¹ას-533-786-08 18 ნოემბერი, 2008წ.

თბილისი

სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მიხეილ გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუნუ კვანტალიანი

სხდომის მდივანი _ ლ. სანიკიძე

კასატორი (მოპასუხე) _ დ. ვ-ა (წარმომადგენელი ა. მ-ე)

მოპასუხე _ ლ. ე-ი, წარმომადგენელი მ. ს-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ გ. ლ-ე, წარმომადგენელი მ. ღ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 19 თებერვლის განჩინება

დავის საგანი _ გარიგების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2006 წლის 2 ივნისს გარდაბნის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა გ. ლ-მ მოპასუხეების _ ლ. ე-ისა და დ. ვ-ს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეებს შორის 2004 წლის 23 მარტს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და გარდაბნის რაიონის სოფელ ...ში მდებარე სადავო ბინის მის საკუთრებაში აღრიცხვა.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2002 წლის 26 დეკემბერს ლ. ე-ისაგან შეიძინა აგარაკი ......ში. მან ახლად შეძენილ ბინაში რამდენიმე თვით ყოფნის უფლება მისცა გამყიდველს, რის შემდეგაც ამ უკანასკნელს სახლი უნდა გაეთავისუფლებინა. არაერთი თხოვნის მიუხედავად ლ. ე-ი ბინას არ ათავისუფლებდა. 2004 წლის დასაწყისში, როდესაც გ. ლ-მ მოპასუხეს ბინის გათავისუფლება კატეგორიულად მოსთხოვა, ლ. ე-მა ისარგებლა იმით, რომ სადავო ბინა საჯარო რეესტრში ჯერ კიდევ თავის სახელზე იყო რეგისტრირებული და იგი ჩუქების ხელშეკრულებით დედას _ დ. ვ-ს გადასცა.

მოსარჩელემ ზემოაღნიშნული ჩუქების ხელშეკრულება უკანონოდ მიიჩნია და მისი ბათილობის საფუძვლად სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლზე (თვალთმაქცური გარიგება) მიუთითა (ს.ფ. 3).

მოპასუხე ლ. ე-მა სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში განმარტა, რომ სინამდვილეს არ შეესაბამებოდა ფაქტობრივი გარემოება, თითქოს იგი სადავო ბინას არ ათავისუფლებდა, თუმცა ასეც რომ ყოფილიყო, აღნიშნული გარემოებით გაუგებარი იყო იმის ახსნა, თუ რატომ არ მოახდინა გ. ლ-მ ბინის თავის საკუთრებაში აღრიცხვა. ამასთან, ლ. ე-ის მოსაზრებით, მოსარჩელე სადავო შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობის არსებობას ვერ ასაბუთებდა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებას გამორიცხავდა (ს.ფ. 25-27).

გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 12 ივლისის განჩინებით მოცემული საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას (ს.ფ. 40-41).

საქალაქო სასამართლოში საქმის განხილვისას მოსარჩელე გ. ლ-ის წარმომადგენელმა წარადგინა ლ. ე-ის მიმართ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეზე გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 17 ნოემბრის განაჩენი. აღნიშნული განაჩენით დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება ლ. ე-თან, ლ. ე-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მეორე ნაწილის «გ» და ამავე მუხლის მესამე ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტებით, რაც გულისხმობდა თაღლითობას, ესე იგი მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით სხვისი ნივთის დაუფლებას და ქონებრივი უფლების მიღებას მოტყუებით. ჩადენილი დანაშაულისათვის ლ. ე-ს სისხლის სამართლის კოდექსის 55-ე მუხლის საფუძველზე პირობით გამოსაცდელ ვადად დაენიშნა ერთი წელი, მასვე დამატებით სასჯელის სახით შეეფარდა 5000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. განაჩენს საფუძვლად ედო გ. ლ-სა და ლ. ე-ს შორის სადავო ბინაზე გაფორმებული გარიგების უკანონობა. მოსარჩელის წარმომადგენელის მოსაზრებით, აღნიშნულ განაჩენს განსახილველი დავის მიმართ პრეიუდიციული მნიშვნელობა უნდა მინიჭებოდა (ს.ფ. 50).

მოგვიანებით მოსარჩელე გ. ლ-მ დააზუსტა მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლები და ასეთად სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველ ნაწილი და ამავე კოდექსის 54-ე მუხლი დაასახელა (ს.ფ. 66-74).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით გ. ლ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ლ. ე-სა და დ. ვ-ს შორის 2004 წლის 23 მარტს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე, რომლის თანახმად ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. კანონის დასახელებული ნორმის თანახმად გარიგების ბათილობას განაპირობებდა კანონით დადგენილი წესების, აკრძალვების, საჯარო წესრიგისა და ზნეობის ნორმების დარღვევა. სასამართლოს მოსაზრებით, საჯარო წესრიგის დარღვევაში იგულისხმება სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტური პრინციპები, როგორიცაა საკუთრების უფლება, ხელშეკრულებისა და მეწარმეობის თავისუფლება და სხვა. საჯარო წესრიგის დარღვევით ილახება არა მხოლოდ ურთიერთობის კონკრეტული მონაწილის უფლებები, არამედ იგი ვნებას აყენებს, პირველ რიგში, სახელმწიფოსა და საზოგადოების ინტერესებს.

ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 17 ნოემბრის განაჩენზე, რომლითაც ლ. ე-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «გ» და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენაში. განაჩენში მითითებულია, რომ ლ. ე-მა განიზრახა რა «სხვისი ქონებრივი უფლების მიღება მოტყუებით», ბოროტად ისარგებლა გ. ლ-ის ნდობით და «2004 წლის 23 მარტს სააგარაკე ბინა გააფორმა დედამისზე დ. ვ-ზე, რითაც მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა გ. ლ-ს». საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, მართალია, განაჩენი დადგენილი იყო არსებითი განხილვის გარეშე საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების შედეგად, მაგრამ წარმოადგენდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის წესების დაცვით მიღებულ სასამართლოს შემაჯამებელ დოკუმენტს და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის «გ» ქვეპუნქტის თანახმად, მიიჩნეოდა როგორც პრეიუდიციული ფაქტების დამდგენი განსახილველ დავასთან მიმართებაში.

ამდენად, აშკარა იყო მოპასუხის მოქმედებით საჯარო წესრიგის დარღვევა, რაც გამოიხატა სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტური პრინციპების დარღვევაში. ლ. ე-ის მიერ ნივთის გაჩუქებით მოსარჩელეს წაერთვა 2002 წლის 18 დეკემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეძენილი ქონების საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესაძლებლობა და თავად საკუთრების უფლება გახდა აბსტრაქტული.

საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, დ. ვ-ა ნივთის კეთილსინდისიერ შემძენად ვერ ჩაითვლებოდა, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. აქედან გამომდინარე, როდესაც შემძენმა იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო ნივთის მესაკუთრე, იგი ზემომითითებული მუხლით მინიჭებული დაცვის უფლებით ვერ ისარგებლებდა. რამდენადაც დ. ვ-ა ლ. ე-ის დედას წარმოადგენდა, ბუნებრივია, იგი საქმის კურსში უნდა ყოფილიყო ლ. ე-ის მიერ 2002 წლის 18 დეკემბერს დადებული სანოტარო ფორმით დადასტურებული გარიგების არსებობის შესახებ (ს.ფ. 79-85).

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დ. ვ-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ უსაფუძვლოდ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი 2004 წლის 23 მარტს დადებული სადავო ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლად.

არასწორი იყო სასამართლოს მსჯელობა გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 17 ნოემბრის განაჩენისათვის პრეიუდიციული მნიშვნელობის მინიჭების თაობაზე, რამდენადაც მოცემული დავის საგანს წარმოადგენდა არა ერთი პირის (ამ შემთხვევაში ლ. ე-ის), არამედ ამ გარიგების მონაწილე ორივე მხარის (როგორც ლ. ე-ის, ისე დ. ვ-ს) ნების გამოვლენის ნამდვილობა.

ზემოაღნიშნულ განაჩენს სასამართლომ გადაჭარბებული მნიშვნელობა მიანიჭა და მსჯელობის გარეშე პირდაპირ შეაფასა ამ ქმედების სამართლებრივი შინაარსი, მაშინ როდესაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის «გ» ქვეპუნქტი ამის საშუალებას არ იძლეოდა. თუკი ლ. ე-მა საპროცესო შეთანხმების დადებით გადაწყვიტა შექმნილ მძიმე მდგომარეობაში საკუთარი ბედი, ეს არ ნიშნავდა იმას, რომ დ. ვ-ს ბედიც ავტომატურად გადაწყდა. დასახელებული განაჩენი დ. ვ-ს საერთოდ არ შეხებია. შესაძლოა, ლ. ე-მა საკუთარი ქმედებით დაარღვია საჯარო წესრიგი, მაგრამ ეს წესრიგი არ დაურღვევია დ. ვ-ს, რომელსაც დამოუკიდებელი უფლებები და მოვალეობები გააჩნდა.

სასამართლო განაჩენი მიუთითებდა, რომ ლ. ე-მა ზიანი მიაყენა გ. ლ-ს. შესაბამისად, მოსარჩელის მიმართ მასვე უნდა ეგო პასუხი და არა სხვა პიროვნებას.

უსაფუძვლო იყო სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს სარჩელის საფუძველი არ შეუცვლია, რადგან სინამდვილეში ასეთს ადგილი ჰქონდა.

სასამართლო მიუთითებდა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი არ უნდა გავრცელებულიყო იმ პირებთან მიმართებაში, ვინც გამსხვისებლის უფლებამოსილების ნაკლის შესახებ იცოდა, ლ. ე-ის უფლებამოსილებას კი ნაკლოვანება საერთოდ არ გააჩნდა. საკუთრება, რომელიც სადავო ხელშეკრულებით განიკარგა, არა მხოლოდ რეგისტრირებული იყო ლ. ე-ის სახელზე, არამედ იმ მომენტისათვის მის საკუთრებას წარმოადგენდა, რადგან გ. ლ-მ საკუთარი ბრალით არ მოახდინა მისი რეგისტრაცია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი მოსარჩელეს ავალდებულებდა დაემტკიცებინა, რომ სადავო ხელშეკრულებით გასხვისებული საცხოვრებელი სახლის ნამდვილი მესაკუთრის შესახებ დ. ვ-მ იცოდა, რაც გ. ლ-ს არ განუხორციელებია (ს.ფ. 93-101).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 19 თებერვლის განჩინებით დ. ვ-ს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2002 წლის 18 დეკემბერს ლ. ე-სა და გ. ლ-ს შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ლ. ე-მა გ. ლ-ს მიჰყიდა გარდაბნის რაიონის სოფელ ........ში მდებარე ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი მიწის ნაკვეთით. ამდენად, აღნიშნული ხელშეკრულების დადებით გ. ლ-მ მოიპოვა საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ აღრიცხვის უფლება. ამასთან, მითითებულ პერიოდში მოქმედი «მიწის რეგისტრაციის შესახებ» კანონით, კერძოდ, მისი მე-8 მუხლით, დოკუმენტის შედგენიდან 30-დღიანი ვადის გასვლის შემდეგ მისი სარეგისტრაციოდ წარდგენისას მხარეს არ ერთმეოდა რეგისტრაციის უფლება, თუმცა მოსაკრებლის გარდა დამატებით უნდა გადაეხადა გარკვეული თანხა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ლ. ე-მა 2004 წლის 23 მარტის უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე დ. ვ-ს, მისი თანხმობით, საკუთრებაში გადასცა ის უძრავი ნივთი, რომელიც 2002 წლის 18 დეკემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით გასხვისებული ჰქონდა გ. ლ-ზე. დადგენილად იქნა მიჩნეული ისიც, რომ დასაჩუქრებული დ. ვ-ა არის ლ. ე-ის დედა.

გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 17 ნოემბრის განაჩენით ლ. ე-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «გ» და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ქმედებების ჩადენაში. განაჩენში აღნიშნულია, რომ ლ. ე-მა განიზრახა რა სხვისი ქონებრივი უფლებების მიღება მოტყუებით, გ. ლ-ისათვის 105 000 აშშ დოლარად მიყიდული, გარდაბნის რაიონის სოფელ .......ში არსებული სააგარაკე ბინა, რომელიც მისივე თხოვნით დროებით დაუთმო ბინის ახალმა მყიდველმა, არ დაცალა, წელიწადსა და ოთხი თვის განმავლობაში ფლობდა მას ფაქტობრივად, ხოლო თავისი განზრახვის სისრულეში მოსაყვანად და ბინაზე ქონებრივი უფლების საბოლოოდ მოსაპოვებლად 2004 წლის 23 მარტს სააგარაკე ბინა გააფორმა დედამისზე დ. ვ-ზე, რითაც მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა გ. ლ-ს.

ამდენად, ლ. ე-ის მიერ ნივთის გაჩუქებით მოსარჩელეს წაერთვა 2002 წლის 18 დეკემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეძენილი ქონების საკუთრების უფლებით რეგისტრაციის შესაძლებლობა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესს და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს და ზნეობრივ ნორმებს.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ლ. ე-სა და დ. ვ-ს შორის 2004 წლის 23 მარტს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის დადების ფაქტიც კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით შეფასდა ლ. ე-ის დანაშაულებრივ ქმედებად, წარმოადგენდა სწორედ საჯარო წესრიგის საწინააღმდეგო გარიგებას. შესაბამისად, განაჩენით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს პრეიუდიციული მნიშვნელობა უნდა მინიჭებოდა ლ. ე-ის ქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შეფასებისას.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მყიდველ გ. ლ-სა და დასაჩუქრებულ დ. ვ-ს ინტერესებს შორის კონფლიქტის დროს იმის გადასაწყვეტად, თუ რომლის ინტერესს მინიჭებოდა უპირატესობა, უნდა დადგენილიყო უკანასკნელი შემძენის, ანუ დასაჩუქრებული დ. ვ-ს კეთილსინდისიერება. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლზე, რომელიც ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკაზე დაყრდნობით კანონის ზემოთ დასახელებული მუხლის შინაარსი იმგვარად განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმა ემსახურება მხოლოდ კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესების დაცვას, ხოლო როდესაც შემძენმა იცის ან უნდა იცოდეს, რომ გამსხვისებელი არ არის ნივთის მესაკუთრე, იგი ვერ ისარგებლებს ამ მუხლით მინიჭებული დაცვის უფლებით. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დასაჩუქრებულ დ. ვ-ს, როგორც მჩუქებელ ლ. ე-ის დედას, გონივრული წინდახედულების ფარგლებში შეეძლო და უნდა სცოდნოდა კიდეც მისი ქალიშვილის მიერ სადავო ქონების გ. ლ-ზე გასხვისების შესახებ. შესაბამისად, დასაჩუქრებული დ. ვ-ა კეთილსინდისიერ შემძენად ვერ ჩაითვლებოდა (ს.ფ. 189-198).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დ. ვ-მ (წარმომადგენელი ა. მ-ე), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივებით:

სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებაში პირდაპირაა მითითებული იმის შესახებ, რომ უძრავი ქონების შემძენი საკუთრების უფლებას იძენს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციით. ამავე ხელშეკრულებიდან არ დგინდება გ. ლ-ის მიერ ლ. ე-ისათვის ნასყიდობის ფასის გადახდის ფაქტი და აღნიშნულის შესახებ არც საქმის მასალებშია მითითებული რაიმე. ნასყიდობის ხელშეკრულება საჯარო რეესტრში არ დარეგისტრირებულა, რის მიზეზადაც გ. ლ-ე მიუთითებს თავად ლ. ე-ის თხოვნას გარკვეული დროით ბინაში დარჩენის თაობაზე. გაურკვეველია, თუ რა კავშირშია ბინაში ცხოვრება ხელშეკრულების რეგისტრაციასთან ან საერთოდ, რაში სჭირდებოდა ლ. ე-ს .......ში ცხოვრება (მით უფრო ზამთრის პერიოდში), მაშინ როცა სადავო პერიოდში ბინის მშენებლობა ჯერ კიდევ არ იყო დასრულებული.

ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას საჯარო რეესტრის ჩანაწერი უზუსტო არ ყოფილა, რაზეც მოწინააღმდეგე მხარე აპელირებდა. ჩანაწერი უზუსტოდ მაშინ ითვლება, როდესაც მასში რაიმე უფლება არასწორადაა რეგისტრირებული, ანუ როდესაც რეგისტრირებული მონაცემი ნამდვილ უფლებას არ ემთხვევა, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. გ. ლ-სთან გარიგების დადებისას ლ. ე-ი სადავო ნივთის ნამდვილ, მესაკუთრეს წარმოადგენდა.

გ. ლ-ე ვერ ასაბუთებს, იგი მხოლოდ ვარაუდს გამოთქვამს იმის შესახებ, რომ დ. ვ-სათვის ბინის გასხვისების ფაქტი ცნობილი იქნებოდა, რაც ამ უკანასკნელის არაკეთილსინდისიერად მიჩნევისათვის საკმარის საფუძველს არ ქმნის.

არასწორია სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლით მოწესრიგება. კანონის დასახელებულ ნორმაში იმ გარიგებათა ბათილობაზეა საუბარი, რომლებიც თავისი შინაარსით საჯარო წესრიგს ეწინააღმდეგება. მოცემულ შემთხვევაში საკუთრივ გარიგება კი არ ყოფილა საჯარო წესრიგის საწინააღმდეგო, არამედ აღნიშნულ წესრიგს გარიგების ერთ-ერთი მხარის _ ლ. ე-ის ქმედება არღვევდა.

კასატორის მოსაზრებით, კეთილსინდისიერ შემძენთან მიმართებაში სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას თუ გავიზიარებთ, გამოდის, რომ შემძენი, რომელიც გამსხვისებლის ახლო ნათესავია, უუნარო ხდება, დაიცვას საკუთარი უფლებები და ინტერესები. «ახლო ნათესაობა» არ შეიძლება აუცილებლად გულისხმობდეს შემძენის მიერ გასხვისებული ნივთის უფლებრივი მდგომარეობის სრულყოფილ ცოდნას (ს.ფ. 222-234).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

2002 წლის 18 დეკემბერს ლ. ე-სა და გ. ლ-ს შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ლ. ე-მა გ. ლ-ს მიჰყიდა გარდაბნის რაიონში, სოფელ .......ში მდებარე მიწის ნაკვეთი მასზე მდებარე ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლით;

აღნიშნულ ქონებაზე გ. ლ-ს საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლება არ დაურეგისტრირებია;

2004 წლის 23 მარტს ლ. ე-მა დ. ვ-ს ნაჩუქრობის ხელშეკრულებით საკუთრებაში გადასცა ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება;

დასაჩუქრებული დ. ვ-ა არის მჩუქებელ ლ. ე-ის დედა;

გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 17 ნოემბრის განაჩენით ლ. ე-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის («თაღლითობა») მე-2 ნაწილის «გ» ქვეპუნქტისა და მე-3 ნაწილის «ბ» ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ქმედებების ჩადენაში. განაჩენით დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ ლ. ე-მა განიზრახა სხვისი ქონებრივი უფლებების მიღება მოტყუებით, გ. ლ-ისათვის 105000 აშშ დოლარად მიყიდული, გარდაბნის რაიონის სოფელ .......ში მდებარე სააგარაკე ბინა, რომელიც მისივე თხოვნით დროებით დაუთმო ახალმა მყიდველმა, არ დაცალა, წელიწადსა და ოთხი თვის განმავლობაში ფლობდა მას ფაქტობრივად, ხოლო თავისი განზრახვის სისრულეში მოსაყვანად და ბინაზე ქონებრივი უფლების საბოლოოდ მოსაპოვებლად 2004 წლის 23 მარტს სააგარაკე ბინა გაუფორმა დედას დ. ვ-ს, რითაც მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა გ. ლ-ს.

სადავო პერიოდში მოქმედი «მიწის რეგისტრაციის შესახებ» კანონის მე-8 მუხლის თანახმად, ყველა ხელშეკრულება, რომელიც გავლენას ახდენდა მიწაზე და მასთან დაკავშირებულ უძრავ ქონებაზე, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისათვის წარდგენილ უნდა ყოფილიყო არა უგვიანეს 30 დღისა მისი შედგენიდან. ამ ვადის გასვლის შემდეგ დოკუმენტის სარეგისტრაციოდ წარდგენისას მხარეს არ ერთმეოდა უძრავი ქონების რეგისტრაციის უფლება, თუმცა მოსაკრებლის გარდა დამატებით უნდა გადაეხადა თანხა. ამდენად, სადავო ნაჩუქრობის ხელშეკრულების დადებისას გ. ლ-ს 2002 წლის 18 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე შეძენილი უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის უფლება გაქარწყლებული არ ჰქონდა. ნაჩუქრობის ხელშეკრულების დადებით კი გ. ლ-ს წაერთვა ზემოღნიშნული უძრავი ქონების საკუთრების უფლებით რეგისტრაციის შესაძლებლობა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 17 ნოემბრის განაჩენს დ. ვ-ს მიმართ არა აქვს პრეიუდიციული ძალა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის «გ» ქვეპუნქტის საფუძველზე. ამ შემთხვევაში საქმის მასალებით დგინდება, რომ დ. ვ-ს მიმართ აღნიშნული განაჩენი არ გამოტანილა, იგი არ წარმოადგენდა ამ სისხლის სამართლის საქმეში მონაწილე პირს, განაჩენის პრეიუდიციული ძალის სუბიექტური მოქმედების ფარგლების გათვალისწინებით კი განაჩენი სავალდებულოა მხოლოდ იმ პირის მიმართ, ვის შესახებაც გამოტანილია იგი. იმავდროულად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განაჩენს პრეიუდიციული ძალა აქვს ლ. ე-თან მიმართებაში და მის მიერ სხვისი ქონებრივი უფლების მოტყუებით მისაღებად 2004 წლის 23 მარტის ხელშეკრულების დადების ფაქტი სადავო არ არის. გასათვალისწინებელია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ამ შემთხვევაში განაჩენს პრეიუდიციული ძალა მიანიჭა სწორედ ლ. ე-ის და არა დ. ვ-ს მიმართ. ამასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ლ. ე-ის მიერ ასეთი ხელშეკრულების დადება ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს.

მოცემულ შემთხვევაში საგულისხმოა ის გარემოებაც, რომ სადავო ნაჩუქრობის ხელშეკრულება დადებულია არა გარეშე პირებს, არამედ დედა-შვილს შორის. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ ლ. ე-ის დედა დ. ვ-ა ვერ მიიჩნევა კეთილსინდისიერად ლ. ე-ის მოქმედების მიმართ. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა დედაშვილური ურთიერთობა სადავო ნაჩუქრობის ხელშეკრულების მხარეებს შორის. ასეთ ურთიერთობაში, ჩვეულებრივ, ჩვენს საზოგადოებაში დედა-შვილმა იცის ერთმანეთის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ, ხოლო სხვაგვარი შემთხვევა წარმოადგენს გამონაკლისს. ის გარემოება, რომ ლ. ე-ისა და დ. ვ-ს მოცემულ კონკრეტულ დედაშვილურ ურთიერთობაში მათ ერთმანეთის ქონებრივი მდგომარეობის თაობაზე არ იცოდნენ, კერძოდ, დ. ვ-მ არ იცოდა, რომ სადავო ქონება ერთხელ უკვე გასხვისებული იყო, უნდა დაამტკიცოს კასატორმა, რომელსაც აღნიშნულის შესახებ არანაირ გარემოებაზე არ მიუთითებია. კასატორი შემოიფარგლება მხოლოდ ზოგადი მითითებით, რომ დ. ვ-მ სრულყოფილად არ იცოდა შვილის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ, კერძოდ, რომ მას ბინა გასხვისებული ჰქონდა. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ ამ გარემოების მტკიცების ტვირთი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე ამ შემთხვევაში აწევს მოწინააღმდეგე მხარეს. მხარეს შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რაც მას შეუძლია იცოდეს, ამ შემთხვევაში კი მოწინააღმდეგე მხარეს ვერ მოვთხოვთ, იცოდეს ლ. ე-ისა და დ. ვ-ს დედაშვილური ურთიერთობის კონკრეტული საკითხების შესახებ.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში დ. ვ-ს კეთილსინდისიერების ფაქტის შეფასებისას შესაძლებელია სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის გამოყენება. მართალია, სადავო ნაჩუქრობის ხელშეკრულების დადებისას ლ. ე-ი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო, მაგრამ იმავდროულად, ამ მომენტისთვის მას ხელშეკრულების საგანი გასხვისებული ჰქონდა, რის მიმართაც დასაჩუქრებული დ. ვ-ა კეთილსინდისიერად ვერ ჩაითვლება.

ამდენად, სახეზეა ხელშეკრულება, რომლის მონაწილე ერთი მხარის მიერ ამ ხელშეკრულების დადება საჯარო წესრიგის საწინააღმდეგოა, ხოლო მეორე მხარე ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერად ვერ ჩაითვლება. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ასეთ ვითარებაში არსებობს ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

დ. ვ-ს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 19 თებერვლის განჩინება;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.