¹ას-1245-1095-2010 17 იანვარი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, ნ. კვანტალიანი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კერძო საჩივრის ავტორი _ შპს «ყ.»

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს «ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კლინიკური საავადმყოფო»

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 23 ივლისის და 21 ოქტომბრის განჩინებები

კერძო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 13 ნოემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა შპს «ყ.-მ» მოპასუხე შპს «ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კლინიკური საავადმყოფოს» მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის თანხის დაკისრება და ამ თანხის გადახდამდე მისთვის იჯარით გადაცემული უძრავი ქონებით სარგებლობის უფლების მინიჭება (ტომი 1, ს.ფ. 1-11).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილებით შპს «ყ.-ს» სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შმედეგი გარემოებები:

1999 წლის 1 დეკემბერს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შპს «კლინიკურ საავადმყოფოსა» (მეიჯარე) და შპს «ყ.-ს» (მოიჯარე) შორის დაიდო საიჯარო ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა ქ.თბილისში, ... ¹60-ში მდებარე მეიჯარის კუთვნილებაში არსებული 4000 კვ.მ მიწის ფართი. აღნიშნული მიწის ფართიდან 1000 კვ.მ მოიჯარეს უნდა გამოეყენებინა ავტოსერვისის მოსაწყობად. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის გადასაცემი ტერიტორია წარმოადგენდა სამშენებლო ნაგავსაყრელს, იყო მოუწესრიგებელი, არ იყო შემოსაზღვრული და იმყოფებოდა ანტისანიტარიულ მდგომარეობაში. მეიჯარემ მოიჯარეს მისცა მისთვის გადაცემულ ტერიტორიაზე შესაბამისი ნებართვის საფუძველზე მისთვის საჭირო შენობა-ნაგებობის აშენების, საჭირო ტექნიკისა და მოწყობილობების დამონტაჟების უფლება, რომელიც შემდგომში იქნებოდა გამოყენებული მოიჯარის (შპს «ყ.») მიერ;

იჯარის ხელშეკრულების 3.1 პუნქტით განისაზღვრა მოიჯარის ვალდებულება: გაწმინდოს ტერიტორია სამშენებლო ნაგავისაგან, აღმოფხვრას იჯარით გაცემულ ტერიტორიაზე ანტისანიტარიული მდგომარეობა, კეთილმოაწყოს იგი; შემოფარგლოს ტერიტორია, გააკეთოს ჭიშკარი და საყარაულო ჯიხური. მეიჯარემ, თავის მხრივ, აიღო ვალდებულება: ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის დღიდან ერთი კვირის ვადაში გადასცეს მოიჯარეს ხელშეკრულების საგანი, რაზეც გააფორმოს შესაბამისი მიღება-ჩაბარების აქტი; ხელი შეუწყოს მოიჯარეს მისთვის საჭირო ყველა საბუთის მიღებაში (ცნობა, ნებართვა და სხვა), რომელიც შეიძლება მოითხოვონ ხელისუფლების ან მაკონტროლებელმა ორგანოებმა;

იჯარის ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 10 წელი, ხოლო ქირის ოდენობად _ 200 ლარი. ამასთან, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულება ჩაითვლებოდა იმავე ვადითა და პირობებით გაგრძელებულად, თუ ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე მოიჯარე ერთი თვით ადრე წერილობით არ შეატყობინებდა მეიჯარეს ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ;

იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ იქნა, რომ მისი ვადაზე ადრე შეწყვეტის და მოიჯარის დაკავებული ტერიტორიიდან უპირობოდ გასვლის საკითხი მეიჯარემ შეიძლება ცალმხრივად დააყენოს იმ შემთხვევაში, თუ საკითხი ეხება იჯარით გაცემულ ტერიტორიაზე საავადმყოფოს მშენებარე კორპუსის სარეაბილიტაციო სამუშაოების განახლებას და პროექტის დაფინანსება მოხდება ამ მიზნებისთვის გამოყოფილი სახსრებით. ყველა სხვა შემთხვევაში ხელშეკრულება ცალმხრივად შეიძლება შეწდეს ობიექტის მშენებლობასა და კეთილმოწყობაზე გაწეული ხარჯების კომპენსაციის შემდეგ.

სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 532.1 და 545.1 მუხლების შინარსიდან გამომდინარე, რომელიც ამავე კოდექსის 581.2 მუხლის თანახმად ვრცელდება იჯარის ხელშეკრულების მიმართ, დამქირავებელი (მოიჯარე) უფლებამოსილია გასწიოს ხარჯები ქირავნობის საგანზე. ამ ხარჯების გამქირავებლისაგან (მეიჯარისაგან) ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება კი მას იმ შემთხვევაში მიენიჭება, თუ ეს გადაუდებელი აუცილებლობით არის გამოწვეული და ნივთის სათანადო მდგომარეობაში შენარჩუნების მიზანს ემსახურება. მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის შესაბამისად ვალდებულებითი სამართლისათვის ნორმათა დისპოზიციურობაა დამახასიათებელი, ანუ ისინი მოქმედებს, თუ მხარეები სხვაზე არ შეთანხმებულან, მაგრამ სადავო შემთხვევაში მხედველობაში იყო მისაღები შემდეგი გარემოება: ის, რომ იჯარით გადასაცემი ტერიტორია ნაგავსაყრელს წარმოადგენდა, იმთავითვე იყო ცნობილი ორივე მხარისათვის. ამაზე მიეთითა როგორც იჯარის ხელშეკრულებაში, ისე შემდგომ შედგენილ მიღება-ჩაბარების აქტში. ხელშეკრულებითვე, კერძოდ, მისი 3.1 პუნქტით იქნა გათვალისწინებული მოიჯარის ვალდებულება, გაწმინდოს ტერიტორია სამშენებლო ნაგავისაგან, აღმოფხვრას ანტისანიტარიული მდგომარეობა და კეთილმოაწყოს იგი, სანაცვლოდ რაიმე ანაზღაურების გარეშე. სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული გამორიცხავდა მოთხოვნას გაწეული ხარჯების ანაზღაურებაზე.

სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლთან მიმართებით საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ მითითებული ნორმა ითვალისწინებს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ქონებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულებას. ეს ნორმა წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის ერთ-ერთი თავის _ უსაფუძვლო გამდიდრების შემადგენელ ნორმას, რომლის მიზანია სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (შეღავათის, უპირატესობის, უფლების) ამოღება და ამგვარად ქონებრივი მიმოქცევის წონასწორობის აღდგენა. მოცემულ შემთხვევაში, ასეთი ხარჯების გაწევა ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული. შესაბამისად, ისინი უსაფუძვლოდ გაწეულად ვერ მიიჩნეოდა.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე ასევე მოითხოვდა მის მიერ აშენებული შენობა-ნაგებობებისათვის კომპენსაციის დაკისრებას. მისი მოსაზრებით, არსებული ურთიერთობა უნდა შეფასებულიყო, როგორც აღნაგობა. საქალაქო სასამართლომ არც აღნიშნული პოზიცია გაიზიარა. მან მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო საიჯარო სამართლის ნორმებისა და ხელშეკრულებაში ასახული მხარეთა შეთანხმების შესაბამისად. ხელშეკრულებაში კი შპს «ყ.-სათვის» მის მიერ მშენებლობაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურება მხოლოდ ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის შემთხვევაშია გათვალისწინებული, და ისიც მაშინ, თუ ეს იჯარით გაცემულ ტერიტორიაზე საავადმყოფოს მშენებარე კორპუსის სარეაბილიტაციო სამუშაოების განახლებით განპირობებული არ არის (ხელშეკრულების მე-5 პუნქტი). აქედან გამომდინარე, მოთხოვნა შენობა-ნაგებობების მშენებლობაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურების შესახებ უსაფუძვლო იყო და დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა.

რაც შეეხებოდა მოსარჩელის მოთხოვნას მის მიერ გაწული ხარჯების ანაზღაურებამდე მისთვის საიჯარო ქონებით სარგებლობის უფლების მინიჭების თაობაზე, ამასთან დაკავშირებით საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა შემდეგი:

იმ გარემოებას, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის, ანუ 2009 წლის 1 დეკემბრის შემდეგ მას საიჯარო ფართის ფლობის უფლება არ აქვს, მოსარჩელე თავად არ ხდიდა სადავოდ. თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას იგი ითხოვდა, როგორც არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელი. სამოქალაქო კოდექსის 163-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, კეთილსინდისიერი მფლობელი, რომელსაც თავიდანვე არ ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება, ვალდებულია დაუბრუნოს ნივთი უფლებამოსილ პირს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, კეთილსინდისიერ მფლობელს შეუძლია უფლებამოსილ პირს მოსთხოვოს იმ გაუმჯობესებისა და ხარჯების ანაზღაურება, რაც მან გაიღო ნივთზე კეთილსინდისიერი მფლობელობის დროს და რაც არ არის კომპენსირებული ამ ნივთით სარგებლობითა და მისგან მიღებული ნაყოფით. მფლობელის ბრალით მიუღებელი ნაყოფის ღირებულება უნდა გამოიქვითოს. იგივე წესი ვრცელდება ისეთ გაუმჯობესებებზე, რომელთა შედეგადაც გაიზარდა ნივთის ღირებულება, თუკი გაზრდილი ღირებულება ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის ჯერ კიდევ არსებობდა. აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, კეთილსინდისიერ მფლობელს შეუძლია უარი თქვას ნივთის დაბრუნებაზე, ვიდრე მისი მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდება.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, დასახელებულ ნორმაში საუბარია პირზე, რომელიც არ წარმოადგენს მართლზომიერ მფლობელს, ანუ არ გააჩნია ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი ან შემდგომში დაკარგავს მას, მაგრამ კეთილსინდისიერია ამ ფაქტის მიმართ. ანუ, მას საქმიან ურთიერთობაში გულმოდგინე შემოწმების შედეგად არ შეეძლო გაეცნობიერებინა ურთიერთობის არსებული დეფექტები და მიაჩნდა, რომ ჰქონდა ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე ჰქონდა მოპასუხის კუთვნილი უძრავი ქონების ფლობის უფლება. ტერიტორიის გასუფთავებითა და შენობა-ნაგებობების აშენებით მან ამავე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება შეასრულა, რის გამოც მას მითითებული სამართლებრივი საფუძვლით არც გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება აქვს, და შესაბამისად, არც მითითებული მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე ნივთის ფლობის საფუძველი (ტომი 3, ს.ფ. 168-178).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს «ყ.-მ», რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი 1, ს.ფ. 185-196).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით შპს «ყ.-ს» სააპელაციო საჩივარი დატოვებულ იქნა განუხილველად, აპელანტს დაუბრუნდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 1000 ლარი.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი მხარეს ავალდებულებს ფაქტობრივი მისამართის მითითებას, სადაც ფაქტობრივად ცხოვრობს მხარე და სადაც შესაძლებელია მისთვის სასამართლოს კორესპონდენციების მიწოდება და ჩაბარება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში შპს «ყ.-ს» მიერ წარდგენილ სააპელაციო საჩივარში ძირითად მისამართად მითითებულია: ქ.თბილისი, ... ქ.¹60. ხარვეზის შევსების შესახებ განჩინება შპს «ყ.-ს» კანონით დადგენილი წესით გაეგზავნა დასახელებულ მისამართზე. სასამართლოს გზავნილი დაუბრუნდა უკან, შეტყობინების ბარათზე გზავნილის ჩაბარების შესახებ მითითებულია, რომ ადრესატი აღნიშნულ მისამართზე არ იძებნება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 73-ე მუხლის 1¹ პუნქტზე, რომლის თანახმად, თუ პირველად გაგზავნისას სასამართლო უწყების ადრესატისათვის ჩაბარება ვერ ხერხდება, უწყება დასაბარებელ პირს უნდა გაეგზავნოს დამატებით ერთხელ მაინც იმავე ან სასამართლოსათვის ცნობილ სხვა მისამართზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 71-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, თუ მოსარჩელეს მის მიერ მითითებულ მისამართზე უწყება ვერ ჩაჰბარდა ამ კოდექსის 73-ე მუხლის 1¹ ნაწილით გათვალისწინებულ მოთხოვნათა დაცვით, უწყება ჩაბარებულად ჩაითვლება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 73-ე მუხლის 1¹ პუნქტის მოთხოვნის დაცვით აპელანტს ხარვეზის თაობაზე განჩინება კიდევ ორჯერ გაეგზავნა საქმეში მის მიერ მითითებულ მისამართებზე. გზავნილები სააპელაციო სასამართლოს კვლავ უკან დაუბრუნდა, გზავნილის ჩაბარების შესახებ შეტყობინების ბარათებზე მიეთითა, რომ აღნიშნულ მისამართზე არის ი.ჯავახიშვილის სახელობის კლინიკური საავადმყოფო და შპს «ყ.» ამ მისამართზე არ იძებნება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხარვეზის შესახებ განჩინება ჩაბარებულად ითვლებოდა შპს «ყ.-სათვის» 2010 წლის 29 სექტემბერს, როდესაც ბოლო გზავნილი ჩაუბარებელი სახით დაუბრუნდა სასამართლოს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-60 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ხარვეზის შესავსებად დადგენილი 5-დღიანი ვადის ათვლა მოცემულ შემთხვევაში დაიწყო 2010 წლის 30 სექტემბერს. ეს ვადა ამოიწურა 2010 წლის 4 ოქტომბერს. აპელანტმა სასამართლოს მიერ დადგენილ ვადაში ხარვეზი არ გამოასწორა _ სახელმწიფო ბაჟი სრულად არ გადაიხადა, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 368-ე მუხლის მე-5 ნაწილიდან გამომდინარე სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების საფუძველს წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, შპს «ყ.-ს» მიერ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 1000 ლარი ექვემდებარებოდა უკან დაბრუნებას, რამდენადაც ადგილი ჰქონდა სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შემთხვევას. სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 374-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შინაარსიდან. კანონის დასახელებული ნორმის მიხედვით, თუ სააპელაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს მთლიანად დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი (ტომი 2, ს.ფ. 19-22).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კერძო საჩივრით გაასაჩივრა შპს «ყ.-მ», რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინების გაუქმება, აგრეთვე, სააპელაციო საჩივარზე ხარვეზის დადგენის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 23 ივლისის განჩინების გაუქმება, რომლითაც შპს «ყ.-ს» შუამდგომლობა სახელმწიფო ბაჟის გადახდის გადავადების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

კერძო საჩივრის ავტორის ზემოაღნიშნული მოთხოვნები ეფუძნება შემდეგ მოტივებს:

შპს «ყ.-მ» სარჩელში თავის მისამართად მიუთითა _ ქ.თბილისი, ... ¹60. იგივე მისამართი მიუთითა მან სააპელაციო საჩივარში. ამ მისამართზე მხარეს (შპს «ყ.») არაერთი უწყება და გზავნილი მიუვიდა, ისე, რომ ჩაბარებასთან დაკავშირებით არანაირი პრობლემა არ შექმნილა. აქედან გამომდინარე, შპს «ყ.» ვერ ივარაუდებდა, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში საქმის წარმოებისას მისთვის გზავნილის ჩაბარება შეუძლებელი აღმოჩნდებოდა;

გასაჩივრებული განჩინების გამომტან სასამართლოს მხედველობის მიღმა დარჩა ის გარემოება, რომ მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანია შპს «ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კლინიკურ საავადმყოფოსა» და შპს «ყ.-ს» შორის იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობა. ამ ხელშეკრულებით შპს «ყ.-ს» იჯარით ჰქონდა აღებული ქ.თბილისში, ... ¹60-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი. ამასთან, დავის საგანს წარმოადგენს აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე მოიჯარის (შპს «ყ.-») მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება და მიწის ნაკვეთზე სარგებლობის უფლების მინიჭება. საქმიდან დგინდება ის ფაქტი, რომ სამოქალაქო კოდექსის 163-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად შპს «ყ.» აგრძელებს ამ მიწის ნაკვეთის მფლობელობას. კერძო საჩივრის ავტორის მოსაზრებით, ზემოთქმულიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლოსათვის უდავო უნდა ყოფილიყო ის გარემოება, რომ შპს «ყ.-ს» მისამართი არის სწორი და იგი ამ მისამართზე მართლაც იმყოფება;

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ შპს «ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კლინიკური საავადმყოფო», რომელიც გზავნილს უკან აბრუნებდა, პირდაპირ და უშუალოდ იყო დაინტერესებული საქმის შპს «ყ.-ს» საწინააღმდეგოდ დასრულებით, იგი მოცემულ საქმეზე წარმოადგენდა მოწინაამდეგე მხარეს. შესაბამისად, სასამართლო არ უნდა დაყრდნობოდა გზავნილის ჩაბარების შესახებ შეტყობინების ბარათის შინაარსს, რომელიც მომდინარეობდა შპს «ყ.-ს» მოწინააღმდეგე მხარისაგან. კერძო საჩივრის ავტორი მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 73-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული საპროცესო შესაძლებლობა, კერძოდ, აპელანტისათვის უწყების ჩაბარება უნდა დაევალებინა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამისი სამსახურისათვის (უბნის ინსპექტორისათვის), რაც მას არ განუხორციელებია;

კერძო საჩივრის ავტორი სადავოდ ხდის სააპელაციო საჩივარზე ხარვეზის დადგენის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 23 ივლისის განჩინებას, რომლითაც შპს «ყ.-ს» შუამდგომლობა სახელმწიფო ბაჟის გადახდის გადავადების შესახებ არ დაკმაყოფილდა. იგი აღნიშნავს, რომ აპელანტმა სასამართლოს წარუდგინა შესაბამისი მტკიცებულება, რომლითაც დგინდება შპს «ყ.-ს» მძიმე ფინანსური მდგომარეობა. მან გადაიხადა ბაჟი იმ ოდენობით, რისი შესაძლებლობაც გააჩნდა. ასეთ პირობებში დაუშვებელია პირს შეეზღუდოს ან წაერთვას კონსტუტუციით გარანტირებული სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება (ტომი 2, ს.ფ. 26-28).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, კერძო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს «ყ.-ს» კერძო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს გასაჩივრებული განჩინებები, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 71-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ მოსარჩელეს მის მიერ მითითებულ მისამართზე უწყება ვერ ჩაჰბარდა ამ კოდექსის 73-ე მუხლის 1¹ ნაწილით გათვალისწინებულ მოთხოვნათა დაცვით, უწყება ჩაბარებულად ჩაითვლება. ეს წესი მოპასუხის მიმართ გამოიყენება მის პასუხში (შესაგებელში) მითითებულ მისამართზე უწყების გაგზავნის შემთხვევაშიც. ამავე კოდექსის 73-ე მუხლის 1¹ ნაწილი ადგენს, რომ, თუ პირველად გაგზავნისას სასამართლო უწყების ადრესატისათვის ჩაბარება ვერ ხერხდება, უწყება დასაბარებელ პირს უნდა გაეგზავნოს დამატებით ერთხელ მაინც იმავე ან სასამართლოსათვის ცნობილ სხვა მისამართზე. ასეთ შემთხვევაში კორესპონდენცია ჩაბარებულად ითვლება.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 23 ივლისის განჩინებით შპს «ყ.-ს» უარი ეთქვა სახელმწიფო ბაჟის გადახდის გადავადებაზე და მის სააპელაციო საჩივარს დაუდგინდა ხარვეზი, კერძოდ, აპელანტს დაევალა სასამართლოს მიერ დადგენილ ვადაში სახელმწიფო ბაჟის სახით 6000 ლარის გადახდა, ხოლო ამ თანხის გადახდის ქვითრის დედნის სააპელაციო სასამართლოში წარდგენა (ტომი 1, ს.ფ. 2-4). სააპელაციო საჩივარში ხარვეზის შევსების შესახებ 2010 წლის 23 ივლისის განჩინების ასლი აპელანტ შპს «ყ.-ს» სამჯერ გაეგზავნა სააპელაციო საჩივარში მის მიერ მითითებულ მისამართზე: ქ.თბილისი, ... ¹60 (ტომი 2, ს.ფ. 5, 8, 15). სამივე შემთხვევაში სასამართლო გზავნილები ადრესატისათვის ჩაუბარებელი სახით დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს. საფოსტო გზავნილის ჩაბარების შესახებ შეტყობინების ბარათებში, ასევე სააპელაციო სასამართლოს კურიერის მიერ შედგენილი აქტით, გზავნილის ჩაუბარებლობის მიზეზად მითითებულია იმ გარემოებაზე, რომ ამ მისამართზე არის ი.ჯავახიშვილის სახელობის კლინიკური საავადმყოფო, ადრესატი მოცემულ მისამართზე ვერ იქნა მოძიებული (ტომი 2, ს.ფ. 7, 10, 18). გარდა ამისა, ხარვეზის შევსების შესახებ განჩინების ასლი გაეგზავნა აპელანტ შპს «ყ.-ს» დირექტორ მურმან ჭიტაძეს საქმეში არსებულ კიდევ ერთ მისამართზე _ ქ.თბილისი, .... 4ბ მ/რ, კორპუსი 35, ბინა 13 (ტომი 1, ს.ფ. 58; ტომი 2, ს.ფ. 11), თუმცა ფოსტის მუშაკის (კორესპონდენციის დამტარებლის) მიერ შედგენილი აქტით დასტურდება, რომ განჩინება ადრესატს ვერ ჩაბარდა, რადგან ამ მისამართზე სხვა პირები ცხოვრობენ, რომლებმაც ადრესატის შესახებ არაფერი იციან, ამასთან, ადრესატთან ტელეფონით დაკავშირებაც ვერ მოხეხრდა (ტომი 2, ს.ფ. 14).

აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ხარვეზის შევსების შესახებ განჩინება აპელანტისათვის ჩაბარებულად ითვლება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 71.2 მუხლისა და 73-ე მუხლის 1¹ ნაწილით გათვალისწინებულ მოთხოვნათა დაცვით.

კერძო საჩივრის ავტორის მოსაზრებით, შპს «ყ.-სათვის» ხარვეზის განჩინების ჩაუბარებლობა განაპირობა მოწინააღმდეგე მხარის _ შპს «ივ.ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კლინიკური საავადმყოფოს» ქმედებამ, კერძოდ, ეს უკანასკნელი გზავნილს უკან აბრუნებდა, რამდენადაც პირდაპირ და უშუალოდ იყო დაინტერესებული საქმის შპს «ყ.-ს» საწინააღმდეგოდ დასრულებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. კერძო საჩივრის ავტორს მითითებული გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, მხარის დასახელებული არგუმენტი გაზიარებას ვერ დაექვემდებარება.

აღნიშნული საკითხის შეფასებისას საკასაციო სასამართლო საგულისხმოდ მიიჩნევს ასევე იმ გარემოებას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის წარმოებისას, მოსარჩელე შპს «ყ.-ს» სააპელაციო საჩივარში დასახელებულ მისამართზე სასამართლო გზავნილი არაერთხელ ჩაბარდა (ტომი 1, ს.ფ. 73, 100, 108, 183). ამავე პერიოდში იმავე მისამართზე სასამართლო გზავნილებს იბარებდა მოწინააღმდეგე მხარეც _ შპს «ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კლინიკური საავადმყოფო» (ტომი 1, ს.ფ. 74, 110, 181). ამდენად, ხსენებულ პერიოდში მოწინააღმდეგე მხარეებს დაუბრკოლებლად ბარდებოდათ სასამართლო გზავნილები (შეტყობინებები) ერთსა და იმავე მისამართზე _ ქ.თბილისი, ... ¹60. აღნიშნული, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, იმაზე მიუთითებს, რომ სააპელაციო საჩივრის შეტანის შემდეგ შპს «ყ.» სააპელაციო საჩივარში მითითებულ მისამართზე აღარ იმყოფებოდა.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კერძო საჩივრის ავტორის მსჯელობას მოცემულ შემთხვევაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 73-ე მუხლის მე-7 ნაწილის გამოყენების საფუძვლის არსებობის თაობაზე. აღნიშნული საპროცესო ნორმა, მართალია, ითვალისწინებს შესაძლებლობას, უწყების მხარისათვის ჩაბარება დაევალოს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამის სამსახურს (უბნის ინსპექტორს), მაგრამ იქვე განსაზღვრავს მისი გამოყენების პირობას: თუ მხარეებს (მათ წარმომადგენლებს) ამ კოდექსით დადგენილი წესით ვერ ეცნობათ სასამართლო სხდომის ან ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების დრო და ადგილი, მოსამართლეს შეუძლია აღნიშნული პირებისათვის სასამართლო უწყების ჩაბარება დაავალოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ან მმართველობის ორგანოს ანდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ტერიტორიული ორგანოების საუბნო სამსახურებს (უბნის ინსპექტორებს). განსახილველ შემთხვევაში მითითებული ნორმით გათვალისწინებული ვითარება სახეზე არ არის, ვინაიდან აპელანტს კანონით დადგენილი წესით (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 71.2 მუხლი და 73-ე მუხლის 1¹ ნაწილი) ჩაბარდა ხარვეზის შევსების შესახებ განჩინება. გარდა ამისა, საყურადღებოა ისიც, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 73-ე მუხლის მე-7 ნაწილის გამოყენება სასამართლოს უფლებაა და არა ვალდებულება.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ განსახილველ შემთხვევაში სწორად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 368-ე მუხლის მეხუთე ნაწილი, რომლის თანახმად, თუ სააპელაცო საჩივარი არ უპასუხებს ამ მუხლში ჩამოთვლილ მოთხოვნებს, ან სახელმწიფო ბაჟი არ არის გადახდილი, სასამართლო ავალებს საჩივრის შემტან პირს, შეავსოს ხარვეზი, რისთვისაც მას უნიშნავს ვადას. თუ ამ ვადაში ხარვეზი არ იქნება შევსებული, სააპელაციო საჩივარი აღარ მიიღება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-60-ე და 61-ე მუხლების შესაბამისად, ხარვეზის შესავსებად დადგენილი 5-დღიანი ვადის ათვლა მოცემულ შემთხვევაში დაიწყო 2010 წლის 29 სექტემბერს და დასრულდა 2010 წლის 4 ოქტომბერს. აღნიშნულ ვადაში აპელანტს ხარვეზი არ შეუვსია და არც რაიმე შუამდგომლობით მიუმართავს სააპელაციო სასამართლოსთვის.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 59-ე მუხლის თანახმად, საპროცესო მოქმედება სრულდება კანონით დადგენილ ან სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში. ამავე კოდექსის 63-ე მუხლის თანახმად, საპროცესო მოქმედების შესრულების უფლება გაქარწყლდება კანონით დადგენილი ან სასამართლოს მიერ დანიშნული ვადის გასვლის შემდეგ. საჩივარი ან საბუთები, რომლებიც შეტანილია საპროცესო ვადის გასვლის შემდეგ, განუხილველი დარჩება. ამ ნორმებიდან გამომდინარეობს, რომ მხარე ვალდებულია სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შეასრულოს მისთვის დავალებული საპროცესო მოქმედება, წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი კარგავს შესაბამისი საპროცესო მოქმედების შესრულების უფლებას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სახეზეა სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების საფუძველი, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს, 2010 წლის 21 ოქტომბრის განჩინების გამოტანისას, კანონი არ დაურღვევია, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინება უცვლელად დატოვებას ექვემდებარება.

კერძო საჩივრით გასაჩივრებულია ასევე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 23 ივლისის განჩინება სახელმწიფო ბაჟის გადახდის გადავადებაზე უარის თქმის შესახებ.

კერძო საჩივრის ავტორი მიიჩნევს, რომ მის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები იძლეოდა შესაძლებლობას, სასამართლოს მისთვის გადაევადებინა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელმწიფო ბაჟის წინასწარ გადახდა კანონითაა გათვალისწინებული, ასევე კანონი განსაზღვრავს სახელმწიფო ბაჟის გადახდის გადავადების ანდა მისი ოდენობის შემცირების შესაძლებლობას იმ შემთხვევაში, თუ მხარე მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით უტყუარად დაადასტურებს, რომ მძიმე ქონებრივი მდგომარეობა მას არ აძლევს შესაძლებლობას წინასწარ ან სრული ოდენობით გადაიხადოს სახელმწიფო ბაჟი (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 48-ე მუხლი).

მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალების თანახმად, აპელანტმა შპს «ყ.-მ» გადაიხადა სახელმწიფო ბაჟის ნაწილი 1000 ლარი (მთლიანობაში უნდა გადაეხადა 7000 ლარი) და მძიმე ფინანსური მდგომარეობის გამო იშუამდგომლა სახელმწიფო ბაჟის დარჩენილი ნაწილის გადახდის გადავადების შესახებ. აღნიშნულის დასადასტურებლად მან სააპელაციო საჩივარს დაურთო შედარების აქტი, რომლის თანახმად, შპს «ყ.-ს» დავალიანება შპს «თეგეტა მოტორსის» მიმართ შეადგენს 5329 ლარს და ქალაქის დასუფთავების დავალიანების ქვითარი (ტომი 1, ს.ფ. 185-196, 197-199). მითითებული მტკიცებულებები სააპელაციო სასამართლომ არ მიიჩნია საკმარისად სახელმწიფო ბაჟის გადახდის გადავადებისათვის, რასაც იზიარებს საკასაციო სასამართლოც, ვინაიდან ეს მტკიცებულებები სრულყოფილად არ ასახავენ აპელანტის ქონებრივ მდგომარეობას, კერძოდ, შპს «თეგეტა მოტორსისა» და ქალაქის დასუფთავების დავალიანების არსებობა, არ გამორიცხავს იმის შესაძლებლობას, რომ აპელანტს გააჩნდეს აქტივები სახელმწიფო ბაჟის წინასწარ გადასახდელად.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 23 ივლისის განჩინებაც კანონიერია და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე და 420-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს «ყ.-ს» კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 23 ივლისისა და 21 ოქტომბრის განჩინებები.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.