ას-631-592-2011 26 სექტემბერი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ. ლ-ა (ჯ. ც-ის უფლებამონაცვლე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ დ. ქ-ა

დავის საგანი – ხელშეკრულების გაუქმება, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, გამოსახლება

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 17 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2003 წლის 10 აპრილს თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა დ. ქ-ამ მოპასუხე თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტის, მესამე პირის _ ჯ. ც-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა: საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტის უარის ბათილობა, თბილისში, ... მოედნის მიწისქვეშა გადასასვლელში მდებარე ლიტერ “ა” შენობიდან 700 კვ.მ არასაცხოვრებელ ფართზე მისი მესაკუთრედ ცნობა და აღნიშნული უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია (ტომი I, ს.ფ. 2-3).

თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით დ. ქ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტის 2002 წლის 7 აპრილის ¹1-23 აქტი, დ. ქ-ა ცნობილ იქნა თბილისში, ... მოედნის გადასასვლელში მდებარე ლიტ “ა” შენობიდან 700 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართის მესაკუთრედ, თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტს დაევალა დ. ქ-ას საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია (ტომი I, ს.ფ. 31-34).

თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 6 ივლისის განჩინებით ჯ. ც-ის განცხადება დაკმაყოფილდა, თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება ბათილად იქნა ცნობილი (ტომი I, ს.ფ. 150-151).

2004 წლის 23 ივლისს ზემომითითებულ ადმინისტრაციულ საქმეში მესამე პირად ჩართულმა ჯ. ც-მა იმავე სასამართლოში შეგებებული სარჩელი წარადგინა, რომლითაც მოითხოვა: 1999 წლის 17 მარტს დ. ქ-ასთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება, თბილისში, ... მოედნის გადასასვლელში მდებარე ლიტ “ა” შენობიდან 700 კვ.მ არასაცხოვრებელ ფართზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის აღდგენა და აღნიშნული ფართიდან დ. ქ-ას თანმხლებ პირებთან ერთად გამოსახლება. შეგებებული სარჩელის ავტორმა მოპასუხედ დაასახელა დ. ქ-ა, ხოლო მესამე პირად _ თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტი (ტომი I, ს.ფ. 153-160; 221-227).

მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლად ჯ. ც-ი შემდეგ გარემოებებზე მიუთითებდა:

1998 წლის 21 აგვისტოს გაცემული ¹23/716 საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობით ჯ. ც-ს საკუთრებაში გადაეცა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში, ... მოედნის მიწისქვეშა გასასვლელში განთავსებული შენობა-ნაგებობის მარცხენა ნაწილის 700 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი.

ზემოაღნიშნული ფართი საჯარო რეესტრში აღირიცხა ჯ. ც-ის საკუთრებად.

1999 წლის მარტში ჯ. ც-ი სიტყვიერად შეუთანხმდა დ. ქ-ას სადავო ფართის მიყიდვაზე, რადგან არ ჰქონდა საკუთარი სახსრები ავარიული ფართის აღდგენითი სამუშაოების ჩასატარებლად, რაც ფართის შეძენისას საინვესტიციო პირობას წარმოადგენდა.

შეთანხმების თანახმად, ნასყიდობის საგნის ფასი 70 000 აშშ დოლარად განისაზღვრა, საიდანაც 6 000 აშშ დოლარი “ბეს” სახით უნდა გადახდილიყო, ხოლო დანარჩენი თანხის გადახდა ეტაპობრივად ერთი წლის განმავლობაში განხორციელდებოდა.

მოდავე მხარეთა შორის ხელშეკრულება გაფორმდა 1999 წლის 17 მარტს, რომელიც დამოწმდა ნოტარიუს მ. ფ-ას მიერ. ნოტარიუსის განმარტებით, ხელშეკრულება ძალაში შევიდოდა მხოლოდ მოპასუხის მიერ თანხის სრულად გადახდის შემთხვევაში. მოსარჩელის მტკიცებით, მან ხელშეკრულების გაფორმებისას ნასყიდობის ფასიდან მხოლოდ 6000 აშშ დოლარი მიიღო.

რამდენადაც დ. ქ-ამ თანხის დაფარვის პირობა არ შეასრულა, მოსარჩელემ ხელშეკრულების გაფორმებიდან წელიწადნახევარში, ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნით მიმართა ნოტარიუს მ. ფ-ას, რა დროსაც შეიტყო ნოტარიუსის მიერ დ. ქ-ასათვის ნასყიდობის ხელშეკრულებების ეგზემპლარების გადაცემის და ხელშეკრულებაში არსებული სხვა სიყალბეების შესახებ, კერძოდ, მასში არ იყო აღნიშნული 6000 აშშ დოლარის “ბეს” სახით გადაცემის, “პლუს 3120 აშშ დოლარის” მიწერის, აგრეთვე, ნასყიდობის ხელშეკრულების საგნის ფასის 40 000 აშშ დოლარით განსაზღვრის შესახებ. 2000 წლის 3 ოქტომბერს ნოტარიუსმა მ. ფ-ამ წერილობით მიმართა ტექინვენტარიზაციის ბიუროს, არ გაეცა ამონაწერები და ცნობა-დახასიათება ფართის გასხვისების მიზნით მხარეთა მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო.

საინვესტიციო პირობის შეუსრულებლობის გამო ქონების მართვის დეპარტამენტმა სარჩელი აღძრა ჯ. ც-ის მიმართ ფართის ჩამორთმევის მოთხოვნით, სადაც ქონების მართვის დეპარტამენტის მხარეს მესამე პირად ჩაება დ. ქ-ა. აღნიშნული დავა 2004 წლის 13 თებერვალს ჯ. ც-ის სასარგებლოდ გადაწყდა.

იმავდროულად, დ. ქ-ამ სადავო ფართის მესაკუთრედ აღრიცხვის მოთხოვნით განცხადებით მიმართა თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტს, რომელმაც 2003 წლის 7 აპრილის წერილით განმცხადებლის აღნიშნული მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა. 2003 წლის 10 აპრილს დ. ქ-ამ მიწის მართვის დეპარტამენტის მითითებული უარი სასამართლოში გაასაჩივრა. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით დ. ქ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტის მიერ 2002 წლის 7 აპრილს გაცემული აქტი დ. ქ-ასათვის თბილისში, ... მოედნის მიწისქვეშა გადასასვლელში არსებული 700 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართის რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ, დ. ქ-ა ცნობილ იქნა თბილისში, ... მოედნის მიწისქვეშა გადასასვლელში მდებარე ლიტერ “ა” შენობიდან 700 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართობის მესაკუთრედ. აღნიშნული გადაწყვეტილების გამოტანიდან 9 თვეში გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, რომლითაც განხორციელდა სადავო ფართიდან ჯ. ც-ის გამოსახლება. მოსარჩელის მტკიცებით, სწორედ ამ დროს გახდა მისთვის ცნობილი 2003 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილების შესახებ, რა დროიდანაც აღნიშნული გადაწყვეტილება შესაბამისი წესით გაასაჩივრა.

მოსარჩელე დ. ქ-ას მხრიდან ხელშეკრულებით ნაკისრი თანხის გადაუხდელობას ამ უკანასკნელის მიერ ვალდებულების არაჯეროვან და არაკეთილსინდისიერ შესრულებად აფასებდა, რის შესაბამისადაც მოპასუხესთან დადებულ ხელშეკრულებას ასაჩივრებდა.

2005 წლის 1 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში წარდგენილ დაზუსტებულ შეგებებულ სარჩელში ჯ. ც-ის მოთხოვნას წარმოადგენდა: 1999 წლის 17 მარტს დ. ქ-ასთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, თბილისში, ... მოედნის გადასასვლელში მდებარე ლიტ “ა” შენობიდან 700 კვ.მ არასაცხოვრებელ ფართზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის აღდგენა და აღნიშნული ფართიდან დ. ქ-ას თანმხლებ პირებთან ერთად გამოსახლება (ტომი II, ს.ფ. 30-39).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 8 ივნისის განჩინებით ჯ. ც-ის შეგებებული სარჩელი მოპასუხე დ. ქ-ასა და მესამე პირის _ თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტის მიმართ, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, სამართლებრივი რეგისტრაციისა და ფართიდან გამოსახლების შესახებ ცალკე წარმოებად გამოიყო და განსახილველად გადაეცა განსჯად სასამართლოს _ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას. ამავე სასამართლოს 2006 წლის 8 ივნისის განჩინებით საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსა და მესამე პირის _ ჯ. ც-ის მიმართ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის, მესაკუთრედ აღიარებისა და ქმედების განხორციელების მოთხოვნით წარმოებული ადმინისტრაციული საქმის განხილვა შეჩერდა ზემომითითებულ სამოქალაქო საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე (ტომი II, 95-96, 97-98).

საქალაქო სასამართლოში საქმის განხილვისას ჯ. ც-ის წარმომადგენელმა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი კვლავ დააზუსტა, კერძოდ, დ. ქ-ას მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო მოითხოვა არა ხელშეკრულების ბათილობა, არამედ აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე უარის თქმა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 405-ე მუხლის შესაბამისად (ტომი II, ს.ფ. 81-89).

მოპასუხე დ. ქ-ამ (წარმომადგენელი ხ. გ-ი) სარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოდ და ხანდაზმულად მიიჩნია. ამასთან, იგი საქმის არსებითი განხილვის დროს სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლის შეცვლას არ დაეთანხმა. მოპასუხის მოსაზრებით, ნოტარიუს მ. ფ-ას მიმართ ჯ. ც-ის სარჩელით აღძრულ საქმეზე წარმოების შეწყვეტა (მოსარჩელის მიერ სარჩელის უარის თქმის გამო) დ. ქ-ას მიერ ნაკისრი ვალდებულების სრულად შესრულებას ასაბუთებდა. ამასვე მოწმობდა ნოტარიუსის 2003 წლის 21 იანვრის წერილიც ტექბიუროსა და მიწის მართვის დეპარტამენტის მიმართ. ამდენად, ხელშეკრულების ბათილობის ან მასზე უარის თქმის საფუძველი არ არსებობდა. ამასთან, ორივე შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადა გასული იყო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით ჯ. ც-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ნასყიდობის ფასის დარჩენილი ნაწილის გადახდის წესისა და ვადის შესახებ პირობები განსაზღვრული და შეთანხმებული არ ყოფილა, შესაბამისად, მოპასუხის მიერ ფულადი თანხის გადაუხდელობა სასამართლომ ვალდებულების შეუსრულებლობად და ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლად არ ჩათვალა. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ ჯ. ც-ის მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შესახებ არ დააკმაყოფილა (ტომი II, ს.ფ. 95-103).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ჯ. ც-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ჯ. ც-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ჯ. ც-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ნოტარიუს მ. ფ-ას მიერ 1999 წლის 17 მარტს თბილისში, ... მოედნის მიწისქვეშა გადასასვლელში მდებარე ლიტ “ა”-სავაჭრო-სასარგებლო ფართიდან (2635 კვ.მ) 700 კვ.მ არასაცხოვრებელ ფართზე ჯ. ც-სა და დ. ქ-ას შორის შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და მითითებული ფართი საჯარო რეესტრში აღირიცხა ჯ. ც-ის საკუთრებად; თბილისში, ... მოედნის მიწისქვეშა გადასასვლელში მდებარე ლიტ “ა” სავაჭრო-სასარგებლო ფართიდან (2635 კვ.მ) 700 კვ.მ არასაცხოვრებელ ფართი გამოთხოვილ იქნა დ. ქ-ას მფლობელობიდან.

სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძვლად სასამართლომ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ, მტკიცების ტვირთიდან გამომდინარე, მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა მის მიერ ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დ. ქ-ამ, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 23 თებერვლის განჩინებით დაუშვებლად იქნა მიჩნეული.

2009 წლის 6 აპრილს დ. ქ-ას წარმომადგენელმა განცხადებით მიმართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას და მოითხოვა, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება. განმცხადებელმა საქმის წარმოების განახლებას საფუძვლად დაუდო ხელწერილები, რომლითაც დასტურდებოდა ჯ. ც-ისათვის და მისი კრედიტორებისათვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულზე გაცილებით მეტი თანხის გადახდის ფაქტი (ს.ფ. 291-295).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 25 ივნისის განჩინებით დ. ქ-ას განცხადება, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ამავე სასამართლოს 2008 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და ჯ. ც-ის სააპელაციო საჩივარზე განახლდა საქმის წარმოება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებაზე. აღნიშნული განჩინება ძალაში დარჩა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის პერიოდში, აპელანტ ჯ. ც-ის გარდაცვალების გამო, ამავე სასამართლოს 2010 წლის 6 ივლისის განჩინებით მის უფლებამონაცლედ ცნობილ იქნა გ. ლ-ა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 17 თებერვლის განჩინებით ჯ. ც-ის უფლებამონაცვლე გ. ლ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა მოპასუხის მხრიდან ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის დადასტურება, ხოლო მოპასუხის მტკიცების ტვირთს კი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების – თანხის გადახდის შესრულების დადასტურება. ამდენად, მტკიცების ტვირთიდან გამომდინარე, მოპასუხე ვალდებული იყო, წარმოედგინა ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რაც მან განახორციელა, კერძოდ, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი ახალი მტკიცებულებებით – ხელწერილებით, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ დ. ქ-ამ ჯ. ც-სა და მის კრედიტორებს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულზე გაცილებით მეტი თანხა გადაუხადა.

აპელანტის წარმომადგენლის მოსაზრება მასზე, რომ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს ვერ ექნებოდა მნიშვნელობა მოცემული საქმისათვის, ვინაიდან, საქმის არსებითად განხილვის დროს მოპასუხე უთითებდა, რომ მან ვალდებულება შეასრულა ხელშეკრულების დადებისთანავე, ხოლო წარმოდგენილი მტკიცებულებით კი ირკვეოდა, რომ ვალდებულება მოპასუხემ შეასრულა ხელშეკრულების დადებიდან გარკვეული დროის შემდგომ. აღნიშნული სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა და განმარტა, რაკი საქმის არსებითად განხილვის დროს სადავო არ გამხდარა ვალდებულების ჯეროვნად, ვადაში შესრულება, არამედ სარჩელში სადავო იყო მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობა, შესაბამისად, სასამართლოს არ გამოუკვლევია ვალდებულების ვადაში შესრულების ფაქტი. ამდენად, დავის საგნიდან გამომდინარე, მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა მისი მხრიდან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების დადასტურება და არა ამ ვალდებულების ვადაში შესრულება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აპელანტის წარმომადგენლის მიერ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში წარმოდგენილი ხელწერილების თანახმად, ჯ. ც-მა ე. კ-ისაგან 10 000 აშშ დოლარი ისესხა 2004 წლის 11 მარტს, რომელიც უნდა დაებრუნებინა 2005 წლის 11 მარტამდე, მაშინ, როდესაც 2002 წლის 28 დეკემბრის ხელწერილით დგინდებოდა, რომ ე. კ-მა რ. ქ-ასაგან მიიღო 10 000 აშშ დოლარი, რომელიც სესხის სახით 1999 წელს ჯ. ც-ს გადასცა.

აღნიშნული წერილებით დადგენილად იქნა მიჩნეული, ასევე, რომ ჯ. ც-მა ე. კ-ისაგან სესხი აიღო როგორც 2004 წელს, ასევე 1999 წელს. შესაბამისად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ 2004 წლის 11 მარტით დათარიღებული წერილით გაბათილდებოდა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი 2002 წლის 28 დეკემბრის ხელწერილში მითითებული გარემოება _ ე. კ-ის მიერ ჯ. ც-ის ვალის რ. ქ-ასაგან მიღების ფაქტი.

ამასთან, სასამართლომ მიუთითა, რომ აპელანტმა საქმეზე ვერ წარმოდგინა ზემოაღნიშნული ხელწერილებით სადავო თანხის გადახდის გამაქარწყლებელი მტკიცებულებები.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღებს შესახებ უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი იყო ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტები ხელწერილების სახით.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება ორმხრივ, კონსესუალურ და სასყიდლიან ხელშეკრულებას წარმოადგენს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, მყიდველი მოვალეა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. იმ შემთხვევაში, თუ მხარეთა შორის არ არის განსაზღვრული ვალდებულების შესრულების ვადა, სამოქალაქო კოდექსის 365-ე მუხლის თანახმად კრედიტორს ნებისმიერ დროს შეუძლია, მოითხოვოს მისი შესრულება.

მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ საქმის მასალებზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებულ ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებით ვალდებულების შესრულების დრო განსაზღვრული არ ყოფილა, რაც ცხადყოფდა, რომ ვალდებულება უნდა შესრულებულიყო კრედიტორის მოთხოვნის საფუძველზე.

საქმეზე წარმოდგენილი ჯ. ც-ის განცხადებით, ნოტარიუს მ. ფ-ას მიმართ სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების მხარეებს შორის ურთიერთობა გარკვეული იყო.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ, როგორც გამყიდველმა, გასაყიდ ქონებაზე საკუთრების უფლება გადასცა მოპასუხეს, როგორც მყიდველს, გასაყიდი ქონების ფასის (40 000 აშშ დოლარის) ნაწილის გადახდის სანაცვლოდ. აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, მხარეთა შორის ნასყიდობის ფასის დარჩენილი ნაწილის გადახდის წესისა და ვადის შესახებ პირობები განსაზღვრული და შეთანხმებული არ ყოფილა, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 352.1-ე და 405.1-ე მუხლებზე მითითებით ჩათვალა, რომ მოპასუხის მიერ ფულადი თანხის გადახდა დადასტურებულ იქნა საქმეზე წარმოდგენილი ხელწერილებით, რომლის საწინააღმდეგო მტკიცებულებები აპელანტს არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლა, ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, მოკლებული იყო როგორც ფაქტობრივ, ასევე სამართლებრივ საფუძველს.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამყიდველის გასვლის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, მას მერე, რაც გამყიდველის მიერ გამოხატულია საკუთრების უფლების გადაცემის ნება და უფრო მეტიც საკუთრების უფლების გადაცემა დარეგისტრირებულია სათანადო წესით, არ არსებობდა.

სააპელაციო სასამართლომ ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ჩათვალა, რომ საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია უსაფუძვლოდ მოსარჩელის მოთხოვნები საჯარო რეესტრში საკუთრების აღდგენისა და გამოსახლების ნაწილში.

ამდენად, სააპელაციო პალატის აზრით, ვინაიდან დ. ქ-ას მიერ ვალდებულება სრულად იქნა შესრულებული, არ არსებობდა ჯ. ც-ის სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, რის გამოც ჯ. ც-ის უფლებამონაცვლე გ. ლ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ჯ. ც-ის უფლებამონაცვლე გ. ლ-ამ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, არასწორია სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ აპელანტმა ვერ შეძლო, წარმოედგინა ხელწერილებით სადავო თანხის გადახდის გამაქარწყლებელი მტკიცებულებები, ვინაიდან სასამართლომ დაარღვია რა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლები, არ დანიშნა კალიგრაფიული ექსპერტიზა სადავო მტკიცებულებები შემოწმების მიზნით, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 225-ე მუხლი და ასევე ამავე კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ვინაიდან აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშეE გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელი იყო. მით უფრო, რომ სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა ის გარემოება, რომ პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვისას (ადმინისტრაციული წესით), ჯ. ც-ის ხელმოწერა ერთხელ უკვე გაყალბდა, რაც დადგინდა ექსპერტიზით და, შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოს ექსპერტიზა უნდა დაენიშნა.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება მასზე, რომ ე. კ-ის ხელმოწერებით თითქოსდა დგინდებოდა, რომ ჯ. ც-მა მისგან სესხი აიღო 2004 და 1999 წლებში და, შესაბამისად, 2004 წლის 11 მარტით დათარიღებული წერილით ვერ გაბათილდებოდა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი 2002 წლის 28 დეკემბრის ხელწერილში მითითებული გარემოება _ ე. კ-ის მიერ ჯ. ც-ის ვალის რ. ქ-ასგან მიღების ფაქტი, ვიანიდან, კასატორის განმარტებით, საქმეში არ არსებობდა რაიმე მტკიცებულება, რომელსაც სასამართლოს ეს დასკვნა დაემყარებოდა, შესაბამისად, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილები.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორი გადაწყვეტილება გამოიტანა იმ გარემოებიდან გამომდინარე, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 203-ე მუხლის თანახმად, არ დაადგინა ჯ. ც-ს ჰქონდა თუ არა ო. ყ-ის ვალი და მან გადააკისრა თუ არა დ. ქ-ას ო. ყ-ისათვის რაიმე სახის ვალის გადახდა ჯ. ც-ის ნაცვლად. მათი დადგენის გარეშეE კი, შეუძლებელი იყო საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილების განხილვა.

კასატორის აზრით, სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ვინაიდან დ. ქ-ა ნივთის კეთილსინდისიერ მფლობელად ვერ შეიძლებოდა განხილულიყო ვალდებულების შეუსრულებლობიდან გამომდინარე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რის გამოც არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ჯ. ც-ის უფლებამონაცვლე გ. ლ-ას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ, როგორც გამყიდველმა, გასაყიდ ქონებაზე საკუთრების უფლება გადასცა მოპასუხეს, როგორც მყიდველს, გასაყიდი ქონების ფასის (40 000 აშშ დოლარი) ნაწილის გადახდის სანაცვლოდ. აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, მხარეთა შორის ნასყიდობის ფასის დარჩენილი ნაწილის გადახდის წესისა და ვადის შესახებ პირობები განსაზღვრული და შეთანხმებული არ ყოფილა, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მოპასუხის მიერ თანხის გადახდა დადასტურებულ იქნა საქმეზე წარმოდგენილი ხელწერილებით, რომლის საწინააღმდეგო მტკიცებულებები აპელანტს არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლა, ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, მოკლებული იყო როგორც ფაქტობრივ, ასევე სამართლებრივ საფუძველს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილები (ს.ფ. 291-295), კერძოდ, 2002 წლის 27 დეკემბრის ხელწერილების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ჯ. ც-მა მიიღო 7000 აშშ დოლარი დ. ქ-ასაგან (ნდობით აღჭურვილი პირის რ. ქ-ასაგან) მიწისქვეშა გადასასვლელის ღირებულების ნაწილი. ამავე ხელწერილებით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 30.11.2002 წლის მდგომარეობით ჯ. ც-ს მიღებული ჰქონდა 16370 აშშ დოლარი.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2002 წლის 27 დეკემბრის ხელწერილის თანახმად, ჯ. ც-მა მიიღო 23359 აშშ დოლარი დ. ქ-ასაგან (ნდობით აღწურვილი პირის რ. ქ-ასაგან), მათ შორის ნოტარიუს ფ-ას მიერ დამოწმებულ ხელშეკრულებაში აღნიშნული თანხა 9120 აშშ დოლარი, ... მოედნის მიწისქვეშა გადასასვლელში განთავსებული 700 კვ.მ. არასაცხოვრებელი ფართის ღირებულების ნაწილი.

2003 წლის 13 მარტის ხელწერილით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ჯ. ც-ის მიერ დადასტურებულია რ. ქ-ასაგან 15 თებერვალს 3000 აშშ დოლარის მიღების ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლომ 2002 წლის 28 დეკემბრის ხელწერილის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. კ-მა რ. ქ-ასაგან მიიღო 10000 აშშ დოლარი, რომელიც სესხის სახით მიცემული ჰქონდა ჯ. ც-ისათვის 1999 წელს.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში კასატორი სადავოდ ხდის ზემოაღნიშნული მტკიცებულებების შეფასებასთან დაკავშირებულ კანონიერების საკითხს. კერძოდ, კასატორის განმარტებით, არასწორია სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ აპელანტმა ვერ შეძლო, წარმოედგინა ხელწერილებით სადავო თანხის გადახდის გამაქარწყლებელი მტკიცებულებები, ვინაიდან სასამართლომ დაარღვია რა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლები, არ დანიშნა კალიგრაფიული ექსპერტიზა სადავო მტკიცებულებების შემოწმების მიზნით, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 225-ე მუხლი და ასევე ამავე კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ვინაიდან აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშეE გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელი იყო. მით უფრო, რომ სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა ის გარემოება, რომ პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვისას (ადმინისტრაციული წესით), ჯ. ც-ის ხელმოწერა ერთხელ უკვე გაყალბდა, რაც დადგინდა ექსპერტიზით და, შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოს ექსპერტიზა უნდა დაენიშნა.

ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილია დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილია დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და სამართლებრივ-მატერიალური ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 137-ე მუხლის მე-4 ნაწილი, რომლის თანახმად წარდგენილ წერილობითი მტკიცებულებათა ნამდვილობის შემოწმება შეიძლება სასამართლოს ინიციატივით.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული ხელწერილები საფუძვლად დაედო საქმის წარმოების განახლებას. ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ ჯ. ც-ი სადავოდ ხდიდა ამ ხელწერილების კანონიერების საკითხს ჯერ კიდევ, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების განხილვის ეტაპზე (რაც ასევე მითითებულია გასაჩივრებულ განჩინებაში). კერძოდ, 2009 წლის 4 ივნისის სასამართლო სხდომის ოქმის თანახმად ჯ. ც-ის წარმომადგენელმა აღნიშნა (ტ.III. ს.ფ.327), რომ: “...ჩემი მარწმუნებელი უარყოფს ამ ხელწერილებზე ხელმოწერის ფაქტს.”

აღნიშნულთან მიმართებაში საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ წერილობითი საბუთის ნამდვილობის ვარაუდი (პრეზუმფცია) გაქარწყლდება მოწინააღმდეგე მხარის უბრალო უარყოფის საფუძველზე, ანუ განცხადების მისი სიყალბის თაობაზე. აღნიშნული უარყოფის შემთხვევაში სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეუძლია, გამოიკვლიოს ამ საბუთის კანონიერების ფაქტი და ამ საკითხის გარკვევაში იგი არ არის შეზღუდული მხარეთა მითითებებითა და შუამდგომლობებით. შეჯიბრებითობის პრინციპი (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) არანაირად არ გამორიცხავს მოსამართლისLაქტიურობის როლს, რაც მეტად მნიშვნელოვანია მოსამართლის მიერ შეჯიბრებითობის მართვისათვის. ამის ნათელი მაგალითია კანონის დანაწესი, რომლის თანახმად მოსამართლეს თავისი ინიციატივით შეუძლია, დანიშნოს ექსპერტიზა, როდესაც მხარეთა შორის დავას იწვევს წერილობითი საბუთის ნამდვილობა. რა თქმა უნდა, ამ შემთხვევაში ანგარიშგასაწევია, რომ სადავო ხელწერილები განხილვის საგანს წარმოადგენდნენ, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, საქმის წარმოების განახლების სტადიაზე, რომელზედაც მხარე სადავოდ ხდიდა მათი ნამდვილობას.

მით უმეტეს გასათვალისწინებელია, რომ, მაგალითად, კონკრეტული წერილობითი საბუთის საფუძველზე საქმის წარმოების განახლება არ ნიშნავს, რომ ამ საბუთის გამოკვლევა აღარ ხორციელდება საქმის არსებითი განხილვის დროს. პირიქით, საქმის არსებითი განხილვის დროს ამ გარემოებებისა და მტკიცებულებების შესწავლა-გამოკვლევა ხორციელდება საპროცესო კოდექსით დადგენილი საერთო წესების დაცვით, რაც დადგენილია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 431-ე მუხლით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა დანიშნოს ექსპერტიზა და გამოიკვლიოს საქმეში წარმოდგენილი სადავო ხელწერილების კანონიერების საკითხი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ჯ. ც-ის უფლებამონაცვლე გ. ლ-ას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 17 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.