეს, არამედ იმავე მისამართზე რეგისტრირებულ ყოფილი პიონერთა ბანაკის კოტეჯებს, გარდა ამისა, აპელანტები საჩივარში უთითებდნენ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებისას მთლიანად დაეყრდნო ექსპერტიზის დასკვნას, რომელიც ბუნდოვანი იყო და მოპასუხეების პოზიციის ცალსახად გაზიარების საშუალებას არ იძლეოდა, რადგანაც ექსპერტიზამ დასმულ შეკითხვებს პასუხი ვერ გასცა.

აპელანტის მიერ წამოყენებულ ამგვარ პრეტენზიებს სააპელაციო სასამართლომ შეფასება უნდა მისცეს. სასამართლომ მათი გათვალისწინებით უნდა მიუთითოს, რატომ ეთანხმება პირველი ინსტანიცის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, აღნიშნული კი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის «ე¹» ქვეპუნქტის მიხედვით, განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები ან საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა.

ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, ამგვარ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს აპელანტების ფაქტობრივ-სამართლებრვი პრეტენზიებზე, შეაფასოს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის შესაბამისად სასაბუთებული განჩინებით (გადაწყვეტილებით) გადაწყვიტოს დავა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ბ-ავას, ტ. ბ-ძისა და ბ. კ-იანის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 22 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.