ას-429-405-2011 1 აგვისტო, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მაია სულხანიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ შპს “პ-ი”

მოწინააღმდეგე მხარე _ სს “ე. ჯ-ა”

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება, ხელშეკრულების დადების დავალდებულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 4 ივნისს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა შპს “პ-მა” მოპასუხე სს “ე. ჯ-ას” მიმართ და მოითხოვა:

ა. მოპასუხისათვის შპს “პ-ის” კუთვნილი 110 კილოვოლტიანი მაღალი ძაბვის ელექტროენერგიის გადამცემი ხაზით 2007 წლის 1 ივნისიდან 2010 წლის 1 ივლისამდე პერიოდში სარგებლობისათვის კომპენსაციის სახით 595842 ლარის დაკისრება;

ბ. მოპასუხისაგან ზიანის ანაზღაურება 27569 ლარის ოდენობით;

გ. მოპასუხისათვის 110 კილოვოლტიანი მაღალი ძაბვის ელექტროენერგიის გადამცემი ხაზის ექსპლოატაციისათვის შპს “პ-თან” წერილობითი ხელშეკრულების გაფორმების დავალება (ს.ფ. 1-10, 136-139).

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს “პ-ის” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: სს “ე. ჯ-ას” შპს “პ-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა 2007 წლის 30 ივნისიდან 2010 წლის 1 ივნისამდე ელექტროენერგიის გატარებისა და ქსელით სარგებლობისათვის თმენის საკომპენსაციო თანხა 21479304 კვ. საათის 0.2 თეთრი, ჯამში 42958.60 ლარი დღგ-ს გარეშე; სს “ე. ჯ-ას” შპს “პ-ის” სასარგებლოდ კუთვნილი ელექტროგადამცემი ხაზით გატარებულ თითოეულ კვტ.სთ ელექტროენერგიაზე 2010 წლის 1 ივნისიდან დაეკისრა 0.2 თეთრის ანაზღაურება (დღგ-ს გარეშე); შპს “პ-ის” სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა; სს “ე. ჯ-ას” შპს “პ-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ წინადსწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სახით 1000 ლარის ანაზღაურება; სს “ე. ჯ-ას” სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა 288.75 ლარის გადახდა; შპს “პ-ის” მიერ სარჩელის აღძვრისას გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 1000 ლარი ჩაითვალა სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად; მასვე სარჩელის დაუკმაყოფილებელი ნაწილის პროპორციულად დაეკისრა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 3711.25 ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

შპს ,,პ-ი” არ წარმოადგენს საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის ¹20 დადგენილებით გათვალისწინებულ განაწილების ლიცენზიატს ან კვალიფიციურ საწარმოს;

წყალტუბოს ტერიტორიაზე მდებარე 22800 გრ/მეტრის სიგრძის 110 კვტ ელგადამცემი ხაზი საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია შპს ,,პ-ზე”, რომლის მეშვეობით სს ,,ე. ჯ-ას” მიერ სხვა აბონენტზე მიწოდების მიზნით, 2010 წლის 01 ივნისამდე გატარებული იქნა ჯამში 21479304 კვტ. ელექტროენერგია (2007 წელს – 3,744,048; 2008 წელს _ 7,431, 402კვტ; 2009 წელს – 7,353,918 კვტ; 2010 წელს _ 2,949,939 კვტ);

შპს ,,პ-ი” წარმოადგენს რა ელექტროენერგიის ქსელის მესაკუთრეს, იგი ვალდებულია სხვა მომხმარებელთა ელექტროენერგიით მომარაგების მიზნით, ითმინოს მისი ქსელით სარგებლობა და გაატაროს ელექტროენერგია, ხოლო სს ,,ე. ჯ-ა” ვალდებულია ელექტროენერგიის გატარებისა და ქსელით სარგებლობის თმენისთვის შპს ,,პ-ს” გადაუხადოს სათანადო კომპენსაცია, რაც სასამართლოს აზრით გატარებულ თითოეულ კვტ.სთ. ელექტროენერგიაზე უნდა განისაზღვროს 0.2 თეთრის ღირებულებით დღგ-ის გარეშე;

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას, სასამართლომ განმარტა შემდეგი:

“ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესების დამტკიცების შესახებ” საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის ¹20 დადგენილების მე-15 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით პირი, რომელიც არ არის განაწილების ლიცენზიატი, მაგრამ ფლობს ელექტროენერგიის ქსელს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, ვალდებულია, სხვა მომხმარებელთა ელექტროენერგიით მომარაგების მიზნით, ითმინოს მისი ქსელით სარგებლობა და გაატაროს ელექტროენერგია.

“ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) ბაზრის წესების დამტკიცების შესახებ” საქართველოს ენერგეტიკის მინისტრის 2006 წლის 30 აგვისტოს ¹77 ბრძანების 29-ე მუხლის მე-4 პუნქტის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად, თუ მოთხოვნილი გატარების მომსახურება ეხება ისეთ ქსელს, რომელიც არ არის განაწილების ლიცენზიატის მფლობელობაში, ქსელის მფლობელი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, ვალდებულია ჯეროვანი კავშირის უზრუნველყოფის მიზნით, ითმინოს მისი ქსელით სარგებლობა და ამ ქსელით სარგებლობისათვის (ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) გატარებისათვის) მიიღოს სათანადო კომპენსაცია, მხარეთა ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე;

,,ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესების დამტკიცების შესახებ” საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის ¹20 დადგენილების მე-15 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, განაწილების ლიცენზიატსა და ქსელის მფლობელს შორის შეთანხმებამ არ უნდა გამოიწვიოს საცალო მომხმარებლის ელექტროენერგიის მომარაგების გაუარესება, მათ შორის, ელექტროენერგიის საფასურის გაძვირება, ხოლო მე-4 პუნქტის თანახმად, განაწილების ლიცენზიატს უფლება არ აქვს სხვისი კუთვნილი ქსელით სარგებლობის შემთხვევაში, ქსელის მფლობელს გადაუხადოს იმაზე მეტი, რასაც ითვალისწინებს კომისია ტარიფის დადგენისას, იგივე ძაბვისა და ანალოგიური ტექნიკური მონაცემების გამანაწილებელი ქსელის მონაკვეთზე ელექტროენერგიის გატარების მომსახურებისათვის.

,,ელექტროენერგიის ტარიფების შესახებ” საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 4 დეკემბრის ¹33 დადგენილების მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, სს “ე. ჯ-ას” მიერ ელექტროენერგიის გატარების ზღვრული ტარიფი განაწილების ლიცენზიატისათვის დამატებული ღირებულების გარეშე შეადგენს 35–110 კილოვოლტი ქსელის შემთხვევაში 0.206 თეთრი/კვტ.საათს, ხოლო კვალიფიციური საწარმოებისათვის _ 1.275 თეთრი/კვტ. საათს.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, აღნიშნულ მოცემულობას მოსარჩელე ვერ აკმაყოფილებდა, რადგან იგი წარმოადგენდა მხოლოდ ელექტროენერგიის ქსელის მფლობელს და მასთან მიმართებაში ზღვრული ტარიფი შესაბამისი სამართლებრივი აქტით დადგენილი არ იყო.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ “ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესების დამტკიცების შესახებ” საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის ¹N20 დადგენილების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ელექტროენერგიის გატარებისა და ქსელით სარგებლობის თმენისათვის კომპენსაცია გაიცემა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესის შესაბამისად. სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების, ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის თანახმად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას, რაც უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამავე კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს მოქმედების შესრულება.

ზემომითითებულ ნორმებზე დაყრდნობით სასამართლომ მიიჩნია, რომ ,,ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესების დამტკიცების შესახებ” საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის ¹N20 დადგენილება ცალსახად ავალდებულებდა სს ,,ე. ჯ-ას” შპს ,,პ-ის” კუთვნილი ელექტროენერგიის გადამცემი ქსელით სარგებლობისათვის თმენის საკომპენსაციოდ გადაეხადა შესაბამისი ანაზღაურება, რაც უნდა განსაზღვრულიყო გონივრულობის ისეთ ფარგლებში, რომ არ გამოეწვია საცალო მომხმარებლის ელექტროენერგიის მომარაგების გაუარესება, მათ შორის, ელექტროენერგიის საფასურის გაძვირება. გარდა ამისა, გათვალისწინებულ უნდა ყოფილიყო ელექტროენერგიის გადამცემი ქსელის მფლობელის მიერ მისი შენახვისათვის გაწეული ხარჯები, რაც მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს არ გააჩნდა.

დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ელექტროენერგიის გატარებისათვის 35-110 კილოვოლტ მაღალი ძაბვის გადამცემი ხაზის სარგებლობის ღირებულება ყოველ გატარებულ 1 კვტ. ელექტროენერგიაზე უნდა განსაზღვრულიყო 0,2 თეთრის ოდენობით, რაც სრულად უზრუნველყოფდა მოსარჩელის თმენის ვალდებულების კომპენსირებას და სრულად შეესაბამებოდა, როგორც სამართლიანობის, ისე ამ მიმართებით დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას. აღნიშნული ტარიფის სხვაგვარად განსაზღვრის საწინააღმდეგო მტკიცებულება, მოსარჩელეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად არ წარუდგენია.

საქალაქო სასამართლომ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის შესაბამისად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება; ამავე კოდექსის 412-ე მუხლი, რომლის შესაბამისად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსი ამკვიდრებს ზიანის მიმყენებლისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების შემდეგ პირობებს: სახეზე უნდა იყოს ზიანი; იგი გამოწვეული უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით; უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის და ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღვოდეს ბრალი.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ იყო ზიანის მიმყენებლისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების ყველა პირობა, ამასთან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელე მხარის მიერ ზიანის არსებობის ფაქტის დამადასტურებელი კანონით გათვალისწინებული რაიმე მტკიცებულება წარმოდგენილი არ ყოფილა, რის გამოც სარჩელის მოთხოვნა ამ ნაწილში უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული და არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა ასევე სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. თუ საზოგადოების ან პიროვნების არსებითი ინტერესების დაცვისათვის ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია სახელმწიფოს ნებართვაზე, მაშინ ეს უნდა მოწესრიგდეს ცალკე კანონით. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს უკავია დომინირებული მდგომარეობა ბაზარზე, მაშინ საქმიანობის ამ სფეროში მას ეკისრება ხელშეკრულების დადების ვალდებულება. მას არ შეუძლია კონტრაჰენტს უსაფუძვლოდ შესთავაზოს ხელშეკრულების არათანაბარი პირობები.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში 319-ე მუხლით გათვალისწინებული გარემოება არ არსებობდა. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა, მოწინააღმდეგე მხარეს დავალებოდა წერილობითი ხელშეკრულების გაფორმება _ ეწინააღმდეგებოდა სამოქალაქო სამართლით განმტკიცებულ მხარეთა ნებელობისა და ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლად განსაზღვრის პრინციპს, აღნიშნული კი ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა (ს.ფ. 213-220).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “პ-მა” და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც შპს “პ-ის” კუთვნილი 110 კილოვოლტიანი მაღალი ძაბვის ელექტროენერგიის გადამცემი ხაზით 2007 წლის 30 ივნისიდან 2010 წლის 1 ივლისამდე პერიოდში სარგებლობისათვის სს “ე. ჯ-ას” მოპასუხის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით დაეკისრებოდა 178076 ლარის გადახდა დღგ-ს გარეშე, აგრეთვე, მოპასუხეს დაევალებოდა შპს “პ-თან” წერილობითი ხელშეკრულების დადება მისი კუთვნილი ელ. გადამცემი ხაზის ექსპლოატაციაზე (ს.ფ. 227-238).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 იანვრის განჩინებით შპს “პ-ის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, შპს “პ-ს” სახელმწიფო ბაჟის სახით დაეკისრა 7000 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და ამ ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი დასაბუთება, ხოლო სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით დამატებით განმარტა შემდეგი:

საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებით ირკვევა, რომ საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის (სემეკი) 2000 წლის 29 მარტის ¹22 გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ “წყალტუბო 110” კვ ელექტროგადამცემი ხაზის მიერ გატარებულ ელექტროენერგიაზე საქართველოს ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზარმა ანგარიშსწორება მოახდინოს შპს “პ-თან” 0.4 თ/კვტსთ. ეს გადაწყვეტილება ძალაში შევიდა 2000 წლის 1 აპრილიდან და მოქმედებდა არსებულ სატარიფო სისტემაში კორექტივების შეტანამდე;

სემეკ-ის 2000 წლის 29 მარტის ¹22 გადაწყვეტილების შემდგომ პერიოდში, “ელექტროენერგიის ტარიფების შესახებ” საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის (სემეკი) 2006 წლის 15 მაისის ¹18 დადგენილებით დამტკიცდა, ელექტროენერგიის გადაცემის ტარიფი 35-110-220 კილოვოლტის შემთხვევაში შპს “საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემისათვის 0.5 თეთრი, ხოლო სს “საქრუსეთენერგოსათვის” 0.18 თეთრი;

საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის (სემეკი) 2008 წლის 4 დეკემბრის ¹33 დადგენილებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა სემეკის 2006 წლის 15 მაისის ¹18 დადგენილება და დაწესდა ელექტროენერგეტიკის სექტორში გაწეული დანახარჯების ტარიფები;

აღნიშნული დადგენილების მე-7 მუხლის მე-3 პუნქტით დადგინდა, რომ საცალო მომხამარებლებისათვის ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზიანტის მიერ ელექტროენერგიის გატარების ტარიფები განისაზღვროს ამ დადგენილებით განსაზღვრული ელექტროენერგიის განაწილების ტარიფების დონეზე. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, სს “ე.ჯ-ას” მიერ კვალიფიციური საწარმოებისათვის 35-110 კილოვოლტი ელექტროენერგიის გატარების ფიქსირებული ტარიფი განისაზღვრა 0.206 თეთრი/კვტსთ დღგ-ის გარეშე.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან, სს “პ-ისათვის” გატარების ტარიფის განსაზღვრის თაობაზე, სემეკის 2000 წლის 29 მარტის ¹22 გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ, სატარიფო სისტემაში შევიდა კორექტირება, ამ ცვლილების შესაბამისად ელექტროენერგიის გატარების ტარიფი 2006 წლის მაისიდან საცალო მომხმარებლისათვის თავდაპირველად 35-110-220 კილოვოლტის შემთხვევაში განისაზღვრა 0.18 თეთრიდან _ 0.50 თეთრამდე ზღვრული ოდენობის ფარგლებში, ხოლო 2008 წლის დეკემბრის შემდეგ, მხოლოდ 35-110 კილოვოლტი ელექტროენერგიის გატარებისათვის (220-ის გარეშე) ფიქსირებული ტარიფი განისაზღვრა 0.206 თეთრი/კვტსთ დღგ-ის გარეშე, მითითებული ტარიფების ფარგლებში 2007 წლის 30 ივნისიდან _ 2010 წლის 1 ივნისამდე პერიოდში, საცალო მომხმარებლის შპს ,,პ-ის” სასარგებლოდ სს ,,ე. ჯ-ას” უნდა დაკისრებოდა 35-110 კილოვოლტი ელექტროენერგიის გატარებისა და ქსელით სარგებლობის თმენის საკომპენსაციო თანხა 0.2 თეთრი ერთYკილოვოლტ საათზე დღგ-ს გარეშე.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ,,ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესების დამტკიცების შესახებ” საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 18 სექტემბრის ¹20 დადგენილების მე-15 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, განაწილების ლიცენზიატსა და ქსელის მფლობელს შორის შეთანხმებამ არ უნდა გამოიწვიოს საცალო მომხმარებლის ელექტროენერგიის მომარაგების გაუარესება, მათ შორის, ელექტროენერგიის საფასურის გაძვირება, ხოლო მე-4 პუნქტის თანახმად, განაწილების ლიცენზიატს უფლება არ აქვს სხვისი კუთვნილი ქსელით სარგებლობის შემთხვევაში, ქსელის მფლობელს გადაუხადოს იმაზე მეტი, რასაც ითვალისწინებს კომისია ტარიფის დადგენისას, იგივე ძაბვისა და ანალოგიური ტექნიკური მონაცემების გამანაწილებელი ქსელის მონაკვეთზე ელექტროენერგიის გატარების მომსახურებისათვის.

რამდენადაც აპელანტს არ წარუდგენია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ გატარების ტარიფის ზედა ზღვრულ ოდენობამდე გაზრდა არ გამოიწვევდა ელექტროენერგიის საფასურის გაძვირებას, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სს “პ-ის” სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი იყო.

იმის გათვალისწინებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ, რის გამოც სს “პ-ის” სარჩელის მოთხოვნის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებით ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით დასაბუთებელი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული გარემოება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 386-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების საფუძველს წარმოადგენდა (ს.ფ. 289-303).

სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 26 იანვრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “პ-მა”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლო დავის გადაწყვეტისას დაეყრდნო სემეკის 2006 წლის 15 მაისის ¹18 დადგენილებას, რომელიც შეეხება შპს “საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემასა” და სს “საქრუსეთენერგოს”. აღნიშნული დადგენილება არ შეეხება შპს “პ-ს”. ამ უკანასკნელის მიმართ საკითხი მოწესრიგებულია სემეკის სხვა დადგენილებით. მოსარჩელე თანხის დაკისრებას ითხოვს 2007 წლის 1 ივლისიდან, რა პერიოდშიც არსებობს სემეკის ამ პერიოდის შესაბამისი დადგენილება. ამასთან, სემეკის 2006 წლის 15 მაისის ¹18 დადგენილება ძალადაკარგულია სემეკის 2008 წლის 4 დეკემბრის ¹33 დადგენილების მე-18 მუხლის “ა” პუნქტით;

შპს “პ-ის” საკუთრებაში არსებული წყალტუბოს 110 კვ. (...) ელექტროგადამცემი ხაზისათვის ტარიფის დადგენის შესახებ სემეკის 2000 წლის 29 მარტის ¹22 გადაწყვეტილების მე-4 პუნქტის მიხედვით, 110 კვ. ელექტროგადამცემი ხაზის მიერ გატარებულ ელექტროენერგიაზე საქართველოს ელექტროენერგიის საბითუმო ბაზარს შპს “პ-თან” ანგარიშსწორება უნდა მოეხდინა 0.4 თ/კვტ.სთ. ამავე გადაწყვეტილების მე-5 პუნქტით, ეს გადაწყვეტილება ძალაში შევიდა 2000 წლის 1 აპრილიდან და მოქმედებდა არსებულ სატარიფო სისტემაში კორექტივების შეტანამდე. ელექტროენერგიის ტარიფებთან დაკავშირებით სემეკმა 2008 წლის 4 დეკემბერს მიიღო ¹33 დადგენილება. მოსარჩელე თანხის დაკისრებას მოითხოვს 2007 წლის 1 ივნისიდან. ამდენად, 2007 წლის 1 ივლისიდან 2008 წლის 4 დეკემბრამდე თანხის გამოანგარიშება უნდა მოხდეს სემეკის 2000 წლის 29 მარტის ¹22 გადაწყვეტილების მე-4 პუნქტით დადგენილი თანხით _ 0.4 თ/კვტ.სთ. სემეკის 2008 წლის 4 დეკემბრის ¹33 დადგენილების მე-7 მუხლის მე-2 ნაწილის “ბ.ა” ქვეპუნქტის მიხედვით, აღნიშნული დროიდან სს “ე. ჯ-ას” მიერ ელექტროენერგიის გატარების ზღვრული ტარიფი 35-110 კილოვოლტზე შეადგენს 1275 თეთრს კვტ.სთ. სემეკის 2010 წლის 24 აგვისტოს ¹4/03-23/164-1398 წერილის მე-2 აბზაცში, ასევე, სემეკის 2008 წლის 4 დეკემბრის ¹33 დადგენილებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის შესახებ” სემეკის 2010 წლის 21 ივნისის ¹7 დადგენილების მე-7 მუხლის მე-2 ნაწილის “ბ.ა” ქვეპუნქტის მიხედვთ, სს “ე. ჯ-ას” მიერ კვალიფიციური საწარმოებისათვის (სს “თელასის” გარდა) ელექტროენერგიის გატარების ზღვრული ტარიფი 35-110 კილოვოლტზე არის 1.275 თეთრი/კვტ.სთ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ ყოველ გატარებულ 1 კვტ. ელექტროენერგიაზე 0.2 თეთრით ღირებულების განსაზღვრა ეწინააღმდეგება სემეკის 2008 წლის 4 დეკემბრის ¹33 დადგენილებას;

კასატორის მოსაზრებით, სადავო საკითხთან მიმართებით არ არსებობს სასამართლო პრაქტიკა, ხოლო არსებული პრაქტიკა 0.2 თეთრის თაობაზე გამომდინარეობს იქედან, რომ ელექტროენერგიის ტარიფები სრულყოფილად არ იყო მოწესრიგებული 2008 წლის 4 დეკემბრის ¹33 დადგენილების შესავლის პირველ აბზაცში, სადაც საუბარია იმაზე, რომ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ ელექტროენერგეტიკული სფეროს სხვადასხვა საკითხებზე მიღებული ტარიფები ასახულია რამდენიმე დადგენილებაში. ამ დადგენილებებში ბევრი ცვლილება და დამატებაა შეტანილი, რაც ელექტროენერგეტიკული სექტორის ტარიფების გამოყენებისას, ერთგვარ გაუგებრობას იწვევს. ამ მხრივ, საყურადღებოა სემეკის 2010 წლის 24 სექტემბრის ¹4/03-23/183-1545 წერილი, რომლის თანახმად, სემეკის 2008 წლის 4 დეკემბრის ¹33 დადგენილება წარმოადგენს ერთადერთ ნორმატიულ აქტს, რომელიც განსაზღვრავს ტარიფებს ელექტროენერგეტიკაში. სემეკის 2003 წლის 18 სექტემბრის ¹20 დადგენილებით დამტკიცებული ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესების მე-15 მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, განაწილების ლიცენზიატს უფლება არ აქვს სხვისი კუთვნილი ქსელით სარგებლობის შემთხვევაში, ქსელის მფლობელს გადაუხადოს იმაზე მეტი, რასაც ითვალისწინებს კომისია ტარიფის დადგენისას, იგივე ძაბვისა და ანალოგიური ტექნიკური მონაცემების გამანაწილებელი ქსელის მონაკვეთზე ელექტროენერგიის გატარების მომსახურებისათვის. მოცემულ შემთხვევაში სემეკის მიერ დადგენილი ტარიფი 35-110 კილოვოლტზე არის 1.275 თეთრი/კვტ.სთ, რომელსაც მოითხოვს მოსარჩელე. დასახელებული წესების მე-15 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, განაწილების ლიცენზიატსა და ქსელის მფლობელს შორის შეთანხმებამ არ უნდა გამოიწვიოს საცალო მომხმარებლის ელექტროენერგიის მომარაგების გაუარესება, მათ შორის, ელექტროენერგიის საფასურის გაძვირება. კასატორი არასწორად მიიჩნევს სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას იმის შესახებ, რომ თითქოს მოსარჩელეს არ წარუდგენია იმის დამადასტურებელი გარემოება, რომ ელექტროენერგიის გატარების ტარიფის ზედა ზღვრულ ოდენობამდე გაზრდა არ გამოიწვევს ელექტროენერგიის საფასურის გაზრდას. აღნიშნულის დამადასტურებელ მტკიცებულება თავად სემეკის 2008 წლის 4 დეკემბრის ¹33 და 2010 წლის 21 ივნისის ¹7 დადგენილების 11¹ მუხლის მე-2 ნაწილის “მ” ქვეპუნქტშია მოცემული;

კასატორი უთითებს, რომ სარჩელის ერთ-ერთ მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხისათვის ხელშეკრულების გაფორმების დავალება, რომელიც არ დაკმაყოფილდა და რომელზეც შეტანილ იქნა სააპელაციო საჩივარი. სააპელაციო სასამართლოს მოცემულ საკითხზე გადაწყვეტილება არ გამოუტანია, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 და მე-5 ნაწილების მოთხოვნები;

2011 წლის 30 მარტს შპს “პ-მა” წარმოადგინა დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი, რომელშიც აღნიშნა, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სს “ე. ჯ-ას” შპს “პ-ის” სასარგებლოდ კუთვნილი ელექტროგადამცემი ხაზით გატარებულ თითოეულ კვტ.სთ ელექტროენერგიაზე 2010 წლის 1 ივნისიდან დაეკისრა 0.2 Yთეთრის ანაზღაურება დღგ-ს გარეშე. აღნიშნული არ იყო სარჩელის საგანი, ამიტომ სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და 248-ე მუხლის მოთხოვნა, რამდენადაც იგი გასცდა მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლებს. სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მაშინ, როდესაც ეს გადაწყვეტილება სრულად იყო გასაჩივრებული. ამ საკითხზე სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 5 მაისის განჩინებით შპს “პ-ის” საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს “პ-ის” 2011 წლის 14 მარტის საკასაციო საჩივარი, ასევე 2011 წლის 30 მარტის დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი განუხილველად უნდა დარჩეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შპს “პ-ის” 2011 წლის 14 მარტის საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

დაუშვებელია და განუხილველად უნდა დარჩეს ასევე შპს “პ-ის” დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 იანვრის განჩინების იმ ნაწილზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შპს “პ-ის” სააპელაციო საჩივარი ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტის გაუქმების თაობაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი არ არის შეტანილი კანონით დადგენილ ვადაში, საკასაციო საჩივარი განუხილველი დარჩება.

ამავე კოდექსის 397-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის შეტანის ვადაა ერთი თვე. ამ ვადის გაგრძელება (აღდგენა) არ შეიძლება და იგი იწყება მხარისათვის გადაწყვეტილების გადაცემის მომენტიდან.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით ირკვევა, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 იანვრის დასაბუთებული განჩინების ასლი კასატორის წარმომადგენელს კანონით დადგენილი წესით (სსსკ-ის 74-ე მუხლი) ჩაბარდა 2011 წლის 15 თებერვალს (იხ. ს.ფ. 306). ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70.1 მუხლის მიხედვით, სასამართლო განჩინება კასატორისთვისაც ჩაბარებულებად ითვლება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-60 და 61-ე მუხლების თანახმად, საკასაციო საჩივრის შეტანის ერთთვიანი ვადის დენა მოცემულ შემთხვევაში დაიწყო 2011 წლის 16 თებერვალს და დასრულდა 2011 წლის 16 მარტს.

საქმის მასალებით ირკვევა, რომ კასატორმა თავდაპირველი საკასაციო საჩივარი წარადგინა 2011 წლის 14 მარტს, კანონით დადგენილ ერთთვიან ვადაში, ხოლო დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი – 2011 წლის 30 მარტს, ანუ ერთთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ. საკასაციო სასამართლო უპირველესად ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ 2011 წლის 30 მარტის საკასაციო საჩივარი წარმოადგენს არა თავდაპირველად შეტანილი საკასაციო საჩივრის დაზუსტებას, არამედ დამოუკიდებელ საკასაციო საჩივარს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების იმ ნაწილზე, რომელიც არ ყოფილა გასაჩივრებული თავდაპირველი საკასაციო საჩივრით. კერძოდ, თავდაპირველი საკასაციო საჩივრით სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გასაჩივრებული იყო არა სრულად, არამედ მხოლოდ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და კასატორი ითხოვდა ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის მთლიანად დაკმაყოფილებას (იხ. ს.ფ. 307-316). მოსარჩელის საბოლოო მოთხოვნებს, მოცემულ შემთხვევაში, წარმოადგენს: ა) მოპასუხეს დაეკისროს 178076 ლარი კომპენსაციის სახით მოსარჩელის კუთვნილი ელექტროენერგიის გადამცემი ხაზებით სარგებლობისათვის 2007 წლის 30 ივნისიდან 2010 წლის 01 ივლისამდე პერიოდზე და ბ) მოპასუხეს დაევალოს მოსარჩელესთან დადოს ხელშეკრულება ელექტროენერგიის გადამცემი ხაზებით ექსპლუატაციის თაობაზე (იხ. ს.ფ. 227-238). თვადაპირველი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები (კასაციის მიზეზები) ემყარებოდა მხოლოდ ზემოაღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ და სამართლებრივ დაუსაბუთებლობას. ამდენად, თვადაპირველი საკასაციო საჩივარი, გარდა იმისა, რომ არ მოითხოვდა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სრულად გაუქმებას, ასევე არ შეიცავდა არავითარ დასაბუთებას ამ განჩინების იმ ნაწილის გაუქმებაზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შპს “პ-ის” სააპელაციო საჩივარი ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტის გაუქმების თაობაზე. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ეს ნაწილი კასატორმა გაასაჩივრა მხოლოდ დაზუსტებული საკასაციო საჩივრით, რომელიც, როგორც უკვე აღინიშნა, წარმოადგენს დამოუკიდებელ საკასაციო საჩივარს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების იმ ნაწილზე, რომელიც არ ყოფილა გასაჩივრებული თავდაპირველი საკასაციო საჩივრით. შესაბამისად, იგი შეტანილი უნდა ყოფილიყო კანონით დადგენილ ერთთვიან ვადაში, ანუ 2011 წლის 16 მარტის ჩათვლით. საქმის მასალებით კი ირკვევა, რომ დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი შეტანილ იქნა 2011 წლის 30 მარტს, ანუ კანონით დადგენილი ვადის დარღვევით. აქედან გამომდინარე, შპს “პ-ის” დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი განუხილველად უნდა იქნეს დატოვებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 187.2, 397.1 და 401.3 მუხლების შესაბამისად.

საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის 5 მაისის განჩინებით კასატორ შპს “პ-ს” გადაუვადდა საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდა მოცემული საკასაციო წარმოების დასრულებამდე. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე მას უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი) 30%-ის _ 2400 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს “პ-ის” 2011 წლის 14 მარტის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს “პ-ის” 2011 წლის 30 მარტის დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად;

3. შპს “პ-ს” დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 5 მაისის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი) 30%-ის _ 2400 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.