ას-944-982-2011 29 ივლისი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მაია სულხანიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები _ 1. შპს “...”;

2. ა.ბ-ია, რ.კ-ი,

ლ.კ-ი, გ.

კ-ი, ნ.ნ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ი.გ-ი, დ.ხ-ია, ვ.მ-ი, ნ.ნ-ია, ჯ.ნ-ია, ლ.მ-ია, კ.ე-ი, დ.კ-ია, თ.დ-ია, კ.დ-ია, ნ.ბ-ა, ნ.ბ-ა, რ.ჯ-ია, ნ.ჯ-ია, ნ.ჯ-ია, გ.ჯ-ია, ბ.ჭ-ა, ჟ.შ-ია, ლ.შ-ა, ს.ა-ია, ლ.ა-ია, ე.ს-ე, ს.ს-ე, ე.ღ-ია, ბ.ღ-ია, თ.ღ-ია, ი.ღ-ია, ლ.ქ-ია, გ.ლ-ია, ხ.ი-ე, ს.ი-ე, ა.ი-ე, მ.კ-ია, ნ.კ-ია, მ.პ-ა, ი.პ-ა, ბ.გ-იანი, ბ.გ-იანი, მ.გ-იანი, გ.ბ-ე, მ.ბ-ე, ნ.ბ-ია, ბ.გ-იანი, მ.გ-იანი, ნ.გ-იანი, ვ.ე-ი, მ.ბ-ე, ე.ს-ე, ს.ს-ე, ა.ჯ-ი, მ.ბ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნები _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება (შპს “...ს” საკასაციო საჩივარში); გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ა.ბ-იას, რ.კ-ისა და სხვათა საკასაციო საჩივარში)

მესამე პირები _ ...სამინისტრო; ... სამინისტრო

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2009 წლის 10 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა შპს “...” მოპასუხეების: ი.გ-ის, დ.ხ-იას, ვ.მ-ის და სხვების, მესამე პირის _ ... სამინისტროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა თბილისში, ... ¹76-ში მდებარე მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებიდან მოპასუხეების გამოსახლება მათ თანმხლებ პირებთან ერთად (ტომი I, ს.ფ. 1-14, 57).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 4 ივნისის საოქმო განჩინებით მოცემულ საქმეში მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე ჩაება ... სამინისტრო (ტომი II, ს.ფ. 127-129).

ამავე სასამართლოს 2010 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შპს “...ს” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: მოპასუხეების _ ი.ბ-ის, ნ.კ-ის, ი.ბ-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა შპს “...ს” საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, რომელიც მდებარეობს ქ.თბილისში, ... ¹76-ში და იგი გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს, დანარჩენი მოპასუხეების მიმართ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი III, ს.ფ. 113-124).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს შპს “...”, აგრეთვე, ფიზიკურმა პირებმა: ი.ბ-მა, ი.ბ-მა, ნ.კ-მა (ტომი III, ს.ფ. 172-187).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილებით ი.ბ-ის, ი.ბ-ის და ნ.კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შპს “...ს” სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შპს “...ს” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეების: რ.კ-ის, ლ.კ-ის, გ.კ-ის და ნ.ნ-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა თბილისში, ... ¹76-ში მოსარჩელის საკუთრებაში აღრიცხული უძრავი ქონება და იგი გამოთავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს, მოპასუხე ა.ბ-იას უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა თბილისში, ... ¹76-ში მოსარჩელის საკუთრებაში აღრიცხული უძრავი ქონება და იგი გამოთავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს, დანარჩენი მოპასუხეების: ი.გ-ის, დ.ხ-იას, ვ.მ-ის, თ. მ-ანის, ნ.ნ-იას, ჯ.ნ-იას, ლ.მ-იას, კ.ე-ის, დ.კ-იას, თ.დ-იას, კ.დ-იას, ნ.ბ-ას, ნ.ბ-ას, რ.ჯ-იას, ნ.ჯ-იას, ნ.ჯ-იას, გ.ჯ-იას, ბ.ჭ-ას, ჟ.შ-იას, ლ. შ-ევას, ს.ა-იას, ლ.ა-იას, ე.ს-ის, ს.ს-ის, ე.ღ-იას, ბ.ღ-იას, თ.ღ-იას, ი.ღ-იას, ლ.ქ-იას, გ.ლ-იას, ხ.ი-ის, ს.ი-ის, ა.ი-ის, მ.კ-იას, ნ.კ-იას, მ.პ-ას, ი.პ-ას, ბ.გ-იანის, ბ.გ-იანის, მ.გ-იანის, გ.ბ-ის, მ.ბ-ის, ნ.ბ-იას, ბ.გ-ის, მ.გ-ის, ნ.გ-ის, ვ.ე-ის, მ.ბ-ის, ე.ს-ის, ს.ს-ის, ა.ჯ-ის, მ.ბ-ის მიმართ, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი დასაბუთება და დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

შპს ,,...ს” 100%-იანი წილის მესაკუთრეს 2008 წლამდე წარმოადგენდა სახელმწიფო. 2008 წლის 27 ივნისს განხორციელდა შპს ,,...ს” სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული 100%-იანი წილის პრივატიზება აუქციონის ფორმით. აუქციონის შედეგად, შპს ,,...ს” 100% წილი შეიძინა ფიზიკურმა პირმა გ.მ-მა;

საჯარო რეესტრის ამონაწერით დასტურდება, რომ ქ.თბილისში, ... ¹76-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრეს წარმოადგენს შპს ,,...”;

უდავოა, რომ მოპასუხეები: ი.გ-ი, დ.ხ-ია, ვ.მ-ი, თ. მ-ანი, ნ.ნ-ია, ჯ.ნ-ია, ლ.მ-ია, კ.ე-ი, დ.კ-ია, თ.დ-ია, კ.დ-ია, ნ.ბ-ა, ნ.ბ-ა, რ.ჯ-ია, ნ.ჯ-ია, ნ.ჯ-ია, გ.ჯ-ია, ბ.ჭ-ა, ჟ. შ-ია, ლ. შ-ევა, ს.ა-ია, ლ.ა-ია, ე.ს-ე, ს.ს-ე, ე.ღ-ია, ბ.ღ-ია, თ.ღ-ია, ი.ღ-ია, ლ.ქ-ია, გ.ლ-ია, ხ.ი-ე, ს.ი-ე, ა.ი-ე, მ.კ-ია, ნ.კ-ია, მ.პ-ა, ი.პ-ა, ბ.გ-იანი, ბ.გ-იანი, მ.გ-იანი, გ.ბ-ე, მ.ბ-ე, ნ.ბ-ია, ა.ბ-ია-გ-ძე, რ.კ-ი, ლ.კ-ი, გ.კ-ი, ბ.გ-ი, მ.გ-ი, ნ.გ-ი, ვ.ე-ი, მ.ბ-ე, ე.ს-ე, ს.ს-ე, ა.ჯ-ი, მ.ბ-ე _ არიან აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირები _ დევნილები, რომლებიც ცხოვრობენ ქ.თბილისში, ... ¹76-ში;

მოპასუხეების: ი.გ-ის, დ.ხ-იას, ვ.მ-ის, თ. მ-ანის, ნ.ნ-იას, ჯ.ნ-იას, ლ.მ-იას, კ.ე-ის, დ.კ-იას, თ.დ-იას, კ.დ-იას, ნ.ბ-ას, ნ.ბ-ას, რ.ჯ-იას, ნ.ჯ-იას, ნ.ჯ-იას, გ.ჯ-იას, ბ.ჭ-ას, ჟ. შ-იას, ლ. შ-ევას, ს.ა-იას, ლ.ა-იას, ე.ს-ის, ს.ს-ის, ე.ღ-იას, ბ.ღ-იას, თ.ღ-იას, ი.ღ-იას, ლ.ქ-იას, გ.ლ-იას, ხ.ი-ის, ს.ი-ის, ა.ი-ის, მ.კ-იას, ნ.კ-იას, მ.პ-ას, ი.პ-ას, ბ.გ-იანის, ბ.გ-იანის, მ.გ-იანის, გ.ბ-ის, მ.ბ-ის, ნ.ბ-იას (შესაბამისად არასრულწლოვანი მოპასუხეების) დროებით საცხოვრებელ ადგილად განსაზღვრულია ქ.თბილისი, ... ¹76. აღნიშნული დასტურდება ... სამინისტროს 2008 წლის 23 დეკემბრის და 2010 წლის 3 ივნისის წერილებით, თანდართული დევნილთა სახელობითი სიით და იძულებით გადაადგილებული პირის _ დევნილის მოწმობებით;

... სამინისტროს მონაცემთა ერთიანი ბაზის მიხედვით, შპს ,,...ს” საკუთრებაში არსებული, ქ.თბილისში, ... ¹76-ში მდებარე შენობა-ნაგებობა წარმოადგენს დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტს. აღნიშნული დასტურდება ... სამინისტროს ცნობებით;

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება, რომ მოპასუხეებს: ი.გ-ს, დ.ხ-იას, ვ.მ-ს, თ. მ-ანს, ნ.ნ-იას, ჯ.ნ-იას, ლ.მ-იას, კ.ე-ს, დ.კ-იას, თ.დ-იას, კ.დ-იას, ნ.ბ-ას, ნ.ბ-ას, რ.ჯ-იას, ნ.ჯ-იას, ნ.ჯ-იას, გ.ჯ-იას, ბ.ჭ-ას, ჟ.შ-იას, ლ. შ-ევას, ს.ა-იას, ლ.ა-იას, ე.ს-ეს, ს.ს-ეს, ე.ღ-იას, ბ.ღ-იას, თ.ღ-იას, ი.ღ-იას, ლ.ქ-იას, გ.ლ-იას, ხ.ი-ეს, ს.ი-ეს, ა.ი-ეს, მ.კ-იას, ნ.კ-იას, მ.პ-ას, ი.პ-ას, ბ.გ-იანს, ბ.გ-იანის, მ.გ-იანს, გ.ბ-ეს, მ.ბ-ეს, ნ.ბ-იას, ბ.გ-იანს, მ.გ-იანს, ნ.გ-იანს, ვ.ე-ს, მ.ბ-ეს, ე.ს-ეს, ს.ს-ეს, ა.ჯ-ს, მ.ბ-ეს _ სადავო ფართი დაკავებული აქვთ უკანონოდ, რადგან მათ არ გააჩნიათ წერილობითი ხელშეკრულება და მიღება-ჩაბარების აქტი სადავო უძრავ ქონებაზე.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მნიშვნელოვანი იყო ისტორიული გარემო, რამაც გამოიწვია სახელმწიფოს მხრიდან დევნილების მასობრივად განსახლება სხვადასხვა შენობა-ნაგებობებში. საქართველოში 1993-1994 წლებში განვითარებული ჰუმანიტარული კრიზისის გათვალისწინებით, როცა აფხაზეთიდან დაახლოებით 300000 იძულებით გადაადგილებული პირი საჭიროებდა ცენტრალური ხელისუფლების მხრიდან სასწრაფოდ დაბინავებას, ძნელად წარმოსადგენია, რომ ხელისუფლებას დეტალურად გაეტარებინა ფორმალური ადმინისტრაციული ღონისძიებები საცხოვრებელი ფართის გამოყოფასთან დაკავშირებით. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, სახელმწიფოს მხრიდან იმის აღიარება, რომ სადავო შენობა-ნაგებობა წარმოადგენდა დევნილთა კომპაქტიური განსახლების ობიექტს, საკმარისი საფუძველი იყო იმისათვის, რომ აღნიშნულ შენობაში დევნილების განსახლება მიჩნეულიყო კანონიერად.

ამდენად, სახელმწიფოს მხრიდან ფორმალური პროცედურების დაუცველად დევნილების განსახლება სადავო შენობა-ნაგებობაში, სააპელაციო სასამართლომ არ მიიჩნია დევნილების მხრიდან ფართობის თვითნებურად, კანონის დარღვევით დაკავებად.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს ,,...ს” 100% წილის გასხვისების სააუქციონო განცხადებაში და აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელ ოქმში მითითებულია, რომ საზოგადოების საკუთრებაში არსებულ შენობა-ნაგებობებში მდებარე, ქ.თბილისი, ... ¹76-ში, განთავსებულია დევნილების 19 ოჯახი. შესაბამისად, გ.მ-ისთვის წინასწარ, შპს ,,...ს” 100% წილის შეძენამდე ცნობილი იყო, რომ საზოგადოების საკუთრებაში არსებულ შენობა-ნაგებობებში განსახლებული იყვნენ დევნილები.

მოპასუხეებს: რ.კ-ს, ლ.კ-ს, გ.კ-ს, ნ.ნ-ს და ა.ბ-იას შეუწყდათ სადავო ფართის მფლობელობა შპს “...ს” მიერ სასამართლოში სარჩელის აღძვრის დღიდან _ 2010 წლის 10 აგვისტოდან.

სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შპს ,,...ს” 2008 წლის 5 მაისის ¹... და 2008 წლის 1 ივლისის ¹... წერილების მიხედვით, მოპასუხეებს: რ.კ-ს, ლ.კ-ს, გ.კ-ს, ნ.ნ-ს და ა.ბ-იას ქ.თბილისში, ... ¹76-ში საცხოვრებლად ფართი გამოეყოთ მოსარჩელის თანხმობით. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ დასახელებულ პირებს აღნიშნულ უძრავ ქონებაში ცხოვრების სხვა რაიმე სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნიათ.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 615-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, თხოვების ხელშეკრულებით გამნათხოვრებელი კისრულობს ვალდებულებას გადასცეს მონათხოვრეს ქონება დროებით უსასყიდლო სარგებლობისათვის. სამოქალაქო კოდექსის 621-ე მუხლის მიხედვით, მონათხოვრე მოვალეა თხოვების ხელშეკრულებით დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ ნათხოვარი ნივთი უკან დააბრუნოს. თუ ხელშეკრულებით ვადა არ არის განსაზღვრული, მაშინ გამნათხოვრებელს შეუძლია ნივთი დაიბრუნოს გამიზნული სარგებლობისათვის საჭირო დროის გასვლის შემდეგ; ხოლო, თუკი მიზანი არ არის განსაზღვრული, მაშინ მას შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს მისი დაბრუნება. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ზემომითითებული მოპასუხეები სადავო ფართს ფლობდნენ განუსაზღვრელი ვადით დადებული თხოვების ხელშეკრულების საფუძველზე.

აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ნებისმიერ დროს შეეძლო მოეთხოვა ზემოთ მითითებული მოპასუხეებისგან ნათხოვარი ნივთის დაბრუნება და გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მათ მიმართ ნივთის დაბრუნების მოთხოვნით, ამ მომენტიდან რ.კ-ს, ლ.კ-ს, გ.კ-ს, ნ.ნ-ს და ა.ბ-იას შეუწყდათ ფლობის უფლება სადავო ნივთზე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების: ი.ბ-ის, ი.ბ-ის, ნ.კ-ის მტკიცება, რომ ისინი არიან სადავო ფართის მართზომიერი მფლობელები. სასამართლომ განმარტა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში სადავო უძრავი ნივთის მართლზომიერი მფლობელობის მტკიცების ტვირთი მოპასუხეების მხარეზეა გამომდინარე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 4.1 და 102.1 მუხლებიდან, ხოლო მათ ვერ დაამტკიცეს, რომ მართლზომიერად ფლობდნენ სადავო უძრავ ქონებას.

სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 172-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, 162-ე, 168-ე, 615-ე, 621-ე მუხლებზე.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა “იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტზე და განმარტა, რომ სახელმწიფო უზრუნველყოფს დევნილს დროებითი საცხოვრებელი ფართობით. სამინისტრო ახორციელებს დევნილთა განსახლებას სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ორგანოების მიერ, დევნილთა დროებითი განსახლებისათვის გამოყოფილი საცხოვრებელი ფართობის ფარგლებში. დასახელებული ნორმის ანალიზიდან გამომდინარეობს, რომ იძულებით გადაადგილებულ პირთა საცხოვრებელი ფართობით დაკმაყოფილების ვალდებულება იკისრა სახელმწიფომ. ამავე კანონის 1¹ მუხლის “ვ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, დევნილის დროებითი საცხოვრებელი ადგილი (დევნილის რეგისტრაციის ადგილი) არის დევნილის მიერ დევნილობის პერიოდში არჩეული საცხოვრებელი ადგილი ან ადგილი, სადაც იგი დროებით იქნა განსახლებული. ხსენებული მუხლის “ი” ქვეპუნქტის შესაბამისად, დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტს წარმოადგენს დევნილთა დროებითი საცხოვრებელი ადგილი, სადაც ორგანიზებულად იქნენ განსახლებული დევნილები.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ობიექტისათვის კომპაქტური ჩასახლების სტატუსის მინიჭება სახელმწიფოს უფლებამოსილებაა, ვინაიდან სახელმწიფოს პოზიტიურ ვალდებულებას წარმოადგენს უზრუნველყოს იძულებით გადაადგილებული პირებისათვის დევნილის სტატუსის მინიჭება, “იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილების შესახებ” საქართველოს კანონის მოქმედების რეჟიმში მოქცევა და საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფა. “იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, საქართველოს შესაბამის ტერიტორიაზე საქართველოს იურისდიქციის აღდგენამდე დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტებიდან არ ხდება დევნილების გამოსახლება, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც: ა. დევნილებთან იდება წერილობითი შეთანხმება; ბ. გამოიყოფა შესაბამისი საცხოვრებელი ფართობი, რომლითაც არ გაუარესდება დევნილის საყოფაცხოვრებო პირობები; გ. ხდება სტიქიური ან სხვა მოვლენები, რაც ითვალისწინებს განსაზღვრულ კოპმენსაციას და რეგულირდება საერთო წესით; დ. დევნილს ფართობი დაკავებული აქვს თვითნებურად, კანონის დარღვევით. ამდენად, იმისათვის, რომ მესამე პირს, დევნილსა და სახელმწიფოს შორის არსებული სამართალურთიერთობა მოექცეს “იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლით დადგენილი წესრიგის ფარგლებში, აუცილებელია დადგენილ იქნეს დევნილთა საწყისი შესახლების მართლზომიერება და კანონშესაბამისობა. საწყისი შესახლების მართლზომიერება გულისხმობს სახელმწიფოს ნებითა და მოქმედებით საცხოვრებელი ფართის დათმობას, ხოლო კანონშესაბამისობაში იგულისხმება სახელმწიფოს მიერ ფართის გამოყოფა კანონის დადგენილი დანაწესის მიხედვით – თავისუფალ მდგომარეობაში, მხოლოდ დევნილთა დროებითი განსახლების მიზნებისათვის, იმგვარად, რომ აღნიშნული ფართით სარგებლობა უნდა ემსახურებოდეს მხოლოდ დევნილთა ბინით უზრუნველყოფას და არ უნდა იქნეს შეცილებული სხვა მესამე პირთა მიერ დევნილთა განსახლების პერიოდში. სახელმწიფო საკუთრების ობიექტში დევნილის განთავსებისას იგულისხმება, რომ იგი აღნიშნულ ობიექტში განთავსებულია მის პირვანდელ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნებამდე, თუ, რა თქმა უნდა, თვით სახელმწიფო არ უზრუნველყოფს მათთვის ალტერნატიული ფართების ან ფულადი კომპენსაციის შეთავაზებას.

მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ შპს ,,...ს” საკუთრებაში არსებული ქ.თბილისში, ... გამზ. ¹76-ში მდებარე შენობა წარმოადგენს იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტებს. იმ პერიოდში, როდესაც დევნილთა ჩასახლება მოხდა ზემოაღნიშნულ შენობაში, შპს ,,...ს” 100% წილის მესაკუთრეს წარმოადგენდა სახელმწიფო. 2008 წლის 27 ივნისს შპს ,,...ს” 100% წილი სახელმწიფოსგან შეიძინა ფიზიკურმა პირმა _ გ.მ-მა. ამდენად, საზოგადოების წილის პრივატიზაციის დროისათვის ... ¹76-ში მდებარე შენობა უკვე წარმოადგენდა დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტს.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში იძულებით გადაადგილებული პირების ჩასახლება სადავო შენობაში განხორციელდა სახელმწიფოს ნებით და მისივე საკუთრებაში. უძრავი ქონების შეძენის დროს მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო, რომ სადავო ფართში ჩასახლებულნი იყვნენ იძულებით გადაადგილებული პირები. ამდენად, მოსარჩელის საკუთრებაში უფლებრივად ნაკლიანი ნივთი გადავიდა.

სამოქალაქო კოდექსის 494-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მყიდველს არ წარმოეშობა უფლებები ნივთის ნაკლის გამო, თუ ხელშეკრულების დადების მომენტში მან იცოდა ამის შესახებ. მითუმეტეს, თუ ნივთის ნაკლი კანონისმიერი პირობაა. “იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, საქართველოს შესაბამის ტერიტორიაზე საქართველოს იურისდიქციის აღდგენამდე დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტიდან არ ხდება დევნილების გამოსახლება. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მყიდველის მიერ უნაკლო ნივთის მიღება დამოკიდებულია სახელმწიფოს მიერ დევნილებთან წერილობითი შეთანხმების დადებაზე, დევნილებისათვის შესაბამისი ფართის გამოყოფაზე ან შესაბამისი კომპენსაციის გადახდაზე. სახელმწიფოს მხრიდან აღნიშნული ქმედების განხორციელებამდე მესაკუთრე რჩება კანონისმიერი ბოჭვის ფარგლებში და მესაკუთრის უკეთეს უფლებას, მოსთხოვოს მფლობელს ფართის გამოთავისუფლება, ნაკლიანს ხდის კანონისმიერი პირობა, კომპაქტური ჩასახლებიდან არ გამოსახლდნენ დევნილები შესაბამისი ფართით უზრუნველყოფის ან ანაზღაურების პირობის გარეშე.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო შენობა წარმოადგენდა კომპაქტური განსახლების ობიექტს, აღნიშნულ ობიექტში დროებით ჩასახლებულ დევნილებსა და მესაკუთრეს შორის ურთიერთობა არ ექცეოდა სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის რეჟიმში, რომლის მიხედვითაც, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეებს: ი.გ-ს, დ.ხ-იას, ვ.მ-ს, თ. მ-ანს, ნ.ნ-იას, ჯ.ნ-იას, ლ.მ-იას, კ.ე-ს, დ.კ-იას, თ.დ-იას, კ.დ-იას, ნ.ბ-ას, ნ.ბ-ას, რ.ჯ-იას, ნ.ჯ-იას, ნ.ჯ-იას, გ.ჯ-იას, ბ.ჭ-ას, ჟ.შ-იას, ლ. შ-ევას, ს.ა-იას, ლ.ა-იას, ე.ს-ეს, ს.ს-ეს, ე.ღ-იას, ბ.ღ-იას, თ.ღ-იას, ი.ღ-იას, ლ.ქ-იას, გ. ლ-იას, ხ.ი-ეს, ს.ი-ეს, ა.ი-ეს, მ.კ-იას, ნ.კ-იას, მ.პ-ას, ი.პ-ას, ბ.გ-იანს, ბ.გ-იანის, მ.გ-იანს, გ.ბ-ეს, მ.ბ-ეს, ნ.ბ-იას, ბ.გ-იანს, მ.გ-იანს, ნ.გ-იანს, ვ.ე-ს, მ.ბ-ეს, ე.ს-ეს, ს.ს-ეს, ა.ჯ-ს, მ.ბ-ეს ჰქონდათ სადავო ფართის ფლობის უფლება და აღნიშნული უფლების კანონისმიერ საფუძველს წარმოადგენდა “იძულებით გადაადგილებული პირების – დევნილების შესახებ” საქართველოს კანონი. ამავე კანონის თანახმად, დევნილები მაშინ დაკარგავენ აღნიშნულ ობიექტის მართლზომიერი მფლობელის სტატუსს, როგორც კი სახელმწიფო მათ ალტერნატიულ ფართს ან ფართის სანაცვლო კომპენსაციას შესთავაზებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემული სამართალურთიერთობა არ იძლეოდა იმგვარი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ სახელმწიფომ მასზე დაკისრებული ვალდებულება კერძო პირის საკუთრების შეზღუდვის ხარჯზე განახორცილა, რა დროსაც სახეზეა ორი კონსტიტუციური უფლების კონკურენცია და გამორიცხულია, ერთის დაცვა მეორის დაუსაბუთებლად, უპირობოდ შეზღუდვის ხარჯზე. მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი ჰქონდა სახელმწიფოს მიერ მასზე დაკისრებული კანონისმიერი ვალდებულების შესრულებას, რის შედეგადაც, ახალი მესაკუთრის საკუთრებაში ისეთ მდგომარეობაში გადავიდა ნივთი, რა მდგომარეობაშიც იგი ძველი მესაკუთრის ხელში იყო, ანუ ნაკლიანი და შემძენმა, იცოდა, რომ ნაკლიან ნივთს იძენდა, ხოლო ნაკლის გამოსწორება დამოკიდებული იყო არა გამყიდვლის ან შემძენის ნებაზე, არამედ კანონისმიერი ჩანაწერის შესაბამისად, სახელმწიფოს შესაძლებლობაზე, დაეკმაყოფილებინა დევნილი სხვა, ალტერნატიული ფართით ან შეეთავაზებინა მისთვის სათანადო კომპენსაცია.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს “...” მოთხოვნა მოპასუხეების: ი.გ-ის, დ.ხ-იას, ვ.მ-ის, თ. მ-ანის, ნ.ნ-იას, ჯ.ნ-იას, ლ.მ-იას, კ.ე-ის, დ.კ-იას, თ.დ-იას, კ.დ-იას, ნ.ბ-ას, ნ.ბ-ას, რ.ჯ-იას, ნ.ჯ-იას, ნ.ჯ-იას, გ.ჯ-იას, ბ.ჭ-ას, ჟ. შ-იას, ლ. შ-ევას, ს.ა-იას, ლ.ა-იას, ე.ს-ის, ს.ს-ის, ე.ღ-იას, ბ.ღ-იას, თ.ღ-იას, ი.ღ-იას, ლ.ქ-იას, გ.ლ-იას, ხ.ი-ის, ს.ი-ის, ა.ი-ის, მ.კ-იას, ნ.კ-იას, მ.პ-ას, ი.პ-ას, ბ.გ-იანის, ბ.გ-იანის, მ.გ-იანის, გ.ბ-ის, მ.ბ-ის, ნ.ბ-იას გამოსახლების თაობაზე ამ ეტაპზე, სახელმწიფოს მხრიდან ალტერნატიული ფართის ან შესაბამისი კომპენსაციის შეთავაზებამდე, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი იყო.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ, რამდენადაც მოპასუხეები არიან იმ დევნილთა ოჯახის წევრები, რომლებიც სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გამოსახლდნენ სადავო უძრავი ქონებიდან, ისინიც ანალოგიური წესით უნდა გამოსახლდნენ. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ სააპელაციო სასამართლომ განმარტა შემდეგი:

ნივთის ფლობის უფლება წარმოადგენს ინდივიდუალურ უფლებას. შესაბამისად, რამდენიმე მოპასუხის მიმართ ვინდიკაციური სარჩელის აღძვრისას, თითოეული მოპასუხის მიმართ დამოუკიდებლად ფასდება ნივთის ფლობის სამართლებრივი რეჟიმი, გამომდინარე იქიდან, რომ თითოეულ მათგანს შესაძლოა გააჩნდეს მფლობელობის დამოუკიდებელი სამართლებრივი საფუძველი. განსახილველ შემთხვევაში უტყუარად დგინდებოდა, რომ სადავო უძრავი ქონებაზე მოპასუხეთა მფლობელობის უფლება არ წარმოადგენდა საერთო უფლებას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, უძრავი ქონებიდან ერთი ოჯახის ერთი წევრის გამოსახლება არ გამოიწვევდა სხვა წევრის მართლზომიერი მფლობელობის შეწყვეტას.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, კანონი არ კრძალავს დევნილთა შესახლებას სხვა მესამე პირთა კერძო საკუთრებაში, რომლებიც თავს სახელშეკრულებო ბოჭვის პირობებში იყენებენ და თავიანთ საცხოვრებელ ფართს დროებით სარგებლობისათვის დევნილებს გადასცემენ. სახელმწიფო დევნილს თავის კუთვნილ ფართში ჩაასახლებს, თუ მესამე პირს შეუზღუდავს საკუთრების უფლებას, საცხოვრებელ ფართზე არსებული დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს, ვინაიდან დევნილების განსახლების ორივე ალტერნატივა განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგებთან არის დაკავშირებული. ერთმანეთისგან განსხვავდება შემთხვევები, როდესაც სახელმწიფო მესამე პირთა საკუთრების ობიექტში ასახლებს დევნილებს და როდესაც თავის საკუთრების ობიექტში ასახლებს მათ, თუმცა, აღნიშნულ ფართს შემდგომ კერძო პირებზე ასხვისებს. ყველა ზემოაღნიშნულ შემთხვევაში, დევნილთა ჩასახლების შესახებ კანონის ზემოხსენებული დანაწესი საცხოვრებელი ფართის დათმობის დროებით ხასიათზე აპელირებს. სახელმწიფო ვალდებულებაში _ უზრუნველყოს დევნილები დროებითი საცხოვრებელი სადგომით, იგულისხმება, რომ დევნილი საცხოვრებელი სადგომით უზრუნველყოფილ უნდა იქნას ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენამდე და მის პირვანდელ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნებამდე. აღნიშნული ვალდებულება სახელმწიფოს მხრიდან სახელმწიფო და კერძო საკუთრების ობიექტებში ჩასახლებული დევნილებისათვის სხვადასხვაგვარად უნდა იქნეს რეალიზებული. სახელმწიფო საკუთრების ობიექტში დევნილის განთავსებისას იგულისხმება, რომ იგი აღნიშნულ ობიექტში განთავსებულია მის პირვანდელ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნებამდე, თუ, რა თქმა უნდა, თვით სახელმწიფო არ უზრუნველყოფს მათთვის ალტერნატიული ფართების ან ფულადი კომპენსაციის შეთავაზებას, ხოლო რაც შეეხება იმ შემთხვევას, როდესაც სახელმწიფო დევნილებს, თავისი ნებითა და მოქმედებით სხვა მესამე პირთა შეთანხმების საფუძველზე ამ უკანასკნელთა ანუ მესამე პირთა კერძო საკუთრებაში შეასახლებს, ასეთ შემთხვევაში, დროებითი განსახლება გარკვეული დროის მონაკვეთით უნდა იყოს შემოსაზღვრული და “დევნილთა საცხოვრებელი სადგომით დროებითი უზრუნველყოფა” არ უნდა იქნეს გაგებული, როგორც მესამე პირთა საკუთრების უფლების შეზღუდვა უსასრულოდ, იმ მოლოდინით, რომ სამომავლოდ აღნიშნული პირები დაბრუნებულნი იქნებიან თავიანთ მუდმივ ადგილსამყოფელზე. საწინააღმდეგოს დაშვების შემთხვევაში, ერთმანეთს უპირისპირდება ორი სიკეთე, დევნილის საცხოვრებელი სადგომით უზრუნველყოფა და პირთა მიერ საკუთრებით შეუზღუდავი სარგებლობა. სხვა მესამე პირთა თანხმობა, შესახლებულ იქნას დევნილი მის საცხოვრებელ სადგომში, არ უნდა იქნეს ინტერპრეტირებული, როგორც მისი თანხმობა, დევნილის პირვანდელ, იძულებით გადაადგილებამდე არსებულ საცხოვრებელ სადგომში დაბრუნებამდე, შეიზღუდოს საკუთრების უფლება, ვინაიდან ამგვარი შეთანხმების არსებობის შემთხვევაშიც კი, გარიგება არ შეიძლება იყოს დამოკიდებული სამომავლო და უცნობ მოვლენაზე, ვინაიდან აღნიშნული პირობა გარიგებას ბათილად აქცევს და მესაკუთრეს უფლებას ანიჭებს მოითხოვოს თავისი საკუთრებით შეუზღუდავი სარგებლობა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც აღნიშნული მესამე პირი სახელმწიფოსაგან სხვა სანაცვლო სიკეთეს იღებს კომპენსაციის ან სხვა საცხოვრებელი სადგომით უზრუნველყოფის სახით. აღნიშნულ შემთხვევაში, სახელმწიფოს წარმოეშობა ვალდებულება უზრუნველყოს დევნილი სხვა საცხოვრებელი სადგომით ან აუნაზღაუროს მესაკუთრეს საკუთარი ქონებით სარგებლობის შეზღუდვა. ამდენად, ყოველივე ზემოაღნიშნული მსჯელობა ეხება ისეთ გარემობას, როდესაც სახელმწიფომ მასზე დაკისრებული ვალდებულება დევნილთა საცხოვრებელი სადგომით უზრუნველყოფის თაობაზე შეასრულა მესამე პირებთან შეთანხმებით, მესამე პირთა კერძო საკუთრების ხარჯზე.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში შპს ,,...ს” 2008 წლის 5 მაისის ¹... და 2008 წლის 1 ივლისის ¹... წერილებით დადგენილია, რომ მოპასუხეებს: რ.კ-ს, ლ.კ-ს, გ.კ-ს, ნ.ნ-ს და ა.ბ-იას საცხოვრებლად ფართი ქ.თბილისში, ... ¹76-ში გამოეყოთ მოსარჩელის თანხმობით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების: ი.ბ-ის, ი.ბ-ის, ნ.კ-ის მტკიცება, რომ მათ გააჩნიათ სადაო უძრავი ქონების ფლობის უფლება. კონკრეტულ შემთხვევაში სადავო უძრავი ნივთის მართლზომიერი მფლობელობის მტკიცების ტვირთი მოპასუხეების მხარეზე იყო, თუმცა მათ ვერ დაამტკიცეს, რომ მართლზომიერად ფლობენ სადავო უძრავ ქონებას (ტომი IV, ს.ფ. 201-225, 259-261).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “...”, რომელმაც მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ აღიარა, რომ სადავო ფართის მესაკუთრე არის შპს “...”, ამასთან, ლტოლვილების ფართით უზრუნველყოფა და მათი მოვლა-პატრონობა არის სახელმწიფოს პრეროგატივა. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ სარჩელის დიდი ნაწილი მაინც არ დააკმაყოფილა;

მოპასუხეები სარჩელის უარსაყოფად მიუთითებენ სხვადასხვა ნორმატიულ აქტებზე, მათ შორის, “იძულებით გადაადგილებულ პირთა სტატუსის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს დეკრეტზე, “... კომიტეტის შექმნის შესახებ” 1992 წლის მოწვევის პარლამენტის დადგენილებაზე და ა.შ. ამ აქტების მიხედვით, სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, უზრუნველეყო დევნილთა განსაკუთრებული და უპირველესი მოთხოვნილება _ საცხოვრებლის უფლება;

“იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, საქართველოს შესაბამის ტერიტორიაზე საქართველოს იურისდიქციის აღდგენამდე დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტიდან არ ხდება დევნილების გამოსახლება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც: ა. დევნილებთან იდება წერილობითი შეთანხმება; ბ. გამოიყოფა შესაბამისი საცხოვრებელი ფართობი, რომლითაც არ გაუარესდება დევნილის საყოფაცხოვრებო პირობები; გ. ხდება სტიქიური ან სხვა მოვლენები, რაც ითვალისწინებს განსაზღვრულ კომპენსაციას და რეულირდება საერთო წესით; დ. დევნილს ფართობი დაკავებული აქვს თვითნებურად, კანონის დარღვევით. კასატორის მოსაზრებით, აღნიშნულიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლოს ყურადღება უნდა გაემახვილებინა იმაზე: იყვნენ თუ არა დევნილები სადავო ფართში კანონიერად ჩასახლებულები; რით დასტურდებოდა სადავო ფართში მათი კანონიერად ჩასახლების ფაქტი;

დაუსაბუთებელია, თუ რით დაადგინა სააპელაციო სასამართლომ, რომ სადავო ფართში ლტოლვილების განსახლება მოხდა სახელმწიფოს ნებით. მოსარჩელემ განმარტა, რომ დევნილები სადავო ფართში თვითნებურად შეიჭრნენ. თუკი სახელმწიფომ თავისი ნებით შეასახლა მოპასუხეები აღნიშნულ ფართში, მაშინ გაურკვეველია, რატომ აღძრა მან სარჩელი მათი ოჯახის წევრების წინააღმდეგ თბილისის გლდანის რაიონულ სასამართლოში 1998 წელს. საქმეზე დგინდება, რომ ამ შემთხვევაში აუქციონი ჩატარდა უპირობოდ. ეს იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელეს უფლება აქვს მის საკუთრებაში არსებული ქონება გამოიყენოს საკუთარი შეხედულებისამებრ (ტომი IV, ს.ფ. 231-240).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს აგრეთვე ა.ბ-იამ, რ.კ-მა, ლ.კ-მა, გ.კ-მა, ნ.ნ-მა, რომლებმაც მოითხოვეს ამ გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც მათი მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა სადავო უძრავი ქონება და ახალი გადაყვეტილებით მათ მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივარი ეფუძნებს შემდეგ მოტივებს:

ა.ბ-ია სადავო შენობაში ცხოვრობს მისი ოჯახის წევრებთან, კერძოდ, დედასთან ნ.ბ-იასთან და არასრულწლოვან შვილთან _ ლ. გ-სთან ერთად. აღნიშნული პირები არიან აფხაზეთიდან დევნილები და წარმოადგენენ ერთ ოჯახს. ისინი არიან ახლო ნათესაურ კავშირში, ცხოვრობენ ერთად და ეწევიან ერთობლივ საოჯახო მეურნეობას. ამასთან, ნ.ბ-ია რეგისტრირებულია აღნიშნულ შენობაში ...სამინისტროს მიერ, როგორც ამავე “კომპაქტური განსახლების ობიექტის" ბინადარი, ა.ბ-ია და ლ. გ-ძე სადავო შენობაში ცხოვრობენ ასეთი რეგისტრაციის გარეშე. ლ. გ-ძის მიმართ სარჩელი წარდგენილი არ არის;

საქმის განმხილველი სასამართლოების მიერ ასევე დადგენილია, რომ სადავო შენობა წარმოადგენს დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტს 1998 წლიდან, კასატორები მოსარჩელის საკუთრებაში აღრიცხულ შენობა-ნაგებობაში ფართს ფლობენ მოსარჩელის თანხმობით და მათ მიერ არ მომხდარა შენობის თვითნებურად დაკავება. საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, შპს “...ს" 2008 წლის 5 მაისის ¹... წერილი და ამავე სამინისტროს 2008 წლის 1 ივლისის წერილი, ასაბუთებენ დასკვნას მართლზომიერი მფლობელობის თაობაზე;

საქმეში წარმოდგენილია აგრეთვე ა.ბ-იას და რ.კ-ის მიმართვები ... სამინისტროსადმი. კ-ებმა ანალოგიური განცხადებით კიდევ ორჯერ მიმართეს სამინისტროს 2008 წლის 18 დეკემბერს და 28 იანვარს, რასაც ადასტურებს საქმეში წარმოდგენილი ამ განცხადებების სარეგისტრაციო ქვითრები. საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს მიერ როგორც პირველ, ისე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში განმარტებულ იქნა, რომ აღნიშნული განცხადების საფუძველზე კ-ების ოჯახის და ა.ბ-იასა და მისი შვილის რეგისტრაცია ვერ მოხერხდა, რადგან საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 2 თებერვლის ¹... განკარგულებით დამტკიცებული “იძულებით გადაადგილებულ პირთა-დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიით" განსაზღვრული დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტების დევნილებზე საკუთრებად გადაცემის ღონიძიებების გატარების გამო სამინისტროს მიერ საერთოდ შეჩერებულ იქნა დევნილთა გადამისამართება. ეს კიდევ მოხდა იმიტომ, რომ თავიდან აცილებული ყოფილიყო დევნილთა ოჯახების ხელოვნურად გაყოფა საპრივატიზაციო ფართების თუ სათანადო კომპენსაციების ხელოვნურად გაზრდის თავიდან აცილების მიზნით;

საქმის განმხილველი სასამართლოების მიერ დადგენილია აგრეთვე, რომ შპს “...ს” საკუთრებაში არსებული 100%-იანი წილის მესაკუთრე იყო სახელმწიფო, ხოლო წილს შეადგენდა ... 76-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი და შენობა ნაგებობები. ამასთან, 2008 წლის 27 ივნისის ¹... ბრძანებით და 2008 წლის 29 ივლისის აუქციონში გამარჯვების ოქმით განხორციელდა ამ წილის პრივატიზება აუქციონის ფორმით გ.მ-ზე;

კასატორის მოსაზრებით, სავსებით სწორად განიმარტა, რომ წილის გასხვისებამდე კონკრეტულ შემთხვევაში იძულებით გადაადგილებული პირების ჩასახლება სადავო შენობაში განხორციელდა სახელმწიფოს ნებით და მისივე საკუთრებაში. უძრავი ქონების შეძენის დროს მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო, რომ სადავო ფართში ჩასახლებულნი იყვნენ იძულებით გადაადგილებული პირები _ დევნილები. ამდენად მოსარჩელის საკუთრებაში უფლებრივად ნაკლიანი ნივთი გადავიდა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ასევე, გამომდინარე სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 172-ე, 494-ე მუხლებიდან, “იძულებით გადაადგილებულ პირთა-დევნილთა შესახებ” კანონის 1-ლი, 5.3, 5.4 მუხლების საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე იმყოფებოდა საკუთრების ბოჭვის რეჟიმში და უარი უთხრა მას შენობაში მცხოვრები სხვა 52 დევნილის გამოსახლების მოთხოვნაზე. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ, პირველი ინსტანციის სასამართლოსაგან განსხვავებით, იგივე სამართლებრივი რეჟიმი არ გაავრცელა ა.ბ-იაზე, რ.კ-ზე, ლ.კ-ზე, გ.კ-სა და ნ.ნ-ზე. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგს იძლევა შემთხვევები, როდესაც სახელმწიფო თავის კუთვნილ ფართში ჩაასახლებს დევნილებს და შემდგომ კერძო პირებზე ასხვისებს და როდესაც სახელმწიფო მესამე პირის საკუთრების ობიექტში ასახლებს დევნილებს. პირველ შემთხვევაში, სახელმწიფო საკუთრების ობიექტში ჩასახლებისას, სახელმწიფოს ვალდებულებაში უზრუნველყოს დევნილები საცხოვრებელი ფართით იგულისხმება, რომ იგი აღნიშნულ ობიექტში განთავსებულია მის პირვანდელ საცხოვრებელ ადგილში დაბრუნებამდე, თუ რა თქმა უნდა, თვით სახელმწიფო არ უზრუნველყოფს მათთვის ალტერნატიული ფართების ან კომპენსაციის შეთავაზებას. ხოლო მეორე შემთხვევაში, მესამე პირის საკუთრებაში შესახლებისას, სახელმწიფოს ეს ვალდებულება არ უნდა იქნეს გაგებული მესამე პირთა საკუთრების უფლების შეზღუდვად უსასრულოდ, იმ მოლოდინით, რომ სამომავლოდ აღნიშნული პირები დაბრუნებული იქნებიან თავიანთ მუდმივ საცხოვრებელ ადგილებში. სასამართლომ განმარტა, რომ მე-3 პირის თანხმობა შესახლებულ იქნეს დევნილი მის საცხოვრებელ სადგომში, არ უნდა იქნეს ინტერპრეტირებული, როგორც მისი თანხმობა, დევნილის პირვანდელ საცხოვრისში დაბრუნებამდე შეიზღუდოს საკუთრების უფლება, ვინაიდან ამგვარი შეთანხმების არსებობის შემთხვევაშიც კი გარიგება არ შეიძლება დამოკიდებული იყოს სამომავლო უცნობ მოვლენაზე, რადგან აღნიშნული პირობა გარიგებას ბათილად აქცევს და მესაკუთრეს უფლებას ანიჭებს მოითხოვოს თავისი საკუთრებით შეუზღუდავი სარგებლობა. სააპელაციო სასამართლომ კასატორების მდგომარეობა მიაკუთვნა მეორე შემთხვევას და სამოქალაქო კოდექსის 168-ე და 621-ე მუხლის საფუძველზე დაადგინა კასატორების გამოსახლება. კასატორის მოსაზრებით, სწორედ ამაში გამოიხატება სააპელაციო სასამართლოს არსებითი უსწორობა. მიუხედავად მეორე შემთხვევის ერთობ საკამათო განმარტებისა, კასატორების მდგომარეობა ამ შემთხვევას არ განეკუთვნება. აქაც პირველ შემთხვევასთან გვაქვს საქმე ისევე, როგორც შენობაში განთავსებული სხვა დევნილების მიმართ. კასატორების ჩასახლება მოხდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ შენობაში, სახელმწიფოს მიერ გამოხატული ნების საფუძველზე;

როგორც სასამართლომ დაადგინა, წილის პრივატიზაციამდე შენობა იყო სახელმწიფოს საკუთრებაში. იმ დროსათვის მოქმედი “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ" საქართველოს კანონის თანახმად, აუქციონის ფორმით პრივატიზების შემთხვევაში პრივატიზების პროცედურა იწყება სახელმწიფოს (ეკონომიკის სამინისტროს) გადაწყვეტილებით ამა თუ იმ ქონების პრივატიზების შესახებ და მთავრდება სახელმწიფოს მიერ მყიდველზე საკუთრების მოწმობის გაცემით. ამავე კანონით, პრივატიზება შედგება შუალედური ეტაპებისაგანაც, ისეთით როგორიცაა: საჯარო გამოცხადება, მყიდველის მიერ განაცხადის შეტანა, ბეს გადახდა, საპრივატიზაციო აუქციონი, აუქციონში გამარჯვებული ოქმის შედგენა, საპრივატიზაციო თანხის გადახდა. ამ პერიოდში ქონება სახელმწიფოს საკუთრებაშია. გ.მ-ი აუქციონში გამარჯვებულად გამოცხადდა 2008 წლის 29 ივლისის ¹... ოქმით, საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა მასზე გაიცა 2008 წლის 17 ნოემბერს. შპს “..." ნება ა.ბ-იას და მისი შვილის შენობაში ჩასახლების შესახებ გამოხატულია 2008 წლის 5 მაისს ¹... წერილით ... სამინისტროსადმი, ხოლო კ-ების ოჯახთან დაკავშირებით _ 2008 წლის 1 ივლისის წერილით (ტომი IV, ს.ფ. 242-257).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 1 ივლისის განჩინებებით შპს “...ს”, აგრეთვე, ა.ბ-იას, რ.კ-ის, ლ.კ-ის, გ.კ-ის, ნ.ნ-ის საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს “...ს”, აგრეთვე, ა.ბ-იას, რ.კ-ის, ლ.კ-ის, გ.კ-ის, ნ.ნ-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივრები დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს _ შპს “...” უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მ. ბ-შვილის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი, ხოლო, კასატორ ა.ბ-იას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს “...ს”, ა.ბ-იას, რ.კ-ის, ლ.კ-ის, გ.კ-ის, ნ.ნ-ის საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორს _ შპს “...” დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მ. ბ-შვილის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

3. კასატორ ა.ბ-იას დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.