ას-336-320-2011 26 სექტემბერი, 2011 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ნუნუ კვანტალიანი, მაია სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ მ. ზ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ე. შ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებისა და იმ საოქმო განჩინებების გაუქმება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობები

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. შ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ზ-ის მიმართ და მოითხოვა მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ სახლზე, მდებარე ქ.თბილისში, ხ-ს ქ¹22-ში, საზიარო უფლების გაუქმება, უძრავი ქონების აუქციონზე რეალიზაცია, ამონაგები თანხების 2/3 ნაწილის ე.შ-ისათვის, ხოლო 1/3-ის მ.ზ-ისათვის გადაცემა შემდეგი გარემოებების გამო:

ქ.თბილისში, ხ-ს ქ¹22-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული საცხოვრებელი სახლი საკუთრების უფლებით ეკუთვნის ე. შ-ეს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მ.ზ-ის სახელზე აღირიცხა დასახელებული უძრავი ქონების 1/3 ნაწილი.

საინჟინრო ექსპერტიზის 2008 წლის 23 ივნისის დასკვნის თანახმად, მხარეთა წილობრივი მონაცემების შესაბამისად, რეალური ფართების გამოყოფა შესაძლებელია საცხოვრებელ ოთახებს შორის მდებარე ტიხრების აღებით, კარების ახალი ღიობის გაჭრითა და სხვა რეკონსტრუქციების შედეგად. ამავე დასკვნის მიხედვით, წილის გამოყოფის მიუხედავად, მხარეთა საერთო სარგებლობაში რჩება გარკვეული ფართი, ნახევარსარდაფის სართულზე მდებარე სათავსებიდან ე.შ-ეს შეიძლება გამოეყოს იდეალური წილი, მიკუთვნებულ ფართთან შედარებით მეტი, ხოლო მ.ზ-ს _ ნაკლები. ექსპერტის დასკვნით, საეზოვე ნაკვეთის მხარეთათვის გაყოფა ტექნიკური თვალსაზრისით შეუძლებელია. მოსარჩელემ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 964-ე მუხლის პირველ ნაწილსა და 150-ე მუხლის მეორე ნაწილზე.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ საფუძვლით, რომ სარჩელში მითითებული გარემოებები სინამდვილეს არ შეესაბამება, ხოლო წარმოდგენილი ექსპერტის დასკვნა მიკერძოებითაა შედგენილი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 8 იანვრის გადაწყვეტილებით ე. შ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქ.თბილისში, ხ-ს ქ¹22-ში მდებარე ე.შ-ისა და მ.ზ-ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლება ნივთის აუქციონზე რეალიზაციის გზით და ამონაგები თანხის 2/3 მიეკუთვნა მოსარჩელეს, ხოლო 1/3 _ მოპასუხეს.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ზ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა.

აღნიშნული საქმე არაერთხელ იქნა განხილული ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ. საბოლოოდ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებით მ. ზ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, მოცემულ საქმეზე უცვლელად იქნა დატოვებული საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ ქ.თბილისში, ხ-ს ქ¹22-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 2/3 ნაწილი აღრიცხული იყო მოსარჩელე ე. შ-ის სახელზე, ხოლო 1/3 ნაწილის მესაკუთრე იყო მოპასუხე მ. ზ-ი. ამასთან, ქ.თბილისში, ხ-ს ქ¹22-ში მდებარე მხარეთა საერთო საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთიდან შესაბამისი რეალური წილების გამოყოფა ტექნიკური თვალსაზრისით შეუძლებელი იყო, რაც დასტურდებოდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ 2008 წლის 23 ივნისს შედგენილი საექსპერტო დასკვნით.

სააპელაციო სასამართლომ, მოპასუხე მ. ზ-ის შუამდგომლობასთან დაკავშირებით, სადაც იგი ითხოვდა სასამართლოს დაენიშნა საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზა, განმარტა შემდეგი: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მხარეს შეუძლია, სასამართლოსგან დამოუკიდებლად უზრუნველყოს ექსპერტიზის ჩატარება და სასამართლოში წარადგინოს საექსპერტო დასკვნა. ასეთ შემთხვევაში ექსპერტის დასკვნა სასამართლოს უნდა წარედგინოს საქმის აღძვრის ან საქმის მომზადების სტადიაზე. აპელანტმა (მოპასუხემ) საექსპერტო დასკვნა საქალაქო სასამართლოში წარადგინა მხოლოდ 2009 წლის 8 იანვარს მთავარ სხდომაზე, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული იმპერატიული ნორმა. სასამართლოს მოსაზრებით, მ. ზ-ს შესაძლებლობა ჰქონდა, 2008 წლის 25 ნოემბრის მოსამზადებელ სხდომაზე დაეყენებინა შუამდგომლობა, რომ იგი ვერ ასწრებს საექსპერტო დასკვნის წარდგენას, რომლითაც, თავის მხრივ გააქარწყლებდა მოსარჩელის მიერ მტკიცებულების სახით წარდგენილ საექსპერტო დასკვნას. ასეთივე შესაძლებლობა მას ჰქონდა, 2008 წლის 10 დეკემბერს, როდესაც ჯერ კიდევ დასრულებული არ იყო საქმის მომზადება მთავარი სხდომისათვის.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელატის მითითება, რომ სექტემბერ-ოქტომბრის თვეში მან მიმართა ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს, მაგრამ იმის გამო, რომ ექსპერტები დაკავებული იყვნენ ლტოლვილი პირების საცხოვრებელი სახლების აზომვებით, უარი უთხრეს ექსპერტიზის ჩატარებაზე. სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს უფროსის 2008 წლის 30 დეკემბრის ¹20/01-327 ბრძანების შეფასების შედეგად მიიჩნია, რომ ლტოლვილი პირების საცხოვრებელი სახლების აზომვითი საქმიანობით ექსპერტები დაკავებული იყვნენ 2008 წლის 30 დეკემბრის შემდეგ. სასამართლოს განმარტებით, 2009 წლის 11 დეკემბერს საქალაქო სასამართლომ საქმე მომზადებულად ჩათვალა და დანიშნა მთავარი სხდომა. ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ მ. ზ-ის მიერ, საპატიო მიზეზის გარეშე, დაგვიანებით იქნა წარდგენილი საექსპერტო დასკვნა სასამართლოში.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზარა აპელატის არგუმენტი, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საექსპერტო დასკვნა მიკერძოებულია, რადგანაც ექსპერტს უნდა ემსჯელა ასევე საინვენტარიზაციო გეგმაში აღნიშნულ უკანონო ნაგებობაზე. ასეთ შემთხვევაში ქ.თბილისში, ხ-ს ქ¹22-ში მდებარე უძრავი ქონების გაყოფა შესაძლებელი იქნებოდა. პალატის შეხედულებით, ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტს და მით უფრო პირველი ინსტანციის სასამართლოს, არ შეეძლო ემსჯელა დაუკანონებელი ფართის გამიჯვნაზე.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ზ-მა, რომელმაც მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებისა და იმ საოქმო განჩინებების გაუქმება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი შუამდგომლობები შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

2000 წლიდან კასატორი მეუღლესთან განქორწინებულია. ჰყავს ორი შვილი, რომელთა აღზრდა-რჩენაში მისი ყოფილი მეუღლე ი.გ-ე არ იღებს მონაწილეობას. დედამთილის გარდაცვალების შემდეგ ი.გ-ემ შეგნებულად უარი განაცხადა თავის კუთვნილ წილზე თავისი დის – ე.შ-ის სასარგებლოდ, რის გამოც ე.შ-ე გახდა ხ-ს ქ.¹22-ში მდებარე სახლის 2/3-ის მფლობელი. ე.შ-ე თავის ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა და დღემდე ცხოვრობს ქ.თბილისში, ხ-რის ქ.¹24-ში მდებარე კერძო სახლში. ი.გ-ემ 2008 წლის აგვისტოს თვეში თავისი დის – ე.შ-ის სახელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ხ-ს ქ¹22-ში მდებარე სახლზე საზიარო უფლების გაუქმებისა და აუქციონზე გაყიდვის შესახებ. ი.გ-ემ სასამართლოში წარადგინა ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტ გ.ინაშვილის დასკვნა, რომლის თანახმადაც ეზოს გაყოფა, ტექნიკური თვალსაზრისით, შეუძლებელია მისი განაშენიანების გამო. ამ დასკვნაში ექსპერტი არ მსჯელობს უკანონო ნაგებობებზე, ხოლო 1/3 და 2/3 კუთვნილი წილების გამოყოფა შესაძლებელია მხოლოდ სათანადო გადაკეთებების შემდეგ. სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლით მ.ზ-მა სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა ახალი საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დანიშვნა, რადგანაც მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებას არ ეთანხმებოდა, თუმცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შუამდგომლობა არ განუხილავს და არც მხარისათვის უკითხავს, მოითხოვდა თუ არა იგი შუამდგომლობის განხილვას. სასამართლომ, მიუხედავად ექსპერტის სასამართლო სხდომახზე დაბარებისა, არ დაკითხა იგი.

სასამართლომ მოცემული საქმე განიხილა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი საქმოქალაქო საქმის განხილვის პროცედურების დარღვევით, რის შედეგადაც საქმეზე გამოტანილ იქნა არასწორი გადაწყვეტილება. სარჩელის აღძვრის შემდეგ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, კასატორს გაეგზავნა სარჩელი და განესაზღვრა ვადა შესაგებლის წარდგენისათვის, რაც მ.ზ-მა დადგენილ ვადაში შეასრულა, ამასთან, შუამდგომლობა დააყენა წერილობით, რომლითაც მოითხოვდა საინჟინრო ექსპერტიზის დანიშვნას. სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 205-ე მუხლის საფუძველზე დაინიშნა მოსამზადებელი სხდომა ორჯერ, სადაც მოპასუხე დამატებით შუამდგომლობდა ექსპერტ გ.ინაშვილის პროცესზე დაკითხვისა და ადგილზე დათვალიერების ჩატარების თაობაზე, რაც სასამართლომ დააკმაყოფილა. კასატორის განმარტებით, ამ მუხლის თანახმად, მოსამზადებელი სხდომის დანიშვნის მიზანია სასამართლო განხილვისთვის საქმის სათანადოდ მომზადება, სადაც საბოლოოდ უნდა იქნეს განხილული საქმის მომზადებასთან დაკავშირებული ყველა საკითხი, როგორიცაა, მხარეების მიერ მტკიცებულებების გამოთხოვა, ექსპერტიზის დანიშვნა, სპეციალისტის მოწვევა და სხვა. მიუხედავად იმისა, რომ მ. ზ-მა დროულად იშუამდგომლა საინჟინრო ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ, სასამართლოს აღნიშნული შუამდგომლობა არ შეუფასებია, ხოლო მთავარ სხდომაზე კასატორმა იშუამდგომლა დამატებითი ვადის მიცემის თაობაზე, რათა წარედგინა მისი ინიციატივით მიერ ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნა, თუმცა სასამართლომ შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა იმ საფუძვლით, რომ მ.ზ-ს ჰქონდა დრო ალტერნატული ექსპერტიზის ჩატარებისათვის.

სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის მოთხოვნა, რადგან ამ მუხლის თანახმად, მხარეს შეუძლია, სასამართლოსაგან დამოუკიდებლად უზრუნველყოს ექსპერტიზის ჩატარება, მაგრამ არაა ვალდებული. აღნიშნული შუამდგომლობა მოპასუხეს შესაგებელში ჰქონდა დაყენებული, რისი განხილვის ვალდებულებაც სასამართლოს ეკისრებოდა. შუამდგომლობა სასამართლოს მიერ არ გამოქვეყნებულა და არ განხილულა არც ერთ სხდომაზე. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ სამოქალაქო საქმეებზე შემუშავებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, სასამართლო განჩინებით განსაზღვრავს ექსპერტის წინაშე დასასმელ კითხვებს და ასევე განსაზღვრავს, თუ ვინ უნდა გადაიხადოს თანხა. აღნიშნული პოზიცია იმას გულისხმობს, რომ ექსპერტიზის დანიშვნის საკითხი უნდა განიხილოს სასამართლომ, მოცემულ შემთხვევაში კი, ასეთი შუამდგომლობა სასამართლოს წინაშე დაყენებულია დროულად, საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახული არ არის აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობა, რაც კანონის დარღვევაა, ამავე საფუძვლიდან გამომდინარე, მ.ზ-ს არ მიეცა შესაძლებლობა, სასამართლოსათვის წარედგინა მისი ინიციატივით ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნა. საკითხის დადებითად გადაწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოს მიერ მიღებული იქნებოდა განსხვავებული გადაწყვეტილება.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეფუძნება ერთადერთ მტკიცებულებას – ექსპერტიზის დასკვნას, რომელიც არის მიკერძოებული, არ ასახავს რეალობას, არის არასრულყოფილი და არაობიექტური. ექსპერტის დასკვნის შემოწმება და შეფასება მტკიცების პროცესის აუცილებელი პირობაა. ექსპერტის დასკვნის უარყოფა ან მტკიცებულებად მიჩნევა არ შეიძლება, თუ იგი არ იქნება შემოწმებული და შეფასებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, რა დროსაც სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს ექსპერტიზის ჩატარების დროს პროცესუალური ნორმების დაცვაზე, ექსპერტის ობიექტურობასა და კომპეტენტურობაზე, გამოკვლევის ობიექტურობაზე, დასკვნის დასაბუთებულობაზე და ექსპერტიზის დასკვნითი ნაწილის სრულყოფილებაზე. გადაწყვეტილებაში უნდა აისახოს, თუ რატომ ენიჭება ექსპერტის დასკვნას უპირატესობა სხვა მტკიცებულებათა შორის და პირიქით. მოცემულ საქმეზე ექსპერტ გ.ინაშვილის დასკვნა სასამართლოს მიერ ყოველგვარი კრიტიკისა და შეფასების გარეშეა მტკიცებულებად მიჩნეული. ექსპერტი თავის დასკვნაში უთითებს, რომ კვლევა მიმდინარეობს დამკვეთის (ე.შ-ის) მიერ წარდგენილი მასალების (ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, საკადასტრო რუკა და საინვენტარიზაციო გეგმა), მოქმედი ტექნიკური ნორმებისა და სახლთმფლობელობის ადგილზე შესწავლის შედეგად მიღებული ურთიერთშედარების მეთოდით. კვლევით ნაწილში ექსპერტი არ მსჯელობს უნებართვო ნაგებობაზე და არც უთითებს, თუ რომელი ნორმატიული აქტითაა აკრძალული აღნიშნული. ასევე სასამართლოში წარდგენილ საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებულია, რომ ე.შ-ემ საკუთრება მიიღო კანონისმიერი მემკვიდრეობის საფუძველზე. ამონაწერიდან ირკვევა, რომ მასზე აღრიცხულია, როგორც კანონიერი ისე უნებართვო ნაგებობა, რაც იმას ნიშნავს, რომ უნებართვო ნაგებობაც შესულია სამკვიდრო მასაში და სამოქალაქო ბრუნვის საგანს წარმოადგენს, შესაბამისად, მასზე ექსპერტსაც უნდა ემსჯელა, რის გამოც შემცირდა ე.შ-ის წილი. სადავო დასკვნით კასატორს მიეკუთვნა კუთვნილზე ნაკლები საცხოვრებელი და დამხმარე ფართები. აღნიშნული ფართების გამოყოფა შესაძლებელი იქნებოდა მხოლოდ გარკვეული გადაკეთებების შედეგად, რაც, თავის მხრივ, სახლის ღირებულების შემცირებას გამოიწვევდა, ამავე დროს თითოეული მფლობელი თავის კუთვნილ ფართში მოსახვედრად ისარგებლებდა საერთო შესასვლელით. ეს საფუძველი გახდებოდა საზიარო უფლების გაუქმებისა.

სასამართლომ არ იმსჯელა, თუ ვის მიერ და რომელი აქტით არის აკრძალული უნებართვო ნაგებობაზე საინჟინრო ექსპერტიზის ჩატარება. სასამართლოს მითითება, რომ ექსპერტი არ იმსჯელებდა უკანონო ნაგებობაზე, წარმოადგენს სამართლებრივ შეფასებას, რაც სცილდება მის უფლებამოსილებას.

ექსპერტიზის დასკვნით ნაწილში მითითებულია, რომ, ეზოს განაშენიანების გამო, ტექნიკური თვალსაზრისით გაყოფა შეუძლებელია. ადგილზე დათვალიერებით დადასტურდა, რომ ეზოში ორი ხე, მწვანილი და რამდენიმე ბუჩქია, რის გამოც არასწორია სასამართლოს დასკვნა ამ გარემოების შეფასების ნაწილში. ექსპერტის დასკვნას თან არ ახლავს განაშენიანების გეგმა.

სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ასევე არასრულად შეაფასა მტკიცებულებები, კერძოდ, სასამართლომ არ გამოიკვლია ექსპერტის მიერ უკანონო ნაგებობის ნაწილში კვლევის ჩაუტარებლობა.

კასატორის განმარტებით, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, ასევე არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა მ. ზ-ის შუამდგომლობები საქმეზე მესამე პირად სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ჩართვისა და ექსპერტ გ.ინაშვილის დაკითხვის, კომისიური ექსპერტიზის დანიშვნის, სამართლებრივად დასაბუთებული სააპელაციო საჩივრის მიღების თაობაზე.

უსწოროა სასამართლოს მითითება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებზე, რადგანაც დასკვნის მოგვიანებით წარდგენა არასაპატიო გახდა არა მხარის, არამედ სასამართლოს მიზეზით. გარდა ამისა, მითითებული ნორმის მე-3 ნაწილი საპატიო მიზეზად სხვა ობიექტურ გარემოებებსაც ითვალისწინებს, კერძოდ, 2008 წლის აგვისტოს ომის შემდგომ პერიოდში დაიწყო ლტოლვილებისა და იძულებით გადაადგილებული პირებისათვის მიწის ნაკვეთების გამოყოფა რაზედაც უნდა აშენებულიყო საცხოვრებელი სახლები, იმ შემთხვევაში თუ სასამართლო განიხილავდა მოპასუხის მიერ დროულად დაყენებულ შუამდგომლობას, პირველი ინსტანციის სასამართლო მიიღებდა განსხვავებულ გადაწყვეტილებას, რადგან მხარის ინიციატივით ჩატარებული ექსპერტის დასკვნის შესაბამისად, შესაძლებელია, როგორც კანონიერი, ისე უნებართვო ნაგებობის გამიჯვნა 1/3 და 2/3 ნაწილებად, ასევე შესაძლებელია ეზოს გაყოფა ცალკე შესასვლელების მითითებით.

სამოქალაქო კოდექსის 964-ე მუხლის თანახმად, საზიარო უფლების გაუქმება საზიარო საგნის გაყიდვის გზით დასასვებია იმ შემთხვევაში, თუ ნატურით გაყოფა შეუძლებელია. არა მარტო მ.ზ-ის ინიციატივით ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნით, არამედ რეალურადაც სავსებით შესაძლებელია საცხოვრებელი ფართისა და ეზოს გაყოფა ნატურით. რადგან მიწის ნაკვეთის საერთო ფართი 489 კვ. მეტრია, საიდანაც ნაგებობას 115.21 კვ. მეტრი უკავია, ხოლო ეზოს _ 373,79 კვ.მ, სადაც 3 ძირი ხეა დარგული.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 8 ივნისის განჩინებითYმ. ზ-ის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად, ხოლო 2011 წლის 4 აპრილის განჩინებით კასატორს გადაუვადდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანამდე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ზ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 ოქტომბრის განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულია, თუ რა შემთხვევაში ჩაითვლება სამართლის ნორმები დარღვეულად, ხოლო მე-3 ნაწილის მიხედვით, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქ.თბილისში, ხ-ს ქ. ¹22-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 2/3 ნაწილი აღრიცხულია მოსარჩელე ე. შ-ის სახელზე, ხოლო 1/3 ნაწილის მესაკუთრეა მოპასუხე მ. ზ-ი. მოსარჩელემ გამოიყენა რა მისთვის მატერიალური კანონით მინიჭებული უფლებამოსილება, მოითხოვა საზიარო უფლების გაუქმება საზიარო საგნის გაყიდვის გზით.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ქ.თბილისში, ხ-ს ქ. ¹22-ში მდებარე მხარეთა საერთო საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთიდან შესაბამისი რეალური წილების გამოყოფა ტექნიკური თვალსაზრისით შეუძლებელია. სასამართლოს მსჯელობა ემყარება მოსარჩელის მიერ სასამართლოში წარდგენილ ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ 2008 წლის 23 ივნისს შედგენილ საექსპერტო დასკვნას, რომლის მიხედვით, ქ.თბილისში, ხ-ს ქ. ¹22-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე არსებული განაშენიანების სპეციფიკურობის გათვალისწინებით ეზოს გაყოფა მხარეებზე ტექნიკური თვალსაზრისით შეუძლებელია. დასკვნის შინაარსიდან ირკევვა, რომ ე. შ-ის 2/3 იდეალური წილის შესაბამისად სადავო სახლიდან რეალურად ფართის გამოყოფა შესაძლებელია მხოლოდ სათანადო გადაკეთების შემთხვევაში. იმავდროულად ¹3 სათავსოს ნაწილის გავლის გარეშე, მხარეები მათთვის გამოყოფილ ფართობებში ვერ მოხვდებიან და სათავსოს ეს ნაწილი უნდა დარჩეს მხარეთა საერთო სარგებლობაში.

კასატორის მოსაზრებით, საექსპერტო დასკვნაში ექსპერტი არ მსჯელობს უკანონო ნაგებობებზე. სასამართლოში წარდგენილ საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებულია, რომ ე.შ-ემ საკუთრება მიიღო კანონისმიერი მემკვიდრეობის საფუძველზე. ამავე ამონაწერიდან ირკვევა, რომ მასზე აღრიცხულია, როგორც კანონიერი, ისე უნებართვო ნაგებობა, რაც იმას ნიშნავს, რომ უნებართვო ნაგებობაც შესულია სამკვიდრო მასაში და სამოქალაქო ბრუნვის საგანს წარმოადგენს. შესაბამისად, ექსპერტს მასზეც უნდა ემსჯელა. კვლევით ნაწილში ექსპერტი არ მსჯელობს უნებართვო ნაგებობაზე და არ ასაბუთებს, თუ რომელი ნორმატიული აქტიდან გამომდინარეობს მისი ამგვარი პოზიცია. კასატორი მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ექსპერტ გ.ინაშვილის დასკვნა სასამართლოს მიერ ყოველგვარი კრიტიკისა და შეფასების გარეშე იქნა მტკიცებულებად მიჩნეული, რითაც დაირღვა საპროცესო სამართლის ნორმები.

საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და განმარტავს შემდეგს: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.

საქმის მასალების შესწავლის შედეგად ცალსახად შეიძლება ითქვას, რომ მოპასუხე მ. ზ-ი, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში, ასევე საქმის შემდგომი განხილვისას, არაერთხელ მოითხოვდა სასამართლოსაგან ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2008 წლის 23 ივნისის საექსპერტო დასკვნის ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვა-გამოკვლევას და მის არგაზიარებას. უფრო მეტიც, იმ მოტივით, რომ მოპასუხეს ექსპერტის დასკვნა ბუნდოვნად მიაჩნდა, პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპზე იშუამდგომლა ექსპერტის მოწვევისა და დაკითხვის შესახებ, რაც დაკმაყოფილდა (იხ. საოქმო განჩინება, ტ.II, ს.ფ.74). მიუხედავად სასამართლო განჩინებისა, პირველი ინსტანციის სასამართლოში ექსპერტი არ მოწვეულა და არ დაკითხულა. მოპასუხის ანალოგიური შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა ასევე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 6 აგვისტოს და 2010 წლის 16 სექტემბრის განჩინებებით, იმ მოტივით, რომ სასამართლოში წარმოდგენილი დასკვნის თანახმად, ცნობილია ექსპერტის პოზიცია.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ 2008 წლის 23 ივნისის საექსპერტო დასკვნა გაიზიარა უკრიტიკოდ. სასამართლოს არ დაუსაბუთებია, საზიარო უფლების გაუქმებისას, რატომ არ უნდა მიღებულიყო მხედველობაში ქ.თბილისში, ხ-ს ქ. ¹22-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე არსებული უკანონო შენობა-ნაგებობები, ასევე სასამართლოს არ მოუწვევია და არ დაუკითხავს ექსპერტი, მით უმეტეს იმ პირობებში, როდესაც სადავო უკანონო ნაგებობაზე უფლება რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში (იხ. ტ.I, ს.ფ.47).

საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილზე და განმარტავს, რომ დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოების დადგენისას, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე. აღნიშნული ნორმის თანახმად, ექსპერტის დასკვნის წარდგენა სათანადო პროცედურების დაცვით შეუძლიათ ასევე მხარეებს. ის, რომ ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსთვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება უნდა მოხდეს მტკიცებულებათა შეფასებისათვის დადგენილი საერთო წესით, დადგენილია სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლით. ამდენად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის პრეტენზია ქ.თბილისში, ხ-ს ქ. ¹22-ში მდებარე მხარეთა საერთო საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთიდან შესაბამისი რეალური წილების გამოყოფის შეუძლებლობის შესახებ დასაშვები და დასაბუთებულია.

საკასაციო პალატა ნაწილობრივ გაიზიარებს კასატორის პოზიციას სააპელაციო სასამართლოს მიერ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე და 380-ე მუხლების მოთხოვნათა დარღვევაზე, კერძოდ იმ ნაწილში, რომელიც ეხება ექსპერტ გ.ინაშვილის მოწვევისა და დაკითხვის საკითხს. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას თავისი ინიციატივით ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნის საქმეზე დართვასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორმა საპროცესო მოთხოვნათა დაცვით ვერ უზრუნველყო სასამართლოში მტკიცებულების წარდგენა. საკასაციო სასამართლო მ.ზ-ს განუმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე. მართალია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის თანახმად, საქმის მონაწილე მხარეები აღჭურვილნი არიან უფლებებით დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები, თვითონვე განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები, თუმცა ეს უფლებები არ არის აბსოლუტური და იგი შეიძლება შეიზღუდოს საქმის განხილვის გარკვეულ ეტაპზე გამოყენებით. სწორედ ამგვარ რეგულაციას შეიცავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე და 380-ე მუხლები.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში, მოსამზადებელ სხდომაზე, რომელიც გაიმართა 2008 წლის 25 ნოემბერს, კასატორს არ მოთხოვია თავისი ინიციატივით ჩატარებული ექსპერტის დასკვნის წარდგენა ან ვადა შემდგომში წარსადგენად (იხ. სხდომის ოქმი, ტ.I, ს.ფ.73,74). კასატორი არ გამოცხადებულა 2008 წლის 11 დეკემბრის მოსამზადებელ სხდომაზე და ამ პერიოდისათვის არც რაიმე განცხადებით მიუმართავს სასამართლოსთვის (იხ. სხდომის ოქმი, ტ.I, ს.ფ.82,). კასატორმა მხოლოდ მას შემდეგ მიმართა სასამართლოს ექსპერტის დასკვნის წარმოსადგენად დამატებითი ვადის განსაზღვრის შესახებ, რაც დასრულდა საქმის განხილვის მომზადების ეტაპი (იხ. ტ.I, ს.ფ.86). რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოში ალტერნატიული ექსპერტის დასკვნის საქმეზე დართვის შუამდგომლობას, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს იმ დასაბუთებას, რომლითაც მ.ზ-ის შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის.

ამდენად სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას, სამოქალაქო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით უნდა შეაფასოს საქმეში არსებული მტკიცებულებები და დაადგინოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტის დასკვნის ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შეფასების შემდეგ გადაწყვიტოს დამატებითი ან განმეორებითი ექსპერტიზის დანიშვნის საკითხი, ხოლო დასკვნის მიღებაზე უარი დაასაბუთოს თავის გადაწყვეტილებაში. მხოლოდ ამის შემდეგ ექნება შესაძლება საკასაციო სასამართლოს იმსჯელოს გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასაბუთებულობაზე.

კასატორ მ. ზ-ს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები (ტ.II, ს.ფ.225-239;241-251), ასევე 2011 წლის 23 მაისის ¹ა-1791-11 განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 10 ფურცლად, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, შესაბამისად, ახალი მტკიცებულებები ვერც სასამართლოს მიერ იქნება გაზიარებული მიუხედავად იმისა, მხარეს ობიექტურად ჰქონდა თუ არა შესაძლებლობა სასამართლოსათვის მანამდე წარმოედგინა ისინი. აღნიშნული გარემოება შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორ მ. ზ-ს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები.

რაც შეეხება ადგილზე დათვალიერების ჩატარების, ექსპერტის დაკითხვისა და კომისიური ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე წარმოდგენილ შუამდგომლობას, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აღნიშნული თავისი არსით წარმოადგენს მტკიცებულებებს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 კარი), რომელთა მიღება და გამოკვლევა საკასაციო სასამართლოს კომპეტენციას არ წარმოადგენს. ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო პალატა არ არის უფლებამოსილი დააკმაყოფილოს მ.ზ-ის ზემოაღნიშნული შუამდგომლობები.

განსახილველ შემთხვევაში, მ.ზ-ს საკასაციო სასამართლოს 2011 წლის 4 აპრილის განჩინებით გადაუვადდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანამდე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე ნორმის მე-4 ნაწილის თანახმად კი თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით.

განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან საქმე ხელახლა განსახილველად უბრუნდება სააპელაციო სასამართლოს, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სასამართლო ხარჯების ანაზღაურების საკითხიც საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანისას უნდა გადაწყდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე, 284-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ზ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 15 ოქტომბრის განჩინება, ამავე სასამართლოს 2010 წლის 16 სექტემბრის საოქმო განჩინება სასამართლო სხდომაზე ექსპერტის დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. მ.ზ-ის შუამდგომლობები ადგილზე დათვალიერების ჩატარების, ექსპერტის დაკითხვისა და კომისიური ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო.

4. მ. ზ-ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 26 ფურცლად, ასევე 2011 წლის 23 მაისის ¹ა-1791-11 განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 10 ფურცლად.

5. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.