ას-188-177-11 11 ივლისი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ თ. ლ-ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. მ-შვილი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებულის დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. ლ-ძემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. მ-შვილის მიმართ ქონების გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯებისა და ზიანის ანაზღაურების შესახებ შემდეგი დასაბუთებით: 2004 წლის 30 ივლისს თ.ლ.ძემ მოპასუხე მ. მ-შვილს გადასცა ბინის ნასყიდობის თანხა - 5000 აშშ დოლარი, ხოლო მან თ. ლ-ძეს გადასცა სარგებლობაში ქ. თბილისში, ...ქ. ¹8-ში მდებარე ¹34ა ბინა. მოსარჩელემ ბინაში ჩაატარა 2444 ლარის სარემონტო სამუშაოები, გაიყვანა 200 ლარის ღირებულების ბუნებრივი აირი, ტელეფონის დადგმაში დახარჯა 400 ლარი, რის შემდეგაც მ. მ-შვილმა აღარ შეასრულა 2004 წლის 30 ივლისის ხელწერილის შესაბამისად აღიარებული პირობა და უარი განუცხადა ბინის საკუთრებაში გადაცემაზე. იმის გათვალისწინებით, რომ მას და მ. მ-შვილს შორის დადებული შეთანხმება წარმოადგენდა სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის შესაბამისად, უძრავ ნივთებთან დაკავშირებით ფორმის დაუცველად დადებულ ბათილ გარიგებას. ამავე კოდექსის 987-ე მუხლის თანახმად, მას უნდა აუნაზღაურდეს ბინის კეთილმოწყობის ხარჯები. ასევე მოპასუხეს უნდა დაეკისროს 5000 აშშ დოლარის უსაფუძვლო განკარგვით მიყენებული ზიანი _ თანხის 2,5 %, სულ 7875 აშშ დოლარი.

მოპასუხე მ. მ-შვილმა სარჩელის მოთხოვნები ცნო 5000 აშშ დოლარის დაკისრების, ქონების გაუმჯობესების ხარჯების, 2444 ლარის, ბუნებრივი აირის, ტელეფონის გაყვანის ხარჯების - 600 ლარის ნაწილში, ხოლო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელემ მას ბინის ნასყიდობის თანხა შეთანხმებით გათვალისწინებული ვადის გასვლის შემდეგ გადასცა, რითაც მოპასუხეს თავად მიადგა ზიანი. ამასთან, მოსარჩელე ვერ ასაბუთებს ზიანის მიყენების ფაქტს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. ლ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მ. მ-შვილს დაეკისრა მოსარჩელე თ. ლ-ძის სასარგებლოდ 5000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის და მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად 7875 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, ასევე მოსარჩელე თ. ლ-ძის სასარგებლოდ 3044 ლარის გადახდა. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. მ-შვილმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. მ-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილება მ. მ-შვილისათვის 7875 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და სახელმწიფო ბაჟის _789 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, თ. ლ-ძის სარჩელი მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად მ. მ-შვილისათვის 7875 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, მ. მ-შვილს თ. ლ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 739.00 ლარის ნაწილის _ 323.00 ლარის ანაზღაურება, დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2004 წლის 30 ივლისს თ. ლ-ძემ მ. მ-შვილს გადასცა ქ. თბილისში, ... ¹8-ში, მდებარე ¹34ª ბინის ნასყიდობის თანხა – 5000 დოლარი. აღნიშნულ ბინაში თ. ლ-ძის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოებისა და რემონტისთვის შეძენილი მასალების საორიენტაციო საბაზრო ღირებულება 2444 ლარს შეადგენს. ბინაში ტელეფონის დადგმისა და ბუნებრივი აირის გაყვანაზე თ. ლ-ძის მიერ გაწეულმა ხარჯმა შეადგინა 600 ლარი. სადავო ბინა 2008 წლის 8 დეკემბრიდან საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია მ. მ-შვილის სახელზე.

პალატამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხე მ. მ-შვილს მოსარჩელე თ. ლ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 3044 ლარის გადახდა, მიიჩნია დასაბუთებულად ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. რაც შეეხება აპელანტის მოსაზრებას, რომ მ. მ-შვილს არ უცვნია სარჩელი ქონებისათვის გაწეული ხარჯების, 2 444 ლარის ნაწილში, პალატა არ იზიარებს და მიუთითებს პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომის ოქმზე, სადაც აღნიშნულია მოპასუხის წარმომადგენლის განმარტება, რომ მისი მარწმუნებელი სარჩელს ცნობდა 5000 აშშ დოლარის, ექსპერტიზის დასკვნის მიერ დადგენილი თანხის ნაწილში და ასევე აღიარებდა ბუნებრივი აირის, ელექტროენერგიისა და ტელეფონის შეყვანის ხარჯებს, სარჩელს კი, არ ცნობდა პროცენტის მოთხოვნის ნაწილში (ანუ 7875 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრების ნაწილში). იქვე დაფიქსირებულია თვით მოპასუხე მ. მ-შვილის განმარტებაც, რომ იგი ეთანხმებოდა თავის წარმომადგენელს. სააპელაციო საჩივრით სადავო 2444 ლარი არის სწორედ ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილი ბინაზე ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულება.

პალატამ არასწორად მიიჩნია, მ. მ-შვილისათვის თ. ლ-ძის სასარგებლოდ მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად 7875 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრება. კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით მ. მ-შვილს დაეკისრა თ.ლ-ძისათვის 5000 აშშ დოლარის დაბრუნება. პალატამ სრულად გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია მოცემულ სამართალურთიერთობაზე სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მეორე პუნქტის არასწორად შეფარდებასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ მითითებული ნორმა უნდა განიმარტოს ამ მუხლის პირველ პუნქტთან ერთად, რომელიც აღნიშნული ვალდებულების წარმოშობას უკავშირებს ქონების მიმღების ბრალს _ განზრახვას ან, უხეშ გაუფრთხილებლობას. ასეთ შემთხვევაში წარმოიშობა ვალდებულება ზიანის მიყენებისათვის და არ ქონების უსაფუძვლო შეძენის ან დაზოგვისათვის. სწორედ ზემოაღნიშნული ედება საფუძვლად განსახილველი მუხლის პირველი ნაწილის ნორმას, რომლის მიხედვითაც ქონების უსაფუძვლოდ მიმღებს ზიანის ანაზღაურებისათვის პასუხისმგებლობა მხოლოდ მაშინ დაეკისრება, თუ ქონების მიღებისას იცოდა ან უხეში გაუფრთხილებლობის გამო, უცნობი იყო ქონების სამართლებრივი საფუძვლის ხარვეზის არსებობა და ამის შესახებ მოგვიანებით შეიტყო. მოცემულ შემთხვევაში მითითებული წინაპირობები არ არსებობს, რადგან მ. მ-შვილი ვარაუდობდა, რომ მას მოსარჩელემ გადაუხადა ბინის ნასყიდობის საფასური. ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მეორე პუნქტით მოწესრიგებული ურთიერთობა, რადგან თ. ლ-ძეს მოპასუხისათვის 5000 აშშ დოლარი არ გადაუცია უნაცვალგებოდ, მან ეს თანხა მ. მ-შვილს გადასცა გარიგების საფუძველზე, რის საფუძველზეც მფლობელობაში მიიღო მოპასუხის კუთვნილი საცხოვრებელი ბინა. პალატამ მიიჩნია, რომ უსაფუძვლოა სარჩელის მოთხოვნაც მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით მითითებული თანხის იმ საპროცენტო განაკვეთის დაკისრების შესახებაც, რასაც მოსარჩელე მიიღებდა ამ თანხის ბაკში შეტანით, შესაბამისად, არასწორად იქნა გამოყენებული სამოქალაქო კოდექსის 411-ე და 412-ე მუხლებიც. პალატამ დაასკვნა, რომ უსაფუძვლოა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მ. მ-შვილს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ, ვალდებულების გარეშე თანხის განკარგვის გამო, თ. ლ-ძეს მიადგებოდა ზიანი, რადგან ის სხვაგვარად გამოიყენებდა თანხას და მიიღებდა სარგებელს იმ პირობებში, როდესაც მ. მ-შვილი ვარაუდობდა, რომ მისთვის თანხა გადაცემული იყო ნამდვილი უფლების საფუძველზე.

საააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ლ-ძემ და მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით: პალატამ დასაბუთებულად მიიჩნია სააპელაციო საჩივარი გადაწყვეტილების იმ ნაწილზე, რომლითაც მოპასუხე მ. მ-შვილს მოსარჩელე თ. ლ-ძის სასარგებლოდ დაეკისრა მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად 7875 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა. შესაბამისად, პალატამ გაიზიარა საჩივრის პრეტენზია მოცემულ სამართალურთიერთობაზე სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილის არასწორად გამოყენებასთან დაკავშირებით. პალატის აზრით, მოცემულ შემთხვევაში მითითებული წინაპირობები არ არსებობს, რადგან მ. მ-შვილი ვარაუდობდა, რომ მოსარჩელისაგან მიღებული ჰქონდა ბინის ნასყიდობის საფასური და მას სრული უფლება ჰქონდა, ევარაუდა, რომ მისთვის გადაცემული თანხა წარმოადგენდა მის საკუთრებას, შესაბამისად, იგი უფლებამოსილი იყო, განეკარგა იგი საკუთარი შეხედულებისამებრ. პალატამ თავადაც გაიზიარა პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებანი და საქმის მასალებით უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2004 წლის 30 ივლისს დადებული ბათილი გარიგების საფუძველზე თ. ლ-ძემ მ. მ-შვილს გადასცა 5000 აშშ დოლარი ბინის ნასყიდობის საფასურად, ხოლო სანაცვლოდ მას მფლობელობაში გადაეცა მ. მ-შვილის საკუთრებაში რიცხული ბინა, რომელიც დღემდე ამ უკანასკნელის საკუთრებაშია და 2010 წლის მაისიდან თ. ლ-ძის მფლობელობიდანაც გამოთავისუფლებულია. ცხადია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, გარიგების ბათილობის გამო, არ არსებობს სამართლებრივი ვალდებულება და ლ-ძემ მ-შვილს ქონება გადასცა ვალდებულების გარეშე, ანუ მ-შვილი 2004 წლის 30 ივლისიდან დღემდე სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობს ლ-ძისგან მიღებულ 5000 აშშ დოლარს და ამდენად, გარიგების დადების მომენტიდან მისთვის ცნობილი იყო, რომ მას და თ. ლ-ძეს შორის ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ იდებოდა კანონის მოთხოვნათა დაცვით, რაც ნიშნავს იმას, რომ მისთვის ცნობილი იყო გარიგების ხარვეზის შესახებ. აღნიშნულის საწინააღმდეგო თვალსაზრისი მოკლებულია იურიდიულ დასაბუთებას, რადგან ბინის საკუთრებაში გადაუცემლობა გამორიცხავს თეორიულ შესაძლებლობასაც კი, რომ გამყიდველმა ვალდებულების შეუსრულებლად მიიჩნიოს და ივარაუდოს, რომ მყიდველისაგან განხორციელებული შესრულება ნამდვილი უფლების საფუძველზე იქნა მისი მხრიდან მიღებული. არ შეიძლება გაზიარებულ იქნას სასამართლოს თვალსაზრისი, რომლითაც ჩათვალა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილით მოწესრიგებული ურთიერთობა, რადგან თ. ლ-ძეს მოპასუხისათვის 5000 აშშ დოლარის ოდენობით არ გადაუცია უნაცვალგებოდ, რადგან მან ეს თანხა მ. მ-შვილს გადასცა გარიგების (ბინის საკთრებაში და არა მფლობელობაში გადაცემის) საფუძველზე, რის საფუძველზეც მფლობელობაში მიიღო მოპასუხის კუთვნილი საცხოვრებელი ბინა. რა თქმა უნდა, არ შეიძლება იმ ფაქტობრივი გარემოების უარყოფა, რომ ლ-ძემ ამ ბათილი გარიგების საფუძველზე მ-შვილისაგან არა საკუთრებაში, არამედ მფლობელობაში მიიღო ბინა, მაგრამ აღნიშნული არ წარმოადგენს მისგან მ-შვილისათვის გადაცემული ქონების ადეკვატურ და ტოლფას ნაცვალგებას და ამ თვალსაზრისით, ნათლად ჩანს არსებითი განსხვავება თ. ლ-ძის მიერ მიღებულ და მ. მ-შვილის მიერ ამ უკანასკნელისაგან არამართლზომიერად მიღებულ სიკეთეს შორის. პალატის აზრით, მ-შვილს სრული უფლება ჰქონდა, ევარაუდა, რომ მისთვის გადაცემული თანხა წარმოადგენდა მის საკუთრებას და იგი უფლებამოსილი იყო, განეკარგა იგი მაშინ, როდესაც ანალოგიური (განკარგვის) უფლებით არ აღიჭურვა თ. ლ-ძე და, სამწუხაროდ, იგი უბრალო ვარაუდის დონეზეც ვერ დაუშვებდა ამ ქონების განკარგვის შესაძლებლობას. პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმებისას სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი, მაშინ, როდესაც ახალი გადაწყვეტილების მიღებისას თავად შემოიფარგლა მხოლოდ პროცესუალურ ნორმებზე მითითებით და ისე უარყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების საფუძვლად მიჩნეული მატერიალური სამართლის ნორმები, რომ თავად არ გამოუყენებია მატერიალური სამართლის არც ერთი ნორმა. შესაბამისად, გაუგებარია, პალატამ განსახილველი ურთიერთობა საერთოდ განაკუთვნა თუ არა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებით(სამოქალაქო კოდექსის 976-ე–991-ე მუხლები) მოსაწესრიგებელ დავათა კატეგორიას. მატერიალური სამართლის ნორმების გამოყენების გარეშე დასაბუთება კი, იმდენად არასრულია, რომ მართლაც შეუძლებელია გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება. მართალია, პალატამ მიუთითა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილით მოწესრიგებული ურთიერთობა, მაგრამ არ მიუთითა იმ ნორმაზე, რომლითაც უნდა მოწესრიგდეს ეს ურთიერთობა. უფრო მეტიც, მან მიუთითა, რომ მოცემული ნორმა აუცილებლად უნდა განიმარტოს ამ მუხლის პირველ ნაწილთან ერთობლიობაში, მაგრამ ასეთ შემთხვევაშიც, თუნდაც გაზიარებულ რომ იქნას პალატის ზემოხსენებული თვალსაზრისი, გაუგებარია, სასამართლომ მის მიერვე მოხმობილი ნორმის საფუძველზე შეფასების მიღმა რატომ დატოვა ისეთი ფაქტობრივი გარემოება, რაც საქმის მასალებში იყო წარმოდგენილი. მოცემული გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სახელდობრ, სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი, 979-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი და 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, ანუ სამართლის ის ნორმები, რომლებიც არეგულირებს განსახილველ სამართლებრივ ურთიერთობას. კონდიქციური ვალდებულების ძირითადი შინაარსი არ შემოიფარგლება მხოლოდ უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების უკან დაბრუნებით და ე.წ პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით, როგორც ამას პალატა განმარტავს, არამედ კრედიტორის მოთხოვნა ამ შემთხვევაში გაცილებით ფართოა და იგი ერთობლივად მოიცავს უსაფუძვლოდ მიღებულისა და მასთან დაკავშირებული ყოველგვარი შემოსავლის ოდენობას. კონკრეტულ შემთხვევაში სადავო ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, ყურადღებას ვამახვილებთ სამოქალაქო კოდექსის 979-ე მუხლის 1-ლ და მე-2 ნაწილებზე, რომლებიც ითვალისწინებენ როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის უფლებააღდგენით (მათ შორის საკომპესაციო), ასევე საჯარიმო ფუნქციებს. ამ შემთხვევაში აღნიშნული პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის, ზემოაღნიშნულის გარდა, უნდა არსებობდეს უსაფუძვლოდ მიღებული ქონებით შეძენილი, მიღებული სარგებელი იურიდიული პასუხისმგებლობის, ე.წ საჯარიმო და უფლებაღდგენით ფუნქციას ზემოხსენებული ნორმის გარდა, ასევე ითვალისწინებს სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის უმთავრესი განსხვავება მდგომარეობს იმაში, რომ მისი რეალიზაციისას დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ის სარგებელი, რომელიც მიმღებმა ვერ მიიღო მეურნეობის არასათანადო გაძღოლის გამო და ამაში მიმღებს მიუძღვის ბრალი. კონკრეტულ შემთხვევაში მხედველობაში მისაღებია ის შემოსავალი, რომელიც უნდა მიღებულიყო სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შემთხვევაში. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. თ. ლ-ძისაგან მიიღო რა თანხა, მ. მ-შვილს თავად უნდა ეზრუნა იმაზე, რომ აღნიშნულის უნიკალური თვისება გამოეყენებინა სწორად და შესაბამისი სარგებელიც უნდა მიეღო, რაც განსახილველ შემთხვევაში ეჭვგარეშეა, რომ მიიღო კიდეც და ამავე მიზეზით დღემდე არ აბრუნებს თანხას, თუმცა ამის არარსებობის შემთხვევაშიც ის ვერ მოიხსნის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული იმპერატიული ხასიათის მქონე დანაწესით განსაზღვრულ პასუხისმგებლობას. ზუსტად ამ ქმედების შედეგად არმიღებული შემოსავალი, რაც უნდა მიღებულიყო ფულადი სახსრების სათანადო გაძღოლის გზით, წარმოადგენს თ. ლ-ძისათვის მიყენებულ ზიანს. ამრიგად, განსახილველი ნორმა განსხვავდება უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი საერთო მიზნისაგან. აღნიშნული ნორმა ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც უსაფუძვლოდ გამდიდრებულ პირს ეკისრება არმიღებული ქონების ანაზღაურებაც. 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული პროცენტი წარმოადგენს უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის სარგებელს მისი სწორად გამოყენების შემთხვევაში და ამდენად, განსახილველ საკანონმდებლო დანაწესთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატის განმარტება აბსოლუტურად არასწორია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. ლ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება და მ. მ-შვილს თ. ლ-ძის სასარგებლოდ დაეკისროს მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად 7875 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

მოცემული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს კანონის არასწორი განმარტება(სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი პუნქტის “გ” ქვეპუნქტი), რის შედეგადაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი, კერძოდ:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო და კასატორს სადავოდ არ გაუხდია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2004 წლის 30 ივლისს თ. ლ-ძემ მ. მ-შვილს გადასცა ქ. თბილისში, ... ქ. 8-ში, ¹34ª ბინის ნასყიდობის თანხა – 5000 აშშ დოლარი. აღნიშნულ ბინაში თ. ლ-ძის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოებისა და რემონტისთვის შეძენილი მასალების საორიენტაციო საბაზრო ღირებულება 2444 ლარს შეადგენს. ბინაში ტელეფონის დადგმისა და ბუნებრივი აირის გაყვანაზე თ. ლ-ძის მიერ გაწეულმა ხარჯმა შეადგინა 600 ლარი. სადავო ბინა 2008 წლის 8 დეკემბრიდან საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია მ. მ-შვილის სახელზე.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მეორე პუნქტით მოწესრიგებული ურთიერთობა, რადგან თ.ლ-ძეს მოპასუხისათვის 5000 აშშ დოლარი არ გადაუცია უნაცვალგებოდ, მან ეს თანხა მ.მ-შვილს გადასცა გარიგების საფუძველზე, რის საფუძველზეც მფლობელობაში მიიღო მოპასუხის კუთვნილი საცხოვრებელი ბინა. პალატამ მიიჩნია, რომ უსაფუძვლოა სარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით მითითებული თანხის იმ საპროცენტო განაკვეთის დაკისრების შესახებაც, რასაც მოსარჩელე მიიღებდა ამ თანხის საბანკო დაწესებულებაში განთავსებით. შესაბამისად, არასწორად იქნა გამოყენებული სამოქალაქო კოდექსის 411-ე და 412-ე მუხლებიც. პალატამ დაასკვნა, რომ მ. მ-შვილი ვარაუდობდა, რომ მისთვის თანხა გადაცემული იყო ნამდვილი უფლების საფუძველზე, შესაბამისად, იგი ვერ გაითვალისწინებდა, რომ ვალდებულების გარეშე თანხის განკარგვის გამო, თ.ლ-ძეს მიადგებოდა ზიანი.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნულ დასკვნას და მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებით განმარტავს, რომ მოდავე მხარეთა შორის ფორმის დაუცველად დადებული უცილოდ ბათილი გარიგების შედეგად წარმოშობილია კანონისმიერი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა (სამოქალაქო კოდექსის 59-ე, 316-317-ე მუხლები), რომლის ძალითაც მხარეები ვალდებული არიან, აღადგინონ პირვანდელი მდგომარეობა და ერთმანეთს დაუბრუნონ ის, რაც მათ არარა გარიგებით მიიღეს. ასეთ სამართლებრივ შედეგს ითვალისწინებს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია, მოსთხოვოს ვითომ- კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება, გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო, არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

მსგავს საკითხზე _ უსაფუძვლო გამდიდრების შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებაზე საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია პრაქტიკა, ხოლო გასაჩივრებული სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, ამასთან გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს დადგენილი პრაქტიკის საწინააღმდეგო კანონიერ დასაბუთებას, რაც მისი გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველია.

საკასაციო სასამართლო მოცემულ შემთხვევაში უთითებს 2007 წლის 20 ივნისის ¹ ას-24-379-07 განჩინებაზე, რომლითაც მსგავს დავაზე დასაბუთდა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მე-2 წინადადებით გათვალისწინებულ ფულად ვალზე პროცენტის გადახდის ვალდებულება იმპერატიულია, რაც დაკავშირებულია ამ ნივთის (ფულის) თავისებურებებთან. ამ ქონების (ფულის) უნიკალური თვისებიდან გამომდინარე, ივარაუდება, რომ ფულად საშუალებებს ყოველთვის შეუძლია, მოუტანონ სარგებელი მის მესაკუთრეს. ამდენად, ისეთი ქონების მიღების დროს როგორიცააFფული, უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის მიხედვით, მისმა მიმღებმა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უნდა დაადასტუროს, რომ ამ ქონებამ (ფულმა) მას არანაირი სარგებელი არ მოუტანა, რაშიც მას ბრალი არ მიუძღვის ანუ მისთვის შეუძლებელი იყო ამ ქონებიდან სარგებლის მიღება. წინააღმდეგ შემთხვევაში ივარაუდება, რომ შესაძლებელი იყო ფულად სახსრებს მოეტანა მიმღებისათვის სარგებელი, რაც მან ბრალეულად არ მიიღო მისი არასათანადოდ გაძღოლის შედეგად.

ყოველგვარ დასაბუთებასაა მოკლებული სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მეორე პუნქტით მოწესრიგებული ურთიერთობა, რადგან თ.ლ-ძეს მოპასუხისათვის 5000 აშშ დოლარი არ გადაუცია უნაცვალგებოდ, მან ეს თანხა მ. მ-შვილს გადასცა გარიგების საფუძველზე, რის საფუძველზეც მფლობელობაში მიიღო მოპასუხის კუთვნილი საცხოვრებელი ბინა. მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ თანხის გადაცემა უძრავი ნივთის ნასყიდობის მიზნით განხორციელდა, თუმცა ნასყიდობაზე შეთანხმება გარიგებისთვის კანონით სავალდებულო წერილობითი ფორმის დაცვის გარეშე შედგა. სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, თ. ლ-ძეს უძრავ ნივთზე საკუთრება არ შეუძენია, რის გამოც მხარეთა ზეპირი შეთანხმება ნივთის ნასყიდობაზე ბათილია.

სამოქლაქო კოდექსის 981-ე მუხლის პირველი ნაწილით, თუ მიმღებმა მიღებისას იცოდა ან უხეში გაუფრთხილებლობის გამო მისთვის უცნობი იყო სამართლებრივი საფუძვლის ხარვეზის არსებობა და ამის შესახებ მოგვიანებით შეიტყობს, ან გადაცემის თაობაზე მოთხოვნა მიღებულია სასამართლო წარმოებაში, მაშინ მიმღებს ეკისრება პასუხისმგებლობა ხარვეზის თაობაზე ცნობების მიღების ან სასამართლო წარმოებაში გადაცემის დროიდან 979-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების, 980-ე მუხლის, ასევე ქვემოთ მოყვანილი წესების საფუძველზე.

აღნიშნული ნორმა არაუფლებამოსილ მიმღებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას აკისრებს მაშინ, როდესაც სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე სხვისი ქონებრივი სიკეთის დაუფლებისას იცოდა ან უხეში გაუფრთხილებლობით არ იცოდა მიღებული სამართლებრივი საფუძვლის ხარვეზიანობა. შესაბამისად, მ. მ-შვილს თანხის გადაცემისთანავე უნდა სცოდნოდა უძრავი ნივთის შეძენისათვის კანონით იმპერატიულად დადგენილი სავალდებულო წინაპირობების (გარიგების წერილობითი ფორმა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია) დაუცველად დადებული გარიგების საფუძველზე მიღებული ფულის არაკანონიერება. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მ. მ-შვილს არ გააჩნდა რაიმე საფუძველი, ევარაუდა, რომ სადავო თანხა ნამდვილი უფლების საფუძველზე იყო გადაცემული. ამ დასკვნას ადასტურებს მოცემულ საქმეზე უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ მ. მ-შვილს 2004 წლის 30 ივლისიდან მიღებული აქვს თ. ლ-ძისგან ბინის ნასყიდობის 5000 აშშ დოლარი, სადავო ბინა კი 2008 წლის 8 დეკემბრიდან საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია მ. მ-შვილის სახელზე.

ამდენად, მ. მ-შვილს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ ვალდებულების გარეშე თ. ლ-ძის ქონების, ფულის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე განკარგვის გამო, თ. ლ-ძეს მიადგებოდა ზიანი, ხოლო მ.მ-შვილი სხვისი ქონებით _ ფულით უკანონო სარგებლობით უსაფუძვლოდ გამდიდრდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, თ. ლ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში, ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება და მ. მ-შვილს თ. ლ-ძის სასარგებლოდ დაეკისროს მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად 7875 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

თ. ლ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

მ. მ-შვილს თ. ლ-ძის სასარგებლოდ დაეკისროს 7875 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი.

მ. მ-შვილს დაეკისროს თ. ლ-ძის სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 709 ლარის გადახდა.

საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.