ას-920-959-11 29 ივლისი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ გ. კ-ია

მოწინააღმდეგე მხარე _ ტ. ბ-ავა, ი. ჯ-იანი, ვ. ჯ-ავა, ბ. კ-ძე, ჯ. კ-ძე, ნ. ჯ-იანი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 24 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. კ-იამ სარჩელით მიმართა მარტვილის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების: ტ. ბ-ავას, ი., ნ. და ტ. ჯ-იანების, ვ. ჯ-ავას, ბ., ჯ. და რ. კ-ძეების მიმართ შემდეგი დასაბუთებით: 1993 წლის 10 ივნისს ტ. ბ-ავა, ზ. მ-ია, ჭ. ჯ-ავა და გამოძიებით დაუდგენელი რამოდენიმე პირი, ცეცხლსასროლი ავტომატური იარაღების გამოყენებით ყაჩაღურად დაესხა თავს მარტვილის რაიონ სოფ. ... მცხოვრებ ს. თ-უას ოჯახს, საიდანაც გაიტაცეს გ. კ-იას კუთვნილი 10 ტონა ალუმინის ფირფიტების ხვეული. დამნაშავეებმა ალუმინი ავტომანქანით, რომელსაც მართავდა ზ. კ-ავა, მიიტანეს მარტვილის რაიონ სოფ. ... მცხოვრები ა. წ-იას სახლში, სადაც ალუმინის ფირფიტები დაჭრეს სხვადასხვა ზომის ნაჭრებად და შემდგომი რეალიზაციის მიზნით, გ. ც-ვას სატვირთო მანქანით მიიტანეს ხონის რაიონ სოფელ ... მცხოვრებ ი. ჯ-იანის სახლში. გატაცებული ალუმინიდან 3 ტონა თვით დამნაშავეებმა დაუბრუნეს გ.ი კ-იას, ხოლო 7 ტონის რეალიზაცია მოახდინეს სხვადასხვა პირებზე, კერძოდ, მისი ნაწილი მიჰყიდეს ამ უკანასკნელის მეზობლებს: ბ. კ-ძეს, ჯ. კ-ძეს, რ. კ-ძეს, ნ. ჯ-იანს, ტ. ჯ-იანსა და ვ. ჯ-ავას, რომლებმაც გადახურეს სახლი, ნაწილი კი, ი. ჯ-იანმაც დაიტოვა. გატაცებული ალუმინის ფირფიტები რეალიზებულ იქნა ი. ჯ-იანისა და სხვა პირების მიერ, თვით ი. ჯ-იანის სახლიდან. მოცემულ ფაქტზე აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე და ტ. ბ-ავას დანაშაულებრივი ქმედებისათვის 2005 წლის 1-ლ ოქტომბერს სსსკ-ის 179-ე მუხლის მეორე ნაწილის “ა”, “გ”, “დ” პუნქტებით, 236-ე მუხლის პირველი, მეორე, მესამე ნაწილებითა და 184-ე მუხლის მესამე ნაწილით, ზ. მ-იასა და ჭ. ჯ-ავას 179-ე მუხლის მეორე ნაწილის “ა” და “ბ” პუნქტებით და 236-ე მუხლის მესამე ნაწილით წარედგინათ ბრალდებები. დანაშაულის შედეგად გ.ი კ-იას მიადგა 60 000 ლარის ოდენობით ზიანი. გ. კ-იამ მოითხოვა დანაშაულის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება მოპასუხეებისაგან.

მოპასუხეებმა ვ. ჯ-ავამ, ი. ჯ-იანმა, ნ. ჯ-იანმა, რ. კ-ძემ და ჯ. კ-ძემ წარმოდგენილი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს. ვ. ჯ-ავამ მიუთითა, რომ ი. ჯ-იანისაგან ალუმინის ფირფიტების ყიდვისა და შემდგომ სახლის გადახურვის ფაქტი არის არასწორი, რადგან სახლის სახურავის გადახურვა მოხდა მოპასუხის შვილის - ე. ჯ-ავას მიერ თბილისში შეძენილი გოფრირებული ალუმინის შიფერით. ი. ჯ-იანმა წარმოდგენილ შესაგებელში მიუთითა, რომ 1993 წლის ივნისის თვეში ხონის რაიონის სოფ. ..., მოპასუხის სახლში „ურალის“ ტიპის სატვირთო ავტომანქანით, მივიდა რამდენიმე უცხო პირი, რომლებმაც თავი წარუდგინეს მისი აწ გარდაცვლილი ძმის მეგობრებად და თხოვეს დახმარება და მასალის (ალუმინის ფირფიტების) შენახვა. ამ შემთხვევიდან რამდენიმე თვის გასვლის შემდეგ მიბარებული ქონებიდან სიტყვიერი შეთანხმებით მოპასუხემ და მოპასუხის მეზობელმა ბ. კ-იამ შეიძინა 50-50 ცალი სახურავის მასალა 500 აშშ დოლარად, ხოლო დანარჩენი ფირფიტები დამნაშავეებმა ჩატვირთეს ავტომანქანაში და წაიღეს უკან. ნ. და გ. ჯ-იანებმა კი, მიუთითეს, რომ სახლი გადახურეს გასული საუკუნის 80-იან წლებში დაგროვილი დანაზოგით მაღაზიაში კანონიერი გზით შეძენილი ალუმინის ფირფიტებით. ამასთან, აღნიშნული საფუძვლით არ ცნო სარჩელი ჯ. კ-ძემ.

მარტვილის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილებით გ. კ-იას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ტ. ბ-ავას 2880 ლარისა და 40 თეთრის, ი. ჯ-იანს 1114 ლარის და 66 თეთრის, ხოლო ბ. კ-ძეს 2026 ლარისა და 66 თეთრის გადახდა დაეკისრათ გ. კ-იას სასარგებლოდ, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს გ. კ-იამ, ტ. ბ-ავამ, და ი. ჯ-იანმა.

2011 წლის 24 მარტის ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, გ. კ-იას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო ტ. ბ-ავასა და ი. ჯ-იანის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: საქმეში წარმოდგენილი ხონის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 29 მაისისა და მარტვილის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 13 აგვისტოს განაჩენით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1993 წლის 10 ივნისს, ტ. ბ-ავამ, ზ. მ-იამ და ჭ. ჯ-ავამ, ყაჩაღური თავდასხმის გზით, მოიპოვეს დაზარალებულ გ. კ-იას კუთვნილი, სამი ერთეული 9,5 ტონა ალუმინის ფირფიტის ხვეული, რომელიც, ასევე დანაშაულებრივი გზით ჩამოტვირთეს მარტვილის რაიონის სოფელ ... მცხოვრებ ა. წ-იას საცხოვრებელ სახლში, სადაც ფირფიტები დაჭრეს სხვადასხვა ზომის ნაჭრებად და რეალიზაციის მიზნით გადაიტანეს ხონის რაიონის სოფელ ... მცხოვრებ ი. ჯ-იანის საცხოვრებელ სახლში, საიდანაც განახორციელეს ალუმინის ფირფიტების ნაწილის რეალიზაცია. განაჩენში აღნიშნულია, რომ დანაშაულებრივი ქმედებით გ. კ-იას მიადგა 60 000 ლარის მატერიალური ზიანი. თავად მოსარჩელის განმარტებით, დადგენილია, რომ ზარალი ნაწილობრივ ანაზაღაურებულია და ასანაზღაურებელია 33250 ლარი. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ზემოთ მითითებული დანაშაულებრივი ქმედებისათვის ტ. ბ-ავას 2005 წლის 1-ლი ოქტომბერს წარედგინა ბრალდება საქართველოს სსსკ-ის 179-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“, „გ“ „დ“ პუნქტებით, 236-ე მუხლის პირველი, მეორე, მესამე ნაწილებითა და 184-ე მუხლის მესამე ნაწილით. დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ამავე სისხლის სამართლის საქმეში მოწმის სახით დაკითხულ იქნა ი. ჯ-იანი,K რომელმაც მიუთითა, რომ იმ უცნობი პირისაგან, რომელმაც მის სახლში ალუმინის ნაჭრები დააწყო, შეიძინა 50 ცალი ალუმინი.

პალატამ შეაფასა რა სამართლებრივი თვალსაზრისით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი ვალდებულებითი ურთიერთობა – დელიქტური ვალდებულებითი ურთიერთობისათვის გათვალისწინებული წესებით უნდა მოწესრიგდეს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან იმ ფაქტების შესახებ, განხორციელდა თუ არა მოქმედება და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება იმ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, რომლის მიმართაც გამოტანილია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება. განსახილველი ნორმის თანახმად, ფაქტების პრეიუდიციული მნიშვნელობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება). აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება ვლინდება გადაწყვეტილების არა სარეზოლუციო, არამედ სამოტივაციო ნაწილისაგან, რომლითაც დგინდება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი, კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისათვის აუცილებელი ფაქტები და რომლებიც წარმოადგენენ სამოქალაქოსამართლებრივი განხილვის საგანს.

კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით პალატა უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1993 წლის 10 ივნისს ტ. ბ-ავამ, ზ. მ-იამ და ჭ. ჯ-ავამ, ყაჩაღური თავდასხმის გზით მოიპოვეს, დაზარალებულ გ. კ-იას კუთვნილი, სამი ერთეული 9,5 ტონა ალუმინის ფირფიტის ხვეული და აღნიშნული დანაშაულებრივი ქმედებით გ. კ-იას მიადგა 60 000 ლარის მატერიალური ზიანი, რომელიც ნაწილობრივ ანაზაღაურებულია. იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ ტ. ბ-ავას მიმართ სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება – გამამტყუნებელი განაჩენი, რაც შევიდა კანონიერ ძალაში, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ტ. ბ-ავას ქმედებით გ. კ-იასათვის ზიანის მიყენების ფაქტი. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. პალატამ განმარტა, რომ ზიანი არის ფიზიკური ან იურიდიული პირის უფლების ან კეთილდღეობის ხელყოფა. არასახელშეკრულებო ზიანი კი წარმოიქმნება უშუალოდ სამართალდარღვევიდან. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, თუ არსებობს ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით. მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. ამ პირობათა ერთობლიობა სავალდებულოა ზიანის იურიდიული შემადგენლობისათვის. დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისათვის სავალდებულოა არსებობდეს მატერიალური ხასიათის დანაშაული, რომელიც გულისხმობს დანაშაულით გამოწვეული შედეგის არსებობას ზიანის სახით. ამასთან, ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობისას უნდა არსებობდეს ბრალი. სამოქალაქო კანონმდებლობა ცნობს ხანდაზმულობის ინსტიტუტს. ხანდაზმულობა არის ვადა, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შეუძლია მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება და დაცვა. ხანდაზმულობის ვადის არსებობა აიძულებს სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეებს, დროულად იზრუნონ თავიანთი უფლებების განხორციელებისა და დაცვისათვის. პირს ყოველთვის შეუძლია, წარადგინოს მოთხოვნა, მაშინაც კი, როცა ხანდაზმულობის ვადა გასულია. მართალია, ხანდაზმულობის ვადის გასვლა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური თვალსაზრისით, მაგრამ ხანდაზმულობის ვადის გასვლის მიუხედავად, მოთხოვნა განხილული უნდა იქნეს, თუ გამოირკვევა, რომ არ არსებობს ხანდაზმულობის ვადის შეჩერების ან შეწყვეტის საფუძვლები, მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდება. სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის თანახმად, პალატამ გაიზიარა მოპასუხეთა პოზიცია, სასარჩელო ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, ვინაიდან, დანაშაულის ჩადენიდან გავიდა 10 წელზე მეტი, ხოლო კონკრეტულად ტ. ბ-ავას ბრალდებულად ცნობიდან 3 წელზე მეტი და მოსარჩელეს არ უცდია კანონშესაბამისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება, კანონშესაბამისი გზებითა და საშუალებებით. რაც შეეხება ი. ჯ-იანს, იგი 2004 წელს იქნა მოწმის სახით დაკითხული და ამ დაკითხვისას მან დაადასტურა, რომ 50 ცალი ალუმინის ფირფიტა მან შეიძინა უცხო პირებისაგან. გ. კ-ია, როგორც დაზარალებული, ცხადია, იცნობდა საქმის მასალებს, ამ უფლებას მას სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი ანიჭებდა. ამის მიუხედავად, მოყოლებული 2005 წლიდან მას არ უცდია თავისი დარღვეული ქონებრივი უფლების დაკმაყოფილება ი. ჯ-იანისაგან, იმის და მიუხედავად, რომ იცოდა, ნაყაჩაღარი ნივთის ნაწილი სწორედ ი. ჯ-იანთან იმყოფებოდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ გ. კ.იას სარჩელი იყო ხანდაზმული. საქმის მასალებით, პირველ ინსტანციაში დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებით, სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ აღნიშნულ პირებს გ. კ-იას საკუთრება არ მიუთვისებიათ იგი და მოსარჩელისათვის არც რაიმე ზიანი მიუყენებიათ. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ გ. კ-იას მოთხოვნა, როგორც უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი არ დააკმაყოფილა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 24 მარტის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა გ. კ-იამ შემდეგი დასაბუთებით: სააპელაციო სასამართლომ მოთხოვნის არდაკმაყოფილების ძირითად საფუძვლად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადის გასვლა. არსებული სისხლის სამართლის საქმის მასალებით არაა დადგენილი აღნიშნული პირების დანაშაულებრივი ქმედება, მაგრამ დადგენილია, რომ ისინი არიან არაკეთილსინდისიერი შემძენები, რადგანაც შეიძინეს გ. კ.იასგან ყაჩაღური გზით გატაცებული ალუმინი. ი. ჯ-იანმა, ბ. კ-ძემ და სხვებმა ალუმინის უშუალო ყიდვის მომენტში არაფერი იცოდნენ სადავო ქონების კუთვნილების შესახებ, მაგრამ მისი შეძენის შემდეგ გაიგეს, რომ იგი გ.ი კ.იას ეკუთვნოდა. აქედან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 130-ე, 165-ე და 1008-ე მუხლებისა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. კ-იას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

მოცემული დავის საგანია დანაშაულის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება. კასატორი სადავოდ ხდის სამოქალაქო კოდექსის 130-ე, 165-ე და 1008-ე მუხლების გამოყენების კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გ. კ-იას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, უნდა დარჩეს განუხილველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

გ. კ-იას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.