ას-975-917-2010 20 დეკემბერი, 2010 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, პ. ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ხ. ს-შვილი (მოპასუხე)

წარმომადგენელი _ ჯ. ფ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. ს-შვილი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული სასამართლო განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 აგვისტოს განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ საკუთრების მოწმობის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ს-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნოტარიუს ც. ბ-ძისა და ხ. ს-შვილის მიმართ ნოტარიუს ც. ბ-ძის მიერ 2004 წლის 21 იანვარს დამოწმებული სანოტარო აქტის – საკუთრების მოწმობის ბათილად ცნობის მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: ქ.თბილისში, ... ქ. ¹11-ში, პირველ სართულზე მდებარე სამოთახიანი, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ “ბ.-ს” საცხოვრებელი ბინა საცხოვრებელი ფართით - 75 კვ.მ, 1954 წლიდან ირიცხებოდა აწ გარდაცვლილი ბებიის - ე. ს-შვილის სახელზე, რომლის გარდაცვალების შემდეგ აღნიშნულ სამ ოთახზე პაი და მთლიანი უფლებები გადავიდა დედის - პ. ს-შვილის სახელზე. ვაკის რაიონის სასამართლოს 1995 წლის 8 აგვისტოს გადაწყვეტილებით იგი (მოსარჩელე) ცნობილ იქნა ე. ს-შვილის მემკვიდრედ. ბინის საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში დასთან ერთად განახორციელა ნაწილ-ნაწილ სხვადასხვა წელს, თავდაპირველად ¹23 33 კვ. მეტრი ოთახის, შემდეგ ¹24 25 კვ.მეტრი ოთახის. 17,50 კვ.მეტრის მესამე ოთახში 1966 წლიდან მდგმურის უფლებით ცხოვრობდა აწ გარდაცვლილი შ. ს-შვილი ოჯახთან ი. მ-ილსა და შვილთან, ხ. ს-შვილთან ერთად, ე.წ “ატსტუპნიკად”. საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ “ბ.-ს” თვითლიკვიდაციის შემდეგ კომისიამ “ბ.-ს” მეპაიე წევრებს საკუთრებაში გადასცა მათ მუდმივ სარგებლობაში არსებული ბინები, მათ შორის მეპაიე წევრ პ. ს-შვილს. მესამე 17,5 კვ. მეტრი ¹26 ოთახის გადაფორმებისას ცნობილი გახდა, რომ ხ. ს-შვილმა, დედასთან, აწ გარდაცვლილ ი. მ-ილთან ერთად, აღნიშნული ოთახი მისგან ფარულად, ნოტარიუს ც. ბ-ძის მიერ 2004 წლის 21 იანვრს გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობის საფუძველზე დაარეგისტრირა საჯარო რეესტრში. სადავო ბინა ირიცხებოდა კოოპერატივ “ბ.-ს” ბალანსზე, რომლის მეპაიე წევრები იყვნენ ბებია-ე. ს-შვილი და დედა-პ. ს-შვილი, რომლებსაც მდგმურის სტატუსით მცხოვრებ ს-შვილის ოჯახისათვის არასოდეს მიუციათ სადავო ბინის დასაკუთრების უფლება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი საფუძვლებით: სადავო ბინა შეძენილია მისი ოჯახის მიერ და მათზე საკუთრების მოწმობა გაიცა კანონიერად. აღნიშნულ სანოტარო აქტს ერთვის ცნობა ¹1, სადაც აღნიშნულია, რომ ბინის მესაკუთრე “ბ.-სთან” ერთად რეგისტრირებულია 3 სული - ი. მ-ილი, ხ. ს-შვილი და დ. ბ-ძე. მოსარჩელე არ არის უფლებამოსილი პირი და სათანადო მოსარჩელე მოცემულ საქმეში, იგი არ წარმოადგენს ე. ს-შვილისა და პ. ს-შვილის კანონიერ მემკვიდრეს და მას სამკვიდროს ნაწილი არ აქვს მიღებული მემკვიდრეობით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით ნ. ს-შვილის სარჩელი დკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ც.ბ-ძის მიერ 2004 წლის 21 იანვარს ი. მ-ილსა და ხ. ს-შვილს სახელზე გაცემული საკუთრების მოწმობა ნაწილობრივ 17.50 კვ. მეტრის (¹26 ოთახის) ნაწილში.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ხ. ს-შვილმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 აგვისტოს განჩინებით ხ. ს-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ „ბ.-ს“ 1992 წლის 1 აპრილის წერილზე დაყრდნობით მიიჩნია, რომ კოოპერატივი 1959 წლიდან 1981 წლამდე ლიკვიდირებული იყო, ანუ კოოპერატივი არ მუშაობდა მხოლოდ ორი წლის მანძილზე, თუმცა საქმეში არსებული მტკიცებულებებით (საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ „ბ.-ს“ 1973 წლის 2 ივლისის ¹406 ცნობით, 1973 წლის 23 აპრილის ქ.თბილისის ორჯონიკიძის სახელობის რაიონის სახალხო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, 1995 წლის 18 აგვისტოს ქ.თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ „ბ.-ს“ 1992 წლის 1 აპრილის წერილითა და 1998 წლის 14 მაისის ¹3 ცნობით) დადგენილად ცნო, რომ ამ პერიოდის შემდეგ კოოპერატივი „ბ.-“ ისევ არსებობდა და საქმიანობას აგრძელებდა მიუხედავად 1992 წლის ცნობაში მოყვანილი გარემოებებისა. არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება სამოქალაქო კოდექსის 1515-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით, ვინაიდან მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავოა არა მოწინააღმდეგე მხარის, არამედ აპელანტის მიერ ნივთზე საკუთრების უფლების მოპოვების კანონიერება, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარის მიერ თავისი უფლების ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში რეგისტრაციასთან დაკავშირებით კი მიიჩნია, რომ ასეთი რეგისტრაცია სავალდებულო არ იყო და მთლიანად მხარის ნებაზე იყო დამოკიდებული იმ რისკის გათვალისწინებით, რომ გარიგების ნამდვილობა სწორედ რეგისტრაციაზე იყო დამოკიდებული, იმავდროულად რაიმე ვადებს რეგისტრაციასთან დაკავშირებით ახალი სამოქალაქო კოდექსი არ შეიცავდა, ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად ხ.ს-შვილის ჩაწერა მდგმურის უფლებით ფართზე უფლების გარეშე, ვინაიდან „ბ.-“ უკვე ლიკვიდირებული იყო. პალატამ კოოპერატივ „ბ.-ს“ 1970-1990 წლებში გაცემულ ცნობებზე დაყრდნობით, დადგენილად ცნო, რომ აღნიშნული კოოპერატივი ლიკვიდირებული არ ყოფილა, ვინაიდან იგი არა მარტო გასცემდა ცნობებს, არამედ გამოდიოდა სასამართლოში საკუთარი სახელით, გააჩნდა შტამპი, ბეჭედი და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტისათვის დამახასიათებელი სხვა ელემენტები. უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ, ვინაიდან პ. ს-შვილის სამკვიდროს გახსნის დროისათვის უძრავ ნივთზე მისი უფლება აღარ არსებობდა რაკი უკვე ხ.ს-შვილის სახელზე იყო რეგისტრირებული, სამკვიდრო მასაში აღარ შევიდოდა უფლება სადავო ბინაზე. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის თანახმად სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის, როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისთვის და მიუთითა, რომ აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, სამკვიდროში შედის, აგრეთვე, უფლებებიც, რომელიც მამკვიდრებელს ჰქონდა, ვინაიდან 1998 წლის 14 მაისის ¹3 ცნობით პ. ს-შვილის სახელზე გადაცემული იყო სამოთახიანი ბინა საცხოვრებელი ფართით 75 კვ.მეტრი. ამდენად, მიიჩნია, რომ უფლება ამ უძვრავ ნივთთან დაკავშირებული გარიგებების თუ სხვა ქმედების გასაჩივრების შესახებ შევიდა მასაში და გადავიდა მემკვიდრეობით, ვინაიდან ეს უფლებები თავის დროზე მამკვიდრებელს ეკუთვნოდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიუთითა, რომ მოწინააღმდეგე მხარე სათანადო მოსარჩელეა, ვინაიდან მას აქვს იურიდიული ინტერესი, იდავოს მოცემული სარჩელით, რადგან გაუქმდება რა სადავო საკუთრების მოწმობა, ქონება აღირიცხება პ. ს-შვილის სახელზე, რომელსაც სამკვიდრო მოწმობის შედეგად მიიღებს ნ. ს-შვილი.

სააპელაციო პალატამ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მოსაზრება დავის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ სადავო საკუთრების მოწმობა გაიცა 2004 წლის 21 იანვარს, პ. ს-შვილი გარდაიცვალა 2009 წლის 3 მაისს, ხოლო სარჩელი სასამართლოში წარდგენილ იქნა 2010 წლის 11 თებერვალს. მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს საკუთრების უფლების უკანონოდ მოპოვება ნივთზე, ასეთ მოთხოვნაზე კი, სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ვრცელდება ხანდაზმულობის საერთო 10 - წლიანი ვადა, ამდენად სარჩელი ხანდაზმულად არ მიიჩნია.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, იმის შესახებ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2005 წლის 22 დეკემბრის ¹2359 ბრძანებით დამტკიცებული დებულება იმ ურთიერთობათა მოსაწესრიგებლად, რომელიც 2004 წელს წარმოიშვა. მიუხედავად ამისა, მიიჩნია, რომ სასამართლომ არსებითად სამართლებრივად სწორად შეაფასა 2004 წლის 21 იანვრის საკუთრების მოწმობა, კერძოდ, იხელმძღვანელა „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2001 წლის 29 აგვისტოს ¹321 ბრძანების 41¹ მუხლით და მიუთითა, რომ „ნოტარიუსი ვალდებულია, გასცეს საკუთრების მოწმობა ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის (საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის) სახლებში არსებულ იმ ბინებზე, რომლებიც, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის ¹519 დადგენილების შესაბამისად, საკუთრებაში გადაეცათ ამ ბინის მფლობელებს და რომლებიც ამ ინსტრუქციის ძალაში შესვლამდე არ არის აღრიცხული ამ ბინის მფლობელთა საკუთრებაში“. ამავე ინსტრუქციის მე-4 პუნქტით „განმცხადებელი ვალდებულია, ნოტარიუსს წარუდგინოს შემდეგი დოკუმენტაცია – ა) ბინაზე უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი (ბინის ორდერი ან ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილება მეპაიე-წევრად ცნობის შესახებ ან სამკვიდრო მოწმობა, ან სასამართლოს გადაწყვეტილება, ან სხვა აქტი, რომელიც გაცემულია საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით და რომელიც ადასტურებს უფლებას ბინაზე“. სააპელაციო პალატამ სახლმმართველობის 1971 წლის 13 აგვისტოს ცნობაზე დაყრდნობით დადგენილად ცნო, რომ შ. ს-შვილი, ხ. ს-შვილი და ი. მ-ილი რეგისტრირებულ იქნენ სადავო ფართზე უფლების გარეშე. შ. ს-შვილი მდგმურის უფლებით იყო ჩაწერილი ბინაში. ი. მ-ილის სახელზე 2003 წლის დეკემბერს გაცემული ¹330 ცნობა, რომელიც სანოტარო ორგანოში საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2001 წლის 29 აგვისტოს ¹321 ბრძანების 41¹ მუხლის მიხედვით იქნა წარდგენილი, გაცემულია არა „ბ.-ს“ ან ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ, არამედ ვაკე-საბურთალოს რაიონის საბინაო-კომუნალური მომსახურების სერვისული ცენტრის მიერ. პალატამ მიუთითა, რომ აღნიშნული ცნობა ვერ ცვლის ამავე ინსტრუქციით განსაზღვრულ აუცილებელ საბუთებს საკუთრების უფლების მოსაპოვებლად – ბინის ორდერს ან ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილებას მეპაიე-წევრად ცნობის შესახებ, შესაბამისად, მიიჩნია, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება საკუთრების მოწმობის ბათილობის შესახებ დასაბუთებულია.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ აპელანტს არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება იმის თაობაზე, რომ იგი (ან მისი მშობლები) კოოპერატივის მეპაიე წევრები იყვნენ, ასევე არ წარმოუდგენია ბინის ორდერი ან სასამართლოს გადაწყვეტილება ან რაიმე სხვა საბუთი, რაც უტყუარად დაადასტურებდა მათ უფლებას სადავო ბინაზე. ვინაიდან ასეთი საბუთი წარმოდგენილი არ ყოფილა, მიიჩნია, რომ საკუთრების უფლება აღნიშნულ ფართზე კანონმდებლობის დარღვევით მოიპოვეს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ხ. ს-შვილის წარმომადგენელმა ჯ. ფ-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: არასწორია საპელაციო სასამართლოს მითითება იმის თაობაზე, რომ სადავო საკუთრების მოწმობის გაუქმების შემთხვევაში ქონება აღირიცხება პ. ს-შვილის სახელზე, რომელსაც სამკვიდრო მოწმობის შედეგად მიიღებს ნ. ს-შვილი. არასწორია ასევე სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ნ. ს-შვილს აქვს იურიდიული ინტერესი, იდავოს მოცემული სარჩელით და იყოს სათანადო მოსარჩელე.

დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ კოოპერატივი “ბ.” არ მუშაობდა მხოლოდ ორი წლის მანძილზე და ამ პერიოდის შემდეგ კოოპერატივი ისევ არსებობდა. საქმეში წარმოდგენილი წერილით დასტურდება, რომ 1959 წლიდან 1961 წლამდე კოოპერატივი “ბ.” ლიკვიდირებული იყო. “ბ.-ს” ბინები საკუთრების უფლებით აღრიცხული უნდა ყოფილიყო ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში იმავე მეპაიე წევრებზე. წერილში საუბარია ასევე ლიკვიდაციის ფაქტზე, რომელსაც მოჰყვა შესაბამისი სამართლებრივი შედეგები (ბინების საკუთრების უფლებით აღრიცხვა მეპაიე წევრებზე) და არა მუშაობის დროებით შეწყვეტაზე. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ პერიოდის შემდეგ “ბ.” ისევ არსებობდა. სააპელაციო სასამართლო “ბ.-ს” არსებობის ფაქტის დასადასტურებლად მიუთითებს, იმ გარემოებებზე, რომ “ბ.” გასცემდა ცნობებს, გამოდიოდა მოსარჩელედ და მოპასუხედ სასამართლოში, ჰქონდა თავისი ბეჭედი, თუმცა სასამართლომ არ გამოარკვია, თუ რა სამართლებრივი ფორმით არსებობდა 1961 წლის შემდეგ “ბ.”.

არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ 1998 წლის 14 მაისის კოოპერატივ “ბ.-ს” სალიკვიდაციო კომისიის ცნობის თანახმად, პ. ს-შვილს გადაეცა ... ქ. ¹11-ში მდებარე ბინა, ვინაიდან 1961 წლის შემდგომ “ბ.-” ლიკვიდირებული იყო და დაუსაბუთებელია “ბ.-ს” მიერ გაცემული ცნობის ნამდვილობა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით ხ. ს-შვილის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ხ. ს-შვილის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს უკავშირებს გარკვეულ შეზღუდვებს და ადგენს იმ დავათა კატეგორიებს, რომლებზეც შეტანილი საკასაციო საჩივარი საკასაციო სასამართლოს მიერ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი. აღნიშნული დანაწესები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლში.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები მითითებული ნორმით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით.

კასატორი ვერ ასაბუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა ისეთი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებს საქმის შედეგზე, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ამ საფუძვლითაც დაუშვებელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ხ. ს-შვილს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 1 500 ლარის 70% _ 1 050 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ხ. ს-შვილის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

ხ. ს-შვილს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 1500 ლარის 70% _ 1 050 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.