ას-10-316-04 20 მაისი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე,

ქ. გაბელაია

დავის საგანი: კანონით მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის ბათილად ცნობა; უღირს მემკვიდრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

რ. და ნ. ნ.-ეები არიან დები. 1962 წელს გარდაიცვალა მათი მამა, ხოლო 1991წ. 24 აპრილს დედა _ გ. ნ.-ე. წყალტუბოს რაიონის სოფ. ...-ში კომლის უკანასკნელ წევრს წარმოადგენდა გ. ნ.-ე, მისი გარდაცვალების დროისათვის არც ერთი შვილი კომლის წევრი არ იყო. გ. ნ.-ის გარდაცვალების შემდეგ პირველი რიგის ყველა მემკვიდრემ უარი განაცხადეს თავისი წილი ქონების მიღებაზე უმცროსი დის _ რ. ნ.-ის სასარგებლოდ. მან 1992წ. 2 აპრილს მიიღო კანონით მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა და იგი ...-ის სოფლის საკრებულოს 1992წ. 29 აპრილის ¹20 გადაწყვეტილებით ჩაეწერა მემკვიდრეობა აღდგენილ კომლში.

ნ. ნ.-ემ 2002წ. დეკემბერში სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე რ. ნ.-ის მიმართ და მოითხოვა ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობა, რ. ნ.-ის სახელზე გაცემული კანონით მემკვიდრეობის უფლების მოწმობისა და ...-ის სოფლის საკრებულოს 1992წ. 29 აპრილის ¹20 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.

წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 28 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. ნ.-ის სარჩელი მოპასუხე რ. ნ.-ესთან ანდერძისმიერ მემკვიდრედ ცნობის, რ. ნ.-ის სახელზე გაცემული კანონით მემკვიდრეობის უფლების მოწმობისა და ...-ის სოფლის საკრებულოს 1992წ. 29 აპრილის ¹20 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

ნ. ნ.-მ სააპელაციო საჩივარი შეიტანა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე და გაზარდა სასარჩელო მოთხოვნა, კერძოდ, მოითხოვა რ. ნ.-ის უღირს მემკვიდრედ ცნობაც.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 6 ნოემბრის განჩინებით ნ. ნ.-ისა და მისი წარმომადგენელი ე. ლ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ასევე არ დაკმაყოფილდა გაზრდილი სასარჩელო მოთხოვნა რ. ნ.-ის უღირს მემკვიდრედ ცნობის შესახებ. უცვლელად დარჩა წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 20 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატის განჩინება ემყარება შემდეგ მოტივებს:

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 560-ე მუხლის შესაბამისად კანონისმიერ ან ანდერძისმიერ მემკვიდრეს შეუძლია უარი თქვას მემკვიდრეობაზე. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა არ იცნობს ისეთ ნორმას, რომლის თანახმადაც შესაძლებელი გახდებოდა აზრის გადათქმა ან უარყოფა. სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმა მემკვიდრის საბოლოო და შეუქცევადი გადაწყვეტილებაა და მას ართმევს უფლებას მომავალში სადავოდ გახადოს ერთხელ უკვე მიღებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ მოცემული სარჩელი ხანდაზმულად მიიჩნია, ვინაიდან აპელანტმა ანდერძის არსებობის შესახებ თავიდანვე იცოდა და მას ანდერძის არსებობის შესახებ 2002 წელს არ შეუტყვია. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლის თანახმად საერთო ვადა უფლების დაცვისა იმ პირის სარჩელით, რომლის უფლებაც დარღვეულია, განისაზღვრება _ სამი წლით. საქმის მასალებით ირკვევა, ნ. ნ.-მ 10 წელზე მეტია, რაც იცის ანდერძის არსებობის შესახებ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელი ხანდაზმულიცაა. სააპელაციო სასამარტლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა რ. ნ.-ის უღირს მემკვიდრედ ცნობის თაობაზე.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 6 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ნ.-მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის სააპელაციო პალატაში დაბრუნება ხელახალი განხილვისათვის.

ნ. ნ.-ის საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ მოტივებს:

სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 539-ე მუხლის მეორე ნაწილი, რომლის შესაბამისად მემკვიდრეობის კანონისმიერი წესი მოქმედებს იმ შემთხვევაში, თუ ანდერძით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია იმ ფაქტს, რომ ნ. ნ.-ს ანდერძის არსებობის შესახებ ეცნობა 2002წ. 3 დეკემბერს. არ არის სწორი სასამართლოს განმარტება იმის შესახებ, თითქოს ნ. ნ.-ისათვის 10 წლის წინ იყო ცნობილი აღნიშნულის შესახებ. ასევე არ არის დასაბუთებული, თუ რატომ ეთქვა უარი გაზრდილ სასარჩელო მოთხოვნას. სასამართლომ არ იხელმძღვანელა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 560-ე მუხლის მეოთხე ნაწილით, რომლის შესაბამისად მემკვიდრემ განცხადება უნდა შეიტანოს სამკვიდროს გახსნის ადგილას სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში. ასეთი განცხადება კი არ არსებობს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ ნ.ნ.-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, გ. ნ.-ე გარდაიცვალა 1991წ. 24 აპრილს, გ. ნ.-ის შვილებმა _ ნ., თ. და მ. ნ.-ებმა უარი განაცხადეს დედის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე დის _ რ. ნ.-ის სასარგებლოდ. 1992წ. 2 აპრილს რ. ნ.-მ აიღო კანონით მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა მამკვიდრებლის იმ ქონებაზე, რომელიც მდებარეობს წყალტუბოს რაიონის სოფ. ...-ში. ...-ის სოფლის საკრებულოს გამგეობის 1992წ. 29 აპრილის გადაწყვეტილებით ამ სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე რ. ნ.-ე ჩაეწერა კომლში და გამოეყო მიწის ნაკვეთი. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს ნ. ნ.-ის საკასაციო საჩივრის მოტივს იმის შესახებ, რომ გ. ნ.-ის მიერ მის სასარგებლოდ დატოვებული ანდერძის შესახებ შეიტყო მხოლოდ 2002წ. 3 დეკემბერს ნოტარიუსის მეშვეობით და მისმა დებმა _ თ. და მ. ნ.-ებმაც დაადასტურეს, რომ ანდერძის შესახებ არაფერი იცოდნენ. კასატორს უარი არ განუცხადებია სამკვიდრო ქონებაზე. მოცემული დავის რაიონულ სასამართლოში განხილვისას ნ. ნ.-მ თავად განაცხადა, რომ მამკვიდრებლის შვილებმა უმცროსი დის _ რ. სასარგებლოდ უარი განაცხადეს სამკვიდრო ქონებაზე და განცხადება დაწერეს ნოტარიუსთან, მან თანხმობა მისცა რ. ნ.-ს კანონისმიერ მემკვიდრედ აღდგენის დროს. ნ. ნ.-მ იქვე განმარტა, რომ რ. ნ.-სთან დავა წარმოიშვა გათხოვების შემდეგ, იგი რომ არ გათხოვილიყო, ეს დავაც არ წარმოიშობოდა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 560-ე მუხლი. ამ მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად კი უარის თქმა მემკვიდრეობაზე იმის აღუნიშნავად, თუ ვის სასარგებლოდ ამბობს უარს მემკვიდრეობაზე, იწვევს იმავე შედეგებს, რაც სამკვიდროს მიუღებლობას მოჰყვა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ნ. ნ.-მ ანდერძის არსებობის შესახებ იმთავითვე იცოდა და მას 2002 წელს არ შეუტყვია აღნიშნულის თაობაზე. სასამართლომ არ გაიზიარა თ. და ქ. ნ.-ების განმარტება, ვინაიდან ისინი დაინტერესებულ პირებად ჩათვალა. პალატამ სარწმუნო მტკიცებულებად არ მიიჩნია ნ. ნ.-ის განმარტება იმის შესახებ, რომ ანდერძის შესახებ მან პირველად ანონიმური სატელეფონო ზარის მეშვეობით გაიგო. სააპელაციო პალატის სხდომაზე ნ. ნ.-ის წარმომადგენელმა ე. ლ.-მ განმარტა, რომ ზოგადად ანდერძის შესახებ ყველა დედმამიშვილმა იცოდა და ნ.-საც უნდა სცოდნოდა. სსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ნ. ნ.-ს ასეთი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წამოუყენებია.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ნ. ნ.-ის საკასაციო საჩივრის მოტივს იმის შესახებ, რომ სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად უთხრა უარი რ. ნ.-ის უღირს მემკვიდრედ ცნობაზე. რადგან გ. ნ.-ის გარდაცვალების დროს _ სამკვიდროს გახსნის დროს _ მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსი (1964წ.) არ ითვალისწინებდა პირის უღირს მემკვიდრედ ცნობას. ამდენად, კასატორის ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილების იურიდიული საფუძველი სამკვიდროს გახსნის დროისთვის არ არსებობდა.

ყოველივე ზემოაღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოცემული დავის განხილვისას სააპელაციო სასამართლოს კანონი არ დაურღვევია, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნ. ნ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 6 ნოემბრის განჩინება.

პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.