ას-849-900-2011 11 ივლისი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებლი),

პ. ქათამაძე, ბ. ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ შპს “თ-ი”

მოწინააღმდეგე მხარე _ ზ. ზ-ია

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 24 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

ზ. ზ-იამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს “თ-ის” მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: 2008 წლის 19 მაისს, ზ. ზ-იას კუთვნილი ავტომანქანა “ფორდი”, რომელსაც მართავდა მოსარჩელის მეგობარი ი. ც-ძე, დაახლოებით 22 საათზე, შეეჯახა გზის მარჯვენა მხარეს, სავალ ნაწილზე სარემონტო სამუშაოებისათვის დაყრილ “ხრეშს”, რის შედეგადაც ავტომანქანა ამოტრიალდა. ავტომანქანის დაზიანების შედეგად მოსარჩელემ მიიღო მატერიალური ზიანი, რაც, ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, შეადგენს 12 000 ლარს. გზის სავალი ნაწილის სარემონტო-სარეაბილიტაციო სამუშაოებს აწარმოებდა მოპასუხე შპს “თ-ი”, რომლის დირექტორმა უარი განაცხადა ზიანის ანაზღაურებაზე.

მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხემ დაარღვია “საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ” კანონის 21-ე მუხლის მე-15 პუნქტის მოთხოვნები, რომლის თანახმადაც საგზაო სამუშაოების წარმოების ადგილას, თანაც ღამის საათებში, აუცილებლად უნდა ყოფილიყო შესაბამისი მიმანიშნებელი და შესაღობი მოწყობილობა, დამატებით სასიგნალო ნათურები, რაც მძღოლს აუწყებს სახიფათო უბანთან მიახლოებას, რათა ამ უკანასკნელს მიეცეს შესაძლებლობა, წინასწარ მიიღოს შესაბამისი ზომები, შეანელოს ან შეწყვიტოს მოძრაობა, რითაც თავიდან იქნება აცილებული ავტოსაგზაო შემთხვევა. აღნიშნული დარღვევის გამო, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, მოპასუხე ვალდებულია, აანაზღაუროს მისი ბრალით გამოწვეული ზიანი. მოსარჩელემ მოითხოვა, მოპასუხეს დაეკისროს მატერიალური ზიანის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის მართებულებას ამყარებს ექსპერტიზის დასკვნაზე და თბილისის საპატრულო პოლიციის მთავარი სამმართველოს გადაწყვეტილებაზე, რომლის მიხედვითაც თითქოს სამართალდამრღვევ ი. ც-ძეს არ შეეძლო ავტოსაგზაო შემთხვევის თავიდან აცილება. ფაქტობრივად დადგენილია, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის მონაკვეთში ნამდვილად დაყენებული იყო საგზაო გამაფრთხილებელი ნიშნები, ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოიწვია ი. ც-ძის მიერ საგზაო მოძრაობის წესების დარღვევამ, კერძოდ, გადაჭარბებულმა სიჩქარემ და არასწორმა გადასწრებამ. დადგენილია ის, რომ აღნიშნულ მონაკვეთში, სადაც ყრია “ხრეშის” გროვა, დღე-ღამის განმავლობაში მოძრაობს ათასობით ავტომობილი, მაგრამ ასეთი შემთხვევა აღნიშნული მიზეზით არ მომხდარა. ის ფაქტი, რომ მძღოლი ფხიზელი მართავდა ავტომობილს, არ გამორიცხავს მისგან საგზაო მოძრაობის წესების დარღვევას. ამასთან, მძღოლები ფაქტობრივად ინფორმირებული არიან, რომ საქართველოს მთელ რიგ გზებზე მიმდინარეობს გზების სარეაბილიტაციო სამუშაოები, სადაც დაშვებულ ადგილებზე ყრია “ხრეშის” გროვები, მაგრამ ამ მიზეზით საგზაო შემთხვევები არ დაფიქსირებულა. მოპასუხე მხარეს მოსარჩელისათვის ზიანი არ მიუყენებია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ზ. ზ-იას სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხე შპს “თ-ს” დაეკისრა 12000 ლარის გადახდა ზ. ზ-იას სასარგებლოდ, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “თ-მ”.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 24 მარტის განჩინებით შპს “თ-ის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანა “ფორდი’’ 2008 წლის 19 მაისის ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა. ავტომანქანა, რომელსაც მართავდა ი. ც-ძე, მსვლელობის დროს შეეჯახა გზის მარჯვენა მხარეს, სავალ ნაწილზე სარემონტო სამუშაოებისათვის დაყრილ ღორღს (“ხრეშს”), რის შედეგად ავტომანქანა ამოტრიალდა. ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოიწვია იმ გარემოებამ, რომ შემთხვევის დროს სავალ ნაწილზე დაყრილი ღორღის გროვამდე არ იდგა შესაბამისი გამაფრთხილებელი საგზაო ნიშნები. ავტოსაგზაო შემთხვევის ადგილას საგზაო-სარემონტო სამუშაოებს აწარმოებდა შპს “თ-”.Aავტოსაგზაო შემთხვევაში მძღოლ ი. ც-ძეს ბრალი არ მიუძღვის. 2008 წლის 19 მაისის ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მოსარჩელეს მიადგა 12 000 ლარის ზიანი.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის, ამავე კოდექსის 317-ე მუხლისა და 992-ე მუხლის თანახმად, მიიჩნია, რომ დელიქტით გამოწვეული ზიანის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების მოპასუხისათვის დასაკისრებლად უნდა არსებობდეს ,,სამართალდარღვევის’’ შემადგენლობა, რომლის შემადგენელ ელემენტს წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ მოპასუხე არის სათანადოდ შერჩეული, ვინაიდან დადგენილია, რომ სარემონტო სამუშაოებს ატარებდა შპს “თ-ი”, ამიტომ სწორედ მას უნდა დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება. სასამართლომ მიიჩნია, რომ “საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ” საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის დანაწესი უნდა განიმარტოს ისე, რომ სადავო შემთხვევაში პასუხისმგებელი პირი არის ის იურიდიული პირი, რომელიც აწარმოებს სარემონტო სამუშაოებს.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მართებულად იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 992-ე, მუხლებით, ასევე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით და “საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ” საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-15 ნაწილით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლში მოცემულია დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლები, კერძოდ, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. გამომდინარე იქიდან, რომ მოპასუხემ, რომელიც აწარმოებდა სამუშაოებს გზაზე, ვერ უზრუნველყო სამუშაოთა წარმოებისას უსაფრთხოების დაცვა (დაყრილ ღორღთან არ განათავსა შესაბამისი საგზაო ნიშნები), რამაც გამოიწვია 2008 წლის 19 მაისის ავტოსაგზაო შემთხვევა და მოსარჩელის მანქანის დაზიანება, მან უნდა აანაზღუროს ზიანი.

აღნიშნულ განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა შპს “თ-ის” დირექტორმა თ. წ-ელმა და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი საფუძვლებით: 2008 წლის 19 მაისს მოწინააღმდეგე მხარის, ზ. ზ-იას, საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა. ავტომანქანაში ისხდნენ ნასვამ მდგომარეობაში მყოფი ავტომანქანის მესაკუთრე ზ. ზ-ია და მისი მეგობარი ი. ც-ძე. შემთხვევის ადგილზე გამოცხადებულმა პატრულ-ინსპექტორმა შეამოწმა არა ავტომანქანის მესაკუთრე, არამედ მისი თანამგზავრი ი. ც-ძე, ამასთან ვერ განმარტა, თუ რატომ არ შეამოწმა სიმთვრალე-სიფხიზლის დასადგენად მანქანის მესაკუთრე და რატომ შეამოწმა ი. ც-ძე, აგრეთვე, რატომ არ გაარკვია, ვინ იჯდა მანქანის საჭესთან. ავტოსაგზაო შემთხვევამდე დაახლოებით ორი კვირის განმავლობაში და მის შემდეგაც საგზაო შემთხვევის მონაკვეთში საგზაო სარეაბილიტაციო სამუშაოებს აწარმოებდა შპს „თ-ი“, რომელსაც გზის სავალი ნაწილის I-ლი ზოლის ბორდიურთან დაახლოებით 50 სმ-ის მოშორებით დაყრილი ჰქონდა საგზაო-სარეაბილიტაციო სამუშაოების საწარმოებლად მოტანილი ღორღი. გზის ცალმხრივ სამოძრაო ზოლის სიგანე შეადგენდა 14 მეტრს. მოძრაობა მიმდინარეობდა ოთხ ზოლად. ზ. ზ-იამ და ი. ც-ძემ ავტოსაგზაო შემთხვევის გამომწვევ მიზეზად მიუთითეს ისეთ გარემოებებზე, რომელიც აშკარად ეჭვს ბადებს, კერძოდ, განმარტეს, რომ გზაზე ღორღის გროვა შენიშნეს მასთან მიახლოებამდე 3-5 მეტრით ადრე, რის გამოც ვერ შესძლეს ავარიის თავიდან აცილება. ხილვადობის შესამოწმებლად რომ ჩატარებულიყო სათანადო ექსპერიმენტი, იოლად დადგინდებოდა, რომ მათი ალიბი შეთხზულია და არაფერი აქვთ საერთო სინამდვილესთან.

სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნით ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება განისაზღვრა დაახლოებით 12 ათასი ლარით, ავარიის მოხდენამდე არსებული ტექნიკური მდგომარეობის გათვალისწინებით. შესაბამისად, დამატებით განისაზღვრა ავარიის შემდეგ დაზიანებული ავტომანქანის ნარჩენი ღირებულება. ამასთან, იმ შემთხვევაში, თუ შპს „თ-ს” გადასახდელად დაეკისრებოდა 12 ათასი ლარის გადახდა, თუ ამაზე თანახმა იქნებოდა ეს უკანასკნელი, მაშინ დაზიანებული ავტომანქანა საკუთრებაში უნდა გადასცემოდა შპს „თ-ს”. სასამართლომ არ დააკმაყოფილა არც ერთი შუამდგომლობა, არ შეაფასა მათ მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები. სასამართლომ საქმის განხილვისას სრულყოფილად არ გამოიკვლია და არ დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, სათანადოდ არ შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, რითაც აშკარად დაარღვია შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის პრინციპი, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია. სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, რომლის მიხედვითაც სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. პალატამ ყოველგვარი კრიტიკული შეფასების გარეშე მიიღო სარწმუნოდ ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც მთლიანად დამყარებულია მოწინააღმდეგე მხარის მიერ შეთხზულ ფაქტებსა და მოსაზრებებზე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების ეტაპზე მხარეებმა წარმოადგინეს მორიგების აქტი და იშუამდგომლეს მისი დამტკიცება შემდეგი პირობებით:

1. შპს „თ-ის” დირექტორი თ. წ-ელი ზ. ზ-იას გადაუხდის 8500 (რვა ათას ხუთას) ლარს, ამ მორიგების აქტზე ხელმოწერიდან 3,5 თვის განმავლობაში, მაგრამ არა უგვიანეს 30 სექტემბრისა. თანხის გადახდა დაიწყება შპს „თ-ის” ანგარიშზე თანხის ჩარიცხვისთანავე, შემოსული თანხის პროპორციულად. სანაცვლოდ ზ. ზ-ია ნაწილობრივ უარს აცხადებს სასარჩელო განცხადებით მოთხოვნილი თანხის სრულად დაკმაყოფილებაზე, კერძოდ, ნაცვლად მოთხოვნილი 12000 ლარისა, შპს „თ-ი” 8500 (რვა ათას ხუთას) ლარს გადაიხდის. ამასთან, უარს აცხადებს სასამართლოს გადაწყვეტილებით შპს „თ-ისათვის” დაკისრებული სახელმწიფო ბაჟისა და საადვოკატო მომსახურებისათვის გადახდილი თანხის გადახდის მოთხოვნაზე. ამით ამოიწურება მხარეთა შორის არსებული ყოველგვარი დავა;

2. ზ. ზ-ია თანახმაა შპს “თ-სგან” მიიღოს 8500 (რვა ათას ხუთასი) ლარი მის მიერ მითითებულ ვადაში, მაგრამ არა უგვიანეს 2011 წლის 30 სექტემბრისა. ამასთან, უარს აცხადებს პირველ ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებითა და სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით შპს „თ-ისათვის” მის სასარგებლოდ დაკისრებული სახელმწიფო ბაჟისა და საადვოკატო მომსახურებისათვის გადახდილი თანხის გადახდის მოთხოვნაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო რა მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მორიგების აქტს, მიიჩნევს, რომ მათი მოთხოვნა მორიგების დამტკიცების თაობაზე კანონიერია და უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ამ საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული ყველა გადაწყვეტილება, ხოლო მოცემული საქმის წარმოება შეწყდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მეორე ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მითითებული ნორმა ითვალისწინებს მოდავე მხარეთა მიერ გარკვეული შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში საქმის მორიგებით დამთავრების შესაძლებლობას. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა მიერ შეთანხმებული მორიგების პირობები არ ეწინააღმდეგება კანონს და არ ლახავს მესამე პირთა ინტერესებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი მორიგების აქტი უნდა დამტკიცდეს.

მოდავე მხარეების მიერ შედგენილი მორიგების აქტი დაერთო საქმეს.

მხარეებს განემარტათ, რომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, მხარეთა მორიგების შედეგად მოცემულ დავაზე სამოქალაქო საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს, ხოლო, ამავე კოდექსის 273-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

დამტკიცდეს მორიგება შპს “თ-სა” და ზ. ზ-იას შორის შემდეგი პირობებით:

1. შპს „თ-ის” დირექტორი თ. წ-ელი ზ. ზ-იას გადაუხდის 8500 (რვა ათას ხუთას) ლარს, ამ მორიგების აქტზე ხელმოწერიდან 3,5 თვის განმავლობაში, მაგრამ არა უგვიანეს 30 სექტემბრისა. თანხის გადახდა დაიწყება შპს „თ-ის” ანგარიშზე თანხის ჩარიცხვისთანავე, შემოსული თანხის პროპორციულად. სანაცვლოდ, ზ. ზ-ია ნაწილობრივ უარს აცხადებს სასარჩელო განცხადებით მოთხოვნილი თანხის სრულად დაკმაყოფილებაზე, კერძოდ, ნაცვლად მოთხოვნილი 12000 ლარისა, შპს „თ-ი” 8500 (რვა ათას ხუთას) ლარს გადაიხდის. ამასთან, უარს აცხადებს სასამართლოს გადაწყვეტილებით შპს „თ-ისათვის” დაკისრებული სახელმწიფო ბაჟისა და საადვოკატო მომსახურებისათვის გადახდილი თანხის გადახდის მოთხოვნაზე.

2. ზ. ზ-ია თანახმაა შპს “თ-სგან” მიიღოს 8500 (რვა ათას ხუთას) ლარი მის მიერ მითითებულ ვადაში, მაგრამ არა უგვიანეს 2011 წლის 30 სექტემბრისა. ამასთან, უარს აცხადებს პირველ ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებითა და სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით შპს „თ-ისათვის” მის სასარგებლოდ დაკისრებული სახელმწიფო ბაჟისა და საადვოკატო მომსახურებისათვის გადახდილი თანხის გადახდის მოთხოვნაზე;

შეწყდეს საქმის წარმოება ზ. ზ-იას სარჩელის გამო შპს “თ-ის” მიმართ ზიანის ანაზღაურების შესახებ.

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე მიღებული ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებები.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.