ას-991-1024-2011 19 სექტემბერი, 2011 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ შპს “ს-ის ქსელი რ-ი”

მოწინააღმდეგე მხარე _ ვ. ვ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება

დავის საგანი _ სავალ გზაზე პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 19 ივლისს თელავის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა ვ. ვ-მა მოპასუხე შპს “ს-ის ქსელი რ-ის” თელავის ფილიალის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მის კუთვნილ სახლამდე მისასვლელი საჯარო გზის აღდგენა მოპასუხის მიერ, საჯარო რეესტრში არსებული სახით, აგრეთვე, მისი სათავსოს პირვანდელი სახით აღდგენა.

სარჩელის თანახმად, 2006 წლის 10 ივლისს ვ. ვ-სა და მოპასუხეს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ნივთზე, რომელიც მდებარეობს ქ.თელავში, ი.ჭ-ის გამზირის ¹154-ში. მოდავე მხარეებს აქვთ საერთო მისასვლელი საჯარო გზა, მაგრამ მოპასუხემ ეს გზა თავისი სურვილით გადააკეთა, კერძოდ, მოაწყო კიბეები. ამის გამო, მოსარჩელე მითითებულ გზაზე ავტომობილით ვეღარ სარგებლობდა. ეს უკანასკნელი თავის სახლამდე მიდიოდა ხევზე გადებული ხიდით, რომელიც მას უხერხულობას უქმნიდა. ამასთან, მოსარჩელის სახლში მისასვლელი გზა არის დამრეცი და ზამთარში შეუძლებელია როგორც მანქანით, ისე ფეხით მოსიარულისათვის მოძრაობა.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მოპასუხემ სასტუმროს მიმდებარე ტერიტორია ისე მოაწყო, როგორც სურდა. იგი მას სიტყვიერად შეპირდა, რომ სახლის წინ აუშენებდა ხიდს, რომლითაც სახლში მისასვლელი გზა ისეთ სახეს მიიღებდა, რომ აღარ ექნებოდა შეხება საერთო გზასთან. მიუხედავად ამისა, მოპასუხე პირობას არ ასრულებდა. ამასთან, სასტუმროს მშენებლობის პერიოდში მოპასუხემ მოსარჩელის სათავსოში შეინახა სასტუმროს ინვენტარი. მითითებულ პერიოდში მოპასუხემ მას დაუზიანა სათავსო. აღნიშნული დროისათვის სათავსოს დაკარგული ჰქონდა თავისი ფუნქცია არსებული დაზიანებების გამო (ტომი I, ს.ფ. 3-11).

მოპასუხემ, შპს “ს-ის ქსელმა რ-მა” სარჩელი არ ცნო და წარდგენილ შესაგებელში განმარტა შემდეგი:

სარჩელზე თანდართული დოკუმენტებით არ მტკიცდება, რომ საჯარო გზა მოსარჩელისათვის მოუხერხებელია მოპასუხის მიზეზით. მოპასუხე ისე სარგებლობს მისი საკუთრებით, რომ ეს მოსარჩელეს ხელს არ უშლის თავისი საკუთრების უფლებით სარგებლობაში;

სარჩელზე თანდართული მასალებით არ მტკიცდება მოპასუხის მიერ ზიანის მიყენების ფაქტი, ხოლო ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედების უშუალო შედეგს (ტომი I, ს.ფ. 24-32).

თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ვ. ვ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელის კუთვნილი სათავსოს პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა (კერძოდ, ხის თაროების მოწყობით, დანგრეული კედლის საამშენებლო ბლოკით ამოყვანისა და ხის ერთფრთიანი კარის ჩაყენების გზით); ვ. ვ-ის სარჩელი იმ ნაწილში, რომლითაც იგი მოითხოვდა სახლამდე მისასვლელი საჯარო გზის (საჯარო რეესტრში არსებული სახით) აღდგენას, არ დაკმაყოფილდა (ტომი I, ს.ფ. 67-72).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ვ-მა. აპელანტმა მოითხოვა ამ გადაწყვეტილების იმ ნაწილში გაუქმება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი მოთხოვნა საჯარო რეესტრში არსებული სახით სახლიდან გზამდე მისასვლელი გზის აღდგენის შესახებ და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება (ტომი I, ს.ფ. 76-84).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტი შეიცვალა და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: ვ. ვ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელისათვის საკუთრებით სარგებლობაში ხელშეშლის აღკვეთის მიზნით დაევალა შპს “ს-ის ქსელი რ-ის” პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა საერთო სარგებლობის გზაზე, მოწყობილი კიბის მოშლითა და გზის დახრილობის 12-15%-მდე შემცირებით.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2006 წლის 10 ივლისს, ვ. ვ-მა მაია გვიმრაძეს მიყიდა თავის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის მომიჯნავედ მდებარე უძრავი ქონება – თელავში, ჭ-ის გამზირის 154-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი შემდეგი მახასიათებლებით: მიწის ნაკვეთი 720 კვ.მ., დამხმარე ფართი 195 კვ.მ., გაშენების ფართი 333 კვ.მ., სარეგისტრაციო ზონა თელავი, კოდი ..., სექტორი ჭ-ის გამზ. 154; კოდი 17, კვარტალი 07, ნაკვეთის ¹011, ფართობი 720 კვ.მ., (დაზუსტებული) ნაკვეთის ფუნქცია არასასოფლო-სამეურნეო, მიწის სარეგისტრაციო ¹.../17/07011, 20000 ლარად. შემდგომში აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე აშენდა სასტუმროს შენობა;

მოსარჩელის ინდივიდუალურ საკუთრებას არ წარმოადგენდა სადავო მისასვლელი გზა, იგი ნასყიდობის საგანში არ შესულა და შესაბამისად, მასზე არც მოპასუხის საკუთრების უფლება წარმოშობილა. იგი მხარეთა საერთო სარგებლობის გზას წარმოადგენდა;

საქმეში წარდგენილი ინდივიდუალური საბინაო ფონდის საცხოვრებელი სახლის ტექნიკური პასპორტის მიხედვით, მიწის ნაკვეთის ფართობი, რომელზეც მდებარეობდა ვ. ვ-ის საცხოვრებელი სახლი, და ამჟამად, ნასყიდობის საფუძველზე მოპასუხის საკუთრებას წარმოადგენს 720 კვ.მ-ია, ხოლო სადავო გზა მდებარეობს მის მიმდებარედ და მონიშნულია მითითებით “საერთო მისასვლელი”;

მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვით ნახაზზე, მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის კონფიგურაცია იგივეა, რაც სახლის ტექნიკური პასპორტში მოცემული მიწის ნაკვეთის კონფიგურაცია. ამასთან, არც აზომვით ნახაზში არ არის მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მიწის საზღვრებში სადავო გზა. აღნიშნულის საპირისპირო მტკიცებულებები მოპასუხეს არ წარუდგენია. ამასთან, მოპასუხეს პირველი ინსტანციის სასამართლოსთვის წარდგენილ შესაგებელში სადავოდ არ გაუხდია, რომ მოსარჩელის მიერ სადავოდ ქცეული მონაკვეთი, წარმოადგენდა საერთო სარგებლობის გზას;

სადავო გზაზე გაკეთებულ იქნა კიბეები, და იგი მოპირკეთებულ იქნა ქვის ფილებით მოპასუხის მიერ, მისივე ხარჯებით. აღნიშნული სახის რეკონსტრუქციის თაობაზე მხარეთა შორის შეთანხმება არ ყოფილა. მოპასუხის მიერ ხევზე მოწყობილ იქნა ხიდი, რომლითაც შეუზღუდავად სარგებლობდა ორივე მხარე;

მხარეთა საერთო სარგებლობის გზა, ამჟამინდელი მდგომარეობით საკმაოდ ზღუდავს ვ. ვ-ის მიწის ნაკვეთში შესვლის შესაძლებლობას, კერძოდ, გაზრდილია შესასვლელის ქანობი, რომელიც შეადგენს დაახლოებით 25%-ს, არსებული მდგომარეობის გამოსწორება შესაძლებელია ან შესასვლელი გზის დახრილობის 12-15%-მდე შემცირებით, ან ხევზე ახალი ხიდის მოწყობით. აღნიშნული დასკვნის საფუძვლად სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შპს “თელავის რაიონის საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო ბიუროს” 2010 წლის 6 აგვისტოს დასკვნაზე;

მოპასუხემ ვერ შეძლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლით გათვალისწინებული წესით თავისი შესაგებელი პოზიციის დასაბუთება, რომ საერთო გზის რეკონსტრუქციით მოსარჩელეს არ ეზღუდება რაიმე უფლება. სასამართლოსთვის არ ყოფილა წარდგენილი არანაირი მტკიცებულება, რაც გააქარწყლებდა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ნივთით; ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით; სამოქალაქო კოდექსის 953-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს; სამოქალაქო კოდექსის 956.1 მუხლზე, რომლის თანახმადაც, საზიარო საგანს მონაწილენი ერთობლივად მართავენ.

ზემოაღნიშნული ნორმების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ, საერთო სარგებლობის გზის რეკონსტრუქცია დაუშვებელი იყო მოსარჩელესთან შეთანხმების გარეშე, ვინაიდან გზით სარგებლობის უფლება ორივე მხარეს გააჩნდა. აღნიშნულმა რეკონსტრუქციამ გამოიწვია მოსარჩელის საკუთრებით სარგებლობის შეზღუდვა, რის გამოც, მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა მოპასუხისგან ხელშეშლის აღკვეთა (ტომი II, ს.ფ. 45-51, 54-55).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ს-ის ქსელმა რ-მა”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

საკასაციო საჩივარი შემდეგ მოტივებზეა აგებული:

სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე და 384-ე მუხლები, რაც იმაში გამოიხატა, რომ იგი გასცდა მხარის მოთხოვნის ფარგლებს და მიაკუთვნა იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. მოწინააღმდეგე მხარის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას წარმოადგენდა აუცილებელი გზა, ხოლო სასამართლომ თავისი ინიციატივით იმსჯელა საზიარო უფლების/საგნის ექსპლუატაციის მართლზომიერების პირობებზე;

მოცემულ შემთხვევაში დარღვეულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე, 372-ე და 219-ე მუხლების მოთხოვნები. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვისას მიიღო ახალი მტკიცებულება ისე, რომ არ გამოუკვლევია, არსებობდა თუ არა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევები. ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე, კანონის დარღვევით მოპოვებულ მტკიცებულებებს იურიდიული ძალა არა აქვთ;

სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. საქმის შინაარსის გათვალისწინებით, სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა საზიარო უფლების მომწესრიგებელი ნორმები, რამდენადაც მხარეთა შორის არსებული დავა მიეკუთვნება სამეზობლო დავათა კატეგორიას. შესაბამისად, აღნიშნული დავა უნდა მოწესრიგდეს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაწესის შესაბამისად;

სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არასწორად ჩათვალა დადგენილად ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მისასვლელი გზა არ შესულა ნასყიდობის საგანში, არამედ წარმოადგენდა საერთო სარგებლობის გზას. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების დასაბუთებისას სასამართლო დაეყრდნო ინდივიდუალური საბინაო ფონდის საცხოვრებელი სახლის ტექნიკური პასპორტის მონაცემებს, რომელიც გაცემულია 2002 წლის 6 დეკემბერს. სადავოს არ წარმოადგენდა მხარეთა შორის 2006 წლის 10 ივლისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის გაფორმების შემდგომაც, ხელშეკრულების შინაარსის გათვალისწინებით, მხარეთათვის ტექნიკურ პასპორტში მითითებული ფაქტობრივი მდგომარეობისაგან განსახვავებული სამართლებრივი შედეგი წარმოიშვა. აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მყიდველის ინდივიდუალური საკუთრების საგანი გახდა 727კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელშიც მოიაზრება სადავო გზაც. ეს ასევე დასტურდება საჯარო რეესტრის შესაბამისი ჩანაწერით, რომელიც მხარეს სადავოდ არ გაუხდია და არც საწინააღმდეგო მტკიცებულება წარუდგენია;

სასამართლო მის მიერ დადგენილად მიჩნეული გარემოების ფაქტობრივი დასაბუთებისას დაუსაბუთებლად მიუთითებს მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვით ნახაზზე. ამ შემთხვევაში არ ირკვევა მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზის შესრულების თარიღი, რომლის დადგენასაც უდავოდ დიდი მნიშვნელობა აქვს საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების მისაღებად. საგულისხმოა, რომ მოსარჩელე ორივე ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის პროცესში უთითებდა არა საერთო სარგებლობის გზაზე, როგორც ეს ასახულია გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში, არამედ მატერიალური კანონმდებლობით გათვალისწინებულ აუცილებელი გზის ინსტიტუტზე. აღნიშნული უფლებები კი, განსხვავებულ სამართლებრივ რეგულირებას მოითხოვს;

სასამართლომ უკანონოდ მიიჩნია დადგენილად ის გარემოება, რომ საერთო სარგებლობის გზა გადაკეთდა კასატორის მიერ, რომლითაც მოწინააღმდეგე მხარეს ეზღუდებოდა საკუთარი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის შესაძლებლობა. სასამართლოს ასეთი მოსაზრება გამომდინარეობს უკანონო მტკიცებულებიდან, კერძოდ, შპს “თელავის რაიონის საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო ბიუროს” 2010 წლის 6 აგვისტოს დასკვნიდან. მოწინააღმდეგე მხარეს ასეთი დასკვნა არ წარუდგენია არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვისას და მისი წარდგენის მოთხოვნით არც შესაბამისი შუამდგომლობით მიუმართავს სასამართლოსათვის. ამდენად, მხარემ საპროცესო ნორმების უხეში დარღვევით მიუთითა სააპელაციო სასამართლოში ახალ ფაქტობრივ გარემოებაზე, ხოლო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებისას არასწორად დაეყრდნო ამ ახალ გარემოებას (ტომი II, ს.ფ. 60-68).

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 5 ივლისის განჩინებით შპს “ს-ის ქსელი რ-ის” საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს “ს-ის ქსელი რ-ის” საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 300 ლარი, მათ შორის, მის მიერ 8.06.2011წ. გადახდილი 150 ლარი და 1.07.2011წ. გადახდილი 150 ლარი) 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს “ს-ის ქსელი რ-ის” საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ შპს “ს-ის ქსელ რ-ს” დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლიანობაში 300 ლარი, მათ შორის, 8.06.2011წ. გადახდილი 150 ლარი და 1.07.2011წ. გადახდილი 150 ლარი) 70% _ 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.