ას-955-993-2011 21 ივლისი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

პაატა ქათამაძე, თეიმურაზ თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ დ. და ი. მ-შვილები (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ. მ-შვილი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილების შეტანა, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების თანსამესაკუთრედ აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. მ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში დ. და ი. მ-შვილების მიმართ და მოითხოვა სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილების შეტანა, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების თანსამესაკუთრედ აღიარება.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ. მ-შვილის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით ნ. მ-შვილის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ნ. მ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ნ. მ-შვილი ცნობილ იქნა ქ.მცხეთაში, ... ქუჩა ¹5-7-ში მდებარე 2920,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან, ლიტერ “ა” ნაგებობის მთლიანი ფართის 1/3 წილიდან _ 1/5 წილის, ლიტერ “გ” ნაგებობიდან 1/5 წილის 1/3 ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ, ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 30 სექტემბრის ხსენებულ უძრავ ქონებაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულება დ. მ-შვილსა და ი. მ-შვილს შორის 1/3 ნაწილში შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე მუხლით, 1307-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტით, 1336-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ გ. მ-შვილის სამკვიდროს შეადგენდა მცხეთაში, ... ¹5-7-ში მდებარე უძრავი ქონება (დაზუსტებული ფართი _ 2923.00 კვ.მ.-დან 194.66 კვ.მ ლიტერ “ა-დან “ მთლიანი ფართის 1/3-ის 1/5 წილი, ლიტერ “გ-ს” 1/5 წილი). გ. მ-შვილს ანდერძი არ დაუტოვებია, ამდენად, მისი გარდაცვალების შემდეგ, მის სამკვიდრო ქონებაზე კანონით მემკვიდრეობის მიღების თანაბარი უფლება წარმოეშვა სამკვიდროს გახსნის დროს ცოცხალ სამ პირს _ მეუღლესა და ორ შვილს.

სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის საფუძველზე პალატამ ჩათვალა, რომ გ. მ-შვილის გარდაცვალების შემდეგ მისმა შვილმა ნ. მ-შვილმა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მამის სამკვიდრო ქონება, რის გამოც იგი ცნობილ უნდა იქნეს გ. მ-შვილის დანაშთი სამკვიდროს 1/3 წილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ნ. მ-შვილმა კანონით დადგენილ ვადაში მიიღო მამის, გ. მ-შვილის, სამკვიდრო მემკვიდრეთა რაოდენობის (3 მემკვიდრე) გათვალისწინებით სამკვიდროში შემავალი ქონების 1/3 წილის ოდენობით. მიუხედავად იმისა, რომ ნ. მ-შვილის საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ ყოფილა, სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის დანაწესით იგი მცხეთაში ... ¹5-7-ში მდებარე უძრავი ქონების (დაზუსტებული ფართი _ 2923.00 კვ.მ.-დან 194.66 კვ.მ, ლიტერ “ა-დან” მთლიანი ფართის 1/3 წილის 1/5 წილი, ლიტერ “გ-ს” 1/5 წილის 1/3 ნაწილის) მესაკუთრედ ითვლება.

სამოქალაქო კოდექსის 524-ე მუხლის თანახმად, დადგენილია, რომ დ. მ-შვილმა მის სახელზე აღრიცხული მთლიანი ქონება 2009 წლის 30 სექტემბრის ხელშეკრულებით უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადასცა ი. მ-შვილს. აღნიშნულით მან განკარგა ქონების ის 1/3 ნაწილიც, რომელიც ნ. მ-შვილის საკუთრებას წარმოადგენდა და რომლის გასხვისების უფლებამოსილებაც მას არ გააჩნდა. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოდავე მხარეები წარმოადგენენ ოჯახის წევრებს, თანაბარი უფლების მქონე მემკვიდრეებს, ამდენად, ი. მ-შვილის მიმართ სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით გათვალისწინებული საჯარო რეესტრის მონაცემთა სისრულისა და უტყუარობის პრეზუმფცია (აღნიშნული წარმოადგენს პრეზუმფციას მესამე პირთათვის და არა ოჯახის წევრებისათვის) ვერ გავრცელდება.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, კეთილსინდისიერი შემძენის განმარტებას უძრავ ნივთებთან მიმართებაში შეიცავს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი. ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის დაყრდნობით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კეთილსინდისიერება არა მარტო უფლების არსებობის, არამედ მოვალეობის შესრულების ვარაუდიცაა და აღნიშნული ნორმით დაწესებული შემძენის კეთილსინდისიერების დადგენისთვის საკმარისი არ არის მარტოოდენ საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინება, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში არსებითი მნიშვნელობის საკითხია მესაკუთრის ვინაობისადმი შემძენის სუბიექტური დამოკიდებულება (იცოდა თუUარ იცოდა). შესაბამისად, შემძენის ინტერესების დაცვის მომწესრიგებელი ნორმის გამოყენებისას აუცილებლად უნდა შემოწმდეს როგორც საჯარო რეესტრის მონაცემები, ასევე უტყუარად უნდა დადგინდეს, რომ შემძენმა არ იცოდა ქონების სხვა მესაკუთრის (თანამესაკუთრის) არსებობა. შემძენს არ შეიძლება მოეთხოვოს ისეთი გარემოებების ცოდნა, რომელიც აღემატება მისი შესაძლებლობის ფარგლებს. კეთილსინდისიერების შეფასებისას მთავარია შემძენის მხრიდან ფაქტების გაცნობიერების შესაძლებლობა და არა თავად ინტერესი ამ ფაქტისადმი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, დაუშვებელია ი. მ-შვილის კეთილსინდისიერ შემძენად მიჩნევა სადავო უძრავი ქონების 1/3 წილზე, ვინაიდან ის წარმოადგენდა აპელანტის ძმას, ანუ ოჯახის წევრს, რომლისთვისაც ცნობილი იყო, რომ გ. მ-შვილს ჰყავდა სამი მემკვიდრე. შესაბამისად, მისთვის ასევე ცნობილი უნდა ყოფილიყო, რომ სადავო ქონება თანასაკუთრების წესით დ. და ი. მ-შვილთან ერთად ეკუთვნოდა ნ. მ-შვილსაც. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ი. მ-შვილს სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილით გათვალისწინებული სამართალურთიერთობის მონაწილეთა მოქმედების კეთილსინდისიერების პრინციპის იმპერატიული მოთხოვნიდან გამომდინარე, როგორც სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეს, მოწინააღმდეგე მხარესთან _ ნ. მ-შვილთან ახლო ნათესაური ურთიერთობის მქონეს, ევალებოდა კეთილსინდისიერად განეხორციელებინა თავისი უფლება, დაეცვა წინდახედულების ნორმები და არ მიეღო სადავო უძრავი ქონება იქამდე, სანამ არ გაარკვევდა ნ. მ-შვილის ნებას დავის საგანთან მიმართებაში. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს ექმნება შინაგანი რწმენა და საფუძვლიანი ეჭვი იმისა, რომ ხელშეკრულების დადებისას დ. და ი. მ-შვილები მოქმედებდნენ არაკეთილსინდისიერად და მათ მიმართ სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით კეთილსინდისიერ შემძენთა უფლებების დაცვის მიზნით რეესტრის სანდოობის აღიარებით დადგენილი სამართლებრივი გარანტიები ვერ გავრცელდება.

სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 62-ე მუხლების შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ჩუქების ხელშეკრულება უნდა გაუქმდეს იმ მოცულობით, რამდენადაც იგი ნ. მ-შვილის უფლებებსა და კანონიერ ინტერესს შეეხო. შესაბამისად, ჩუქების ხელშეკრულება ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი 1/3 ნაწილში. ნ. მ-შვილის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს და ჩუქების ხელშეკრულება როგორც კანონსაწინააღმდეგო ბათილად იქნეს ცნობილი სადავო უძრავი ქონების 1/3 წილთან მიმართებაში. ამასთან, ნ. მ-შვილი ცნობილ (აღიარებულ) უნდა იქნეს სადავო უძრავი ქონების 1/3 წილის მესაკუთრედ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 19 მაისის განჩინებით ზემოხსენებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტში გასწორდა უსწორობა და ჩამოყალიბდა შემდეგნაირად: “ნ. მ-შვილი ცნობილ იქნეს მემკვიდრედ და მესაკუთრედ: მცხეთაში, ... ქუჩა ¹5-7-ში მდებარე 2920,00 კვ.მ.-დან 194.66 კვ.მ მიწის ნაკვეთის 1/3 წილზე; ლიტ “ა”-დან მთლიანი ფართის 1/3 წილიდან 1/5 წილის 1/3 ნაწილზე; ლიტ “გ-დან” 1/5 წილის 1/3 წილზე”.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ი. და დ. მ-შვილებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ნ. მ-შვილმა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მამის სამკვიდრო ქონება, რაც არასწორია, ვინაიდან სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ფლობას ან მართვას. სამკვიდრო ფლობაში ან მართვაში იგულისხმება მემკვიდრის მიერ ისეთი მოქმედებების განხორციელება, რომლებიც მიუთითებენ სამკვიდროს მიღების სურვილზე, რომლითაც ვლინდება მემკვიდრის ნება, გახდეს სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე. კონკლუდენტური მოქმედებები უნდა მიუთითებდნენ იმაზე, რომ მემკვიდრემ ფაქტობრივად უკვე დაიწყო თავისი უფლების რეალიზაცია. ამ შემთხვევაში ერთმანეთისაგან უნდა განვასხვავოთ სამკვიდროს ფლობა და მართვა. სამკვიდრო ქონებასთან დაკავშვირებული გადასახადების გადახდა შეიძლება მიუთითებდეს იმ კონკლუდენტურ მოქმედებებზე, რომლებიც ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების მართვასთან დაკავშირებული ნების განხორციელებას. ამ ფაქტორს მაშინ აქვს მნიშვნელობა, როდესაც არ არსებობს ფაქტობრივი ფლობის ფაქტი. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის მანძილზე საკმარისია, რომ სამკვიდრო მიღებულად ჩაითვალოს.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა მტკიცების საგანი და გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი. სასამართლოს დასკვნები ფაქტების არსებობა-არარსებობის შესახებ არ ემყარება საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს. გადაწყვეტილებაში არაა მითითებული, თუ რატომ არ გაიზიარა და რატომ უარყო სასამართლომ საქმეში არსებული, კასატორის მიერ მიწვეული მოწმეების ახსნა-განმარტებები, რომელთა მიხედვით დასტურდება, რომ ნ. მ-შვილს მამის საკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით არ მიუღია. პალატამ არასწორად შეაფასა ნ. მ-შვილის მიერ მითითებული მოწმეების ახსნა-განმარტებები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 6 ივლისის განჩინებით დ. და ი. მ-შვილების საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა დ. და ი. მ-შვილების საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძველით.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ დ. და ი. მ-შვილებს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2011 წლის 14 მაისს ჯ. მ-შვილის მიერ გადახდილი 666 ლარის 70% _ 466,2 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

დ. და ი. მ-შვილების საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

კასატორ დ. (პირადი ¹...) და ი. მ-შვილებს (პირადი ¹...) დაუბრუნდეს შემდეგ ანგარიშზე: თბილისის არასაგადასახადო შემოსულობების ¹200122900, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი _ ¹220101222, საბიუჯეტო შემოსულობების სახაზინო კოდი _ ¹300773150, დანიშნულება _ “სახელმწიფო ბაჟი საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე” ჯ. მ-შვილის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 466,2 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.