საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

ა-687-06 15 სექტემბერი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მოსამართლეები:

ნუნუ კვანტალიანი (მომხსენებელი), ლალი ლაზარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საზედამხედველო საჩივარი _ ო. ს-შვილი, ი. ხ-ოვი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. ლ-ავა, ლ. ხ-ოვა, ქ.თბილისის ¹.. სახელმწიფო ნოტარიუსი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1997 წლის 8 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი _ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ო. ს-შვილმა და ი. ხ-ოვმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ნ. ლ-ავას, ლ. ხ-ოვასა და ქ.თბილისის .. სახელმწიფო ნოტარიუსის მიმართ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და უძრავი ნივთის უპირატესი შესყიდვის უფლების განხორციელების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: ქ.თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1992 წლის 2 აპრილის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეთა მამა _ გ. ხ. ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, …. ქ.¹45-ში მდებარე ბინის ნახევრის 1/3-ის მემკვიდრედ. 1993 წლის 23 იანვარს გრ.ხ. გარდაიცვალა და დარჩა მემკვიდრეები _ შვილები, მოსარჩელეები, ასევე მეუღლე მეორე ქორწინებიდან _ ლ.ხ., რომელთაც მიიღეს სამკვიდრო კანონით დადგენილი წესით, თუმცა რეალური წილები არ დადგენილა. ო.ს-მა მოგვიანებით შეიტყო, რომ მოპასუხე ლ.ხ-ამ თავისი იდელაური წილი, სახლთმფლობელობის 1/24 მიჰყიდა ნ. ლ-ავას. ნოტარიუსს არ ჰქონდა უფლება, ნასყიდობის საგნის თანამესაკუთრეთა შეუტყობინებლად გაეფორმებინა გარიგება. აღნიშნულით დაირღვა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 116-ე მუხლით გათვალისწინებული მოსარჩელის უპირატესი შესყიდვის უფლება, რის გამოც სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი, ამასთან, ო.ს-ს ნება უნდა დაერთოს, შეიძინოს ლ.-ს წილი იმავე პირობებით.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს შემდეგი დასაბუთებით: ო.ს-თვის სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების შესახებ ცნობილი იყო. მოსარჩელეებს სადავო ქონების უპირატესი შესყიდვის უფლება არ გააჩნდათ, რადგან ლ.ხ-ამ თავისი კუთვნილი წილი მიჰყიდა არა გარეშე პირს, არამედ იმავე სახლთმფლობელობის მეწილეს.

ქ.თბილისის საბურთალოს რაიონის სასამართლოს 1997 წლის 8 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1997 წლის 8 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კი დარჩა უცვლელი შემდეგ გარემოებათა გამო: სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, …. ქ.¹45-ში მდებარე სახლთმფლობელობა წარმოადგენს 513 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ 346,57 კვ.მ საერთო ფართის მქონე ორსართულიან შენობას. 1993 წლის 24 სექტემბერს ქ.თბილისის ¹.. სანოტარო კანტორის მიერ გაიცა კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა, რომ 1993 წლის 29 იანვარს გარდაცვლილ გ. ხ-ის დანაშთ ქონებაზე ქ.თბილისში,… ქ.¹45-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის წილზე მემკვიდრეებად ცნობილ იქნენ მეუღლე _ ლ. ხ-ოვა და შვილები _ ი. ხ-ოვი და ო. ს-შვილი. ტექბიუროს მიერ 1994 წლის 23 მაისს გაცემული ცნობით სასამართლომ გამოარკვია, რომ სადავო სახლს ჰყავს თანამესაკუთრეები, მათ შორის, ი. ხ-ოვი, ო. ს-შვილი, ლ. ხ-ოვა და ნ. ლ-ავა. სასამართლომ გაიზიარა დადგენილი გარემოება, რომ საბინაო წიგნის მიხედვით, ნ.ლ. სადავო სახლთმფლობელობის 1/6-ის თანამესაკუთრეა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ლ.ხ-ას 1994 წლის 22 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით სახლთმფლობელობის კუთვნილი 1/24-ის ამავე სახლის თანამესაკუთრე ნ.ლ-ზე გასხვისებით სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 116-ე მუხლის მოთხოვნა არ დაურღვევია.

1997 წლის 20 ოქტომბერს ო. ს-შვილმა და ი. ხ-ოვმა საზედამხედველო საჩივრით მიმართეს სასამართლოს, მოითხოვეს მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ მოცემული დავის განხილვისას არასწორად განმარტა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 116-ე მუხლი, როდესაც მიიჩნია, რომ სადავო ნივთის შემძენი _ ნ.ლ. ქ.თბილისში, … ქ.¹45 სახლთმფლობელობის თანამესაკუთრე იყო და ამდენად, ნასყიდობის საგნის შეძენის უპირატესი უფლება გააჩნდა. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ სადავო ფართი მხარეებმა მიიღეს მემკვიდრეობით იდეალური წილის საფუძველზე, რის გამოც რეალური წილის განსაზღვრის გარეშე ცალკეული წილის გასხვისება დაუშვებელი იყო ნასყიდობის საგნის უფლებრივი ნაკლის გამო. სადავო უპირატესი შესყიდვის უფლება უნდა გავრცელებულიყო მხოლოდ მემკვიდრეებზე და არა სახლთმფლობელობის თანამესაკუთრეებზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, გრ.ხ-ის მემკვიდრეობის წილის გასხვისებისას ნ.ლ. გარეშე პირს წარმოადგენდა და უპირატესი შესყიდვის უფლება არ გააჩნდა. ამასთან, ნიშანდობლივია ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელემ სხვა სამოქალაქო საქმეზე სადავოდ გახადა ნ.ლ-ას მიერ ამავე სახლთმფლობელობაში იმ წილის შეძენის კანონიერება, რომელსაც მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ ნ.ლ-ას უპირატესი შესყიდვის უფლების არსებობა დააფუძნა. სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას მოქმედი კანონმდებლობით, გარიგების გაფორმებამდე ნოტარიუსი ვალდებული იყო, შესაბამისი წერილობითი მიმართვის მეშვეობით გარიგების დადებამდე 1 თვით ადრე გამოერკვია, უარს ამბობდნენ თუ არა ნასყიდობის საგნის უპირატესი შესყიდვის უფლების მქონე პირები აღნიშნული უფლებით სარგებლობაზე და, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 113-ე მუხლის შესაბამისად, დაედგინა გრ.ხ-ის დანაშთი ქონების რა ნაწილის მესაკუთრე იყო ლ.ხ., რაც მოპასუხე ნოტარიუსს არ განუხორციელებია. სინამდვილეს არ შეესაბამება მოპასუხეთა მითითება, რომ მოსარჩელეებს ეცნობათ ნასყიდობის ხელშეკრულების შესახებ და მათ უპირატესი შესყიდვის უფლებაზე უარი განაცხადეს, ვინაიდან აღნიშნული გარემოება სათანადოდ დადასტურებული არ არის. აქვე აღსანიშნავია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობა მოსარჩელეთათვის ცნობილი გახდა ამავე მხარეებს შორის გამართულ სხვა სამოქალაქო დავის განხილვისას, 1995 წლის 17 ნოემბერს და სარჩელი შეტანილ იქნა ხანდაზმულობის ვადის დაცვით. სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-80 მუხლი და წარმოდგენილი სარჩელი ხანდაზმულად დაუსაბუთებლად ჩათვალა. სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლი და არ შეაფასა ნ.ლ-ას წარმომადგენლის მიერ წარმოდგენილი სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადება, რომლითაც ლ. ხ-ოვა ადასტურებს, რომ მოსარჩელეებს შესთავაზა მისი წილის ყიდვა, რაზეც უარი მიიღო. აღნიშნულით მხარე აღაირებს, რომ მოსარჩელეთა უპირატესი შესყიდვის უფლების შესახებ მისთვის ცნობილი იყო. მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია იგი განხილულ იქნეს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური ნორმების საფუძველზე.

მოცემულ საქმეზე სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ქ.თბილისში, .. ქ.¹45-ში მდებარე სახლთმფლობელობა წარმოადგენს 513 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ 346,57 კვ.მ საერთო ფართის მქონე ორსართულიან შენობას. 1993 წლის 24 სექტემბერს ქ.თბილისის ¹.. სანოტარო კანტორის მიერ გაიცა კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა და 1993 წლის 29 იანვარს გარდაცვლილ გ. ხ-ის დანაშთ ქონებაზე ქ.თბილისში, …. ქ.¹45-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის წილზე მემკვიდრეებად ცნობილ იქნენ მეუღლე _ ლ. ხ-ოვა და შვილები _ ი. ხ-ოვი და ო. ს-შვილი. ტექბიუროს მიერ 1994 წლის 23 მაისს გაცემული ცნობის შესაბამისად, სადავო სახლს ჰყავს თანამესაკუთრეები, მათ შორის, ი. ხ-ოვი, ო. ს-შვილი, ლ. ხ-ოვა და ნ. ლ-ავა. საბინაო წიგნის მიხედვით, ნ.ლ. სადავო სახლთმფლობელობის 1/6-ის თანამესაკუთრეა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ონ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, შეამოწმა წარმოდგენილი საზედამხედველო საჩივრის საფუძვლები და მიაჩნია, რომ იგი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად გამოყენებულ უნდა იქნეს სადავო ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი კანონი,M ვინაიდან, სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობის მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები.

მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს 1994 წლის 22 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რის გამოც აღნიშნული დავა უნდა გადაწყდეს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის საფუძველზე და საზედამხედველო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობის გამოყენების შესახებ ვერ იქნება გაზიარებული.

განსახილველ შემთხვევაში სარჩელის საფუძველს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ლ. ხ-ოვამ ქ.თბილისში, … ქ.¹45-ში მდებარე სახლთმფლობელობის კუთვნილი წილი მიჰყიდა ნ. ლ-ავას, რითაც დაარღვია მოსარჩელეთა უპირატესი შესყიდვის უფლება.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 116-ე მუხლის მიხედვით, საერთო საკუთრების წილის გარეშე პირისათვის მიყიდვის შემთხვევაში საერთო წილადი საკუთრების სხვა მონაწილეებს აქვთ უპირატესი უფლება შეისყიდონ გასასხვისებელი წილი. საერთო წილადი საკუთრების წილის გამყიდველი მოვალეა წერილობით შეატყობინოს საერთო წილადი საკუთრების დანარჩენ მონაწილეებს თავისი წილის გარეშე პირისათვის მიყიდვის განზრახვა და თან აცნობოს გასაყიდი ფასი და ხელშეკრულების სხვა პირობები. თუ საერთო წილადი საკუთრების დანარჩენი მონაწილენი უარს იტყვიან ისარგებლონ შესყიდვის უპირატესი უფლებით ან არ განახორციელებენ ამ უფლებას ნაგებობის მიმართ ერთი თვის განმავლობაში, მაშინ გამყიდველს უფლება აქვს მიჰყიდოს თავისი წილი სხვა პირს. თუ წილი შესყიდვის უპირატესი უფლების დარღვევით გაიყიდა, საერთო წილადი საკუთრების ყოველ სხვა მონაწილეს უფლება აქვს სამი თვის განმავლობაში სასამართლო წესით მოითხოვოს მყიდველის უფლებების და მოვალეობების თავის თავზე გადმოტანა პირველად შეთავაზებული პირობებით. მითითებული ნორმა ადგენს, რომ საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთის უპირატესი შესყიდვის უფლება გარეშე პირებთან შედარებით გააჩნია მის თანამესაკუთრეს, ხოლო ამ უფლების დარღვევისას აღნიშნული ნივთის წილის ყოველ მესაკუთრეს შეუძლია სამი თვის ვადაში მიმართოს სასამართლოს მყიდველის უფლება-მოვალეობათა მოსაპოვებლად, თუმცა კანონის დასახელებული დანაწესი უპირატესი შესყიდვის უფლების დარღვევით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოპასუხეთა მიერ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ნასყიდობის საგანზე მოსარჩელის უპირატესი შესყიდვის უფლების დარღვევით გაფორმების შემთხვევაშიც აღნიშნული გასაჩივრებული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება და წარმოდგენილი საზედამხედველო საჩივრის მოთხოვნა სამართლებრივად დაუსაბუთებელია.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით სასამართლომ სავსებით სწორად განმარტა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 116-ე მუხლი, როდესაც მიიჩნია, რომ უპირატესი შესყიდვის უფლება მოქმედებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც ნივთის თანამესაკუთრე საკუთარ წილს გაასხვისებს აღნიშნულ საგანზე საერთო საკუთრების უფლების არმქონე გარეშე პირზე. მოცემულ შემთხვევაში კი დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონების წილის შემძენი ნ. ლ-ავა ამავე სახლთმფლობელობის ერთ-ერთ თანამესაკუთრეს წარმოადგენდა და მისი აღნიშნული საერთო საკუთრების უფლება კანონით დადგენილი წესით არ გაუქმებულა.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უპირატესი შესყიდვის უფლების დარღვევის შედეგად გარიგების ბათილობას არც მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი (516-519-ე მუხლები) არ ითვალისწინებს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ონ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ო. ს-შვილისა და ი. ხ-ოვის საზედამხედველო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1997 წლის 8 ივლისის განჩინება დარჩეს უცვლელი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.