საქმე N:3კ/850-02

¹3კ-850-02 30 იანვარი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,

მ. წიქვაძე

სარჩელის საგანი: ფულადი ვალდებულება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1997წ. 10 მარტს შპს «ს-ის» დირექტორს ზ. ა-ეს და პ. ბ-ას შორის დაიდო ხელშეკრულება ერთობლივი საქმიანობის თაობაზე ხელშეკრულების 2.1.1. პუნქტის თანახმად პ. ბ-ამ დააბანდა 56 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში კაფე-ბარის «ბ-ოს» ფუნქციონირებისათვის, მანქანა-დანადგარების და სხვა ძირითადი საუშალებების შესაძენად, აგრეთვე კაპიტალური რემონტის ჩასატარებლად გაწეული ხარჯების დასაფარავად. სანაცვლოდ შპს «ს-ის» მისთვის ყოველთვიურად უნდა გადაეხადა კაფე-ბარის «ბ-ოს» ფუნქციონირებით მიღებული მოგების 90%, ხოლო დაბანდებული თანხის დაფარვის შემდეგ, მხარეებს შორის მოგება განაწილდებოდა თანაბრად.

1998წ. 2 ოქტომბერს პ. ბ-ამ სარჩელია აღძრა სასამართლოში და აღნიშნა, რომ კაფე «ბ-ო» ფუნქციონირებდა ერთი წლის განმავლობაში. ამ პერიოდში მის მიერ დაბანდებული თანხიდან აუნაზღაურდა მხოლოდ 600 აშშ დოლარი, რის შემდეგ კაფე «ბ-ოს» მიერ დაკავებული ფართობი მოპასუხემ მასთან შეთანხმების გარეშე მიაქირავა შპს «ე-ს».

მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ 50000 აშშ დოლარის დაკისრება. საქმის განხილვის პროცესში მოსარჩელემ დააზუსტა მოთხოვნა და საბოლოოდ მოითხოვა 46640 აშშ დოლარი.

მოპასუხემ სარჩელის მოთხოვნა არ ცნო და თავის მხრივ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს. შეგებებული სარჩელის ავტორმა აღნიშნა, რომ მასსა და რ. გ-ას შორის დაიდო ზეპირი გარიგება ერთობლივი საქმიანობის თაობაზე. გარიგების შესაბამისად, მათ უნდა მოეწყოთ შპს «ს-ის» არასაცხოვრებელ ფართში სასაუზმე «ბ-ო» ერთობლივი საქმიანობის მიზნით თანხის შეტანა, მანქანა-დანადგარების შეძენა და მოწყობა წარმართვა. შეთანხმების თანახმად, მხარეებს შორის მოგება უნდა განაწილებულიყო თანაბრად. საერთო საქმიანობის ვადად განისაზღვრა ხუთი წელი. ზ. ა-ის განმარტებით მხარის მიერ გაწეული ხარჯი შეადგენს 38000 აშშ დოლარს. არასწორად მართვის გამო კაფე «ბ-ოს» საქმიანობა არ აღმოაჩნდა მომგებიანი. ზეპირი შეთანხმების თანახმად, ერთობლივ საქმიანობაში რ. გ-ას მიერ შესატანი თანხა განისაზღვრა 56000 აშშ დოლარით; შეიცვალა საერთო საქმიანობის შედეგად მიღებული მოგების განაწილების წესიც და დადგინდა, რომ ამ საქმიანობის მონაწილე პ. ბ-ა მიიღებდა მოგების 90%-ს, რაც გაფორმდა წერილობით; საერთო საქმიანობის ვადად განისაზღვრა შვიდი წელი. ამასთან, კაფე «ბ-ოს» მართვის და ფუნქციონირების პასუხისმგებლობა დაეკისრა პ. ბ-ას, რომლის მიერ საქმიანობის არასწორად წარმართვამ გამოიწვია ის, რომ შპს «ს-მა» მიუღებელი შემოსავლის სახით განიცადა 12333 აშშ დოლარის ზარალი. შპს «ს-ის» დირექტორმა ზ. ა-ემ მოითხოვა ამ თანხის მოსარჩელეზე გადასახდელად დაკისრება.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000წ. 28 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს «ს-ის» ა. ბ-ას და რ. გ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა 46640 აშშ დოლარის შესაბამისი ეკვივალენტი ლარის გადახდა. ამავე გადაწყვეტილებით შპს «ს-ის» დირექტორის ზ. ა-ის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს «ს-ის» დირექტორმა ზ. ა-ემ.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მხარეებს ერთის მხრივ შპს «ს-ის» დირექტორს ზ. ა-ეს და მეორე მხრივ ა. ბ-ას და რ. გ-ას შორის არსებობდა ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ურთიერთშეთანხმება, რაც 1997წ. 10 მარტს გაფორმდა წერილობით.

ხელშეკრულების 2.1.1. პუნქტის თანახმად პ. ბ-ამ დააბანდა 56000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში; აღნიშნული თანხა კაფე-ბარი «ბ-ოს» ფუნქციონირებისათვის, მანქანა – დანადგარებისა და სხვა ძირითადი საშუალებების შესაძენად, ასევე კაპიტალური რემონტის ჩასატარებლად გაწეული ხარჯების დასაფარავად იქნა გამოყენებული; თავის მხრივ, შპს «ს-ის» მიერ საერთო საქმიანობაში შესატანი განისაზღვრა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებით, კერძოდ, ქ. თბილისში, ჭავჭავაძის ..... მდებარე არასაცხოვრებელი ფართობით. აღნიშნული ფართობი ერთობლივ საქმიანობაში შეტანილი იქნა ფლობისა და სარგებლობის უფლებით, ხოლო მესაკუთრედ კვლავ რჩებოდა შპს «ს-ნი».

ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების 3.1 და 5.6 მუხლებით განისაზღვრა მხარეთა შორის მოგების განაწილების წესი, კერძოდ, კაფე-ბარის «ბ-ოს» ფუნქციონირებით მიღებული თანხის 90% უნდა გადასცემოდა პ. ბ-ას, ხოლო 10% _ საზოგადოებას. ერთი წლის შემდეგ თუ დაბანდებული თანხა სრულად არ იქნებოდა დაბრუნებული მხარისათვის, მას უნდა გადასცემოდა მოგების 80%, ხოლო საზოგადოებას რჩებოდა – 20%. დაბანდებული და შემდგომში დამატებით დახარჯული თანხის (ბარის გაკეთების, ტელევიზიის, ბ-ოს წინა ტერიტორიის მოწყობის, რეკლამის და ა.შ.) სრულად დაბრუნების შემდეგ მხარეთა შორის მოგება ნაწილდებოდა თანდაბრად.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა ვალდებულება ერთობლივი საქმიანობის მონაწილის მიერ დაბანდებული თანხის პირველ რიგში მისთვის დაბრუნების თაობაზე.

სააპელაციო პალატამ 1998წ. 31 იანვრის საიჯარო ხელშეკრულების და საქმეში არსებული მასალების საფუძველზე დადგენილად ცნო, რომ შპს «ს-ის» დირექტორმა თბილისში, ..... მდებარე არასაცხოვრებელი ფართი იჯარით გადასცა შპს «ე-ს», რითაც შპს «ს-მა» დაარღვია ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების 5.7. პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულება. ამ პუნქტის თანახმად ერთობლივი საქმიანობის მონაწილე მხარეს უფლება არ ჰქონდა მეორე მხარის წერილობითი თანხმობის გარეშე ხელშეკრულების პირობები მესამე პირისათვის გადაეცა; ასეთი ფაქტის არსებობის შემთხვევაში მეორე მხარეს შეეძლო მოეთხოვა ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ შპს «ს-ის» ასეთი მოქმედებით შეუძლებელი გახდა ერთობლივი საქმიანობის განხორციელება, რაც ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტის და მხარის მიერ შეტანილი თანხის დაბრუნების მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს.

პ. ბ-ას და რ. გ-ას აღიარების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთა მიერ ერთობლივ საქმიანობაში ფაქტობრივად შეტანილი იყო 41000, რომელიც ისესხეს აღნიშნული საქმიანობის განხორციელების მიზნით, ხოლო რაც შეეხება 15000 აშშ დოლარს იგი წარმოადგენს სესხისათვის გათვალისწინებულ პროცენტს. მხარეთა განმარტების საფუძველზე პალატამ ასევე დადგენილად ცნო, რომ მოსარჩელეებს დაუბრუნდათ დაბანდებული თანხის ნაწილი – 9340 აშშ დოლარი, რაც უნდა გამოაკლდეს შეტანილ თანხას და სხვაობა უნდა დაუბრუნდეს მოსარჩელეებს.

სააპელაციო პალატამ სამართლებრივ საფუძვლად გამოიყენა სკ-ს 930-ე, 932-ე, 183-ე, 405-ე, 976-ე მუხლები და 2002წ. 12 აპრილის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დააკმაყოფილა შპს «ს-ის» სააპელაციო საჩივარი.

გაუქმდა ამ საქმეზე თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000წ. 28 იანვრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; შპს «ს-ის» პ. ბ-ასა და რ. გ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა 31660 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი, შპს «ს-ს» სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდა დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟი – 949,8 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა;

პ. ბ-ას და რ. გ-ას დაეკისრათ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის – 449 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა. დანარჩენ ნაწილში რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს «ს-ის» დირექტორმა ზ. ა-ემ, რომელიც მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეების სასარგებლოდ მას დაეკისროს 15000 აშშ დოლარის გადახდა, ხოლო მოსარჩელეებს მის სასარგებლოდ დაეკისროთ 12000 აშშ დოლარის გადახდა.

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა, რომ მისი ბრალით შეუძლებელი გახდა ერთობლივი საქმიანობის განხორციელება. სასამართლომ შეფასება არ მისცა ხელშეკრულების 2.12. 2.1.3. 2.2.1. 2.2.2. პუნქტებს, რომლის თანახმად მოსარჩელე თავის თავზე იღებდა ვალდებულებას განეხორციელებინა «ბ-ოს» სტრუქტურის ჩამოყალიბება და აპარატის დაკომპლექტება. «ბ-ოს საქმიანობა დაიწყო 1996 წელს და იფუნქციონერა მხოლოდ ერთი წელი, რის შემდეგ მოსარჩელეებმა ვერ გაართვეს თავი და მიატოვეს. ამდენად, კასატორი თვლის, რომ ერთობლივი საქმიანობის განხორციელება შეუძლებელი გახდა მოსარჩელეების ბრალით, რის გამოც მას მიადგა ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით, 12 000 აშშ დოლარის ოდენობით.

კასატორის მოსაზრებით სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ს 405-ე მუხლი, არ უნდა გამოეყენებინა ამავე კოდექსის 976-ე მუხლი, უნდა გამოეყენებინა სკ-ს 415-ე მუხლი და 937-ე მუხლის I ნაწილი; ასევე არასწორად განმარტა სსკ-ს 131-ე მუხლით გათვალისწინებული აღიარების ინსტიტუტი.

საქმის საკასაციო წესით განხილვისას მხარეებმა წარმოადგინეს მორიგების აქტი და მოითხოვეს საქმის წარმოების შეწყვეტა. მორიგების აქტის მიხედვით მხარეები შეთანხმდნენ შემდეგ პირობებზე:

«მოპასუხე შპს «ს-ის» დირექტორი ა. ა-ე ვალდებულებას იღებს, რომ 2004წ. 3 თებერვლამდე პ. ბ-ას წარმომადგენელს ჯ. წ-ას გადასცეს 10000 აშშ დოლარი. ა. ა-ე ვალდებულებას იღებს აგრეთვე, რომ 2004წ. 10 მარტამდე პ. ბ-ას წარმომადგენელ ჯ. წ-ას გადაუხდის დამატებით 10000 აშშ დოლარს. თანხის მიღების თაობაზე ჯ. წ-ა ა. ა-ეს გადასცემს წერილობით ფორმით შედგენილ ხელწერილს.

მორიგების აქტში მითითებული თანხის – 20000 აშშ დოლარის ჯ. წ-ასათვის გადაცემამდე ყადაღა დადებული დარჩება ქ. თბილისში, ..... მდებარე, შპს «ს-ის» სახელზე რიცხული არასაცხოვრებელი ფართობი.

ა. ა-ის მიერ ჯ. წ-ასათვის 20000 აშშ დოლარის გადახდის შემდეგ პ. ბ-ას წარმომადგენელი ჯ. წ-ა და შპს «ს-ის» დირექტორი ა. ა-ე ერთობლივი განცხადებით მიმართავენ ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს ქ. თბილისში, ....... გამზირი ¹ 30-ში მდებარე შპს «ს-ის» სახელზე რიცხული არასაცხოვრებელ ფართობზე დადებული ყადაღის მოხსნის შესახებ.

მორიგების აქტით გათვალისწინებული პირობების დათქმულ ვადაში შეუსრულებლობის შემთხვევაში მითითებული მორიგების დამტკიცების თაობაზე სასამართლოს განჩინების აღსრულება მოხდეს იძულებით.”

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო მორიგების აქტს და თვლის, რომ მოცემულ საქმეზე საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს მე-3 მუხლის მეორე ნაწილით მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. ამავე კოდექსის 272-ე მუხლის «დ» პუნქტის თანახმად, სასამართლო საქმის წარმოებას შეწყვეტს, თუ მხარეები მორიგდებიან.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მორიგების აქტი არ შეიცავს კანონსაწინააღმდეგო დებულებებს, რის გამოც შესაძლებელია შეთანხმების დამტკიცება და საქმის წარმოების შეწყვეტა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს მე-3, 272-ე მუხლის «დ» ქვეპუნქტით, 273-ე, 399-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 12 აპრილის გადაწყვეტილება და შეწყდეს საქმის წარმოება.

დაკმაყოფილდეს მხარეთა შუამდგომლობა და დამტკიცდეს მათ შორის მორიგება შემდეგი პირობებით:

ა. ა-ის მიერ ჯ. წ-ასათვის 20000 აშშ დოლარის გადახდის შემდეგ პ. ბ-ას წარმომადგენელი ჯ. წ-ა და შპს «ს-ის» დირექტორი ა. ა-ე ერთობლივი განცხადებით მიმართავენ ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს ქ. თბილისში, ....... მდებარე შპს «ს-ის» სახელზე რიცხული არასაცხოვრებელ ფართობზე დადებული ყადაღის მოხსნის შესახებ.

მხარეებს განემარტათ, რომ სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით დაუშვებელია.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.