ას-996-1029-2011 19 სექტემბერი, 2011 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის შემადგენლობა

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ მ. ტ-ე, ზ. დ-ე, მ. მ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები _ თ. დ-ე, მ. უ-ძის კანონიერი წარმომადგენელი თ. დ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ტ-ემ, მ. მ-მა და ზ. დ-ემ სარჩელი აღძრეს მ. უ-ძის კანონიერი წარმომადგენლის თ. დ-ისა და თ. დ-ის მიმართ და მოითხოვეს ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა შემდეგი დასაბუთებით: 2009 წლის 30 ივნისს მოსარჩელე მ. ტ-ემ მოპასუხე თ. დ-ისგან ისესხა 100 000 აშშ დოლარი ორი თვის ვადით. ვალდებულების შესრულების ბოლო ვადა იყო 2009 წლის აგვისტო. სესხის უზრუნველყოფის მიზნით მხარეებმა გააფორმეს სანოტარო აქტი ზ. დ-ის ქუჩაზე არსებული მოსარჩელეების კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის შესახებ. თ. დ-ის განცხადებით მას არ სურდა ფართის თავის საკუთრებაში აღრიცხვა, ვინაიდან არის მაღაზიათა ქსელ „ბელუქსის“ მეპატრონე და დირექტორი, რაც გახდა საფუძველი იმისა, რომ სადავო სახლი საკუთრების უფლებით აღირიცხა შვილიშვილზე - მ. უ-ძის სახელზე. მოლაპარაკების თანახმად, სესხის დაბრუნების შემთხვევაში, უძრავი ქონება ისევ მოსარჩელეების სახელზე გადაფორმდებოდა. მოსარჩელემ აღნიშნული 100000 აშშ დოლარი დაგვიანებით მიუტანა გამსესხებელს, რომელმაც თანხის მიღებაზე უარი განაცხადა იმ მოტივით, რომ სესხის დაბრუნების მხარეთა შეთანხებული ვადა გასული იყო, შესაბამისად, მან სახლის კვლავ მოსარჩელის სახელზე აღრიცხვაზე უარი განაცხადა.

მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ მოსარჩელეთა მიერ სარჩელში მოყვანილი გარემოებები არ შეიცავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მაკვალიფიცირებელ ელემენტებს. მხოლოდ ის ფაქტები, რომ სახლი აშენებულია იმ ნაკვეთზე, რომელიც ქალაქის მერიამ მისცა მოსარჩელის, როგორც აფხაზეთის ომში დაღუპული გმირის ოჯახს და 100 000 დოლარი არ შეესაბამება სადავო ბინის ნასყიდობის ფასს, არ შეიძლება წარმოადგენდეს ამ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველს. იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელეებს მიაჩნიათ, რომ 2009 წლის 30 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულება არის მოჩვენებითი ან თვალთმაქცური, საქმეში არსებული მასალებით უნდა დასტურდებოდეს მოჩვენებითი და თვალთმაქცური გარიგების დროს გამოვლენილი ნების თავისებურებები, რაც გამოიხატება, უპირველეს ყოვლისა, ამ გარიგებისათვის აუცილებელი შედეგის არარსებობაში და, მეორე, ამ გარიგებით გამოწვეული შედეგის მიმართ განზრახვის არქონაში. ამასთან ერთად უნდა არსებობდეს მტკიცებულებები, რომლითაც დასტურდება, თუ რამ განაპირობა მოჩვენებითი გარიგების დადება, რომლის შედეგის აცილებას ცდილობდა ორივე მხარე. თვალთმაქცური გარიგების დროს გამოვლენილი ნების თავისებურებები გამოიხატება სხვა გარიგების დაფარვის მიზნით არსებობაში. ეს ის შემთხვევაა, როდესაც მხარეებს სურთ, მაღწიონ სხვა შედეგს და არა იმ შედეგს, რასაც იძლევა მათ მიერ გარეგნულად გამოხატული ნება. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგების დროს უნდა დადასტურებულ იქნეს გარემოებები, რომლებიც მიუთითებენ სხვა გარიგების დადების სურვილზე და ამ დაფარული გარიგებისათვის აუცილებელ ყველა წინაპირობის არსებობაზე. ამ შემთხვევაში გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, მ. ტ-ის, მ. მ-ისა და ზ. დ-ის სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩეელებმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 27 აპრილის განჩინებით, უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. პალატამ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2009 წლის 30 ივნისს, ერთი მხრივ, მ. ტ-ეს, მ. მ-ს, ზ. დ-ესა და, მეორეს მხრივ, მ. უ-ძეს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება ქ.თბილისში, დ-ის ქუჩა ¹8-ში მდებარე 18 200 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე და მასზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობაზე (საერთო ფართით 13 500 კვ.მ). ხელშეკრულების შინაარსის შესაბამისად, მითითებული უძრავი ქონება გაასხვისეს მოსარჩელეებმა, ხოლო მოპასუხემ აღნიშნული ქონება შეიძინა 165 000 ლარად. ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა გადახდილ იქნა მ. უ-ძის პაპის - თ. დ-ის მიერ. საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესაბამისად, უძრავ ნივთზე, მდებარე ქ.თბილისში, ზ. დ-ის ქუჩა ¹8-ში, ირიცხება მ. უ-ძის საკუთრების უფლება. საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ სადავო გარიგებაში არასრულწლოვან მხარეებს – ზ. დ-ეს (ერთ-ერთი გამყიდველი) და მ. უ-ძეს (მყიდველი) წარმოადგენდნენ დედები – მ. ტალაშაძე და თ. დ-ე.

განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მხარე სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლად მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ მ. ტ-ესა და თ. დ-ეს შორის ფაქტობრივად დადებული იყო არა ნასყიდობის, არამედ სესხის ხელშეკრულება, რაც დასტურდებოდა სადავო სახლში მოსარჩელეთა რეგისტრაციით, აბონენტად აღრიცხვითა და მოწმეთა ჩვენებებით.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ზემოაღნიშნული საპროცესო ნორმებით განმტკიცებული შეჯიბრებითობის პრინციპის დაცვით, მართებულად დაასკვნა, რომ მოსარჩელე მხარემ ვერ დაადასტურა სარჩელის საფუძვლად მითითებული გარემოება. 249-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნათა დაცვით, სასამართლომ საფუძვლიანად დაასაბუთა ის გარემოება, თუ რატომ არ იზიარებდა მოსარჩელე მხარის ინიციატივით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებს, კერძოდ, მოწმის სახით დაკითხული პირები უშუალოდ არ ესწრებოდნენ მხარეთა შორის მიმდინარე მოლაპარაკებებს, მათთვის დავასთან დაკავშირებული გარემოებები ცნობილი გახდა თავად მოსარჩელის გადმოცემით. საქალაქო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ მითითებულ მოწმეთა ჩვენებები არ შეიძლება ჩათვლილიყო იმ გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებებად, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენდა თვალთმაქცურ გარიგებას. ამ გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებებად ასევე სამართლიანად არ იქნა მიჩნეული სადავო ბინაში მოსარჩელეთა რეგისტრაციისა და აბონენტად ყოფნის ფაქტები. სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ არც კონკრეტული საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით რეგისტრაციისა და არც აბონენტად აღრიცხვის ფაქტით არ შეიძლება დადგენილი იყო მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსი.

პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო საკითხის გადაწყვეტისა და, შესაბამისად, გარიგების დადებისას მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნამდვილი ნების სწორად განმარტებისათვის მნიშვნელოვანია იმ მოწმის (ნოტარიუსი) ჩვენება, რომელთანაც მოხდა ნების გამოვლენა და რომელმაც გარიგების მონაწილე პირთა მხოლოდ ხელმოწერები კი არა, გარიგების შინაარსი დაადგინა და დაადასტურა. „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნოტარიატი არის საჯარო სამართლებრივი ინსტიტუტი, რომლის ამოცანაა პირებს შორის სახელმწიფოს მიერ დადგენილ ფარგლებში სამართლებრივ ურთიერთობათა და იურიდიული ფაქტების დადასტურება. ამავე კანონის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ნოტარიუსი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელია. მოცემულ შემთხვევაში დავას არ იწვევს ის ფაქტი, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება დადასტურებულია ნოტარუს ციური ბერიძის მიერ. საქმეში არსებული, მისი მოწმის სახით მიცემული ჩვენებით ერთმნიშვნელოვნად დასტურდება, რომ მხარეებმა მასთან სწორად სახლის ყიდვა-გაყიდვასთან დაკავშირებული ნება გამოხატეს.

პალატამ უსაფუძვლობის გამო არ გაიზიარა საჩივრის მითითება იმის შესახებ, რომ ნოტარიუსმა სასამართლოს მისცა ცრუ ჩვენება, რადგან აპელანტების ეს მოსაზრება საქმის მასალებით არ დასტურდება, ხოლო ნოტარიუსის ჩვენებაში რიგი მეორე ხარისხოვანი ფაქტების (მაგ. რა სახის დოკუმენტი მოითხოვა ნოტარიუსმა კონკრეტულ ბინაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების გასაფორმებლად) არასწორად გადმოცემა, არ იძლევა საფუძველს დასკვნისათვის, რომ ნოტარიუსმა სასამართლოს მისცა ცრუ ჩვენება. პალატამ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტების წარმომადგენლის მოსაზრება, მოპასუხე თ. დ-ის მიერ სასამართლოში მიცემულ ახსნა-განმარტებაში მოსარჩელეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოების აღიარების შესახებ. დავის საგანთან მიმართებაში ასევე საყურადღებოა მოწმე მაია წერეთლის ჩვენება, რომლითაც ასევე დასტურდება ის ფაქტი, რომ მ. ტ-ის ოჯახი ნამდვილად ყიდდა სადავო ბინას.

სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 47-ე და 183-ე მუხლებზე დაყრდნობით, პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობს უძრავი ნივთის ნასყიდობისათვის დადგენილი აუცილებელი წინა პირობები – გამყიდველების მიერ ნასყიდობის ფასის მიღება, ხოლო მყიდველის რთული წერილობითი ფორმით დადებული გარიგების საფუძველზე საჯარო რეესტრში ნაყიდი უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღრიცხვა. ამასთან, მყიდველი ფაქტობრივადაც ფლობს სახლს.

ამ გარემოებათა გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ წინამდებარე დავის გადაწყვეტისას სწორად გამოიყენა და არსებული სასამართლო პრაქტიკის შესაბამისად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რის საფუძველზეც დასაბუთებულად დაასკვნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მხარეებს სწორედ იმ შედეგის მიღება სურდათ რაც ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობდა. აღნიშნული გარიგებით მათ სხვა გარიგება არ დაუფარიათ და ამდენად, მათი შეთანხმება იყო ნამდვილი.

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს მ. ტ-ემ, ზ. დ-ემ და მ. მ-მა და მიუთითეს რომ, სასამართლომ გასაჩივრებულ განჩინებაში საერთოდ გვერდი აუარა იმ ფაქტს, რაც მისთვის გახდა ცნობილი, კერძოდ, ნოტარიუსის მიერ ყალბი ინფორმაციის მიწოდების შესახებ, რომ სანოტარო აქტი მხარეებს არ წაუკითხავს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მხარეებად მითითებული პირები არათუ ერთმანეთის ხელმოწერას არ დასწრებიან, ერთმანეთი არც უნახავთ. არც საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებში და არც შესაგებელში არაფერია ნათქვამი, რომ მოსარჩეელებთან უძრავი ნივთის გაყიდვის შესახებ მოლაპარაკების დროს თ. დ-ე მოქმედებდა როგორც მ. უ-ძის ანდა თ. დ-ის წარმომადგენელი. 2009 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მხარეებად მითითებულია გამყიდველი მ. ტ-ე არასრულწლოვანი შვილის, ზ. დ-ის სახელით, მ. მ-ი და მყიდველი მ. უ-ძის კანონიერი წარმომადგენელი თ. დ-ე. პალატის მიერ მოხმობილი სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის ვალდებულებით მყიდველი, ანუ თ. დ-ე, მოვალე იყო შეთანხმებული ფასი გადაეხადა, მაგრამ თანხა სესხის სახით ციური ბერიძის სანოტარო ბიუროში გამყიდველს გადასცა თ. დ-ემ. ზემოაღნიშნულ გარემოებაზე დაყრდნობით კასატორებს მიაჩნიათ, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უნდა გაუქმდეს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ტ-ის, ზ. დ-ისა და მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

მოცემული დავის საგანია ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. კასატორი სადავოდ მიიჩნევს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე და 477-ე მუხლების გამოყენების კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რომ მ. ტ-ის, ზ. დ-ისა და მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, უნდა დარჩეს განუხილველი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მ. ტ-ეს დაუბრუნდეს 2011 წლის 4 ივლისს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 6000 ლარის 70% _ 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

მ. ტ-ის, ზ. დ-ისა და მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

მ. ტ-ეს დაუბრუნდეს 2011 წლის 4 ივლისს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 6000 ლარის 70% _ 4200 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.