ას-933-880-2010 21 დეკემბერი, 2010 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვ. როინიშვილი, მ. სულხანიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი _ სს “...ბანკი” (წარმომადგენელი ი. დ-ძე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს “ც.”
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი _ საიჯარო ქირის და პირგასამტეხლოს დაკისრება, ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2009 წლის 11 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა შპს “ც.-მ” მოპასუხე სს “...ბანკის” მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის თანხის დაკისრება, მათ შორის: საიჯარო ქირის დავალიანება 42587.16 ლარი, პირგასამტეხლო 211.66 ლარი და 2009 წლის 8 აგვისტოდან გადაუხდელი საიჯარო ქირის 42587.16 ლარის 0.01% ყოველ გადაცილებულ სამუშაო დღეზე სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ზიანის ასანაზღაურებელი თანხა 11318 ლარი, საადვოკატო მომსახურებისა და ექსპერტის ხარჯები (ტომი I, ს.ფ. 1-17, 69-70, 127-130).
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს “ც.-ს” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: სს “...ბანკს” მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა საიჯარო ქირის დავალიანება 42587.16 ლარის ოდენობით; გარდა ამისა, მოპასუხეს შპს “ც.-ს” სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლო 211.66 ლარი და 2009 წლის 8 აგვისტოდან გადაუხდელი საიჯარო ქირის 42587.16 ლარის 0.01% ყოველ გადაცილებულ სამუშაო დღეზე სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; შპს “ც.-ს” მოთხოვნა 11318 ლარის ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდა; სს “...ბანკს” შპს “ც.-ს” სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 1574.46 ლარი და მოსარჩელის მიერ საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი 1238.55 ლარი; შპს “ც.-ს” უარი ეთქვა ექსპერტიზის ხარჯის ანაზღაურებაზე.
საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქმის მასალებით დადგენილ შემდეგ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე:
2007 წლის 26 დეკემბერს შპს “ც.-სა” და სს “...ბანკს” შორის გაფორმდა საიჯარო ხელშეკრულება 5 წლის ვადით, რომლის საფუძველზეც სს “...ბანკს” დროებით სარგებლობაში გადაეცა შპს “ც.-ს” კუთვნილი, თბილისში, ... ქ.¹49-ის 1-ლი კვარტლის ¹3 კორპუსში მდებარე 440 კვ.მ ფართი; 2007 წლის 26 დეკემბერს შპს “ც.-მ” გადასცა, ხოლო სს “...ბანკმა” იჯარით მიიღო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფართი; სს “...ბანკი” 2009 წლის 10 ივლისამდე ფლობდა იჯარით აღებულ ფართს და შპს “ც.-სათვის” სრულად არ აუნაზღაურებია საიჯარო ქირა.
სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ 2009 წლის მაისის ბოლოს სს “...ბანკმა” გაათავისუფლა იჯარით დაკავებული ფართი და გადასცა მოსარჩელეს. საქმეში წარდგენილი 2009 წლის 10 ივლისის მიღება-ჩაბარების აქტით, რომელიც გაფორმებული იყო სს “...ბანკსა” და შპს “ც.-ს” შორის, დასტურდებოდა შპს “ც.-ს” მხრიდან ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო გადაცემული ფართის უკან ჩაბარების დრო _ 2009 წლის 10 ივლისი. მართალია, აღნიშნულ მიღება-ჩაბარების აქტზე სს “...ბანკის” წარმომადგენელი შენიშვნის სახით უთითებდა, რომ ფართის ჩაბარება მოხდა გაცილებით ადრე მაისის ბოლოს, მაგრამ საქმეზე წარდგენილი იყო შპს “ჯორჯიან ვოთერ ენდ ფაუერის”, სს “თელასის” მიერ სს “...ბანკის” სახელზე გამოწერილი ქვითრები, აგრეთვე სს “...ბანკის” მიერ მიმდინარე კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი საგადასახადო დავალებები. საქალაქო სასამართლოს მითითებით, დასახელებული მტკიცებულებები უდავოდ ადასტურებდნენ, რომ სს “...ბანკი” 2009 წლის მაისის შემდეგაც ფლობდა იჯარით აღებულ ფართს. აქვე, სასამართლომ აღნიშნა, რომ სს “...ბანკმა” პროცესის მიმდინარეობისას ვერ წარადგინა ვერც ერთი არგუმენტი იმის თაობაზე, თუ რატომ უხდიდა შპს “ც.-ს” 2009 1 იანვრიდან ნაცვლად ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 14600 აშშ დოლარისა, 12980 აშშ დოლარს.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს “...ბანკი” ვალდებული იყო შპს “ც.-სათვის” აენაზღაურებინა საიჯარო ქირის დავალიანება 42587.16 ლარი.
საქალაქო სასამართლოს მითითებით, საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა სს “...ბანკის” მხრიდან 11318 ლარის ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტი. მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარდგენილი ექსპერტ ი. კ-შვილის მიერ შედგენილი საექსპერტო დასკვნა ზიანის ოდენობის თაობაზე, არ შეიძლებოდა განხილულიყო აღნიშნული ზიანის ოდენობის განმსაზღვრელ მტკიცებულებად. საქმეში არ მოიპოვებოდა არც ერთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა ი. კ-შვილის, როგორც ექსპერტის კომპეტენციას. საქმეში არსებული დიპლომის ასლით დგინდებოდა, რომ ი. კ-შვილი სპეციალობით არის მხოლოდ არქიტექტორი. დასკვნაში იგი ახდენდა ზიანის შეფასებას, რაც სცილდებოდა მის სპეციალობას. იმის გამო, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სს “...ბანკის” მხრიდან შენობისათვის 11318 ლარის ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტი, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელის მოთხოვნა ამ ნაწილში არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.
პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნასთან მიმართებით საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა შემდეგი:
სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის. 418-ე მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს. შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას. საქმეში არსებული 2007 წლის 26 დეკემბრის საიჯარო ხელშეკრულების მე-5 მუხლის 5.4.2 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოიჯარის მიერ საიჯარო ქირის გადახდის ვადის დაგვიანების შემთხვევაში მოიჯარეს მეიჯარის გადაწყვეტილებით შეიძლება დაეკისროს პირგასამტეხლო იმ მომენტისათვის გადასახდელი თანხის 0.01%-ის ოდენობით ყოველ გადაცილებულ სამუშაო დღეზე. 2009 წლის 1 აპრილიდან 2009 წლის 7 აგვისტოს ჩათვლით პირგასამტეხლომ მთლიანობაში შეადგინა 211.66 ლარი, რომელსაც უნდა დამატებოდა გადაუხდელი საიჯარო ქირის 42587.16 ლარის 0.01% ყოველ ვადაგადაცილებულ სამუშაო დღეზე სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. (ტომი I, ს.ფ. 134-139).
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ც.-მ”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 145-156).
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სს “...ბანკმაც”, რომელმაც მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და აღნიშნულ ნაწილში საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნება (ტომი II, ს.ფ. 4-12).
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს “ც.-ს” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 და მე-8 პუნქტების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: სს “...ბანს” შპს “ც.-ს” სასარგებლოდ ზიანის ასანაზღაურებლად დაეკისრა 11318 ლარის გადახდა; სს “...ბანკს” აპელანტის სასარგებლოდ აგრეთვე დაეკისრა ექსპერტიზის ხარჯის 1000 ლარის გადახდა. ამავე გადაწყვეტილებით სს “...ბანკის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ სს “...ბანკს” შპს “ც.-ს” მიმართ გააჩნია საიჯარო ქირის დავალიანება 42587.16 ლარის ოდენობით.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებით ვერ დასტურდებოდა სს “...ბანკის” მხრიდან 11318 ლარის ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტი.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ არასწორად შეაფასა ე.წ. “ექსპერტიზის დასკვნა” ხარჯების გაანგარიშების შესახებ. საქმეში არსებული დიპლომის ასლით დგინდებოდა, რომ დასკვნის ავტორი ი.კ-შვილი არის არქიტექტორი. “არქიტექტურული საქმიანობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის “ზ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, არქიტექტორს უფლება აქვს შეამოწმოს სამშენებლო მასალებისა და ნაკეთობების ხარისხი, შესრულებულ სამუშაოთა მოცულობა და განახორციელოს საფინანსო კონტროლი. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ექსპერტ ი.კ-შვილს, რომელიც არის პროფესიით არქიტექტორი, გააჩნდა კანონით მინიჭებული კომპეტენცია ზიანის შეფასებისათვის. ამასთან, საგულისხმო იყო, რომ მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია დასკვნაში გამოყენებული კვლევისა და შეფასების მეთოდი. შესაბამისად, ამ თვალსაზრისით არ წამოუყენებია “საექსპერტო დასკვნის” საწინააღმდეგო არგუმენტები. დასახელებული მტკიცებულების მიხედვით, შპს “ც.-ს” ქონების 2007 წლის დეკემბრის მდგომარეობაში მოსაყვანად საჭირო იყო 11318 ლარი.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. მხარეთა შორის დადებული საიჯარო ხელშეკრულების 5.4.1 ქვეპუნქტის მიხედვით, მოიჯარე ვალდებულია მოუაროს საიჯარო ქონებას, განახორციელოს ფართის მიმდინარე რემონტი; ხელშეკრულების შეწყვეტისას, დაუბრუნოს “მეიჯარეს” საიჯარო ქონება იმ მდგომარეობაში, რომელშიც ჩაიბარა, ჩატარებული რეკონსტრუქციისა და რემონტის, აგრეთვე ცვეთის გათვალისწინებით. სამოქალაქო კოდექსის 581-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ 581-606 მუხლებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული. ამავე კოდექსის 573-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, გაქირავებული ნივთის შეცვლის ან გაუარესების გამო გამქირავებელს უფლება აქვს მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება, ხოლო 408-ე მუხლით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს “...ბანკი” ვალდებული იყო შპს “ც.-სათვის” აენაზღაურებინა საიჯარო ნივთის სარგებლობით გამოწვეული ზიანი 11318 ლარის ოდენობით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს “...ბანკმა”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ხელშეკრულების დადების შემდგომ წარმოშობილი შეცვლილი გარემოებები. ამ შემთხვევაში საუბარია ეკონომიკურ ვითარებაზე, ქონების იჯარის ფასის მნიშვნელოვნად შემცირებაზე იმ პერიოდთან შედარებით, როდესაც საიჯარო ხელშეკრულებას ხელი მოეწერა. მისი მოსაზრებით, ამჟამინდელი გარემოებების ხელშეკრულების დადების დღეს არსებობის შემთხვევაში საიჯარო ქირა გაცილებით მცირე იქნებოდა. ამასთან, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ბანკმა განახორციელა ფართის კაპიტალური რემონტი, გარკვეული საგნების დემონტაჟის შემდეგაც მისი მდგომარეობა გაცილებით უკეთესი იყო, ვიდრე ფართის იჯარით გაცემისას. ასეთ ვითარებაში კასატორისათვის გაურკვეველია ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძველი. სასამართლომ არ იმსჯელა ბანკის მიერ საიჯარო ფართში ჩატარებული რემონტის შესახებ, რაზეც გაიხარჯა 201905 ლარი. მითითებული ინვესტიციის გარეშე შეუძლებელი იყო ნებისმიერი სამეწარმეო საქმიანობის, მით უფრო საბანკო საქმიანობის წარმართვა (ტომი II, ს.ფ. 100-106, 114-120).
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით სს “...ბანკის” (წარმომადგენელი ი. დ-ძე) საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს “...ბანკის” საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს “...ბანკის” საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2852.40 ლარი) 70% _ 1996.68 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს “...ბანკის” საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. კასატორ სს “...ბანკს” დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2852.40 ლარის) 70% _ 1996.68 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
