¹ას-950-1229-09 26 იანვარი, 2010წ.

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნ. კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. ს-ძე

კასატორი (მოსარჩელე) _ გია გ-შვილი, წარმომადგენელი ქ. ბ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ ჯ. გ-შვილი, წარმომადგენელი ზ. ხ-იკი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 22 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა გ. გ-შვილმა მოპასუხე ჯ. გ-შვილის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა თანხის დაკისრება 6 000 აშშ დოლარის ოდენობით.

სასარჩელო განცხადებიდან ირკვევა, რომ გ. გ-შვილმა 2006 წლის 25 მარტს მოპასუხის მამას _ ე. გ-შვილს გადასცა 6 000 აშშ დოლარი ამ უკანასკნელის კუთვნილი, თბილისში, ... ქ.¹31ა სახლის შესაძენად. ნასყიდობის გარიგების დადების შემდგომ გაირკვა, რომ საცხოვრებელი სახლი საჯარო რეესტრში არ იყო რეგისტრირებული, თავის დროზე იგი არც ტექბიუროში ყოფილა აღრიცხული. 2006 წლის 24 მაისს ე. გ-შვილი გარდაიცვალა. მხარეთა შორის უძრავი ქონების ნასყიდობის ფაქტის დასადასტურებლად მოსარჩელემ მიუთითა ე. გ-შვილის ხელწერილზე, რომლის სინამდვილესაც ასაბუთებდა მოწმეთა ხელწერილებით.

მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ, რამდენადაც ჯ. გ-შვილი წარმოადგენდა ე. გ-შვილის პირველი რიგის მემკვიდრეს _ შვილს, არსებობდა მისთვის ბინის ნასყიდობის თანხის დაკისრების საფუძველი (ტომი I, ს.ფ. 1).

მოპასუხე ჯ. გ-შვილმა სარჩელი არ ცნო. საქალაქო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მან აღნიშნა, რომ 2006 წლის 25 მარტის ხელწერილის სინამდვილეს სადავოდ არ ხდიდა, მაგრამ მიიჩნევდა, რომ თანხის მისთვის დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა. თანხის მემკვიდრისათვის დასაკისრებლად აუცილებელი იყო მამკვიდრებლის სამკვიდრო აქტივზე მითითება, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონდა, ჯ. გ-შვილს მამის სამკვიდრო ქონება არ მიუღია იმ მიზეზით, რომ ე. გ-შვილის საკუთრებაში არანაირი ქონება არ ირიცხებოდა. აქედან გამომდინარე, მამის ვალდებულებებზე პასუხისმგებლობა ვერ დაეკისრებოდა (ტომი I, ს.ფ. 78-80).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილებით გ. გ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ჯ. გ-შვილს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 6 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2006 წლის 25 მარტის ხელწერილის თანახმად, ე. გ-შვილმა მისი კუთვნილი უძრავი ქონება მიჰყიდა გ. გ-შვილს 6 000 აშშ დოლარად, აღნიშნული თანხა მიიღო ხელზე, სახლი და მიწის ნაკვეთი გადავიდა მის საკუთრებაში. ხელწერილს ხელს აწერენ გ. გ-შვილი და ე. გ-შვილი. ხელწერილის ნამდვილობას ადასტურებენ მოწმეები.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დასტურდებოდა სახლის ნასყიდობის გარიგების საფუძველზე გ. გ-შვილის მიერ ე. გ-შვილისათვის 6 000 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტი.

გარდა ამისა, საქალაქო სასამართლოს მითითებით, საქმეზე დგინდებოდა, რომ ე. გ-შვილი გარდაიცვალა 2006 წლის 24 მაისს, მას დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილები _ ჯ. გ-შვილი და ა. გ-შვილი.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა მოპასუხის წერილობით შესაგებელზე, სადაც ეს უკანასკნელი ადასტურებდა, რომ მამის გარდაცვალების შემდეგ აგრძელებდა ცხოვრებას თბილისში, ... ¹31ა სახლში. საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება ჩათვალოს საკმარის მტკიცებულებად და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის გარიგება იყო ბათილი, რამდენადაც იგი არ აკმაყოფილებდა კანონის მოთხოვნას. გარიგების დადების დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის რედაქციის მიხედვით, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელი იყო სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონდა.

სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, კანონის ზემოთ დასახელებული ნორმის შესაბამისად, ბათილი გარიგების შემთხვევაში მხარეები ვალდებული არიან ერთმანეთს დაუბრუნონ ის, რაც ამ გარიგებით მიიღეს. ამდენად, გარდაცვლილი ე. გ-შვილი ვალდებული იყო, დაებრუნებინა ბათილი გარიგების საფუძველზე მიღებული 6 000 აშშ დოლარი. რამდენადაც ე. გ-შვილს სიკვდილის მომენტისათვის ჰქონდა გ. გ-შვილის მიმართ შეუსრულებელი ვალდებულება, მოცემულ შემთხვევაში მოვალის გარდაცვალების შემდეგ მისი შესრულების ვალდებულება გადადიოდა მის მემკვიდრეებზე. შესაბამისად, ჯ. გ-შვილს, როგორც მის ერთ-ერთ კანონისმიერ მემკვიდრეს, ეკისრებოდა ამ ვალდებულების შესრულება, კერძოდ, მოსარჩელისათვის 6 000 აშშ დოლარის გადახდა (ტომი I, ს.ფ. 83-88).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ჯ. გ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

აპელანტის მითითებით, სადავო საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე მუხლი. კანონის აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, მემკვიდრეები ვალდებულნი არიან, მთლიანად დააკმაყოფილონ მამკვიდრებლის კრედიტორთა ინტერესები, მაგრამ მიღებული აქტივის ფარგლებში თითოეულის წილის პროპორციულად. აქედან გამომდინარე, მოპასუხეს იმ შემთხვევაში დაეკისრებოდა კრედიტორის (გ. გ-შვილის) დაკმაყოფილების ვალდებულება, თუ მამკვიდრებლისგან მიიღებდა სამკვიდრო ქონებას, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

გარდა ამისა, აპელანტმა სადავოდ გახადა სასამართლოს მიერ სამოქალაქო კოდექსის 488-ე მუხლის გამოუყენებლობა. მისი განმარტებით, კანონის მითითებული ნორმა განსაზღვრავს კრედიტორის მიერ მემკვიდრისთვის მოთხოვნის წარდგენის ვადას _ 6 თვეს, რა ვადაშიც გ. გ-შვილს მოთხოვნა არ წარუდგენია. შესაბამისად, აპელანტი მოსარჩელის მოთხოვნას ხანდაზმულად მიიჩნევდა (ტომი I, ს.ფ. 93-102).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით ჯ. გ-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, გ. გ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. გ-შვილი გარდაიცვალა 2006 წლის 24 მაისს და მას დარჩა პირველი რიგის ორი მემკვიდრე _ შვილები: ჯ. გ-შვილი და ა. გ-შვილი. ე. გ-შვილის სახელზე საკუთრების უფლებით უძრავი ქონება არ ირიცხებოდა.

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მონაცემებით, თბილისში, ... ¹31ა საცხოვრებელ სახლზე საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ არის, ხოლო ყოფილი ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის საარქივო მონაცემების თანახმად, ასეთი მისამართის ობიექტი აღრიცხული არ არის.

საქმეზე დადგენილად იქნა მიჩნეული ისიც, რომ თბილისში, ... ¹31ა საცხოვრებელ სახლში ამჟამად ცხოვრობს ჯ. გ-შვილი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობა, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ _ ამ ქონების ღირებულება.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, მემკვიდრეები ვალდებულნი არიან, მთლიანად დააკმაყოფილონ მამკვიდრებლის კრედიტორთა ინტერესები, მაგრამ მიღებული აქტივის ფარგლებში თითოეულის წილის პროპორციულად.

კანონის ზემომითითებული ნორმების შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კრედიტორის წინაშე მემკვიდრის პასუხისმგებლობის საკითხი უშუალოდ უკავშირდება და დამოკიდებულია მის მიერ მიღებული სამკვიდროს ღირებულებაზე, რომელიც განისაზღვრება სამკვიდროს გახსნის დროისათვის მამკვიდრებლის აქტივის ღირებულებით.

მოცემულ შემთხვევაში ე. გ-შვილის სამკვიდრო ქონებად მოსარჩელე მიიჩნევდა თბილისში, ... ¹31ა საცხოვრებელ სახლს, რომელზეც, როგორც აღინიშნა, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მონაცემებით, საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ იყო, ხოლო ყოფილი ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის საარქივო მონაცემების თანახმად, ასეთი მისამართით ობიექტი საერთოდ არ ირიცხებოდა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მითითებულ მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება ე. გ-შვილის სამკვიდროში არ შედიოდა. რაც შეეხებოდა სხვა ქონებას, მოპასუხის განმარტებით, ასეთი გარდაცვლილს არ გააჩნდა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებიდან გამომდინარე, თითოეულმა მხარემ უნდა დაადასტუროს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, რამდენადაც მოსარჩელემ ვერ შეძლო სასამართლოში მამკვიდრებლის სამკვიდრო აქტივის შესახებ მტკიცებულებების წარდგენა და მოპასუხის პოზიციის უარყოფა სამკვიდრო აქტივის არარსებობის თაობაზე, შესაბამისად, მან სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად მან ვერ დაადასტურა მემკვიდრის მიერ თანხის გადახდის ვალდებულება (ტომი II, ს.ფ. 36-42).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. გ-შვილმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორი სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას არამართლზომიერად მიიჩნევს და აღნიშნავს, რომ სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა არა საცხოვრებელი სახლის მისთვის მიკუთვნება, არამედ _ ბინის ნასყიდობის თანხის ანაზღაურება, რასაც სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია.

კასატორი მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვით, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. კასატორი მიიჩნევს, რომ კანონის დასახელებული ნორმის თანახმად, აწ გარდაცვლილი ე. გ-შვილი ვალდებული იყო, დაებრუნებინა ბათილი გარიგების საფუძველზე მიღებული 6 000 აშშ დოლარი, ხოლო რამდენადაც ჯონი გ-შვილი წარმოადგენს აწ გარდაცვლილი ე. გ-შვილის პირველი რიგის მემკვიდრეს, არსებობს მითითებული თანხის მისთვის დაკისრების საფუძველი (ტომი II, ს.ფ. 50-59).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საქმის სასამართლო განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე დადგენილია:

მოსარჩელეს _ გ. გ-შვილს და მოპასუხე ჯ. გ-შვილის მამას _ ე. გ-შვილს შორის დადებულია ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულება სახლზე, ... ¹31ა. გ. გ-შვილმა აღნიშნული სახლი შეიძინა 6000 აშშ დოლარად;

ე. გ-შვილი გარდაიცვალა 2006 წლის 24 მაისს და მას დარჩა პირველი რიგის ორი მემკვიდრე _ შვილები: ჯ. გ-შვილი და ა. გ-შვილი;

თბილისში, ... ¹31ა საცხოვრებელი სახლი არ არის რეგისტრირებული ტექბიუროსა და საჯარო რეესტრში.

ასევე დადგენილია, რომ თბილისში, ... ¹31ა საცხოვრებელ სახლი რეალურად არსებობს და მასში ამჟამად ცხოვრობს მოპასუხე ჯ. გ-შვილი.

სააპელაციო სასამართლომ სარჩელზე უარის თქმა დაასაბუთა მხოლოდ იმ მოტივით, რომ თბილისში ... ¹31ა საცხოვრებელ სახლი არ არის რეგისტრირებული უძრავი ნივთების უფლებათა რეესტრში, არ შედის სამკვიდრო მასაში და ჯ. გ-შვილს აღნიშნული ქონება მემკვიდრეობით არ მიუღია.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა დაუსაბუთებელია.

სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო ქონება მოიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. აღნიშნული ნორმის თანახმად, სამკვიდროში შედის მამკვიდრებლის ნებისმიერი უფლებები, მათ შორის, არამარტო უფლებები დაკანონებულ უძრავ ქონებაზე, არამედ _ სხვა უფლებებიც, რაც მას სიცოცხლეში ეკუთვნოდა. მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, ... ¹31ა საცხოვრებელი სახლი არ არის რეგისტრირებული საჯარო რესტრში როგორც უძრავი ქონება, მაგრამ აღნიშნული არ ნიშნავს, რომ ამ სახლზე, როგორც დაუკანონებელ უძრავ ნივთზე არანაირი უფლებები არ არსებობს და ისინი არ არის გადაცემადი. დაუკანონებელ სახლზე არსებული უფლება, რაც ე. გ-შვილს გააჩნდა _ ეს მისი სამკვიდრო აქტივია.

საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ჰქონდა თუ არა ე. გ-შვილს დაუკანონებელ სახლზე უფლება და მიიღო თუ არა ეს უფლება მემკვიდრეობით მოპასუხე ჯ. გ-შვილმა. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება უნდა მიაქციოს: მოპასუხე ჯ. გ-შვილის შესაგებელს, სადაც იგი განმარტავს, რომ სადავო მისამართზე მშობლების სიცოცხლეში მუდმივად არ ცხოვრობდა, თუმცა ხშირად დადიოდა და მათთან ერთად განკარგავდა ამ ქონებას, მათი გარდაცვალების შემდეგ კი მუდმოვად ცხოვრობს და განკარგავს მშობლების დანატოვარ ქონებას (ს.ფ. 40-43, ტ.1); ე. გ-შვილის შესაგებელს განქორწინების საქმეზე, სადაც იგი აღნიშნავს, რომ სადავო მისამართზე მდებარე ბინა მან იყიდა (ს.ფ. 68-69, ტ.1); მოპასუხე ჯ. გ-შვილის რეგისტრაციის მოწმობას სადავო მისამართზე მდებარე სახლში (ს.ფ. 5, ტ.1). სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული მტკიცებულებები უნდა შეაფასოს საქმის დანარჩენ მასალებთან ერთობლიობაში და მიიღოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.