ბს-1319-895(კ-05) 11 მაისი, 2006

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მ. ვაჩაძე,

ნ. ქადაგიძე

დავის საგანი: საგადასახადო დავალიანების გადახდის გადაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინგსპექციამ 14.08.03წ. სარჩელით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ შპს «მ-ს» ბიუჯეტისა და სახელმწიფო ფონდების მიმართ გააჩნია დავალიანება 7273 ლარის ოდენობით. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ დავალიანება შპს «მ-მა» აღიარა, მაგრამ დავალიანებას არ იხდის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოპასუხისათვის ბიუჯეტის სასარგებლოდ 7273 ლარის დაკისრება მოითხოვა.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 25.08.03წ. განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაება სს «რ-ი».

27.08.03წ. სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელემ დაზუსტებული სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს და მოპასუხისათვის ბიუჯეტის სასარგებლოდ 72739 ლარის დაკისრება მოითხოვა. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 18.08.03წ. შპს «მ-მა» საკუთარი ინიციატივით მიმართა რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციას თხოვნით მოეხდინათ შედარება ყველა გადასახადზე დარიცხული და გადახდილი თანხების შესახებ. რუსთავის საგადასახადო ინსპექციამ და შპს «მ-მა» 31.07.03წ. მდგომარეობით შეისწავლეს საზოგადოების დავალიანება, რომელმაც 72739 ლარი შეადგინა. შედარების აქტი დამოწმებულია ბეჭდებით და ხელმოწერილია მხარეთა მიერ. მოსარჩელის განცხადებით, მიუხედავად იმისა, რომ შპს «მ-ი» აღიარებს თავის დავალიანებას, ნებაყოფლობით არ იხდის ამ თანხებს.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 29.08.03წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ცვლილებებით, შპს «მ-ის» ნაცვლად სს «რ-ს» მოსარჩელის სასარგებლოდ 72739 ლარი დაეკისრა, სადაც ძირითად დავალიანებად განსაზღვრა 30405,61 ლარი, საურავი _ 42434,38 ლარი.

29.08.03წ სს «რ-მა» და შპს «მ-მა» წერილობით განაცხადეს უარი აღნიშნული გადაწყვეტილების გასაჩივრებაზე.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 29.08.03წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა. აპელანტმა აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების თაობაზე მისთვის 29.08.03წ. გახდა ცნობილი. აპელანტმა განმარტა, რომ შემოსავლების სამინისტროს 14.05.01წ. ¹270 ბრძანების პირველი ნაწილის მე-2 პუნქტის თანახმად, სასამართლო საგადასახადო დავები, რომელთა სადავო თანხა აღემატება 10000 ლარს, სასამართლო შეტყობინების მიღებიდან არაუგვიანეს მესამე დღისა, უნდა ეცნობებინათ საგადასახადო დეპარტამენტისათვის. სასამართლო უფლებამოსილი იყო მე-16 მუხლის საფუძველზე საკუთარი ინიციატივით ჩაება საგადასახადო ინსპექცია საქმეში მესამე პირის სტატუსით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 06.07.05წ. გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ფინანსთა სამინისტროს რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს «მ-ს» ბიუჯეტის სასარგებლოდ 72739 ლარის გადახდა დაეკისრა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ რაიონული სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილება მიღებული იყო სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა» ქვეპუნქტის და 394-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტის დარღვევით, კერძოდ, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და იურიდიულად საკმაოდ არ დაასაბუთა გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ შპს «მ-ის» 72739 ლარის დავალიანების არსებობა. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საგადასახადო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე დაუშვებელია აღნიშნული დავალიანების სხვა პირისთვის გადაკისრება. ამავე კოდექსის 30-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ საგადასახადო კანონმდებლობით არ არის გათვალისწინებული საგადასახადო ვალდებულების სხვა პირზე გადაკისრება, რის გამოც შპს «მ-ის» საბიუჯეტო დავალიანების სს «რ-თვის» გადაკისრება ეწინააღმდეგება კანონის მითითებულ ნორმებს. საგადასახადო ვალდებულების შესრულება უნდა დაეკისროს უშუალოდ გადასახადის გადამხდელს შპს «მ-ს».

თბილისის საოლქო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს «მ-მა». კასატორი აღნიშნავს, რომ მოქმედი კანონმდებლობიდან გამომდინარე ვალდებულება მოვალის ნაცვლად შეიძლება შეასრულოს სხვა პირმა. მოცემულ შემთხვევაში ამ პირს წარმოადგენდეს სს «რ-ი», მით უფრო, რომ შპს «მ-ის» მიერ საგადასახადო ვალდებულების შეუსრულებლობა გამოწვეულია სს «რ-ის» ბრალით.

კასატორი თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ აღუდგინა აპელანტს გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადა, ასევე არ გაიზიარა მისი და სს «რ-ის» არცერთი შუამდგომლობა და ცალმხრივად მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 06.07.05წ. გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებას ითხოვს.

საკასაციო პალატის სხდომაზე კასატორის წარმომადგენლებმა მხარი დაუჭირეს საკასაციო საჩივარს და აღნიშნეს, რომ საოლქო სასამართლოს პალატის განჩინება ეწინააღმდეგება სსკ-ის 264-ე მუხლის მოთხოვნებს, არ დაიშვება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გასაჩივრება, აღნიშნული ეწინააღმდეგება მის უდავოობას, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იძენს შეუცვლელობის თვისებას (სსკ-ის 265-ე მუხ.), კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დამთავრებული საქმის მხოლოდ განახლებაა დასაშვები, ისიც შესაბამისი საფუძვლების არსებობისას. საქმის მასალებში დაცულია რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლის 29.08.03წ. ცნობა, რომელიც ადასტურებს, რომ 29.08.03წ. გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული, სასამართლოს შემოწმებული აქვს გადაწყვეტილების მხარეებისათვის ჩაბარების საკითხი და დადგენილი აქვს, რომ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებულ ერთთვიან ვადაში გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი არ შესულა. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს არ წარმოადგენს საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 14.05.01წ., ¹270 ბრძანება, რომლის მიხედვით საგადასახადო დავები, რომელთა სადავო თანხა აღემატება 10 000 ლარს, სასამართლო შეტყობინების მიღებიდან არაუგვიანეს სამი დღისა უნდა ეცნობოს დეპარტამენტს. აღნიშნულ ნორმატიულ აქტს არ აქვს სავალდებულო ძალა სასამართლო ხელისუფლების მიმართ, მით უფრო, რომ გაუგებარია თუ ვის უნდა ეცნობებია ინფორმაცია _ სასამართლოს თუ საგადასახადო ინსპექციას. ბრძანების შეუსრულებლობა შესაძლოა გამხდარიყო ინსპექციის მიერ დაკისრებული ვალდებულებების შეუსრულებლობის შესახებ მსჯელობის საგანი და არა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი. საოლქო სასამართლოს პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ «ნორმატიული აქტების შესახებ» კანონის მე-10 მუხლის «ი» ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო პროცესის წყაროა მხოლოდ კანონები და არა კანონქვემდებარე აქტები. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში მითითებული 395-ე, 397-ე და სხვა მუხლები არ ქმნიან კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს. საოლქო სასამათლოს პალატამ არასწორად განმარტა მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილი, რომელიც ადგენს არა გათვალისწინებულის, არამედ გაუთვალისწინებელი გადასახადის ვინმესათვის დაკისრების დაუშვებლობას. სასამართლოსათვის როგორც ჩანს მიუღებელია ვალდებულებით-სამართლებრივი ხასიათის ურთიერთობების მომწესრიგებელი ნორმები, რომლებიც ითვალისწინებენ სხვა პირის მიერ ვალდებულების შესრულების გადაკისრების დასაშვებობას კრედიტორის წინაშე, თუ ეს უკანასკნელი ვალდებულების ხასიათიდან გამომდინარე ან წინასწარი შეთანხმების გათვალისწინებით ამის წინააღმდეგი არ იყო. საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ შემთხვევაში საგადასახადო ვალდებულების შესრულება შეიძლება დაეკისროს სხვა ვალდებულ პირს. სასამართლო უთითებს საგადასახადო კოდექსის 30-ე მუხლის მე-4 ნაწილს მაშინ, როდესაც არც «რ-ს» და არც შპს «მ-ს» ცალმხრივად არ უთქვამს უარი გადასახადის გადახდაზე და არ შეუცვლია გადახდის წესი. სასამართლომ არ გაითვალისწინა საგადასახდო კოდექსის 246-ე მუხლით გათვალისწინებული შესაძლებლობა იმის შესახებ, რომ «თუ გადასახადის გადამხდელს აქვს აღიარებული ან სასამართლოს მიერ დადგენილი საგადასახადო ვალდებულება და მისი ქონება ან ქონებრივი უფლებები რაიმე ფორმით (მოცემულ შემთხვევაში ვალის სახით) მესამე პირის დროებით მფლობელობაშია, ეს პირი ვალდებულია საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი თანამდებობის პირის მოთხოვნით შეასრულოს გადასახადის გადამხდელის წინაშე აღებული ვალდებულებები სახელმწიფოს მიმართ ისევე, როგორც უნდა შეესრულებინა ისინი გადასახადის გადამხდელს სახელმწიფოს მიმართ». უადგილოა და სრულიად ზედმეტი აგრეთვე სასამართლოს მიერ საგადასახადო კოდექსის მე-5 მუხლის გამოყენება.

საგადასახადო დეპარტამენტისა და რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის წარმომადგენლებმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები არ ცნეს და ითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება, საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგ გარემოებათა გამო:

პირველი ინსტანციის მიერ მიღებული იქნა უკანონო გადაწყვეტილება, რომლის სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილი არ პასუხობს კანონმდებლობის მოთხოვნებს, კერძოდ საგადასახადო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილს, მე-5 მუხლს, 30-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებს. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საგადასახადო დეპარტამენტისათვის 23.02.04წ. გახდა ცნობილი რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის 06.02.04წ. წერილით და არა სასამართლოს მეშვეობით. საგადასახადო დეპარტამენტის მიერ გადაწყვეტილების გასაჩივრებისას დაცული იქნა სსკ-ის 367-ე, 368-ე, 369-ე მუხლების მოთხოვნები. საქართველოს შემოსავლების მინისტრის 14.05.01წ. ¹270 ბრძანებით, სასამართლო დავა, რომელიც აღემატება 10 ათას ლარს, სავალდებულო წესით ეცნობება საგადასახდო დეპარტამენტს, რომელიც ებმება პროცესში. საგადასახადო დეპარტამენტის სასამართლო პროცესში ჩაბმის აუცილებლობა მოწესრიგებულია აგრეთვე სასკ-ის მე-16 მუხლით. ყოვლად დაუშვებელია გადასახადის სხვა პირზე გადაკისრება, მით უმეტეს გადასახადის «რ-თვის» გადაკისრება, რომელსაც პირადად გააჩნდა იმ დროისათვის ბიუჯეტის დავალიანება 26 მლნ. ლარამდე.

საქმეში მესამე პირად ჩაბმული სს «რ-ის» წარმომადგენელმა დაადასტურა კომბინატის დავალიანების არსებობა შპს «მ-ის» წინაშე და მხარი დაუჭირა შპს «მ-ის» საკასაციო საჩივარს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მოთხოვნა მოკლებულია საკანონმდებლო საფუძველს და არ ითვალისწინებს საქმის მონაწილეთა პროცესუალურ სტატუსს. საკასაციო სასამართლოს დაუშვებლად მიაჩნია სასამართლო გადაწყვეტილებით მესამე პირისათვის უშუალო სამართლებრივი შედეგის დადგენა, რაიმე ვალდებულების შესრულების დაკისრება სათანადო პროცესუალური სტატუსის მინიჭების, საქმეში მოპასუხედ ჩართვის გარეშე. ზემოაღნიშნულს არ ცვლის ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მესამე პირის სამართლებრივი მდგომარეობის თავისებურებანი (სასკ-ის მე-16 მუხ). კასატორი მის სახელზე რიცხული საგადასახადო დავალიანების სს «რ-თვის» დაკისრებას ითხოვს მაშინ, როდესაც მოსარჩელეს _ რუსთავის საგადასახადო ინსპექციას მოპასუხედ სს «რ-ი» არ დაუსახელებია, უკანასკნელი მოპასუხის შპს «მ-ის» დირექტორის ინიციატივით საქმეში ჩართულია არა მოპასუხედ, არამედ‚ მესამე პირად. სსკ-ის 85-ე მუხლის მიხედვით მოპასუხეთა შეცვლა არ მომხდარა, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე მოსარჩელე საგადასახადო ინსპექციის წარმომადგენელმა არ დაეთანხმა დავალიანების კომბინატისათვის გადაკისრებას და მოითხოვა დავალიანების გადახდის დაკისრება გადასახადის გადამხდელზე _ შპს «მ-ზე». რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ფაქტიურად დაკმაყოფილდა არა მოსარჩელის, არამედ მოპასუხის შპს «მ-ის» მოთხოვნა საგადასახადო დავალიანების სს «რ-თვის» გადაკისრების შესახებ, რითაც სასამართლო სსკ-ის 248-ე მუხლის დარღვევით გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, საგადასახადო კოდექსის 30-ე მუხლის დარღვევით შეცვალა გადასახადის გადამხდელის მიერ უშუალოდ საგადასახადო ვალდებულების შესრულების წესი. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობს საგადასახადო კოდექსის 246-ე მუხლის გამოყენების საფუძველი, რომელიც ითვალისწინებს საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნით გადასახადის იძულებითი გადახდევინების სახით მესამე პირის მფლობელობაში არსებულ ქონებაზე გადახდევინების მიქცევას, იძულებითი ღონისძიების გამოყენება საგადასახადო ორგანოს დისკრეციული უფლებამოსილებათა რიგს განეკუთვნება, ინსპექციას არ მოუთხოვია მესამე პირისათვის გადასახადის დაკისრება.

საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ შპს «მ-ს» სახელმწიფო ბიუჯეტის მიმართ აქვს 72739 ლარის დავალიანება, რომლიდანაც ძირითადი თანხა 30405,61 ლარს, ხოლო საურავი 42334 ლარს შეადგენს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სადავო სამართალურთიერთობების წარმოქმნის დროს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 30-ე მუხლის თანახმად, საგადასახადო დავალიანება არ არის დამოკიდებული სხვა საბიუჯეტო დავალიანებისაგან, საგადასახადო ვალდებულება სრულდება გადასახადის გადამხდელისათვის დაკისრებული არასაგადასახადო ხასიათის ვალდებულებისაგან დამოუკიდებლად, აკრძალულია გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ვალდებულების შესრულებაზე უარის თქმა ან მისი შესრულების წესის ცალმხრივად შეცვლა, თუ ეს გათვალისწინებული არ არის საგადასახადო კანონმდებლობით. აღნიშნული განპირობებულია საგადასახადო ურთიერთობების საჯარო-სამართლებრივი ბუნებით, რომელიც განსაზღვრავს გადასახადის გადამხდელის სუბიექტს, როგორც საგადასახადო ვალდებულების სათანადო შესრულების მნიშვნელოვან პირობას. 2005წ. 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის მე-5 მუხლის თანახმად გადასახადი უკავშირდება გადასახადის გადამხდელს, კერძოდ, გადასახადი არის კოდექსის მიხედვით ბიუჯეტსა და სპეციალურ სახელმწიფო ფონდებში სავალდებულო შენატანი, რომელსაც იხდის გადასახადის გადამხდელი, გადასახადის აუცილებელი არაექვივალენტური და უსასყიდლო ხასიათიდან გამომდინარე. ამავე კოდექსის მე-3 მუხლის I-ლი ნაწილის მიხედვით‚ ფიზიკური ან იურიდიული პირი ვალდებულია‚ გადაიხადოს ამ კოდექსით დაწესებული გადასახადები, რომელთა მიხედვითაც ეს პირი გადასახადის გადამხდელია. საქართველოს კონსტიტუციის 94.1 მუხლის მიხედვით, სავალდებულოა გადასახადებისა და მოსაკრებლების გადახდა კანონით დადგენილი ოდენობით და წესით. სკ-ის მე-8 მუხლის მე-2 ნაწილის, საგადასახადო კოდექსის 3.1, 28.2, 30-ე მუხლების საფუძველზე საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სს «რ-ის» დავალიანება შპს «მ-ის» მიმართ არ წარმოადგენს შპს «მ-ის» საგადასახადო დავალიანების შესრულებაზე უარის თქმის დასაშვებ მიზეზს, შპს «მ-ის» საგადასახადო დავალიანების სს «რ-თვის» გადასახდელად გადაკისრების საკმარის პირობას, მით უფრო, რომ უკანასკნელი გაკოტრების რეჟიმში არის გადაყვანილი და საგადასახადო ორგანოების მონაცემებით თავის მხრივ გააჩნდა სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე დავალიანება 26 მლნ. ლარამდე. საკასაციო პალატა დაუშვებლად თვლის ურთიერთობის მონაწილეთა თანასწორობაზე დაფუძნებული კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობების მომწესრიგებელი სკ-ის ნორმების გამოყენებას საჯარო-სამართლებრივ, საგადასახადო ურთიერთობებზე, რომლებიც აგებულია ერთი მხარის მეორისადმი სახელისუფლებო დაქვემდებარებაზე. სკ-ის მე-8 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ორგანოებისა და საჯარო სამართლის იურიდიული პირების კერძოსამართლებრივი ურთიერთობები სხვა პირებთან ასევე წესრიგდება სამოქალაქო კანონმდებლობით, თუკი ეს ურთიერთობები, სახელმწიფოებრივი ან საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე არ უნდა მოწესრიგდეს საჯარო სამართლით. აღნიშნულის შესაბამისად, საგადასახადო კოდექსი ადგენს, რომ აკრძალულია არასაგადასახადო კანონმდებლობით ისეთი საკითხების დარეგულირება, რომლებიც დაკავშირებულია გადასახადებით დაბეგვრასთან (4.7 მუხ.). სამოქალაქო კანონმდებლობისაგან განსხვავებით, რომელიც უშვებს მოვალეობების დაკისრებას მესამე პირებზე და აგრეთვე პირდაპირ ითვალისწინებს მოვალეობების შესრულების შესაძლებლობას წარმომადგენლის (მაგ. დავალება, კომისია და სხვ.) მიერ, საგადასახადო სამართალი გამორიცხავს მოვალეობების დაკისრებას მესამე პირებზე, მხარეებს არა აქვთ უფლება მოაწესრიგონ თავიანთი საგადასახადო ვალდებულებები გარიგების (საგადასახადო დათქმის) საშუალებით, საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის, შეცვლისა და შეწყვეტის, აგრეთვე მისი შესრულების წესი და პირობები რეგულირდება მხოლოდ საგადასახადო კანონმდებობით (28.2 მუხ.).

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 29.08.03წ. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის გამო ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი არ იყო უფლებამოსილი სააპელაციო წესით გაესაჩივრებია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ერთიანი საგადასახადო პოლიტიკის განხორციელება განაპირობებს საგადასახადო ორგანოების სისტემის ერთიანობას. საგადასახადო ორგანოები იერარქიულ დაქვემდებარებაში იმყოფებიან ერთმანეთთან, დეპატამენტის ძირითად ფუნქციას შეადგენს საგადასახადო კანონმდებლობის დაცვასა და შესრულებაზე კონტროლის უზრუნველყოფა (საგადასახადო კოდექსის 258-ე მუხ.), დეპარტამენტი უფლებამოსილია‚ გამოვიდეს სისტემის ქვემდგომი ორგანოს ინტერესების დასაცავად, ვინაიდან დეპარტამენტი, როგორც საგადასახადო ორგანოთა ერთიანი სისტემის ზემდგომი რგოლი, სადავო სამართალურთიერთობის მონაწილეა, დავის საგანი და სასამართლო გადაწყვეტილება უშუალოდ ეხება მისი ინტერესების და უფლებამოსილების სფეროს.

სსკ-ის 264-ე მუხლის მიხედვით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოცხადებისთანავე კანონიერ ძალაში შედის თუ დაუშვებელია სააპელაციო წესით გასაჩივრება. ასეთი გასაჩივრება ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში დაუშვებელია, თუ მხარეები, ანუ გასაჩივრებაზე უფლებამოსილი ყველა პირი კანონით დადგენილი წესით უარს განაცხადებენ გადაწყვეტილების გასაჩივრებაზე (სსკ-ის 250-ე, 270-ე მუხლები). სს «რ-ის» და შპს «მ-ის» განცხადებები გადაწყვეტილების გასაჩივრებაზე უარის თქმის შესახებ არ იყო საკმარისი მისი ძალაში შესვლისათვის, ვინაიდან მოსარჩელე საგადასახადო ინსპექციას ამგვარი განცხადებით სასამართლოსათვის არ მიუმართავს. ამდენად, რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 29.08.03წ. გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის შესახებ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლის ¹3-161-03 ცნობა, რომელიც გადაწყვეტილების გამოცემის დღესვე იქნა გაცემული მოსამართლის მიერ, საფუძველსმოკლებულია და არ ადასტურებს გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ ძალაში შესვლას, გადაწყვეტილების გასაჩივრების დაუშვებლობას.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ძალაში შედის თუ დასაშვებია გადაწყვეტილების სააპელაციო წესით გასაჩივრება, მაგრამ იგი არ იყო გასაჩივრებული კანონით დადგენილ ერთთვიან ვადაში (სსკ-ის 264-ე, 369-ე, 397-ე მუხ.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლო აქტების გასაჩივრების დადგენილი ვადები აღმკვეთი ხასიათისაა და არ დაიშვება მათი გაგრძელება ან აღდგენა, რის გამო განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება ვადის ათვლის მომენტს, რომლიდანაც იწყება ვადის დინება. სასკ-ის I-ლი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება სსკ-ის დებულებანი. ადმინისტრაციული სამართალწარმოება ითვალისწინებს გასაჩივრების ვადის ათვლის დამატებით მოთხოვნებს. კერძოდ, სასკ-ის მე-12 მუხლის I-ლი ნაწილის თანახმად, გასაჩივრების ვადის დინება დაიწყება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ პროცესის მონაწილე პირს სასამართლო აქტით განემარტება გასაჩივრების შესაძლებლობა, სასამართლო, სადაც შეიძლება გასაჩივრება, მისი ადგილმდებარეობა, გასაჩივრების ვადა და წესი. მხარეების მიერ საკასაციო პალატის სხდომაზე წარმოდგენილი რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 29.08.03წ. გადაწყვეტილების ასლებით დასტურდება, რომ მხარეებისათვის გადაგზავნილი გადაწყვეტილების ტექსტში, გადაწყვეტილების დედნისაგან განსხვავებით, სასკ-ის მე-12 მუხლის I-ლი ნაწილის მოთხოვნათა დაცვით არ ყოფილა მითითებული გასაჩივრების შესაძლებლობა, სასამართლო, სადაც შეიძლება გადაწყვეტილების გასაჩივრება, მისი ადგილმდებარეობა, გასაჩივრების ვადა და წესი. გადაწყვეტილების ასლში მითითებულია, რომ გადაწყვეტილება გამოტანისთანავე შესულია კანონიერ ძალაში და გასაჩივრებას არ ექვემდებარება პროცესში მონაწილე არც ერთი მხარის მიერ. სასკ-ის მე-12 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ მხარეს არ ეცნობა გასაჩივრების უფლების შესახებ ან ეცნობა ამ მუხლის პირველ ნაწილში აღნიშნული რომელიმე მოთხოვნის დარღვევით, გასაჩივრება დაიშვება სასამართლოს აქტის გამოტანიდან ერთი წლის განმავლობაში. ამდენად, საფუძველსმოკლებულია კასატორის მოსაზრება პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის, სააპელაციო პალატის მიერ გადაწყვეტილების სსკ-ის 264-ე, 265-ე მუხლების დარღვევით გამოტანის შესახებ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 29.08.03წ. გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის გამო სააპელაციო პალატას არ უნდა განეხილა ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ემყარება კანონის დარღვევას, რაც სსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად წარმოადგენს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარი თქმის საფუძველს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 257-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს «მ-ის» საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 06.07.05წ. გადაწყვეტილება;

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.