ას-92-87-10 3 ივნისი, 2010 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მ. სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ნ. კვანტალიანი, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – ნ., რ., ზ. და რ. ძ-ძეები

მოწინააღმდეგე მხარეები- რო. ძ-ძე, ლ. ა-ძე-ძ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი –უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, მემკვიდრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ვანის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ძ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეებს რო. ძ-ძესა და ლ. ა-ძეს დაევალათ, მოსარჩელისათვის მათთან არსებული 1995 წელს გამოშვებული მუქი ლურჯი ავტომანქანა ,,ტოიოტა 4 რანერის” ძრავით ¹0340567 გადაცემა, ასევე 1990 წელს გამოშვებული მუქი ლურჯი „ოპელ ომეგა 24-ისა” და რა. ძ-ძის სახელზე რეგისტრირებული წითელი ავტომისაბმელის გადაცემა, ¹3267 Eჩ - გამოშვების თარიჯღი 1990 წელი, ძრავის ¹02264. დანარჩენ ნაწილში სარჩელს უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე. ლ. ა-ძე-ძ-ძის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ლ. და რო. ძ-ძეებმა და მოითხოვეს მისი გაუქმება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ა-ძე-ძ-ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ვანის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება ნ. ძ-ძის სარჩელის დაკმაყოფილების იმ ნაწილში, რომლითაც დაევალათ მოპასუხეებს მოსარჩელესთვის მათთან არსებული 1995 წელს გამოშვებული მუქი ლურჯი ავტომანქანა ,,ტოიოტა 4 რანერის” ძრავით ¹0340567 გადაცემა. ნ. ძ-ძის სარჩელი ავტომანქანა ,,ტოიოტას” მიკუთვნების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება_ ლ. ა-ძე-ვ-ძის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმდა და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ლ. ა-ძე-ძ-ძის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ლ. ა-ძე-ძ-ძე ცნობილი იქნა მისი შვილის _ რა. ძ-ძის დანაშთი ქონების 1\5-ის მემკვიდრედ, დანარჩენ ნაწილში შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

რა. ძ-ძე და ნ. თ-ძე დაქორწინდნენ 1985 წლის 15 მაისს. ქორწინების შემდეგ ცოლს მიეკუთვნა გვარი – ძ-ძე. რა. ძ-ძე გარდაიცვალა 2008 წლის 10 დეკემბერს.

უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ რა. ძ-ძეს დარჩა 5 პირველი რიგის მემკვიდრე: მეუღლე – ნ. ძ-ძე, შვილები – ზ., რ. და რ. ძ-ძეები და დედა ლ. ა-ძე;

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ვანის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ გაცემული ცნობის საფუძველზე პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ რა. ძ-ძის გარდაცვალებამდე მის სახელზე ირიცხებოდა ვანის რაიონის სოფ. შუამთაში საცხოვრებელი სახლი საერთო ფართით 173,0 კვ.მ, მათ შორის, საცხოვრებელი ფართი 103,0 კვ.მ, დამხმარე ფართი 70 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 1500 კვ.მ.

სადავო ავტომანქანები, რომელიც მოსარჩელის განმარტებით, სწორედ რა. ძ-ძეს ეკუთვნოდა, ამ უკანასკნელის გარდაცვალების დღიდან იმყოფება ლ. ა-ძის მფლობელობაში.

პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ რა. ძ-ძის ოჯახი იყო საკოლმეურნეო კომლი.

პალატამ განმარტა, რომ მეურნეობა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრთა საერთო საკუთრებაა, საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში) თითოეული მათგანი თანამესაკუთრედ უნდა იყოს რეგისტრირებული. კანონის აღნიშნული ნორმა გაუქმდა 2000 წლის 14 ივნისის კანონით. ამ კანონის 21-ე მუხლის მე-4 ნაწილი უთითებს, რომ ურთიერთობები, რომლებიც არ არის გათვალისწინებული ამ კანონით, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით. პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული დანაწესი იძლეოდა იმის შესაძლებლობას, რომ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწაზე და საადგილმამულო მეურნეობაზე კომლის წევრთა თანასაკუთრების არსებობა მოწესრიგებულიყო სამოქალაქო კანონმდებლობით.

პალატამ განმარტა, რომ მტკიცებულება იმისა, რაც დაადასტურებდა სადავო ქონებაზე არა მხოლოდ რა. ძ-ძის, არამედ მოსარჩელე ნ. ძ-ძისა და მათი შვილების კუთვნილების (თანასაკუთრების) ფაქტს – მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

პალატამ ჩათვალა, რომ არსებობდა მხოლოდ რა. ძ-ძის სამკვიდრო ქონება, რომლის მემკვიდრეებიც თანაბარწილად არიან ნ., რ., ზ., რ. ძ-ძეები და გარდაცვლილის დედა – ლ. ა-ძე.

პალატამ მიუთითა, რომ თავად ნ. ძ-ძის სარჩელიდან ირკვეოდა ის გარემოება, რომ რა. ძ-ძის კუთვნილი ავტომანქანა „ოპელ-ომეგა“ სახ.ნომერი იოი 951“, ანუ სამკვიდროს ნაწილი, იყო ლ. ძ-ძის მფლობელობაში, ანუ გაირკვა, რომ ლ. ძ-ძე წარმოადგენდა რა. ძ-ძის ერთ-ერთ მემკვიდრეს, სხვა ოთხ იმავე რიგის მემკვიდრესთან ერთად, რომელმაც სამკვიდროს ნაწილის ფაქტობრივი დაუფლებით მიიღო მემკვიდრეობა.

ზემოთმითითებულ ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებათა გათვალისწინებით პალატამ საფუძვლიანად მიიჩნია, ლ. ძ-ძის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა, რა. ძ-ძის სამკვიდროს 1\5 წილის მემკვიდრედ ცნობის თაობაზე.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ნ., რ., ზ. და რ. ძ-ძეებმა.

კასატორთა აზრით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთება სადავო ქონების კომლის ქონებად ჩათვლასთან დაკავშირებით იყო არასაკმარისი. სასამართლო, გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასაბუთებაში აღნიშნავდა, რომ მეუღლეთა ან ოჯახის წევრთა თანასაკუთრების საადგილმამულო წიგნში რეგისტრაციის აუცილებლობა გაუქმდა 2000 წლის 14 ივნისის კანონით. კასატორთა განმარტებით, გადაწყვეტილებაში არაა მითითებული, კერძოდ, რომელ კანონზეა საუბარი, ასევე სასამართლომ არ მიუთითა, სამოქალაქო კოდექსის რომელი ნორმის გამოყენებით არ ჩაითვალა სადავო ქონება კომლის ქონებად და რატომ არ წარმოადგენდა ეს ქონება კომლის თუ არა თუნდაც, მეუღლეთა რა. და ნ. ძ-ძეების თანასაკუთრებას.

კასატორთა მითითებით, სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლი. სასამართლოს დადგენილად უნდა მიეჩნია, რომ სადავო ქონება წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას. აღნიშნულის გათვალისწინებით განესაზღვარა ლ. ძ-ძის წილი, რომელიც არ შეიძლება ყოფილიყო 1/10-ზე მეტი.

კასატორთა განცხადებით, მათ სანოტარო წესით მემკვიდრეობის მიღების გზით გაიფორმეს საკუთრება კომლის ქონებაზე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა, განიხილა საკასაციო საჩივარი და მიიჩნია, რომ ნ., რ., ზ. და რ. ძ-ძეების საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორთა აზრს იმის თაობაზე, რომ რა. ძ-ძის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო არ უნდა გახსნილიყო, რადგან იგი წარმოადგენდა საკოლმეურნეო კომლის ქონებას. პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 122-ე მუხლის თანახმად საკოლმეურნეო კომლის ქონება წარმოადგენდა კომლის წევრთა თანასაკუთრებას. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის ¹949 დადგენილებისა და სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის ¹29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებასთან ერთად არსებობა შეწყვიტა საკოლმეურნეო კომლმაც და მასზე გავრცელდა სანივთო სამართლებრივი ნორმები, რაც მოქმედებდა იმ დროისათვის ან მიღებულ იქნა შემდგომში. შესაბამისად, ვინაიდან, საკოლმეურნეო კომლის ქონება წარმოადგენდა კომლის წევრთა თანასაკუთრებას, კომლის ქონება ჩაითვალა იმ პირთა თანასაკუთრებად, რომლებიც მითითებული ნორმატიული აქტების მიღებამდე რეგისტრირებული იყვნენ ამ კომლის წევრებად.

რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას სამემკვიდრეო წილებთან მიმართებაში, პალატა საფუძვლიანად მიიჩნევს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია წარმოადგენს მხარის მითითებას პროცესუალურ-სამართლებრივ დარღვევებზე, რომლებმაც ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენა განაპირობეს. კასატორებმა ნ., რ., ზ. და რ. ძ-ძეებმა ისარგებლეს საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლით გარანტირებული შედავების უფლებით და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ (ლ. ძ-ძისათვის სამკვიდრო ქონებიდან 1/5 წილის განსაზღვრა) დასაშვები საკასაციო პრეტენზია წარმოადგინეს.

საკასაციო პალატა ეთანხმება ნ., რ., ზ. და რ. ძ-ძეების მტკიცებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაანაწილა სამკვიდრო ქონება მემკვიდრეებს შორის.

მოცემულ შემთხვევაში სადავოა, როგორ უნდა გაიყოს მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდგომ სამკვიდრო ქონება მემკვიდრეებს შორის, კერძოდ, კონკრეტულ შემთხვევაში რამდენს შეადგენს ლ. ძ-ძის წილი რა. ძ-ძის სამკვიდრო ქონებაზე (მოცმულ შემთხვევაში დავა შეეხება მხოლოდ ავტომობილებს). საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ სამკვიდრო ქონებიდან ლ. ძ-ძის წილი შეადგენს 1/5 ნაწილს. სააპელაციო სასამართლომ ისე მოახდინა აღნიშნული წილის განსაზღვრა, რომ არ დაადგინა თუ როდის იყო შეძენილი ეს ქონება. სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას).

დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, მეუღლეთა საერთო საკუთრებაა მხოლოდ ის ქონება, რომელიც მათ რეგისტრირებულ ქორწინებაში ყოფნისას შეიძინეს. კანონმდებელი ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლების წარმოშობას უკავშირებს ქორწინების პერიოდს, როდესაც ისინი ერთიანი ძალებით უძღვებიან საოჯახო მეურნეობას. საკასაციო პალტას მიაჩნია, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც წარდგენილია საქმეში (ქორწინების მოწმობა) სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იყო გამოკვლეული სრულად, ყოველმხრივ და ობიექტურად. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ არ გამოარკვია, სადავო ქონება წარმოადგენდა თუ არა მეუღლეთა თანასაკუთრებას, რისი დადგენის შემთხვევაში საქმეზე შესაძლოა სხვა სამართლებრივი შედეგი დადგეს. იმ შემთხვევაში თუ სადავო ქონება შეძენილია ქორწინების პერიოდში სამკვიდრო გაიხსნება მხოლოდ სადავო ქონების ნახევარზე. ასეთ შემთხვევაში კი ლ. ძ-ძის წილი არ შეიძლება შეადგენდეს 1\5 წილს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რის გამოც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად იგი უნდა გაუქმდეს და ხელახლა იქნეს განხილული სააპელაციო სასამართლოს მიერ.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახალი განხილვისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოება __ ა.წ. გარდაცვლილი რა. ძ-ძის და ნ. ძ-ძის თანასაკუთრებას წარმოადგენს თუ არა სადავო ქონება. მოცემული გარემოების დადგენის შემდეგ განსაზღვროს ლ. ძ-ძის წილის ოდენობა და დავა აღნიშნულის შესაბამისად გადაწყვიტოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვლანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნ., რ., ზ. და რ. ძ-ძეების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 8 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

განჩინება საბოლოო და არ გასაჩივრდება.