ას-122-442-03 25 მაისი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კვანტალიანი,

მ. სულხანიშვილი

დავის საგანი: თანხის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 31 მარტის გადახდის ბრძანებით დაკმაყოფილდა ს/ს «ჰ-ის» განცხადება ს/ს «ზ-ისათვის» 211581 ლარის გადახდის დაკისრების შესახებ. ამავე სასამართლომ დააკმაყოფილა ს/ს «ზ-ის» მოთხოვნა მოცემული საქმის საერთო სასარჩელო წესით განხილვის თაობაზე.

ზესატაფონის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 30 მაისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით მოპასუხის გამოუცხადებლობის გამო სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაზეც ამ უკანასკნელმა შეიტანა საჩივარი. ამავე სასამართლოს 2003წ. 23 ივნისის განჩინებით აღნიშნულ საჩივარს უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე, რაც მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ს/ს «ჰ-ის» სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 1994წ. 16 მაისს საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ¹308 დადგენილებით შეიქმნა საქართველოს სამთო-მეტალურგიული მრეწველობის სახელმწიფო კონცერნი «ს-ი». 1995წ. 6 იანვრის საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის ¹4-გ განკარგულებით სამთო-მეტალუგიულ კონცერნში შემავალ ორგანიზაციას და საწარმოებს დაევალათ კონცერნის აპარატის შესანახი ხარჯებისათვის საწარმოს მოგებიდან მოგების _ 1,5%-ის, ხოლო მეცნიერებისა და ტექნიკის ცენტრალიზებული ფონდის შესანახად _ საწარმოთა თვითღირებულების 1,5% გადარიცხვა. 1995წ. 1 აგვისტოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ¹1-3/420 ბრძანებით, რომელიც გამოიცა საქართველოს პრეზიდენტის 1996წ. 23 მაისს ¹335 ბრძანების შესასრულებლად, სახელმწიფო ჰოლდინგური კომპანია «ს-ის» ბაზაზე დაფუძნდა სააქციო საზოგადოება «ჰ.». 1996წ. 19 აგვისტოს ქ.რუსთავის სასამართლოს მიერ დარეგისტრირდა სამეწარმეო ს/ს «ჰ.», საზოგადოების საწესდებო კაპიტალი განისაზღვრა 305848 აშშ დოლარით, დარეგისტრირდა სააქციო საზოგადოების დირექტორი და სამეთვალყურეო საბჭოს წევრები.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სკ-ის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 373-ე მუხლის პირველი ნაწილით, «მეწარმეთა შესახებ» საქართველოს კანონის 51.1 მუხლის პირველი ნაწილით და 57.2 მუხლის პირველი წინადადებით. საოლქო სასამართლომ საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ დავის საგანს წარმოადგენს საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის მიერ 1995წ. 6 იანვარს მიღებული განკარგულების შეუსრულებლობა, აღნიშნული განკარგულების საფუძველზე სამთო-მეტალურგიულ კონცერნში შემავალი საწარმოების, მათ შორის ს/ს «ზ-ის» მიერ გადაუხდელი თანხების ანაზღაურება. პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელე, როგორც სააქციო საზოგადოება, ვერ ისარგებლებდა სახელმწიფო ჰოლდინგური კომპანია «ს-იისათვის» მინისტრთა კაბინეტის მიერ დადგენილი სამეურნეო ანგარიშსწორების წესებით. მოსარჩელის მითითება მხარეთა შორის 2002წ. 9 სექტემბრის ურთიერთშედარების აქტით მოპასუხის მიერ ვალის აღიარების შესახებ სასამართლომ მიუღებლად მიიჩნია და მოსარჩელის არგუმენტი, მოპასუხის სააქციო საზოგადოებად გარდაქმნის შემდეგ, ზემოხსენებული განკარგულების თანახმად, თანხების ჩარიცხვის გაგრძელების თაობაზე, სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სათანადო საფუძვლად არ ჩათვალა. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 106-ე მუხლის პირველი ნაწილით და ზემოხსენებული განკარგულება ძალადაკარგულად მიიჩნია. პალატის განმარტებით, «ნორმატიული აქტების შესახებ» კანონის მე-10 მუხლის მიხედვით, საქართველოში მოქმედი გადასახადებისა და მოსაკრებლების სახეები, სტრუქტურა, ოდენობა, მათი შემოღებისა და გადახდის წესი შეიძლება განისაზღვროს მხოლოდ საკანონმდებლო აქტით. ამასთან, საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველი მინისტრთა კაბინეტის განკარგულება ეწინააღმდეგება ასევე «მეწარმეთა შესახებ» კანონის 54-ე და 57-ე მუხლებს, ვინაიდან სააქციო საზოგადოების მოგების განაწილების უფლებამოსილება გააჩნია აქციონერთა საერთო კრებას, სამეთვალყურეო საბჭოს ან დირექტორთა წინადადების საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლოს ზემოხსენებული გადაწყვეტილება ს/ს «ჰ-ამ» გაასაჩივრა საკასაციო წესით. კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში ვალდებულება წარმოიშვა მხარეთა შორის ურთიერთშედარების აქტის გაფორმების შემდეგ ამავე კოდექსის 341-ე მუხლის საფუძველზე ტრანსფორმირებული სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან. მხარის აზრით, 2002წ. 9 სექტემბრის ურთიერთშედარების აქტი სასამართლოს უნდა შეეფასებინა, როგორც ვალის აღიარება და ახალი სახელშეკრულებო ურთიერთობის საფუძველი. კასატორმა არ გაიზიარა სააპელაციო პალატის მოსაზრება სკ-ის მიერ ადმინისტრაციული აქტით ვალის აღიარების გაუთვალისწინებულობის შესახებ და მიიჩნია, რომ სკ-ის 10-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, კანონისმიერი ვალდებულების აღიარება სამოქალაქო კანონმდებლობით არ იკრძალება. ამდენად, მხარის აზრით, საოლქო სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ის 341-ე და 317-ე მუხლები. კასატორმა მიიჩნია, რომ პალატამ არასწორად განმარტა, აგრეთვე, 373-ე მუხლი, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი მასალებიდან ნათლად ირკვევა ს/ს «ჰ-ის» სახელმწიფო ჰოლდინგური კომპანია «ს-ის» სამართალმემკვიდრეობის ფაქტი. მხარის აზრით, მოცემულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა არა სააქციო საზოგადოების მიერ სახელმწიფო კომპანიისათვის მინისტრთა კაბინეტის დადგენილებით სამეურნეო ანგარიშსწორების წესებით, არამედ სააქციო საზოგადოების მიერ სამართლებრივი მემკვიდრეობის გზით მიღებული მოთხოვნის უფლებით სარგებლობას. კასატორმა ჩათვალა, რომ იგი უფლებამოსილია, მოწინააღმდეგე მხარისაგან მოითხოვოს იმ ვალდებულების შესრულება, რომელიც მოვალეს 1995 წლიდან დღემდე კანონიერად აქვს დაკრედიტებული საკუთარი საბუღალტრო ანგარიშების დოკუმენტებში და აღიარებული, როგორც პერიოდულად განხორციელებული ნაწილობრივი გადახდებით, ასევე 2002წ. 9 სექტემბრის ურთიერთშედარების აქტით. კასატორმა მიუთითა სკ-ის 403-ე მუხლზე და მიიჩნია, რომ მისი პირველი ნაწილი ვრცელდება ყველა სახის ფულად ვალდებულებებზე. მხარის აზრით, საფუძვლიანია მოთხოვნა ძირითად თანხაზე პროცენტის დარიცხვის შესახებ, ვინაიდან აღნიშნული დამოკიდებული არ არის ზიანის არსებობის მტკიცებაზე და საკმარისია ვადის გადაცილების ფაქტის დაფიქსირება, რაც მინიმალური ზიანის არსებობის ვარაუდის საფუძველს იძლევა. კასატორის აზრით, გაურკვეველია სასამართლოს მიერ «მეწარმეთა შესახებ» კანონის 51.1 მუხლის პირველ აბზაცზე მითითება, ხოლო ამავე კანონის 57.2 მუხლის პირველი წინადადება განსახილველ ურთიერთობასთან წინააღმდეგობაში არ არის, რადგან სახეზეა არა აქციონერის მიერ საზოგადოებისაგან დივიდენდის გარდა სხვა სარგებლის მიღება, არამედ საწარმოს საკონტროლო პაკეტის მესაკუთრე სახელმწიფოს მიერ საწარმოს მოგებიდან თანხების განკარგვა. მხარემ აღნიშნა, რომ, მართალია, ზემოხსენებული კანონის 57.1 მუხლის თანახმად, სააქციო საზოგადოებაში მოგების განაწილების დამტკიცება აქციონერთა საერთო კრების კომპეტენციას განეკუთვნება, მაგრამ 1999წ. 1 სექტემბრამდე, მოწინააღმდეგე მხარის ვალდებულების წარმოშობისათვის, კანონში შესაბამისი ცვლილების განხორციელებამდე, 57.1 მულხის მიხედვით, მოგების განაწილების დამტკიცება აქციონერთა კრების სავალდებულო კომპეტენცია არ იყო, ამდენად, არ არსებობს წინააღმდეგობა 54-ე მუხლთანაც. კასატორმა დასძინა, რომ განსახილველ პერიოდში მოქმედი საწარმოთა ბუღალტრული აღრიცხვისა და ანგარიშების წესები ითვალისწინებდა საწარმოს მოგება-ზარალის ანგარიშისა და მოგების განაწილების ვალდებულებას ყოველკვარტლურად. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატის მიერ მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრების გაზიარებას მოცემული დავის გადაწყვეტისას საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე და 106-ე მუხლების, «ნორმატიული აქტების შესახებ» კანონის გამოყენების თაობაზე, რადგან აღნიშნული საკანონმდებლო აქტები ვალდებულების წარმოშობის დროისათვის ძალაში არ იყო შესული. კასატორმა მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოს უნდა დაუბრუნდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუკი მისი დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, თუ საკასაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია, იგი აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად და გადაწყვეტილების მისაღებად უბრუნებს საოლქო სასამართლოს შესაბამის პალატას. მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ:

სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით საქმეში წარმოდგენილი სს „ზ-ის“ მიერ ვალდებულების შესრულების მიზნით ნაწარმოები ანგარიშსწორების დოკუმენტი ვალის აღიარებად არ მიიჩნია იმ მოტივით, რომ მხარეთა ვალდებულება ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე წარმოიშვა.

სსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით სასამართლომ არ დაასაბუთა, თუ რა სამართლებრივ საფუძვლებს ეყრდნობოდა სასამართლო ზემოხსენებული დასკვნის გამოტანისას.

ასევე ყოველგვარ დასაბუთებასაა მოკლებული სასამართლოს დასკვნა, რომ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის განკარგულებით თანხის გადახდა განსაზღვრული იყო მხოლოდ სახელმწიფო ჰოლდინგურ კომპანია „ს-ზე“ და არა სს „ჰ-ზე“. ეს უკანასკნელი, სასამართლოს მიერვე დადგენილი გარემოებით შექმნილია სახელმწიფო კონცერნ „ს-ის“ ბაზაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით გაურკვეველია საოლქო სასამართლოს პოზიცია, ვინაიდან თუკი ეჭვქვეშ იდგა მოდავე მხარის უფლებამონაცვლეობის ან სათანადოობის საკითხი, სასამართლოს საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით უნდა ემსჯელა ამ საკითხზე.

დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა მინისტრთა კაბინეტის განკარგულების კონსტიტუციასთან მიმართებაში არაკანონიერების შესახებ. სასამართლო მსჯელობს რა საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე და 106-ე მუხლებში დადგენილი გადასახადებისა და მოსაკრებლების სტრუქტურასა და წესზე, არ ასაბუთებს რა კავშირშია აღნიშნული მოცემულ დავასთან. ამასთანავე, დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა მინისტრთა კაბინეტის 1995წ. 6 იანვრის განკარგულებით სახელმწიფოს მიერ დადგენილი თანხის განკარგვის გადასახადად შეფასებასთან დაკავშირებით.

საქმის ხელახალი განხილვისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს მოცემულ დავაზე მხარეთა უფლებამოსილების საკითხი, სამართლებრივი შეფასება უნდა მისცეს 2002წ. 9 სექტემბრის ურთიერთშედარების აქტს და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სს „ჰ-ის“ სალიკვიდაციო კომისიის თავმჯდომარის _ ზ. ლომსაძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობას.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.