¹ბს-1218-1037-კ-04 28 მარტი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ვაჩაძე, (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბ. კობერიძე,

ნ. ქადაგიძე

დავის საგანი: ბრძანების ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის ქმედების განხორციელების დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 9 აგვისტოს მრავალდარგოვანმა საწარმო კოოპერატივმა ფირმა “ნ.” საქართველოს უზენაეს სასამართლოში მოპასუხე სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მიმართ სარჩელი აღძრა მესამე პირის _ სს “ს.” მონაწილეობით და სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2/57 ბრძანების მე-5 პუნქტის ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის ქმედების განხორციელების დაკისრება, კერძოდ, სამთავრობათაშორისო ხელშეკრულებით თურქმენეთის რესპუბლიკაში გადატვირთული ჩაის პროდუქციის ღირებულების, 784710 აშშ დოლარის, შესაბამისი თანხის ლარებში ანაზღაურება მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2002წ. 12 აგვისტოს გაჩინებით სარჩელი განსჯადობით განსახილველად თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაეგზავნა.

2002წ. 23 აგვისტოს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატამ მრავალდარგოვანი საწარმოო კოოპერატივი ფირმა “ნ.” სარჩელი წარმოებაში მიიღო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 10 თებერვლის განჩინებით საქმეში მესამე პირად სს “დ.” ჩაება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 20 მარტის გადაწყვეტილებით მრავალდარგოვანი საწარმოო კოოპერატივი ფირმა “ნ.” სარჩელი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება ფირმა “ნ.” წარმომადგენელმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004წ. 15 იანვრის განჩინებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდა.

2004წ. 18 მარტს სს “დ.” წარმომადგენელმა ნ. ჩ-ამ სასამართლოს მიმართა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით და სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2/57 ბრძანების მე-5 პუნქტის ბათილად ცნობა და მოპასუხე _ სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროსათვის თურქმენეთის რესპუბლიკაში გადატვირთული ჩაის ღირებულების _ 30.946 ლარისა და 14 თეთრის დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საოლქო სასამართლომ 2004წ. 22 მარტის განჩინებით სს “დ.” სარჩელი წარმოებაში მიიღო.

სს “დ.” სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

1995 წელს დმანისის ჩაის საწონმა ფაბრიკამ სკგ “ს.” დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე თურქმენეთს მიაწოდა 40801 ლარისა და 14 თეთრის ჩაის პროდუქცია. 1997წ. 11 მარტის შედარების აქტით სკგ “ს.” დმანისის ჩაის საწონი ფაბრიკის სასარგებლოდ ერიცხებოდა 30645 ლარი და 14 თეთრი. დმანისის ჩაის საწონი ფაბრიკის სამართალმემკვიდრეს სს “დეკა” წარმოადგენდა. სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2/57 ბრძანების მე-5 პუნქტი სს “დ.” კანონიერ უფლებებსა და ინტერესებს უხეშად არღვევდა. სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს არ ჰქონდა უფლება სს “დ.” წერილობითი ნებართვის გარეშე მისი ვალი მესამე პირის _ სს “ს.” გადაეცა.

მოპასუხე მხარემ _ სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს წარმომადგენელმა სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2/57 ბრძანება გამოცემულ იქნა კანონმდებლობის მოთხოვნათა სრული დაცვით. ამასთან, სკგ “ს.” სახელმწიფოს სახელით უშუალოდ მონაწილეობდა ურთიერთობაში ფირმა “ნაციონალთან” და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო არ იყო ამ ურთიერთობის მონაწილე. ვინაიდან ხდებოდა “ს.” ლიკვიდაცია, სახელმწიფომ ეს უკანასკნელი შეცვალა სს “ს.”, რომელიც იმ დროისათვის იყო 100%-იანი სახელმწიფო წილით დაფუძნებული. გარდა ამისა, გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტი უკვე იყო განხილვის საგანი სს “ს.” და სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს შორის მიმდინარე სასამართლო დავაში. არსებობს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც სს “ს.” სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2/57 ბრძანების მე-5 პუნქტის ბათილად ცნობაზე უარი ეთქვა.

ფირმა “ნ.” სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

1993 წელს საქართველოსა და თურქმენეთის რესპუბლიკებს შორის დადებულ იქნა სამთავრობოთაშორისო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც საქართველოს მხარეს თურქმენეთისათვის უნდა მიეწოდებინა, არსებული გაზის დავალიანების დაფარვის მიზნით, სხვადასხვა სახის პროდუქცია, მათ შორის, ჩაის პროდუქცია. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 31 დეკემბრის ¹963 დადგენილებით განისაზღვრა იმ ხელშეკრულებების ფორმა, რომლებიც უნდა დადებულიყო იმ საწარმოებთან, ვინც თურქმენეთისათვის პროდუქციის მიწოდების სურვილს გამოთქვამდა.

სამთავრობათაშორისო ხელშეკრულების შესრულებაში მონაწილეობის მიღება საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს დაევალა. თავის მხრივ, ჩაის მწარმოებელ ორგანიზაციებთან და საწარმოებთან ხელშეკრულების დადება სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს დაქვემდებარებაში მყოფ სახელმწიფო კომერციულ გაერთიანება “ს.” მიერ განხორციელდა.

1995წ. 17 მაისს სახელმწიფოს სახელით და მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 31 დეკემბრის ¹963 დადგენილებით მოქმედ სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს სკგ “ს.” დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, ფირმა “ნ.” საქართველოს სახელმწიფოს შიდა ვალის დასაფარავად თურქმენეთის რესპუბლიკას 500 ტონა ჩაის პროდუქცია მიაწოდა. აღნიშნული თურქმენეთისა და საქართველოს მხარის მიერ დადასტურებულ იქნა. მიწოდებული ჩაის პროდუქციით თურქმენეთის რესპუბლიკამ საქართველოს გადახდილად ჩაუთვალა გაზის დავალიანება ერთი მილიონი აშშ დოლარის ოდენობით, ვინაიდან სამთავრობათაშორისო ხელშეკრულებით ერთი კილოგრამი ჩაის საკლირინგო ღირებულება 2 აშშ დოლარის ოდენობით განისაზღვრა.

საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1995წ. 1 ნოემბრის ¹685 დადგენილების პირველი მუხლით დადგინდა, რომ თურქმენეთისათვის ბუნებრივი აირის სანაცვლოდ პროდუქციის მიმწოდებელი საწარმოებისათვის ასანაზღაურებელი თანხა სახელმწიფოს უნდა გამოეყო. მესამე პუნქტის თანახმად, თურქმენეთში პროდუქციის მიმწოდებელ საწარმოებს ამ პროდუქციის საკლირინგო ღირებულების 80 პროცენტი უნდა ანაზღაურებოდათ. ჩაის საკლირინგო ღირებულებისა და მათ მიერ მიწოდებული პროდუქციის გათვალისწინებით, ფირმა “ნ.” 784710 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი ეკუთვნოდა.

მოსარჩელის მითითებით, ფირმა “ნ.” 1995წ. 29 სექტემბრის მდგომარეობით 26 000 ლარამდე თანხა აუნაზღაურდა. სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1997წ. 27 იანვრის ¹2/184 ბრძანებით კი _ 130 000 ლარი. მითითებული პერიოდისათვის ფირმა “ნ.” უფლება არ დარღვეულა, ვინაიდან თავიდანვე ცნობილი იყო, რომ სახელმწიფოს მხრიდან თანხის ანაზღაურება ერთდროულად არ მოხდებოდა. ფირმა “ნ.” კანონიერი უფლება დაირღვა მაშინ, როცა სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2/57 ბრძანებით ფირმა “ნ.” დავალიანება კანონის დარღვევით მესამე პირს გადაეცა, კერძოდ, აღნიშნული ბრძანებით ფირმა “ნ.” დავალიანება სახელმწიფო ვალდებულების სფეროდან გამოვიდა და სს “ს.” გადაეწერა. ამასთან, აღნიშნული ბრძანება მოპასუხე მხარეს ფირმა “ნაციონალისათვის” არ გაუცვნია და იგი მოსარჩელისათვის, როგორც უზენაესმა სასამართლომ დაადგინა, 2002წ. 7 აგვისტოს გახდა ცნობილი.

მოსარჩელის მოსაზრებით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის “ბ” და “დ” პუნქტების საფუძველზე სადავო ბრძანების მე-5 პუნქტი ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი, ვინაიდან იგი, როგორც ხელშეკრულების, ისე კანონის მოთხოვნებს ეწინააღმდეგებოდა, კერძოდ, აქტის გამოცემისას დაირღვა სკ-ის 204-ე მუხლი. ფირმა “ნაციონალის” ვალის კერძო სამართლის მესამე პირზე გადაცემა მასთან შეთანხმების გარეშე და მისი ინტერესების საწინააღმდეგოდ მოხდა. ადმინისტრაციული აქტი სკ-ის 355-ე მუხლს ეწინააღმდეგებოდა, რომლის შესაბამისადაც, ხელშეკრულებიდან გასვლა ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის შეტყობინებით ხდება. აღნიშნული ბრძანებით ფირმა “ნ.” ვალი სახელმწიფოებრივი დაქვემდებარებიდან გავიდა და მესამე პირს ფირმა “ნ.” შეტყობინების გარეშე გადაეცა.

მოსარჩელის მითითებით, ფინანსთა სამინისტროს 2002წ. 28 ივნისის და 2002წ. 20 ივნისის წერილებით ირკვეოდა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სახელმწიფო გაერთიანება “ს.” მთლიანად აუნაზღაურა იმ საწარმოებისათვის ასანაზღაურებელი თანხა, რომლებმაც თურქმენეთის რესპუბლიკას პროდუქცია მიაწოდეს. თუკი საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ აღნიშნული თანხები მთლიანად დაფარა, მაშინ გაურკვეველია, რატომ დარჩა “ს.” სალიკვიდაციო ბალანსზე თურქმენეთში მიწოდებული პროდუქციის ღირებულების აუნაზღაურებლობით წარმოქმნილი დავალიანება _ 1 865 941 ლარი.

2004წ. 28 აპრილის განჩინებით სასამართლო კოლეგიამ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო საქმეში მესამე პირად ჩააბა.

მოპასუხე მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი თანხის ოდენობას არ დაეთანხმა და მიიჩნია, რომ ფირმა “ნ.” 451 000 ლარი ეკუთვნოდა. მოპასუხემ ასევე არ ცნო სს “დ.” დამოუკიდებელი სარჩელი და აღნიშნა, რომ იგი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

მესამე პირის _ სს “ს.” წარმომადგენელმა ფირმა “ნ.” სასარჩელო მოთხოვნას მხარი დაუჭირა.

მესამე პირის _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელმა განმარტა, რომ ფინანსთა სამინისტრომ სკგ “ს.” ვალი მთლიანად აუნაზღაურა. ამასთან, მხარი არ დაუჭირა მოსარჩელეების მოთხოვნას და განმარტა, რომ მოსარჩელეებს სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნის უფლება არ ჰქონდათ, ვინაიდან აღნიშნული ბრძანების მე-5 პუნქტით გარკვეული სამართლებრივი შედეგები უკვე წარმოშობილი იყო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2004წ. 22 ივლისის გადაწყვეტილებით მრავალდარგოვანი საწარმოო კოოპერატივი ფირმა “ნაციონალის” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2/57 ბრძანების მე-5 პუნქტი. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2/57 ბრძანების მე-5 პუნქტის საფუძველზე სს “ს.” გადაცემული დებიტორული და კრედიტორული დავალიანებები სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს გადაეცა.

სასამართლო კოლეგიამ გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2/57 ბრძანებით დაირღვა სკ-ის 204-ე მუხლი, ასევე იმ დროისათვის მოქმედი “აღმასრულებელი სტრუქტურისა და საქმიანობის წესის” შესახებ კანონის მე-6 მუხლის მე-6 ქვეპუნქტი.

სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება იმის შესახებ, რომ სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2/57 ბრძანების მე-5 პუნქტი უკვე იყო სასამართლოში განხილვის საგანი სს “ს.” და სამინისტროს შორის მიმდინარე დავაში, რის გამოც მოსარჩელეს აღნიშნული აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნის უფლება აღარ ჰქონდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ რადგან მოპასუხის მიერ მითითებულ სასამართლო დავაში ფირმა “ნ.” მონაწილეობა არ მიუღია. სასამართლომ ამავე საფუძვლით, მტკიცების გარეშე არ გაიზიარა მოპასუხის მიერ ზემოთ მითითებულ სასამართლო განხილვისას დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. ამასთან, სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2/57 ბრძანების მე-5 პუნქტი ფირმა “ნ.” არა იმავე, არამედ სხვა საფუძვლით გაასაჩივრა.

გარდა ამისა, სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ სს “დ.” სასარჩელო მოთხოვნა სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2/57 ბრძანების მე-5 პუნქტის ბათილად ცნობისა და მოპასუხისათვის 30046,14 ლარის დაკისრების შესახებ ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

სოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტრომ იმავე საფუძვლებით საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორის მითითებით, მოცემული დავის გადაწყვეტისას საოლქო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. ამასთან, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ იყო საკმაოდ დასაბუთებული.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლო კოლეგიამ არასწორად განმარტა სკ-ის 204-ე მუხლი, ვინაიდან ფირმა “ნ.” მიმართებაში მხარე არ შეცვლილა, კერძოდ, მხარე იყო სახელმწიფო, რომელიც წარმოდგენილი იყო სკგ “ს.” სახით და მისი ლიკვიდაციის გამო, იგი ჩანაცვლებულ იქნა სს “ს.”. ამდენად, ფირმა “ნ.” სკ-ის 204-ე მუხლით დაცული კანონიერი უფლებებისა და ინტერესების დარღვევას ადგილი არ ჰქონია, როგორც ამას საოლქო სასამართლო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში აღნიშნავდა.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აგრეთვე სს “დ.” და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილის გაუქმება მოითხოვა, რომლითაც სს “დ.” სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004წ. 15 ნოემბრის განჩინებით სს “დ.” საკასაციო საჩივარი, სახელმწიფო ბაჟის გადაუხდელობის გამო, დატოვებულ იქნა უმოძრაოდ და კასატორს ხარვეზის შესავსებად განჩინების ჩაბარებიდან ორკვირიანი ვადა განესაზღვრა. ბაჟის გადაუხდელობის გამო, ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004წ. 15 დეკემბრის განჩინებით სს “დ.” საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულება, საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ იგი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 22 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება სსკ-ის დებულებანი.

სასამართლო კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2002წ. 23 ოქტომბრის განჩინებით სს “ს.” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და სს “ს.” უარი ეთქვა სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს 1998წ. 30 იანვრის ¹2-57 ბრძანების მე-5 პუნქტის ბათილად ცნობაზე.

სასამართლო გადაწყვეტილებაში მითითებულია: “აღმასრულებელი ხელისუფლების სტრუქტურისა და საქმიანობის წესის შესახებ” კანონის მე-6 მუხლის მე-6 პუნქტის შესაბამისად სამთავრობო დაწესებულება გამოსცემს აქტებს, ასრულებს მოქმედებებს თავისი კომპეტენციის ფარგლებში საქართველოს კონსტიტუციის, სხვა კანონების, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებების ან განკარგულებების საფუძველზე და მათ შესასრულებლად. მინისტრმა ბრძანებულება გამოსცა საქართველოს პრეზიდენტის 1997წ. 8 ივლისის ¹267 განკარგულების მე-2 პუნქტის შესაბამისად. მოსარჩელე არ ასაჩივრებს მინისტრის ბრძანების საფუძველს, საქართველოს პრეზიდენტის მიერ გამოცემულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რომელიც დღესაც ძალაშია. მოპასუხემ, სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტრომ, რომელიც არის სამთავრობო დაწესებულება, გამოსცა ბრძანება საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულების საფუძველზე და მის შესასრულებლად”. აღნიშნულ გარემოებაზე სასამართლო კოლეგიას არ უმსჯელია.

საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1995წ. 1 ნოემბრის ¹685 დადგენილების პირველი მუხლით განისაზღვრა, რომ თურქმენეთისათვის ბუნებრივი აირის სანაცვლოდ პროდუქციის მიმწოდებელი საწარმოებისათვის ასანაზღაურებელი თანხა სახელმწიფოს უნდა გამოეყო. მესამე პუნქტის თანახმად, თურქმენეთში პროდუქციის მიმწოდებელ საწარმოებს ამ პროდუქციის საკლირინგო ღირებულების 80% უნდა ანაზღაურებოდა.

საქართველოს პრეზიდენტის 1997წ. 8 ივლისის ¹267 განკარგულებაში მითითებული იყო, რომ განხორციელებულ ღონისძიებათა მიუხედავად, თურქმენეთში ბუნებრივი აირის სანაცვლოდ მიწოდებული ჩაის პროდუქციის ღირებულება მიმწოდებელ ორგანიზაციებს მთლიანად ანაზღაურებული არ ჰქონდათ. განკარგულებაში ფირმა “ნ.” მიმართ არსებული დავალიანება 581 000 ლარით განისაზღვრა. ფინანსთა სამინისტროს მიერ ხსენებულ საწარმოთა მიმართ არსებული დავალიანების მთლიანი თანხა სკგ “ს.” გადაერიცხა, რომელსაც თითოეულ მეწარმესთან ანგარიშსწორება უნდა მოეხდინა, მაგრამ აღნიშნული არ განხორციელდა. ამავე განკარგულების მე-2 პუნქტის თანახმად, სკგ “ს.” ლიკვიდაციის გამო, თანხის გასტუმრების ვალდებულება სს “ს.” გადაეკისრა, რომელიც დღეისათვის, მისივე განმარტებით, ვალაუვალი საწარმოა.

საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს ფინანასთა სამინისტროს პოზიცია, რომელშიც მითითებულია, რომ სახელმწიფოს თურქმენეთში გატანილი ჩაის პროდუქციის ღირებულება შიდა ვალში არ აუღია, ვინაიდან თანხების ანაზღაურებისათვის საჭირო თანხა “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის მიღებამდე უკვე კერძო სამართლის იურიდიულ პირს ჰქონდა გადაცემული.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ამ პოზიციას და განმარტავს შემდეგს: საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1995წ. 1 ნოემბრის ¹685 დადგენილების პირველი პუნქტის თანახმად, სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება ზოგადად პროდუქციის ღირებულების ანაზღაურებაზე და, მიუხედავად იმისა, რომ ჩაის პროდუქცია კონკრეტულად ნახსენები არ არის, ნიშანდობლივია, რომ თურქმენეთთან ბუნებრივი აირის დავალიანების ანგარიშსწორებისათვის საქართველოდან ძირითადად ჩაის პროდუქცია იყო გატანილი.

ნიშანდობლივია ისიც, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1997წ. 8 ივლისის ¹267-ე განკარგულება ამ დადგენილების საფუძველზეა მიღებული და “პროდუქციის” ცნებას აკონკრეტებს, მასში ჩაის პროდუქციაზეა საუბარი.@

საკასაციო სასამართლო აქვე მოიხმობს “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “დ” ქვეპუნქტს, რომელშიც მითითებულია, რომ ამ კანონის მიღებამდე სახელმწიფოს საშინაო ვალად აღიარებულ უნდა იქნეს თურქმენეთიდან 1995წ. ჩათვლით მოწოდებული ბუნებრივი აირის საფასურის გადახდის სანაცვლოდ საქართველოს მთავრობის დავალებით ქვეყნის საწარმოებისა და ორგანიზაციების მიერ გადატვირთული პროდუქციის ანაზღაურებაში არსებული დავალიანება. ამ პროდუქციაში რომ ჩაი არ მოიაზრება, კანონში ამაზე არაფერია ნათქვამი. ამასთან, დავას არ იწვევს ის ფაქტი, რომ “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის ამოქმედებისათვის აღნიშნული ვალდებულება სახელმწიფოს მიერ გასტუმრებული არ იყო.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სასამართლო კოლეგიამ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იმსჯელოს, ვინ არის პასუხისმგებელი ფირმა “ნ.” ვალდებულებებზე, ფინანსთა სამინისტრო თუ საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტრო, მითუმეტეს, რომ “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “დ” ქვეპუნქტი დღესაც მოქმედებს.

სასამართლო კოლეგიამ შესაბამისად უნდა იმსჯელოს სათანადო მოპასუხეზე, როცა დაადგენს, თუ რა ოდენობის სახელმწიფო ვალდებულებაა შიდა ვალში აღებული ფირმა “ნ.” მიმართ.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 22 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სახელმწიფო ბაჟის საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება. AA