ბს-1211-786(კ-05) 22 თებერვალი, 2006 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლალი ლაზარაშვილი, ნუნუ კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. ჭანტურია

კასატორი (მოსარჩელე) _ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო

წარმომადგენელი: ლ. ბ.-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეები) – 1. ა. დ.-ი წარმომადგენლები: თ. მ.-ი, მ. შ.-ი; 2. გ. ბ.-ე, წარმომადგენლები: თ. მ.-ი, მ. შ.-ი; 3. რუსეთის კომერციული ბანკი «...» _ წარმომადგენელი არ გამოცხადდა

დავის საგანი – ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო თანხის დაკისრება

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

2002 წლის 18 ნოემბერს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ სარჩელი აღძრა თბილისის საოლქო სასამართლოში ა. დ.-ის, გ. ბ.-ისა და რუსეთის კომერციული ბანკ «...-ს» მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებისათვის ბიზნეს-გეგმით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო განსახორციელებელი ინვესტიციის – 10000000 აშშ დოლარის ყოველ გადაცილებულ დღეზე 0,1%-ის – 6800000 აშშ დოლარისა და საწესდებო კაპიტალის გაზრდასთან დაკავშირებით საჯარიმო თანხის – 2516000 ლარის გადახდის დაკისრება შემდეგი საფუძვლით:

საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 27 ივნისის ¹424 განკარგულების საფუძველზე, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1998 წლის 31 აგვისტოს ¹1-3/578 ბრძანებით განისაზღვრა სს «ა.-ის» აქციების (საწესდებო კაპიტალის 28,59%) პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზება სს «ა.-ის» თანამშრომლებსა და რუსეთის კომერციულ ბანკ «...-ზე», ნომინალური ღირებულების 50%-ით. აქციათა გასაყიდი ფასი განისაზღვრა 321648,5 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და მყიდველებს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა 2000 წლის 27 ოქტომბერს. ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდა მყიდველთა მიერ წარდგენილი ბიზნეს-გეგმა, რომლითაც გათვალისწინებულ იქნა 1998-2000 წლებში ბანკის საწესდებო კაპიტალის გაზრდა 7,9 მლნ ლარიდან 11,6 მლნ ლარამდე, მათ შორის, ფულადი ფორმით – 3,1 მლნ ლარიდან 6 მლნ ლარამდე, ხოლო «...-ს» უნდა განეხორციელებინა ინვესტიცია 10 მლნ აშშ დოლარის ოდენობით. ხელშეკრულების 3.1 მუხლის თანახმად, მყიდველებს გამოსყიდულ აქციათა პაკეტზე საკუთრების უფლება უდასტურდებოდათ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების სრულად შესრულების შემდეგ, 2.1 «ბ» პუნქტით მყიდველებს დაევალათ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების თაობაზე ინფორმაციის წარდგენა 2000 წლის ბოლომდე, ხოლო ბიზნეს-გეგმა ითვალისწინებდა საინვესტიციო პროგრამის განხორციელებას 1998-2000 წლებში. ხელშეკრულების ვალდებულებით ნაწილში აისახა ის ვადები, რომლებიც განსაზღვრულ იქნა თავად მყიდველების მიერ და რასაც ისინი დაეთანხმნენ და დაადასტურეს ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით. სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის მოადგილის 1998 წლის 26 ნოემბრის მიმართვის საფუძველზე, ფასიანი ქაღალდების დამოუკიდებელმა რეგისტრატორმა – შპს «კ.-მ» ცვლილებები შეიტანა რეესტრში და საკუთრების უფლება შეძენილ ქონებაზე გადაეცა მყიდველს, რაც ნიშნავს ქონების შემძენის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების დადასტურებას.

მოსარჩელის განმარტებით, რეესტრში ცვლილებების შეტანა განხორციელდა დადგენილი წესების დარღვევით, მყიდველების მიერ ბიზნეს-გეგმით ნაკისრი ვალდებულებები არ იქნა შესრულებული, მყიდველებს არ წარუდგენიათ ინფორმაცია შესრულებული ვალდებულებების თაობაზე, რის გამოც ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობები დარღვეულ იქნა არაერთგზის, შესაბამისად დარღვეულ იქნა «სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ» დებულების 3.4 მუხლისა და ამავე დებულების 4.1 პუნქტის მოთხოვნები, რეესტრში შესაბამისი ცვლილების შეტანის დროს არ იქნა გათვალისწინებული ის გარემოება, რომ შეძენილ აქციებზე მყიდველს საკუთრების უფლება უდასტურდება სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ბრძანებით. ამასთან, მყიდველის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების დადასტურება წარმოადგენს გამყიდველის, კონკრეტულ შემთხვევაში სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს პრეროგატივას და რეგულირდება მყიდველის მიერ წარდგენილი ინფორმაციის ფინანსური ანალიზის საფუძველზე სამინისტროს შესაბამისი სტრუქტურული ერთეულის – სახელშეკრულებო ვალდებულებათა ანალიზისა და კონტროლის დეპარტამენტის მიერ შედგენილი დასკვნით, რაც არ განხორციელდა სათანადო ინფორმაციის წარუდგენლობის გამო. ამასთან, სს «ა.-ის» პრეზიდენტის _ ა. დ.-ის მიერ 2002 წლის ივნისში სამინისტროში გაგზავნილ წერილებს არ ახლავს განხორციელებული ინვესტიციების დამადასტურებელი სრულყოფილი დოკუმენტაცია, რაც არ იძლევა სათანადო ფინანსური ანალიზის საშუალებას (ს.ფ. 1-4).

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003 წლის 5 აგვისტოს გადაწყვეტილებით საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო (ს.ფ. 115-118).

თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს მიერ (ს.ფ. 132-134).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 11 თებერვლის განჩინებით საქართველოს ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003 წლის 5 აგვისტოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს (ს.ფ. 216-223).

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის თანახმად, მხარეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილია დადების მომენტიდან და მან არ შეიძლება მხარეებისათვის რაიმე იურიდიული უფლებები ან ვალდებულებები წარმოშვას, რადგან 2000 წლის 27 ოქტომბერს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და სს «ა.-ის» თანამშრომლებსა და რუსეთის კომერციული ბანკ «...-ს» შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას რაიმე იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა. ამდენად, სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია ხელშეკრულების ბათილობის, როგორც მოთხოვნის უარყოფის საფუძვლის შესახებ, კერძოდ, სასამართლო კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის მყიდველებს დაფარული ჰქონდათ ნასყიდობის საგნის მთლიანი ღირებულება – 321648,5 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში და «სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ» დებულების 3.4 მუხლისა და 2000 წლის 27 ოქტომბრის ხელშეკრულების 3.1, 2.2 მუხლების თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროისათვის სს «ა.-ის» აქციები სახელმწიფო საკუთრებაში აღარ იმყოფებოდა და 1998 წლიდან, აქციათა მთლიანი ღირებულების გადახდის დროიდან, აქციათა რეესტრში სახელმწიფო საკუთრებად აღარ ირიცხებოდა, ხოლო მყიდველებზე აქციათა საკუთრებაში გადაფორმებით მოხდა მყიდველთა მიერ ნაკისრი ვალდებულებების სრულად შესრულების დადასტურება (ს.ფ. 264-269).

თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქარათველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ და მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით კასატორის სასარგებლოდ მოპასუხეებისათვის 6800000 აშშ დოლარისა და 2516000 ლარის გადახდის დაკისრება შემდეგი მოტივით:

სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილება გამოტანილია მოქმედი კანონმდებლობის უხეში დარღვევით, გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რითაც დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა», «ბ» ქვეპუნქტები და ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის «ე» პუნქტი, კერძოდ, სასამართლომ სათანადოდ არ შეისწავლა და არ შეაფასა ის გარემოება, რომ მოპასუხეებმა სრულად არ შეასრულეს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები, სს «ა.-ის» პრეზიდენტის _ ა. დ.-ის მიერ 2002 წლის ივნისში წარდგენილ ინფორმაციას არ ახლდა განხორციელებული ინვესტიციების შესახებ დოკუმენტაცია, რის საფუძველზეც სრულყოფილი ფინანსური ინფორმაციის გაკეთება იქნებოდა შესაძლებელი. ასევე არ ახლდა ფინანსური დოკუმენტაცია 2000 წლის 20 ივნისს წარდგენილ წერილს. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ხელშეკრულებით და ბიზნეს გეგმით განსაზღვრულ ვალდებულებათა უხეში დარღვევა.

კასატორმა არ გაიზიარა სასამართლო კოლეგიის მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ ხელშეკრულება დადებისთანავე იყო კანონსაწინააღმდეგო და ბათილი. კასატორის მითითებით, აქციათა პრივატიზება განხორციელდა «სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ» საქართველოს კანონისა და «სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ» დებულების საფუძველზე, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული აქციები მყიდველებზე გადაცემისას დატვირთული არ ყოფილა, რის გამოც მყიდველებზე გადაცემული ნივთი უნდა ჩაითვალოს უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლოდ, ხოლო ხელშეკრულება კანონიერად. შესაბამისად, სასამართლო კოლეგიამ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლი (ს.ფ. 274-277).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების და საქმის სასამართლო განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის განხილვისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლოს მიერ დარღვეულია საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393.3. და 394. «თ" მუხლების მოთხოვნები,

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394 ,,თ“ მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად თუ საქმეში არ არის სააპელაციო სასამართლოს სხდომის ოქმი.

სსსკ-ის 287-ე მუხლი ითვალისწინებს საქმეზე ოქმის შედგენის სავალდებულობას, სასამართლოს თითოეული სხდომის შესახებ; აგრეთვე, სხდომის გარეშე შესრულებული თითოეული საპროცესო მოქმედების შესახებ, რომელშიც მონაწილეობენ მხარეები, მათი წარმომადგენლები, მოწმეები, ექსპერტები, სპეციალისტები, ოქმის შედგენა სავალდებულოა. სსსკ-ის 289.4. მუხლის თანახმად, სასამართლო კოლეგიური შემადგენლობის მიერ საქმის განხილვის შემთხვევაში _ ოქმს ხელს აწერს სასამართლოს თავმჯდომარე და მდივანი.

კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით ირკვევა, რომ 2005 წლის 29 ივნისის სასამართლო სხდომის ოქმს ხელს არ აწერს სხდომის თავმჯდომარე (იხ. სხდომის ოქმი. ს.ფ. 261), რის გამოც საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მითითებული სხდომის ოქმი არ შეიძლება ჩაითვალოს იურიდიული ძალის მქონე დოკუმენტად.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლო სხდომის ოქმი წარმოადგენს უმნიშვნელოვანეს საპროცესო დოკუმენტს, რომელშიც ასახვას ჰპოვებს სასამართლო პროცესის მსვლელობა, თითოეული საპროცესო მოქმედება, რომლებიც განახორციელა სასამართლომ საქმის განხილვისას. სხდომის ოქმი საპროცესო დოკუმენტად ჩაითვლება მხოლოდ სასამართლო სხდომის თავმჯდომარის და მდივნის ხელმოწერის შემდეგ, ასეთი ხელმოწერის არარსებობის პირობებში ოქმს უკავშირდება იგივე პროცესუალური შედეგი, როგორიც საქმეში სასამართლო სხდომის ოქმის არარსებობას, ანუ ითვლება, რომ საქმეს არ ერთვის სასამართლო სხდომის ოქმი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლოს სხდომის მიმდინარეობის შესახებ საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს რა ოქმის შედგენის სავალდებულობას, შესაბამისად, სასამართლო სხდომის ოქმის გარეშე სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება ექვემდებარება გაუქმებას, ვინაიდან სსსკ-ის 385.1. «ა» და 394. «თ» მუხლების თანახმად სხდომის ოქმის გარეშე საქმის განხილვა წარმოადგენს არსებით პროცესუალურ დარღვევას, რის გამოც მოცემული საქმე ექვემდებარება ხელახლა განხილვას, საპროცესო ნორმების დაცვის საფუძველზე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412.1. მუხლის მიხედვით საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები, რის გამოც არ არსებობს სსსკ-ის 411-ე მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენების პროცესუალური წინაპირობა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ «საერთო სასამართლოების შესახებ» ორგანული კანონის მე-15 მუხლის მიხედვით საოლქო სასამართლოებში I ინსტანციით საქმის განმხილველი ადმინისტრაციული და სამოქალაქო კოლეგიების განსჯადი საქმეები განსახილველად დაექვემდებარა შესაბამის რაიონულ /საქალაქო/ სასამართლოებს სსსკ-ის მე-15 მუხლით გათვალისწინებული საერთო განსჯადობის მიხედვით, რის გამოც მოცემული საქმე განსახილველად უნდა გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.4 მუხლის შესაბამისად, საქმეზე სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 385.1. «ა», 372-ე, 390-ე, 394-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება;

3. საქმე განსახილველად გადაეცეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას;

4. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება;