ას-842-893-2011 29 ივლისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მ. სულხანიშვილი, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ გ.ს-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ა.რ-ო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 17 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 25 აგვისტოს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა ა.რ-ომ მოპასუხეების _ გ., გ., ა. და ა. ს-ების მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მისი კუთვნილი მოძრავი ნივთების, რომლებიც სავალდებულო წილის სახით აწ გარდაცვლილი მამის, ლ. ს-ისაგან მემკვიდრეობით მიიღო, გამოთხოვა მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან (ტომი 2, ს.ფ. 2-12).

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ა.რ-ოს სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: გ.ს-ის, გ. ს-ის, ა. ს-ისა და ა. ს-ის მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა ქ.ბათუმში, ... ბინა ¹1-ში არსებული შემდეგი მოძრავი ნივთები: ა. ე.წ. ,,სტენკა” _ 1 ცალი; ბ. ხის დიდი მაგიდა – 1 ცალი; გ. ხის პატარა მაგიდა – 1 ცალი; დ. რბილი სავარძელი – 2 ცალი; ე. საყვავილე _ 1 ცალი; ვ. ე.წ. ,,სტენკაში” მოთავსებული ოქროსფერი ყავის სერვისი; ზ. მისაღები ოთახის ჭაღი; თ. ფირფიტების საკრავი რადიო, დანარჩენი ნივთების გამოთხოვაზე მოსარჩელეს ეთქვა უარი, ნაწილობრივ გაუქმდა მოცემულ საქმეზე ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 11 აგვისტოს განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა მოეხსნა ბათუმში, ... მდებარე ბინა ¹1-ში არსებულ შემდეგ მოძრავ ნივთებს: ა. ხის პატარა კარადა – 1 ცალი; ბ. გასაშლელი დივანი – 1 ცალი; გ. ტელევიზორი ,,შA”; დ. მისაღები ოთახის სკამები – 3 ცალი; ე. საყვავილე _ 1 ცალი; ვ. საძინებლის 2 კარადა; ზ. ტანსაცმლის კარადა – 1 ცალი; თ. ხის საწოლი – 1 ცალი; ი. სამზარეულოს კარადა; კ. რუსული წარმოების მაცივარი _ ,,სარატოვი”; ლ. რუსული წარმოების გაზქურა (ტომი II, ს.ფ. 153-160, 162-164).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს გ., გ.,, ა. და ა. ს-ებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი II, ს.ფ. 167-177).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 17 მარტის განჩინებით გ., გ.,, ა. და ა. ს-ების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი აგრემოებები:

2004 წლის 31 მარტს გარდაიცვალა ლ. ს-ი, რომელიც არის ა.რ-ოს მამა;

ლ. ს-ის სახელზე ირიცხებოდა ქ.ბათუმში, ... მდებარე ბინა ¹1;

2004 წლის 15 ოქტომბერს ლ. ს-ის მთელი დანაშთი ქონება ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მიიღო მისმა ძმამ გ.ს-მა;

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით ა.რ-ოს სარჩელი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა 2004 წლის 15 ოქტომბრის ¹... ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობა ქ.ბათუმში, ...მდებარე ბინა ¹1-ის 1/2½ნაწილზე, ა.რ-ოს გაუგრძელდა სამკვიდროს მიღების ვადა და იგი ცნობილი იქნა ლ. ს-ის სამკვიდროს - ქ.ბათუმში, ... მდებარე ბინა ¹1-ის 1/2½ნაწილზე მემკვიდრედ. მითითებული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში;

საჯარო რეესტრის 2010 წლის 14 ივნისის ამონაწერით სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.ბათუმში ... მდებარე ბინა ¹1-ის თანამესაკუთრეა გ.ს-ი;

სააპელაციო სასამართლომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხული მოწმეების, ნ.გ-ას, მ.მ-ის ჩვენებებით, მხარეთა ახსნა-განმარტებებით დადგენილად მიაჩნია, რომ სარჩელში დასახელებული ნივთები ეკუთვნოდა გარდაცვლილ ლ. ს-ს, რომელიც მოსარჩელემ მემკვიდრეობით მიიღო;

დადგენილია, რომ სადავო მოძრავი ქონება იმყოფება მოპასუხეთა მფლობელობაში და ა.რ-ოს ხელი ეშლება მათ სარგებლობაში ;

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწვეტილების დასაბუთებას იმის თაობაზე, რომ გ.ს-ი და ა.რ-ო ლ. ს-ის სამკვიდროს უძრავ-მოძრავი ქონების მემკვიდრეები და თანამესაკუთრეები არიან და რომ, სადავო მოძრავი ნივთები მათ შორის უნდა გაიყოს თანაბრად, რის გამოც ნაწილი ქონებისა გამოთხოვილ უნდა იქნეს მოპასუხეთა მფლობელობიდან.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია: ფაქტები რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. მოცემულ შემთხვევაში, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებით და მითითებული საპროცესო ნორმის შესაბამისად, დგინდებოდა, რომ მხარეები _ გ.ს-ი და ა.რ-ო ლ. ს-ის სამკვიდროს უძრავ-მოძრავი ქონების თანაბარი წილის მემკვიდრეები და თანამესაკუთრეები არიან. ამიტომ, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სადავო ნივთები მათ შორის კანონშესაბამისად გაიყო თანაბრად და გამოთხოვილ იქნა მოპასუხეთა მფლობელობიდან საქალაქო სასამართლოს მიერ.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იმის მიუხედავად, თუ ვინ იყო ლ. ს-ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონებისა და ამ სახლში განთავსებული მოძრავი ნივთების უშუალო შემძენი – თავად ლ. ს-ი თუ მისი მამკვიდრებელი ა. ს-ი (ლ. ს-ის მამა) ქონებაზე სამკვიდროს გახსნის დღიდან, რაკიღა სამკვიდრო მიიღო და აღირიცხა ლ. ს-ის სახელზე, სწორედ ის ითვლებოდა სამკვიდროს ანუ სადავო ქონების მესაკუთრედ. საქმეზე დადგინდა, რომ სამკვიდრო ქონება თავის მხრივ ლ. ს-მა ძმას, მოპასუხე გ.ს-ს უანდერძა.

სამოქალაქო კოდექსის 1344-ე მუხლის თანახმად, ფიზიკურ პირს შეუძლია სიკვდილის შემთხვევისათვის თავისი ქონება ან მისი ნაწილი ანდერძით დაუტოვოს ერთ ან რამდენიმე პირს, როგორც მემკვიდრეთა წრიდან, ისე გარეშე პირებსაც. ამავე კოდექსის 1371-ე მუხლით გათვალისწინებულია, რომ მამკვიდრებლის შვილებს, მშობლებსა და მეუღლეს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად, ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდათ (სავალდებულო წილი). სავალდებულო წილის მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან. სამოქალაქო კოდექსის 1374-ე მუხლის მიხედვით, თითოეული მემკვიდრის სავალდებულო წილის განსაზღვრისას, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ყველა კანონით მემკვიდრე, რომლებიც მოწვეული იქნებოდნენ სამკვიდროს მისაღებად, ანდერძი რომ არ ყოფილიყო. სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის შესაბამისად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. სამოქალაქო კოდექსის 1452-ე მუხლის თანახმად, მემკვიდრეობის გაყოფა ხდება სამკვიდროს მიმღები მემკვიდრეების შეთანხმებით იმ წილის კვალობაზე, რაც თითოეულ მათგანს კანონით ან ანდერძით ერგებათ. ამავე კოდექსის 1454-ე მუხლის მიხედვით, თითოეულ მემკვიდრეს შეუძლია მოითხოვოს თავისი წილის გამოყოფა ნატურით როგორც მოძრავი, ისე უძრავი ქონებიდან, თუ ასეთი გამოყოფა შესაძლებელია ან აკრძალული არ არის კანონით. სამოქალაქო კოდექსის 1469-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროს გაყოფის თაობაზე თანამემკვიდრეებს შორის შეუთანხმებლობისას დავას განიხილავს სასამართლო, რომელმაც ქონების გაყოფისას მხედველობაში უნდა მიიღოს გასაყოფი ქონების ხასიათი, თითოეული თანამემკვიდრის საქმიანობა და სხვა კონკრეტული გარემოებები.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ გ.ს-ი და ა.რ-ო იყვნენ ლ. ს-ის სამკვიდროს უძრავ-მოძრავი ქონების მემკვიდრეები და თანამესაკუთრეები. ა.რ-ო ცნობილი იქნა ლ. ს-ის სამკვიდროს, ქ.ბათუმში, ... მდებარე ბინა ¹1-ის 1/2½ნაწილზე მემკვიდრედ. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლის შესაბამისად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო ნივთზე მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამავე კოდექსის 170-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუკი ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

რამდენადაც მოსარჩელის მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი არ იყო ქ.ბათუმი, ხოლო მოპასუხეები მუდმივად ცხოვრობენ ქ.ბათუმში, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ნივთების მიკუთვნებისას მათი განაწილება საქალაქო სასამართლომ სამართლიანად და გონივრულად გადაწყვიტა და არ არსებობდა მისი გაუქმების სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივარი არ დააკმაყოფილა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა (ტომი II, ს.ფ. 214-225).

სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 17 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ.ს-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივრის თანახმად, საქმეზე არ დგინდება, რომ სადავო ნივთები წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ მემკვიდრეობით მიღებულ ქონებას. სასამართლომ, ფაქტობრივად განახორციელა ნივთების გაყოფა (მიკუთვნება) და არა გამოთხოვა, რასაც მოითხოვდა მოსარჩელე. ნივთების გაყოფისას სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია მათი რეალური საბაზრო ღირებულება და ფუნქციონალური დანიშნულება. მოსარჩელე ვერანაირად ვერ ასაბუთებს, რომ აღნიშნული ნივთები იმყოფება მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობაში. იგი ცდილობდა მოწმეთა ჩვენებებით დაემტკიცებინა სარჩელის საფუძვლიანობა, თუმცა მათი მეშვეობით აღნიშნული მიზანი ვერ იქნა მიღწეული. მოწმეებმა სასამართლოს ვერ დაუდასტურეს, რომ მოძრავი ნივთები წარმოადგენდა ლ. ს-ის საკუთრებას;

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებისას არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1433-ე, 1452-ე, 1454-ე და 1469-ე მუხლები. ამასთან, სასამართლომ არასწორად მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტზე, ვინაიდან აღნიშნული სასამართლო გადაწყვეტილება შეეხება სამკვიდრო მოწმობის ბათილობას და არა სამკვიდრო მასას. სასამართლო გადაწყვეტილებაში არ არის ასახული მოსაზრებები, რის შედეგადაც სასამართლოს ჩამოუყალიბდა გარკვეული შინაგანი რწმენა ამა თუ იმ საკითხთან მიმართებით (ტომი II, ს.ფ. 227-234).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 5 ივლისის განჩინებით გ.ს-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ.ს-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას გ.ს-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 300 ლარი, მათ შორის, 14.06.2011წ. გადახდილი 200 ლარი და 29.06.2011წ. გადახდილი 100 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ.ს-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ გ.ს-ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 300 ლარი, მათ შორის, 14.06.2011წ. გადახდილი 200 ლარი და 29.06.2011წ. გადახდილი 100 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.