საქმე N:ას-154-148-2011

ას-154-148-2011 04 აპრილი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვ. როინიშვილი, მ. სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კერძო საჩივრის ავტორი _ ა. შ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. გ-ავა

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 დეკემბრის განჩინება

კერძო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ მოვალის უფლებამონაცვლის დადგენა და მის წინააღმდეგ სააღსრულებო ფურცლის გაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2005 წლის 21 თებერვალს ნ. გ-ავამ სარჩელით მიმართა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე ა. შ-ძის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხის ბინაზე მიშენებული აივნის დემონტაჟი (ტომი 1, ს.ფ. 2-5).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ. გ-ავას სარჩელი დაკმაყოფილდა, ა. შ-ძეს (მცხოვრებს მისამართზე: ქ.თბილისი, ... ის ქ.¹29 «დ» კორპუსის ბინა ¹29-ში) დაევალა უნებართვოდ მიშენებული აივნის დემონტაჟი და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა (ტომი 1, ს.ფ. 103-108).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. შ-ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი 1, ს.ფ. 118-121).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით ა. შ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ნ. გ-ავას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი 1, ს.ფ. 173-179).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. გ-ავამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი 1, ს.ფ. 187-197).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 8 აპრილის განჩინებით ნ. გ-ავას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას (ტომი 1, ს.ფ. 235-241).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 23 ივლისის განჩინებით ა. შ-ძესა და ნ. გ-ავას შორის დამტკიცდა მორიგება შემდეგი პირობებით:

ა. ა. შ-ძე იღებს ვალდებულებას, ნ. გ-ავას საცხოვრებელი ბინის ქვემოთ მიშენებულ აივანზე ნ. გ-ავას საცხოვრებელი ბინის საძინებლისა და სამზარეულოს ფანჯრების მხარეს მოახდინოს აივნის სახურავის, ბოძებისა და გისოსების დემონტაჟი, ანუ ნ. გ-ავას საძინებლისა და სამზარეულოს ფანჯრების ქვემოთ შეინარჩუნოს აივანი ღია მდგომარეობაში, გადახურული აივანი შეინარჩუნოს მხოლოდ ნ. გ-ავას საცხოვრებელი ბინის შემინული ლოჯიის მხარეს, აივნის ქვემოთ. ამასთან, ა. შ-ძე იღებს ვალდებულებას, აივნის სახურავი მოიყვანოს დახრილ მდგომარეობაში, აივნის სიმაღლის 35 სმ-ით მოკლების ხარჯზე. მხარეების შეთანხმებით, აივნის სიმაღლე სახურავის დახრილ მდგომარეობაში მოყვანით საბოლოოდ უნდა განისაზღვროს 2.40 მ-ით, ნაცვლად 2.75 მ-ისა. მხარეთა შეთანხმებით, აივნის გადახურვა უნდა შეიცვალოს და ნაცვლად თუნუქისა, გამოყენებულ იქნეს სახურავად ვარგისი და გამოყენებადი პლასტიკატის მასალა;

ბ. ა. შ-ძე იღებს ვალდებულებას, წინამდებარე მორიგების «ა» პუნქტით განსაზღვრული ვალდებულებები შეასრულოს 2009 წლის 30 სექტემბრამდე;

გ. ნ. გ-ავა თანახმაა, ა. შ-ძემ შეინარჩუნოს აივანი ზემოაღნიშნული პირობების დაცვით;

დ. მორიგების «ა» პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულების «ბ» პუნქტით განსაზღვრულ ვადაში შეუსრულებლობის შემთხვევაში განხორციელდეს მორიგების აქტის იძულებით აღსრულება.

მხარეთა მორიგების გამო გაუქმდა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმეზე შეწყდა წარმოება (ტომი 2, ს.ფ. 46-47).

სააპელაციო სასამართლოს დასახელებულ განჩინებაზე 2009 წლის 14 დეკემბერს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი (ტომი 2, ს.ფ. 54).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განმცხადებელმა მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 23 ივლისის განჩინების განმარტება, რაც შემდეგ შეცვალა და მოითხოვა ამ განჩინების აღსრულების მიზნით უფლებამონაცვლეობის დადგენა, აგრეთვე, უფლებამონაცვლის წინააღმდეგ სააღსრულებო ფურცლის გაცემა (ტომი 2, ს.ფ. 59-62, 88-89).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით ნ. გ-ვას განცხადება დაკმაყოფილდა, ლ. ჩ-ძე ცნობილ იქნა ა. შ-ძის უფლებამონაცვლედ, დადგინდა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 23 ივლისის განჩინების აღსრულება განხორციელებულიყო ა. შ-ძის უფლებამონაცვლის _ ლ. ჩ-ძის წინააღმდეგ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა შემდეგ გარემოებებზე:

2005 წლის 21 თებერვალს ნ. გ-ავამ სარჩელი აღძრა ა. შ-ძის მიმართ უნებართვოდ მიშენებული აივნის დემონტაჟის მოთხოვნით;

სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების შესაბამისად, თბილისში, ... ქ.¹29დ-ს ბინა ¹29-ში, მოსარჩელის მეზობლად მცხოვრებმა ა. შ-ძემ თავის საცხოვრებელ ბინას უკანონოდ მიაშენა აივანი, რითაც შეილახა მოსარჩელე ნ. გ-ავას უფლებები;

საქმეზე მიღებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 23 ივლისის განჩინებით დამტკიცდა მორიგება ა. შ-ძესა და ნ. გ-ავას შორის. მხარეთა მორიგების გამო გაუქმდა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილება და სამოქალაქო საქმეზე შეწყდა წარმოება;

დასახელებული განჩინებით აღებული ვალდებულება ა. შ-ძეს არ შეუსრულებია ნებაყოფლობით, ხოლო იძულებით აღსრულება ვერ განხორციელდა იმის გამო, რომ ბინა დარეგისტრირდა ა. შ-ძის მეუღლის ლ. ჩ-ძის საკუთრებად;

სადავო ბინის ლ. ჩ-ძის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრაცია განხორციელდა 2005 წლის 11 ნოემბერს;

საჯარო რეესტრის ამონაწერით, მესაკუთრე ლ. ჩ-ძის უფლების დამადასტურებელ ერთ-ერთ დოკუმენტს წარმოადგენს 1992 წლის 16 ივნისის პრივატიზაციის ხელშეკრულება;

ნოტარიუსთა პალატიდან გამოთხოვილი დოკუმენტაციის საფუძველზე გამოირკვა, რომ 1992 წლის 16 ივნისს დაიდო პრივატიზაციის ხელშეკრულება ლ. ჩ-ძესა და ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს შორის ... ის ქუჩაზე, «დ» კორპუსში მდებარე ¹29 ბინის საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, სადავო ან სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილი სამართლებრივი ურთიერთობიდან ერთ-ერთი მხარის გასვლის შემთხვევაში (მოქალაქის გარდაცვალება, იურიდიული პირის რეორგანიზაცია, მოთხოვნის დათმობა და ა.შ.) სასამართლო დაუშვებს ამ მხარის შეცვლას მისი უფლებამონაცვლით. უფლებამონაცვლეობა შესაძლებელია პროცესის ყოველ სტადიაზე. ამ ნორმის თანახმად, უფლებამონაცვლეობის საფუძველია სამართლებრივი ურთიერთობიდან ერთ-ერთი მხარის გასვლა. საპროცესო უფლებამონაცვლეობის საფუძველია უფლებამონაცვლეობა მატერიალურ სამართალში. სამართლებრივ ურთიერთობაში დასაშვებია უფლებებისა და მოვალეობების სუბიექტების შეცვლა, როდესაც ახალი სუბიექტი მთლიანად ან ნაწილობრივ იღებს საკუთარ თავზე თავისი წინამორბედის უფლებებსა და მოვალეობებს.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, უძრავი ქონების დარეგისტრირება მის საკუთრებაში მიღებაზე უფლებამოსილ მეუღლეთაგან ერთ-ერთის სახელზე განაპირობებს რეგისტრირებულ მესაკუთრეზე ამ ქონებასთან დაკავშირებული ვალდებულებების გადასვლას. შესაბამისად, არსებობს 2009 წლის 23 ივლისის განჩინებით დადგენილი ვალდებულებების სუბიექტის _ ა. შ-ძის უფლებამონაცვლედ ლ. ჩ-ძის ცნობის მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძველი, გამომდინარე საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების შინაარსიდან. ამ დადგენილების პირველ პუნქტში მითითებულია, რომ საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობით შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. დადგენილების მე-5 პუნქტი კი აკონკრეტებს, თუ რა საფუძვლით აღიარებულ დამქირავებელს აქვს უფლება, საკუთრებაში გადაეცეს მის მიერ დაკავებული სადგომი, მითითებული ნორმის მიხედვით, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

საქართველოს ნოტარიუსთა პალატიდან გამოთხოვილი დოკუმენტაციის თანახმად, ლ. ჩ-ძის ოჯახის წევრს პრივატიზაციის მომენტში წარმოადგენდა მისი მეუღლე ა. შ-ძე, რომელმაც თანხმობა განაცხადა ბინის მისი მეუღლის სახელზე აღრიცხვის თაობაზე. სასამართლომ განმარტა, რომ ა. შ-ძის მიერ პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადებისათვის ლ. ჩ-ძის სასარგებლოდ თანხმობის მიცემით, მას უარი არ განუცხადებია თავისი წილის მიღებაზე. აღნიშნული თანხმობა განპირობებული იყო იმ დროს მოქმედი ¹107 დადგენილების მე-2 პუნქტში არსებული ვალდებულებით. თანხმობის გამოხატვით სახელმწიფო მხოლოდ ამოწმებდა დამქირავებლისა და მისი ოჯახის სრულწლოვანი წევრების ნებას, მათი მხრიდან საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემაზე. ამდენად, ა. შ-ძეს, თანხმობის მიუხედავად შენარჩუნებული ჰქონდა ზემომითითებულ ბინაში თავისი წილი. შესაბამისად, ა. შ-ძე წარმოადგენდა დასახელებულ ბინასთან დაკავშირებული ვალდებულებების მიღებისათვის უფლებამოსილ სუბიექტს.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა ლ. ჩ-ძის, როგორც ა. შ-ძის უფლებამონაცვლის მიმართ სააღსრულებო ფურცლის გაცემის საფუძველი «სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ» საქართველოს კანონის 24-ე მუხლის შესაბამისად. ამიტომ, 2009 წლის 23 ივლისის განჩინების აღსრულება უნდა განხორციელებულიყო სააღსრულებო ფურცლის ა. შ-ძის უფლებამონაცვლის _ ლ. ჩ-ძის წინააღმდეგ გაცემის გზით (ტომი 2, ს.ფ. 131-135).

სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 30 დეკემბრის განჩინება კერძო საჩივრით გაასაჩივრა ა. შ-ძემ (წარმომადგენელი თ. ბ-შვილი), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ნ. გ-ავას განცხადების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კერძო საჩივრის ავტორი ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ ნ. გ-ავა განცხადებით ითხოვდა არა უფლებამონაცვლის დადგენას, არამედ განჩინების განმარტებას. საქმეზე არ ყოფილა შედგენილი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი რაიმე დოკუმენტი ამ უკანასკნელის მიერ მოთხოვნის დაზუსტების თაობაზე. შესაბამისად, მისთვის გაურკვეველია, თუ როგორ მოხდა განცხადების შინაარსის გარდაქმნა.

კერძო საჩივრის ავტორის მითითებით, მოცემული დავის პერიოდში უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რომელთან დაკავშირებითაც მორიგებით განისაზღვრა სავალდებულო ქმედებათა განხორციელება, წარმოადგენდა ლ. ჩ-ძე და არა ა. შ-ძე. სააპელაციო სასამართლომ სრულიად დაუსაბუთებლად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლი და მოახდინა მისი არასწორი ინტერპრეტაცია. ეს მუხლი საპროცესო უფლებამონაცვლეობას უშვებს იმ შემთხვევაში, თუ სამართლებრივი ურთიერთობიდან ამა თუ იმ მიზეზით გადის ერთ-ერთი მხარე. ამდენად, იმ შემთხვევაში, თუკი სადავო გახდებოდა უძრავ ქონების მესაკუთრეობაზე უფლებამონაცვლეობის საკითხი, უნდა მომხდარიყო ა. შ-ძის უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების გადასვლა სხვა პიროვნებაზე და ეს უკანასკნელი უნდა ყოფილიყო სადავო ფართის მესაკუთრე გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ. კონკრეტულ შემთხვევაში ბინის მესაკუთრე არასდროს ყოფილა ა. შ-ძე, საქმის წარმოების პერიოდში მისი მესაკუთრე იყო ლ. ჩ-ძე. ბინა ლ. ჩ-ძის საკუთრება გახდა არა სასამართლო დავის ან სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ, არამედ 1992 წლიდან. ამდენად, სასამართლოში სარჩელის აღძვრის დროს ქონების მესაკუთრეს წარმოადგენდა ლ. ჩ-ძე, რომელსაც არ მიუღია პროცესში მონაწილეობა, მორიგების აქტით დადგენილი პირობების შესრულება მას არ ევალება. უფრო მეტიც, მორიგების აქტის დამტკიცების დროს სადავო აივანი იყო დაკანონებული ლ. ჩ-ძის მიერ და საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა მის სახელზე ბინის სრულ ფართთან ერთად. ა. შ-ძე არის ლ. ჩ-ძის ყოფილი მეუღლე. დღეის მდგომარეობით მას დაძაბული ურთიერთობა აქვს ლ. ჩ-ძესთან, რომელთანაც ვერანაირ შეთანხმებას ვერ მიაღწია. არსებული ვითარების გამო, აღმასრულებელმა ვერ აწარმოა ლ. ჩ-ძის წინააღმდეგ აღსრულება. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლით გათვალისწინებული ვითარება, ანუ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე.

კერძო საჩივრის ავტორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებულ განჩინებაში გამოიყენა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107 დადგენილება, რომლის თანახმადაც, ა. შ-ძეს ჰქონდა უფლება და არა მოვალეობა, გამხდარიყო უძრავი ქონების თანამესაკუთრე. საამისოდ (იმისათვის რომ იგი ბინის მესაკუთრე გამხდარიყო), ა. შ-ძეს უნდა ემოქმედა კანონით დადგენილი წესით, რაც მას არ განუხორციელებია. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით უგულებელყო სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი დანაწესი, რომ უძრავი ქონების მესაკუთრედ ითვლება პირი, რომელიც საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია მის მესაკუთრედ (ტომი 2, ს.ფ. 146-150).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, კერძო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. შ-ძის კერძო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალების თანახმად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 23 ივლისის განჩინებით მოსარჩელე ნ. გ-ავას და მოპასუხე ა. შ-ძეს შორის დამტკიცდა მორიგება შემდეგი პირობებით:

2010 წლის 20 ივლისს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას განცხადებით მიმართა ნ. გ-ავამ. განმცხადებელმა აღნიშნა, რომ 2009 წლის 23 ივლისის განჩინების აღსრულება ვერ ხორციელდებოდა, რადგან განჩინებით გათვალისწინებული უძრავი ქონება, რომელიც მდებარეობდა თბილისში, ... ის ქ.¹29დ-ში და რომელთან დაკავშირებითაც მორიგებით განისაზღვრა სავალდებულო ქმედებათა განხორციელება, იმყოფებოდა არა ა. შ-ძის, არამედ მისი მეუღლის _ ლ. ჩ-ძის საკუთრებაში. აქედან გამომდინარე, განმცხადებელმა მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 23 ივლისის განჩინების განმარტება, ხოლო შემდეგ მოთხოვნა დააზუსტა და მოითხოვა მითითებული განჩინების აღსრულების მიზნით უფლებამონაცვლეობის დადგენა და უფლებამონაცვლის წინააღმდეგ სააღსრულებო ფურცლის გაცემა (ტომი 2, ს.ფ. 59-62, 88-89).

გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო სასამართლომ ა. შ-ძის (მოვალის) უფლებამონაცვლედ მიიჩნია მისი მეუღლე ლ. ჩ-ძე. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კერძო საჩივრის ავტორის მოსაზრებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლით გათვალისწინებული საპროცესო უფლებამონაცვლეობის დადგენის წინაპირობები არ არსებობდა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სადავო ან სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი სამართლებრივი ურთიერთობიდან ერთ-ერთი მხარის გასვლის შემთხვევაში (მოქალაქის გარდაცვალება, იურიდიული პირის რეორგანიზაცია, მოთხოვნის დათმობა, ვალის გადაცემა და სხვა) სასამართლო დაუშვებს ამ მხარის შეცვლას მისი უფლებამონაცვლით. მითითებული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ უფლებამონაცვლეობა დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც ერთ-ერთი მხარე გადის სადავო ან სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი სამართლებრივი ურთიერთობიდან. უფლებამონაცვლეობის საფუძველია არა საქმიდან ერთ-ერთი მხარის გასვლა (მაგალითად, არასათანადო მხარის სათანადოთი შეცვლა), არამედ სამართლებრივი ურთიერთობიდან ერთ-ერთი მხარის გასვლა. ამიტომ მნიშვნელოვანია საპროცესო უფლებამონაცვლეობა განვასხვაოთ პროცესში არასათანადო მხარის შეცვლისაგან. არასათანადო მხარე – ეს ისეთი პირია, რომელიც არ არის სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე (სუბიექტი), ამიტომ მას არა აქვს მოთხოვნის უფლება, აგრეთვე მან არ უნდა აგოს პასუხი მის მიმართ აღძრულ მოთხოვნაზე. უფლებამონაცვლეობის დროს კი პირიქითაა: თავდაპირველი მხარე სათანადო მხარეა, რადგან იგი არის სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტი, მაგრამ იმის გამო, რომ შემდეგში მის ადგილს ამ სამართლებრივ ურთიერთობაში იკავებს (კანონით დადგენილი საფუძვლებითა და წესით) სხვა პირი, ეს უკანასკნელი ხდება თავდაპირველი მხარის უფლებამონაცვლე.

მოცემულ შემთხვევაში ნ. გ-ავას სარჩელის დავის საგანი იყო ქ.თბილისში, ... ის ქ.¹29 «დ» კორპუსის ¹29 ბინაზე მიშენებული აივნის დემონტაჟი. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ აღნიშნული ბინის მესაკუთრეს წარმოადგენს ა. შ-ძის (მოვალის) მეუღლე ლ. ჩ-ძე. ეს უკანასკნელი ბინის მესაკუთრედ დარეგისტრირდა 2005 წლის 11 ნოემბერს, 1992 წლის პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე. ამდენად, ნ. გ-ავას მიერ აღძრულ მოთხოვნაზე პასუხი უნდა ეგო ლ. ჩ-ძეს, ანუ იგი იყო სათანადო მოპასუხე, ვინაიდან მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა სწორედ იმ ბინაზე მიშენებული აივნის მოშლა, რომლის მესაკუთრეც ლ. ჩ-ძე იყო. ამასთან, ვინაიდან საქმის განხილვის პროცესში მოპასუხე ა. შ-ძის მიერ წარდგენილი იყო სადავო ბინაზე ლ. ჩ-ძის საკუთრების უფლების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, სასამართლოს, არასათანადო მხარე, ა. შ-ძე უნდა შეეცვალა სათანადოთი – ლ. ჩ-ძით. ამის მიუხედავად, სასამართლომ დაამტკიცა მორიგება არასათანადო მოპასუხესთან.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით არასათანადო მოპასუხე შეცვალა სათანადო მოპასუხით, რაც უკანონოა, ჯერ ერთი იმიტომ, რომ საქმის წარმოების დასრულების შემდეგ არასათანადო მხარის სათანადოთი შეცვლის შესაძლებლობას საპროცესო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს და, მეორეც, უფლებამონაცვლეობის საფუძველია არა საქმიდან ერთ-ერთი მხარის გასვლა (მაგალითად, არასათანადო მხარის სათანადოთი შეცვლა), არამედ სამართლებრივი ურთიერთობიდან ერთ-ერთი მხარის გასვლა, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

სააპელაციო სასამართლომ ა. შ-ძის საპროცესო უფლებამონაცვლით შეცვლას საფუძვლად დაუდო საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 01.02.1992 წლის ¹107 დადგენილება. ამ დადგენილების საფუძველზე ქ.თბილისში, ... ის ქ.¹29 «დ» კორპუსის ¹29 ბინის თანამესაკუთრედ პალატამ მიიჩნია ა. შ-ძე და ჩათვალა, რომ იგი წარმოადგენდა დასახელებულ ბინასთან დაკავშირებული ვალდებულებების მიღებისათვის უფლებამოსილ სუბიექტს.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნულ მსჯელობას და, უპირველესად აღნიშნავს, რომ ქ.თბილისში, ... ის ქ.¹29 «დ» კორპუსის ¹29 ბინაზე ა. შ-ძის თანამესაკუთრედ ცნობის საკითხი დავის საგანი არ ყოფილა, ამასთან, აღნიშნული საკითხის განხილვა და გადაწყვეტილების მიღება ბინის მესაკუთრის – ლ. ჩ-ძის სავალდებულო მონაწილეობის გარეშე დაუშვებელია. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს ასევე იმ გარემოებას, რომ ზემოაღნიშნული ბინის თანამესაკუთრედ ა. შ-ძის მიჩნევის შემთხვევაშიც, ლ. ჩ-ძე რჩება ბინის თნამესაკუთრედ და სათანადო მოპასუხედ. ეს კი გამორიცხავს ა. შ-ძის უფლებამონაცვლედ ლ. ჩ-ძის ცნობას. ამდენად, უსაფუძვლოა ნ. გ-ავას განცხადება უფლებამონაცვლეობის დადგენის და სააღსრულებო ფურცლის გაცემის თაობაზე, რის გამოც იგი დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება დაუსაბუთებელია, რის გამოც იგი უნდა გაუქმდეს და ნ. გ-ავას განცხადება არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე და 420-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა. შ-ძის კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 დეკემბრის განჩინება.

3. ნ. გ-ავას განცხადება არ დაკმაყოფილდეს.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.