ას-222-521-04 27 მაისი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,

მ. წიქვაძე

დავის საგანი: ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ბინიდან გამოსახლება.

აღწერილობითი ნაწილი:

თ. მ-ის საკუთრებას წარმოადგენდა თბილისში, ... მდებარე სამოთახიანი ¹66 ბინა. მან 1999წ. 2 მარტს ხელშეკრულება გააფორმა საამშენებლო კომპანია „კ-სთან“, რომელსაც მისთვის უნდა აეშენებინა ოთხოთახიანი ბინა 2001 წლამდე. თ. მ-ე კი, ამ ხელშეკრულების შესაბამისად, ბინის ღირებულებას დაფარავდა „კ-სისათვის“ საკუთარი ბინის ჩაბარებით. თ. მ-ემ ორი დღის შემდეგ _ 4 მარტს ზემოხსენებულ მისამართზე მდებარე ბინა ნასყიდობის ხელშეკრულებით გააფორმა საამშენებლო კომპანიის მიერ მითითებულ პირზე _ მ. ჯ-ზე, რომლის მეუღლემ სამშენებლო მასალა მიაწოდა „კ-სს“ და ამ მასალის სანაცვლოდ გადასცეს მას თ. მ-ის კუთვნილი ბინა.

საამშენებლო კომპანიამ დათქმულ ვადაში ვერ შეძლო თ. მ-ისთვის ბინის აშენება, რის გამოც მათ შორის დაიდო ახალი ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით თ. მ-ეს 5 ოთახიანი ბინა უნდა გადასცმოდა 2001 წელში. კომპანიამ კვლავ ვერ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება და თ. მ-ემ სარჩელი აღძრა. მოსარჩელემ მოითხოვა მის მიერ „კ-სთან“ და მ. ჯ-თან დადებული ხელშეკრულების გაუქმება და მოპასუხის ბინიდან გამოსახლება.

მოპასუხე შპს „კ-სმა“, ხელშეკრულებიდან გასვლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნის თაობაზე სარჩელი ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეებს შორის არსებობდა შეთანხმება, რომლის თანახმად, თ. მ-ეს შენატანის სახით ბინა უნდა გადაეფორმებინა მ. ჯ-ზე, რომლის მიმართ „კ-სს“ დავალიანება გააჩნდა. სანაცვლოდ „კ-სს“ თ.მ-ისათვის 5 ოთახიანი ბინა უნდა გადაეცა. მოსარჩელის ბინის მ. ჯ-ზე გადაფორმებასთან დაკავშირებული ხარჯებიც კი კომპანიამ გაიღო.

მ. ჯ-მა სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება ნამდვილია და მისი ბათილად ცნობა დაუსაბუთებელია. მოპასუხემ დაადასტურა, რომ მას ბინის ღირებულება (3000 ლარი) არ გადაუხდია და არც გადაიხდის, რადგან მან ბინა მიიღო „კ-სისათვის“ გადაცემული სამშენებლო მასალის სანაცვლოდ.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 26 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დაადგინა, რომ სარჩელში მითითებული გარემოებები დადასტურებულია. „კ-სმა“ არ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება და 1999წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების ფასი მ. ჯ-ს არ გადაუხდია. სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა სკ-ის 352-ე, 405-ე მუხლის I ნაწილსა და 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ჯ-მა და მოითხოვა გადაწყვეტილების იმ ნაწილის გაუქმება, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება და იგი ბინიდან გამოსახლდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 5 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი გარემოებანი:

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 26 მარტის გადაწყვეტილება თ. მ-ესა და შპს საამშენებლო კომპანია „კ-სს“ შორის 1999წ. 2 მარტს დადებულ ხელშეკრულებაზე თ. მ-ის მიერ უარის თქმის თაობაზე, შესულია კანონიერ ძალაში. იმავე წლის 4 მარტს დაიდო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებაც, რომელიც პალატის მოსაზრებით, უკვე შეწყვეტილი გარიგების შემადგენელი ნაწილია. ამ შემთხვევაში საქმე გვაქვს ნების მრავალმხრივ გამოვლენასთან, რომელიც სკ-ის 319-ე მუხლის შესაბამისად, კანონით არ არის გათვალისწინებული, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას, ვინაიდან გადაწყვეტილება ხელშეკრულებაზე უარის თქმის ნაწილში შესულია კანონიერ ძალაში, ხოლო სკ-ის 352-ე მუხლის შესაბამისად, მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ, მ. ჯ-ი ვალდებულია, თ. მ-ეს დაუბრუნოს სადავო ბინა.

აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ჯ-მა. კასატორი თვლის, რომ სასამართლომ არასწორად მიიჩნია 1999წ. 4 მარტის ხელშეკრულება (ნასყიდობა) 2 მარტის ხელშეკრულების (ნარდობის ხელშეკრულება) შემადგენელი ნაწილად და არასწორად ჩათვალა, თითქოს მხარეთა შორის ნების მრავალმხრივ გამოვლენას ჰქონდა ადგილი. შესაბამისად, არასწორად მიუთითა სკ-ის 319-ე და 352-ე მუხლებზე. კასატორი თვლის, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დამოუკიდებელი ხელშეკრულებაა და იგი ნამდვილია, რადგან კანონის მოთხოვნათა შესაბამისადაა დადებული. ე.წ. „მრავალმხრივი“ გარიგება კი არ არსებობს, თუკი იარსებებდა, იგი უნდა აკმაყოფილდებდეს სკ-ის 183-ე, 323-ე მუხლების მოთხოვნებს. კასატორი თვლის, რომ სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა 56-ე მუხლი. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა და გამოიყენა სკ-ის 352-ე მუხლი, რადგან ერთი ხელშეკრულებიდან გასვლა არ შეიძლება გახდეს სხვა ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველი.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით საკასაციო სასამართლოსათვის სააპელაციო პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. კასატორს საკასაციო პრეტენზია არ გააჩნია.

განსახილველ საქმეზე, როგორც პირველი, ისე მეორე ინსტანციის სასამართლოს მიერ (გადაწყვეტილება სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით უცვლელი დარჩა) დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:

თ. მ-ესა და შპს საამშენებლო კომპანია „კ-სს“ შორის მოხდა შეთანხმება, რომლითაც მ-ე ახალ სახლში ბინის ასაშენებლად შესატანის სახით კომპანიას გადასცემდა მის სახელზე არსებულ ბინას, ხოლო „კ-ი,“ თავის მხრივ, ამ ბინას გადასცემდა მ. ჯ-ს. თ. მ-ესა და „კ-ს“ შორის ხელშეკრულება ბინის მშენებლობის თაობაზე დაიდო 1999წ. 2 მარტს, ხოლო 4 მარტს თ. მ-ემ მ. ჯ-თან დადო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება. მყიდველს, როგორც ეს მ. ჯ-მაც დაადასტურა, თ.მ-ისთვის ბინის ღირებულება (3000 ლარი) არ გადაუხდია. უდავოა, რომ ბინის ღირებულება არც «კ-ს» გადაუხდია. ამდენად, დადგენილია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ბინის ღირებულება გადახდილი არ არის. ამასთან, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებასთან დაკავშირებული ხარჯები კომპანია „კ-სმა“ გაიღო. 1999წ. 2 მარტის ხელშეკრულების 6.3 პუნქტის თანახმად, ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში შენატანი (ბინა) უბრუნდება თ. მ-ეს.

დადგენილია, რომ მ. ჯ-ისთვის სადავო ბინის მასზე გაფორმების დროს ცნობილი იყო, რომ თ. მ-ე ბინას ჯ-ზე გაფორმებით შენატანის სახით აბარებდა „კ-სს“. ეს უკანასკნელი კი ამ შენატანს გადასცემდა მ. ჯ-ს, რომლის მიმართ «კ-სს» ვალდებულება არ გააჩნდა, ე.ი. მ.ჯ-ი არ იყო «კ-სის» კრედიტორი.

პალატა თვლის, რომ სასამართლომ 1999წ. 2 და 4 მარტის ხელშეკრულებები სწორად დაუკავშირა ერთმანეთს. რომ არა 2 მარტის ხელშეკრულება, არ დაიდებოდა 4 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რადგან არც მ-ეს სურდა ბინის გაყიდვა ჯ-ზე და არც ჯ-ს ყიდვა, მით უფრო, რომ უდავოა ბინის ღირებულებაზე (3000 ლარზე) შეთანხმება ფორმალურია და იგი არ გადაუხდია მ. ჯ-ს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატას მიაჩნია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება შეწყვეტილია, რადგან მყიდველი ღირებულებას არ იხდის, ხოლო გამყიდველი სკ-ის 352-ე მუხლის საფუძველზე ითხოვს გადაცემული ნივთის დაბრუნებას. მითითებული ნორმით ხელშეკრულებაზე უარის თქმას შედეგად უნდა მოჰყვეს ქონების ნატურით დაბრუნება (რესტიტუცია).

სკ-ის 976-ე მუხლის I ნაწილით მიმღებს _ ვითომ-კრედიტორს, კონდიქციური ვალდებულებიდან გამომდინარე, პასუხისმგებლობა ეკისრება _ დააბრუნოს ის, რაც უსაფუძვლოდ მიიღო. პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა შეუძლია, მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება შეწყდა შემდგომში. პალატას მიაჩნია, რომ არა წინარე ნარდობის ხელშკრულება, მოსარჩელის მოთხოვნა, მხოლოდ ამ ნორმაზე მითითებითაც დასაბუთებული იქნებოდა.

პალატა თვლის, რომ ურთიერთდაკავშირებული ხელშკრულებების შეწყვეტის შემთხვევაში, გარდა ზემოაღნიშნული ნორმებისა, მოთხოვნის საფუძვლად შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ასევე სსკ-ის 989-ე მუხლიც, რადგან ვითომ-კრედიტორისათვის ან მისი მითითებით სხვისთვის რაიმეს გადაცემისას კანონი ითვალისწინებს გადაცემულის უკან დაბრუნებას. ასეთ შემთხვევაში, თუ პირი, რომელიც მოვალეა, დააბრუნოს მიღებული და სხვას გადასცემს დასაბრუნებელ ქონებას, ეს უკანასკნელი სკ-ის 989-ე მუხლის I ნაწილით მოვალეა, დააბრუნოს მიღებული ქონება. აღნიშნული ნორმით ქონების დაბრუნების მოთხოვნა საფუძვლიანია იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს პირობა: ქონება უსასყიდლოდ უნდა იყოს გადაცემული სხვა პირზე (მესამე პირზე) და ქონების (განსახილველ შემთხვევაში ბინის) დაბრუნება ვითომ-კრედიტორისაგან («კ-სისაგან») ფაქტობრივად შეუძლებელია. დადგენილია, რომ «კ-სი» ვითომ-კრედიტორი ბინას ვერ დააბრუნებს, რადგან იგი, როგორც ინდივიდუალური ნივთი, გადასცა მესამე პირს. აღნიშნული გარემოებების არსებობისას ქონების მიმღები (მ.ჯ-ი) ვალდებულია, დააბრუნოს მიღებული ისე, თითქოს მან ნამდვილი კრედიტორისაგან კანონიერი საფუძვლის გარეშე მიიღო იგი.

განსახილველ შემთხვევაში ნარდობის ხელშეკრულებით, შენატანის მიმღებმა («კ-სმა») თ.მ-ეს უსასყიდლოდ გადააფორმებინა ბინა მესამე პირზე, რომელიც ვალდებულია მითითებულ ნორმის საფუძველზე ქონება უკან დააბრუნოს, რადგან მან კანონიერი საფუძვლის გარეშე მიიღო ეს ქონება თ.მ-ისაგან.

პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელეს აღიარებით სარჩელთან ერთად (გარიგების ბათილად ცნობა) მოპასუხის მიმართ აქვს ბინის დაბრუნების თაობაზე მოთხოვნაც, რაც ემყარება ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებს. სასამართლომ სწორად დააკმაყოფილა მოთხოვნა, რადაგან იგი დასაბუთებულია.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

მ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 5 დეკემბრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.