ას-9-6-2011 4 ივლისი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

ნ. კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ბ. ალავიძე, თ. თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ლ. ს-შვილი

მოწინააღმდეგე მხარე _ თ. მ-შვილი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ვალდებულების შეწყვეტა დეპონირებით

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ. ს-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ. მ-შვილის მიმართ თანხის დაკისრების შესახებ Dშემდეგი დასაბუთებით: 2000 წლის 7 მარტს მასა და თ. მ-შვილს შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რითაც ლ. ს-შვილმა თ. მ-შვილს ასესხა 1800 აშშ დოლარი, სესხით სარგებლობის ვადა შეადგენდა 2 წელს, სესხი იყო უპროცენტო. მოპასუხემ დროულად ვერ შეასრულა მიერ ვალდებულება. 2004 წლის ბოლოს კი, მოსარჩელემ მიიღო შეტყობინება ნოტარიუს ო. ზ-ძისაგან, რომ 2004 წლის 6 დეკემბერს თ. მ-შვილისაგან ნოტარიუსმა მიიღო თანხა დეპოზიტზე არსებული ვალდებულების დეპონირების გზით შეწყვეტის მიზნით. ამ პერიოდისათვის თ. მ-შვილს ლ. ს-შვილის სასარგებლოდ გადასახდელი აქვს არა მხოლოდ 1800 აშშ დოლარი, არამედ მასზე დარიცხული პროცენტიც ყოველთვიური საპროცენტო განაკვეთის 3%-ის ოდენობით. მოპასუხე თ. მ-შვილმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ 2000 წლის 7 მარტს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე მან ლ. ს-შვილისაგან აიღო 1800 აშშ დოლარი, აღნიშნული თანხა უნდა დაებრუნებინა 2002 წლის 7 მარტს, ვინაიდან ლ. ს-შვილი თავად აყოვნებდა თანხის მიღებას, მოპასუხის მიერ მოხდა აღნშნული თანხის დეპონირება, შესაბამისად, ძირითადი ვალდებულება შესრულდა 2004 წლის 6 დეკემბერს, რაც დგინდება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით. მოპასუხემ არ მიიღო დეპონირებული თანხა და ნოტარიუს ო. ზ-ძის მიერ 2007 წლის 10 დეკემბრის სანოტარო აქტით დეპონირებული თანხა დაუბრუნდა თ. მ-შვილს. შესაბამისად, მოსარჩელის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ შესრულებული არ არის ძირითადი სასესხო ვალდებულება 1800 აშშ დოლარის ოდენობით, მოკლებულია როგორც სამართლებრივ ასევე ფაქტობრივ საფუძვლებს, ასევე უსაფუძვლოა მოსარჩელის მოთხოვნა ვადაგადაცილებაზე ძირითადი თანხის 3%-ის გადახდის მოთხოვნაზე.

მოპასუხე თ. მ-შვილმა სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: 2000 წლის 7 მარტს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე მან ლ. ს-შვილისაგან აიღო 1800 აშშ დოლარი, აღნიშნული თანხა უნდა დაებრუნებინა 2002 წლის 7 მარტს, ვინაიდან ლ. ს-შვილი თავად აყოვნებდა თანხის მიღებას, მოპასუხის მიერ მოხდა აღნშნული თანხის დეპონირება, შესაბამისად, ძირითადი ვალდებულება შესრულდა 2004 წლის 6 დეკემბერს, რაც დგინდება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით. მოპასუხემ არ მიიღო დეპონირებული თანხა და ნოტარიუს ო. ზ-ძის მიერ 2007 წლის 10 დეკემბრის სანოტარო აქტით დეპონირებული თანხა დაუბრუნდა თ. მ-შვილს, შესაბამისად, მოსარჩელის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ შესრულებული არ არის ძირითადი სასესხო ვალდებულება 1800 აშშ დოლარის ოდენობით, მოკლებულია როგორც სამართლებრივ, ასევე ფაქტობრივ საფუძვლებს. უსაფუძვლოა მოსარჩელის მოთხოვნა ვადაგადაცილებაზე ძირითადი თანხის 3%-ის გადახდის მოთხოვნაზე.

თ. მ-შვილმა სარჩელი აღძრა ლ. ს-შვილის მიმართ და მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლებით: 2000 წლის 7 მარტს ლ. ს-შვილსა და თ. მ-შვილს შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება 2 წლის ვადით. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მის საკუთრებაში არსებული ქ. თბილისში, ... გამზირ ¹120-122-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინა, მხარეთა ურთიერთშეთანხმებით ლ. ს-შვილს 2 წლის ვადით დროებით მფლობელობაში გადაეცა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება. 2004 წლის 6 დეკემბერს თ. მ-შვილმა შეასრულა 2000 წლის 7 მარტის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება ფულადი თანხის დეპონირებით. ე.ი 2004 წლის 6 დეკემბრიდან ლ. ს-შვილი უკანონოდ ფლობს თბილისში, ... გამზირ ¹120-122-ში მდებარე საცხოვრებელ ბინას, სარგებლობაში ხელს უშლის მას, რითაც აყენებს მატერიალურ ზიანს. მატერიალური ზიანი გამოიხატება ყოველთვიურად ქირის- 100 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის მიუღებლობით. აღნიშნული ფართის ქირავნობის საბაზრო ღირებულება 100 დოლარია და, რომ არა მოპასუხის მხრიდან ამგვარი უკანონო ქომედება, მოსარჩელე გააქირავებდა ფართს და მიიღებდა შესაბამის სარგებელს.

მოპასუხე ლ. ს-შვილმა სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: 2004 წლის 6 დეკემბერს მართლაც შეიტანა თ. მ-შვილმა ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე ის თანხა, რომელიც განკუთვნილი იყო ლ. ს-შვილისათვის, მაგრამ ეს სარაა დეპონირება. ნოტარიუსის წერილში საუბარია იმის თაობაზე, რომ თანხა ლ. ს-შვილს გადაეცემოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი იგი თ. მ-შვილს დაუბრუნებდა იპოთეკით დატვირთულ უძრავ ქონებას, რამდენადაც დეპონირებული ქონების კრედიტორისათვის გადაცემა განპირობებულ იქნა საპასუხო მოქმედების შესრულების ვალდებულებით, ამდენად მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს დეპონირება, ხოლო იმ შემთხვევაში კი, თუ გათვალისწინებული იქნება, რომ ვალდებულების შეწყვეტა არ არსებობდა, ცხადია არც საცხოვრებელი ბინის დაბრუნების ვალდებულება იარსებობს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ს-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე თ. მ-შვილს ლ. ს-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა 1188 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა, თ. მ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ლ. ს-შვილს თ. მ-შვილის სასარგებლოდ დაეკისრა 3600 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2000 წლის 7 მარტს ლ. ს-შვილსა და თ. მ-შვილს შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, ლ. ს-შვილმა თ. მ-შვილს ასესხა 1800 აშშ დოლარი ორი წლის ვადით. ამავე ხელშეკრულებით სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა და ლ. ს-შვილს დროებით მფლობელობაში გადაეცა თ. მ-შვილის საკუთრებაში ქ. თბილისში, ... გამზირ ¹120-ში მეორე სართულზე არსებული 24 კვ.მ ერთი ოთახი .2004 წლის 6 დეკემბერს ნოტარიუსმა ო. ზ-ძემ წერილით მიმართა ლ. ს-შვილს. წერილში მითითებული იყო, რომ მან თ. მ-შვილისაგან მიიღო დეპოზიტი 1800 აშშ დოლარის ოდენობით მხარეთა შორის 2000 წლის 7 მარტს დადებული სასესხო-საიპოთეკო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების საფუძველზე. აღნიშნულ თანხას ლ. ს-შვილი მიიღებდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ იგი შეასრულებდა 2000 წლის 7 მარტის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილ ვალდებულებას _ თ. მ-შვილს დაუბრუნებდა მისგან სარგებლობის უფლებით მიღებულ საცხოვრებელ ბინას, მდებარე ქ. თბილისი, ... გამზირ ¹120. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით თ. მ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა და გაუქმებულ იქნა ლ. ს-შვილსა და თ. მ-შვილს შორის 2000 წლის 7 მარტის სესხის ხელშეკრულებით თ. მ-შვილის საკუთრებაში არსებულ ქ. თბილისში, ... გამზირ ¹120-122-ში, მდებარე საცხოვრებელ ბინაზე, გამოთხოვილ იქნა ლ. ს-შვილის უკანონო მფლობელობიდან თ. მ-შვილის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ბინა მდებარე და აღნიშნული უძრავი ქონება გამონთავისუფლებული მდგომარეობაში ჩაჰბარდა თ. მ-შვილს. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილება, ხოლო უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2008 წლის 23 მაისის განჩინებით განუხილველი დარჩა ლ. ს-შვილი საკასაციო საჩივარი.

ქ. თბილისში ... გამზირ ¹120-122-ში მდებარე თ. მ-შვილის კუთვნილი ბინიდან ლ. ს-შვილი გამოასახლეს 2009 წლის 26 იანვარს. ნოტარიუს ოთარ ზ-ძის მიერ 2007 წლის 10 დეკემბრის სანოტარო აქტით თ. მ-შვილს უკან დაუბრუნდა მის მიერ იმავე ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე 2004 წლის 6 დეკემბერს განთავსებული თანხა. ქ. თბილისში, ... გამზირი ¹120-122-ში მდებარე საცხოვრებელი ფართის ყოველთვიური საიჯარო ქირა 2005 წლის 24 იანვრიდან 2006 წლის 24 დეკემბრამდე თვეში შეადგენდა 100 აშშ დოლარს. თ. მ-შვილის მიერ 2000 წლის 7 მარტის სასესხო-საიპოთეკო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირითადი ვალდებულება შესრულებულ იქნა დეპონირებით 2004 წლის 6 დეკემბერს. აღნიშნულის გათვალისწინებით კი, შესაბამისად, შეწყვეტილ იქნა მხარეთა შორის არსებული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა.

თ. მ-შვილის მიერ 2000 წლის 7 მარტს გაფორმებული სასესხო-საიპოთეკო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების შედეგად ლ. ს-შვილს მიადგა ზიანი. განსახილველ შემთხვევაში უდავო იყო, რომ თ. მ-შვილის მიერ 2000 წლის 7 მარტის სასესხო-საიპოთეკო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება შესრულებული უნდა ყოფილიყო 2002 წლის 7 მარტს, ხოლო მან კი შაერულა არაჯეროვნად, რაც გამოიხატა ვადის გადაცილებით თანხის გადახდაში. მოსარჩელე _ ლ. ს-შვილი მიუთითებდა, რომ სარჩელში მოთხოვნილი ძირითადი თანხის 3% სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის (ძველი რედაქცია) საფუძველზე იყო ის ზიანი, რომელიც მიადგა მოსარჩელეს თანხის დროულად დაუბრუნებლობის გამო.

დადგენილ იქნა, რომ 2000 წლის 7 მარტს ლ. ს-შვილსა და თ. მ-შვილს შორის გაფორმებული სასესხო-საიპოთეკო ხელშეკრულების თანახმად, მსესხებელმა თ. მ-შვილმა სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთა და დროებით მფლობელობაში გადასცა გამსესხებელს _ ლ. ს-შვილს საცხოვრებელი ბინა, მდებარე ქ. თბილისში, ... გამზირი ¹120-ში. აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ცხადი იყო, რომ ლ. ს-შვილს თ. მ-შვილის ბინაში ცხოვრების უფლება ჰქონდა მხოლოდ ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში, ხოლო ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდგომ კი მას არ ჰქონდა ბინაში ცხოვრების უფლება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია ის, რომ თ. მ-შვილის მიერ ვალდებულება შესრულებულ იქნა დეპონირებით 2004 წლის 6 დეკემბერს, ხოლო ვინაიდან არ არსებობდა ძირითადი ვალდებულება, შესაბამისად, უნდა გაუქმებულიყო მისი უზრუნველყოფის საშუალებაც. სწორედ დასახელებული გარემოებების გათვალისწინებით თ. მ-შვილის სარჩელი დაკმაყოფილდა, კერძოდ _ გაუქმებულ იქნა ლ. ს-შვილსა და თ. მ-შვილს შორის 2000 წლის 7 მარტის სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რეგისტრირებული იპოთეკა თ. მ-შვილის საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ ბინაზე, მდებარე ქ. თბილისი, ... გამზირი ¹120-122-ში, ასევე გამოთხოვილ იქნა ლ. ს-შვილის უკანონო მფლობელობიდან თ. მ-შვილის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ბინა, მდებარე ქ თბილისში, ... გამზირი ¹120-122.-ში აღნიშნული გადაწყვეტილება უცვლელად იქნა დატოვებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2007 წლის 9 ოქტომბრის განჩინებით და შემდეგ _ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2008 წლის 23 მაისის განჩინებით. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილ იქნა, რომ ლ. ს-შვილი აღნიშნული ბინიდან გამოსახლებულ იქნა მხოლოდ 2009 წლის 26 იანვარს. აღნიშნული გარემოება კი ადასტურებდა იმ ფაქტს, რომ ლ. ს-შვილი ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე უკანონოდ ფლობდა თ. მ-შვილის საკუთრებაში არსებულ ბინას, მდებარე ქ. თბილისი, ... გამზირი ¹120-122-ში.

საქალაქო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექის 623-ე 624-ე მუხლების შესაბამისად მიიჩნია, რომ ლ. ს-შვილსა და თ. მ-შვილს შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველი იყო მათ შორის 2000 წლის 7 მარტს წერილობითი ფორმით დადებული სასესხო-საიპოთეკო ხელშეკრულება. სამოქალაქო კოდექსის 427-ე მუხლის თანახმად, თ. მ-შვილის მიერ 2000 წლის 7 მარტის სასესხო-საიპოთეკო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება შესრულებულ იქნა დეპონირებით 2004 წლის 6 დეკემბერს, რაც თავის მხრივ, წარმოადგენდა მხარეთა შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის სამართლებრივ საფუძველს.

სამოქალაქო კოდექსის 400-ე მუხლის, 403-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა სწორედ 2002 წლის 7 მარტიდან, აღნიშნული პერიოდი უნდა ყოფილიყო მიჩნეული თანხის გადაუხდელობით კრედიტორზე ზიანის მიყენების საწყის პერიოდად და სწორედ ამ პერიოდიდან მოყოლებული ვალდებულების შესრულებამდე მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა ფულადი ვალდებულების შესრულება ყოველ ვადაგადაცილებულ პერიოდზე. მოსარჩელის მოითხოვნა ძირითადი თანხის 1800 ლარის 3%-ის გადახდაზე, _ სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია შემცირებულიყო გონივრულ ფარგლებში 2%-მდე. შესაბამისად, მოპასუხე თ. მ-შვილს ლ. ს-შვილის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა გადაწყვეტილების გამოტანის დროისათვის ერთჯერადად 1800 აშშ დოლარის 2%, რაც შეადგენდა 1188 აშშ დოლარს. სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ სასესხო-საიპოთეკო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება ასევე არაჯეროვნად იქნა შესრულებული ლ. ს-შვილის მიერ, კერძოდ კი _ იგი შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე სამი წლის მანძილზე ფლობდა თ. მ-შვილის საკუთრებაში არსებულ ბინას, მდებარე ქ. თბილისში, ... გამზირი ¹120-122 და მისი განთავისუფლება მხოლოდ იძულების წესით განხხორციელდა. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, ლ. ს-შვილს მ-შვილის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა ბოლო სამი წლის ქირის გადახდა 3600 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ს-შვილმა და მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და გაუქმებულ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ლ. ს-შვილის სარჩელის დაკმაყოფილება და თ. მ-შვილის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებით ლ. ს-შვილის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის თანახმად სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნები საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით და ზემოთ ხსენებულ ნორმაზე დაყრდნობით შემოიფარგლა მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მითითებით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 15 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ს-შვილმა და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით: სასამართლომ ჩათალა, რომ თ. მ-შვილის ვალდებულება სესხის ძირითადი თანხის დაბრუნებაზე შესრულებული იქნა ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე თანხის განთავსების გზით, რასაც ლ. ს-შვილი არ ეთანხმება, ვინაიდან მხედველობაშია მისაღები ის ფაქტი, რომ სხვა სამართალწარმოების ფარგლებში არ მომხდარა ერთი ფრიად მნიშვნელოვანი დეტალის მხედველობაში მიღება. კერძოდ, ,,დეპონირების“ ვადის ამოწურვამდე რამდენიმე დღით ადრე ლ. ს-შვილმა ნოტარიუსს მიმართა მოთხოვნით თანხის მიღებაზე, რაც წესით საკმარისი უნდა ყოფილიყო თანხის მისაღებად. ამ ფაქტის შესახებ ცნობილი ვერ იქნებოდა მეორე სამოქალაქო საქმის განმხილველი სასამართლოსათვის, ვინაიდან ნოტარიუსს მიმართეს შესაბამისი სამართალწარმოების დასრულების შემდეგ. ამრიგად, ლ. ს-შვილმა, იმოქმედა დასრულებული სამართალწარმოების მიხედვით არსებული შეფასებებით, რომლის მიხედვითაც დადგინდა, რომ ესაა დეპონირება 3 წლის ვადით. ამ ვადის ამოწურვამდე მან მიმართა თანხის მოთხოვნით ნოტარიუსს და მიიღო ამაზე უარი იმ მოტივით, რომ ლ. ს-შვილს უნდა შეესრულებინა საპასუხო ვალდებულება, - უნდა გაეთავისუფლებინა თ. მ-შვილის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი, რომელსაც სრულიად მართლზომიერად ედო ყადაღა იმ პერიოდისათვის. დეპონირება, თავისი ბუნებით არის ვალდებულების შესრულების ისეთი ინსტრუმენტი, რომლის დროსაც კრედიტორს შეუძლებელია განპირობებული ჰქონდეს ვალდებულების შესრულების მიღება რაიმე საპასუხო ვალდებულების შესრულებით. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობა უკიდურესად უმართებულოა. აღნიშნული მსჯელობის მიხედვით, დეპონირებისას შესაძლებელია დათქმულ იქნას საპასუხო მოქმედების შესრულების პირობა, რაც არასწორია. დეპონირების შემთხვევაში თანხის მიღება კრედიტორისათვის უნდა იყოს აბსოლუტურად დაუბრკოლებლად შესაძლებელი, რაც მოცემულ შემთხვევაა არაფრით უკავშირდება. ლ. ს-შვილმა ვადის დაცვით მიმართა ნოტარიუსს განცხადებით თანხის მოთხოვნაზე, რაზედაც მან მიიღო უარი იმ მოქმედების განუხორციელებლობის მოტივით, რომლის განხორციელებასაც ის ვერ შეძლებდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. ს-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს იმავე სასამართლოში, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ ფაქტობრივად და სამართლებრივად უნდა დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, კერძოდ:

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლზე დაყრდნობით მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმის გარემოებები სრულად არის გამოკვლეული და სამართლებრივად სწორადაა შეფასებული, რის გამოც იგი უცვლელად უნდა იქნეს დატოვებული.

აღნიშნული ნორმის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც საქმე ხელმეორედ არ წყდება არსებითად, მიიღება განჩინების ფორმით, რომელიც აღწერილობითი და სამოტივაციო ნაწილების ნაცვლად უნდა შეიცავდეს მოკლე დასაბუთებას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ან უცვლელად დატოვების შესახებ. თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ანდა სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით.

სასამართლო გადაწყვეტილება წარმოადგენს მართლმსაჯულების აქტს, რომელიც გამოიტანება საქმის განხილვის შედეგად და უნდა პასუხობდეს კანონის მოთხოვნებს. სასამართლო გადაწყვეტილების უპირველესი ფუნქცია მოდავე პირებისათვის უფლებათა და ვალდებულებათა არსებობა-არარსებობის დადგენაა, რაც საბოლოოდ უზრუნველყოფს მართლწესრიგის დამკვიდრებას და სამართალდარღვევის პროფილაქტიკას.

სასამართლო გადაწყვეტილების მნიშვნელობიდან გამომდინარე, კანონი სასამართლო გადაწყვეტილების შინაარსთან დაკავშირებით მკაცრ მოთხოვნებს აწესებს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დანაწესით, რომ ყოველი პირისათვის უზრუნველყოფილია უფლების სასამართლო წესით დაცვა (მე-2 მუხლი), პირის სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებასთან ერთად იგულისხმება სასამართლოს ვალდებულება, დასაბუთებულად დააკმაყოფილოს ან უარი უთხრას მის მოთხოვნას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლი იმპერატიულად ადგენს ფაქტობრივად და სამართლებრივად დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანის ვალდებულებას. გადაწყვეტილების აღწერილობითი და სამოტივაციო ნაწილი ნათლად უნდა ასახავდეს სასამართლოს შემეცნებით მსჯელობას ფაქტებთან დაკავშირებით (ფაქტობრივი დასაბუთება) და შეფასებით მსჯელობას დადგენილი ფაქტების იურიდიული ძალისა და მნიშვნელობის შესახებ (სამართლებრივი დასაბუთება). კანონის იმპერატიული დათქმა გადაწყვეტილების დასაბუთების აუცილებლობაზე, განპირობებულია მართლმსაჯულების ერთ-ერთი ძირითადი მიზნით, დაარწმუნოს მხარეები დავის კანონიერად და სამართლიანად გადაწყვეტაში და ამავდროულად, გადაწყვეტილების დასაბუთებით რეალიზებულია საზოგადოების უფლება, იცოდეს, თუ რა გადაწყვეტილებები გამოაქვთ მათი სახელით და რა არის მათი საფუძველი. პირის საქართველოს კონსტიტუციითა და საერთაშორისო აქტებით გარანტრებული უფლება, მისი სადავო ქცეული უფლების სამართლიანი სასამართლო განხილვისა, მოიცავს პირის უფლებას, იცოდეს, მის დავასთან დაკავშირებით, რომელ ფაქტებსა და კანონებზე დაყრდნობით მიიღო სასამართლომ გადაწყვეტილება.

კანონით გარანტირებულია სასამართლო გადაწყვეტილების დასაბუთებულობის შემოწმების სისტემა (აპელაცია, კასაცია) და დაინტერესებულ პირს, დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპით, შეუძლია, გაასაჩივროს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, გარდა კანონით ზუსტად გათვალისწინებული გამონაკლისისა. ამასთან, როდესაც პირი სადავოდ ხდის პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილებას, როგორც მისთვის მიუღებელსა და არადამაჯერებელს, სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც ეთანხმება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას, დასაბუთებულად უნდა განუმარტოს აპელანტს, თუ რატომ, რომელ ფაქტებსა და ნორმებზე დაყრდნობით არ იზიარებს მის თითოეულ სააპელაციო პრეტენზიას. ზემოაღნიშნული უდევს საფუძვლად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის დანაწესს, რომლის მიხედვით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებების გაზიარების შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთება იცვლება მათზე – გაზიარებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და მათ შეფასებაზე მითითებით. კანონის აღნიშნული დათქმა არ ეწინაამდეგება კანონის იმპერატიულ მოთხოვნას, რომლის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლო ვალდებულია, დასაბუთებული პასუხი გასცეს სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიებს. სასამართლოს უპირველეს ფუნქციას სწორედ მის მიერ მიღებული გადაწყვძეტილების დასაბუთება და იმ პრეტენზიებზე დამაჯერებელი პასუხის გაცემა წარმოადგენს, რაც გააჩნია მოდავე მხარეს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო პალატამ უნდა დაასაბუთოს თავისი მოსაზრებები საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა და მათ იურიდიულ შეფასებათა თაობაზე და გადაწყვიტოს დავა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ლ. ს-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.